Məktublaşma

Vilhelm Fliessə məktublar

Ön söz | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Ön söz Bu toplu Ziqmund Freydin nişanlısı, sonralar həyat yoldaşı olmuş Marta Bernaysa yazdığı məktublardan ibarətdir. Marta Bernays (1861–1951) Hamburqdan olan nüfuzlu yəhudi ailəsindən idi; Freyd onunla 1882-ci ildə tanış olmuş və həmin ilin yayında nişanlanmışdır. Toyları 1886-cı ildə oldu və bu nikah Freydin ömrünün sonuna qədər sürdü. Məktublar 1882–1912 illərini əhatə edir: nişanlılıq illərinin məktubları (alman nəşrlərində «Brautbriefe» — bəylik məktubları adlanan kanon) və sonrakı illərin məktubları. Məhz buna görə bu toplu «Sevgi məktubları» adlanır — bu, sadəcə sevgi yazışması deyil, Freydin gəncliyinin, ailə həyatının və elmi axtarışlarının ilk mənbəyidir: məktublarda onun gələcək nəzəriyyələrinin toxumları, gündəlik həyatı və dövrünün Vyanası canlanır. Marta burada təkcə ünvan deyil — səmimi, tələbkar və zərif bir səsdir ki, Freyd ona ən şəxsi düşüncələrini etibar edirdi. Toplama alman nəşrləri əsasında xronoloji qaydada düzülmüşdür; hər məktubun başlığında yazıldığı yer və tarix («Vyana, 10 iyun 1882» kimi) göstərilir ki, oxucu məktubları zaman oxu üzrə izləyə bilsin. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 10 iyun 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 10 iyun 1882 İstəklim, sevgisinin oduna alışıb yandığım, gözəl qız! Mən bunu bilirdim: yolların ortaya atdığı bu uzaqlıq, sənin olmadığın bu yerlər, mənə qarşılaşdığım itkinin necə böyük olduğunu anladacaqdır. Ancaq ha çalışsam da, gömüldüyüm bu duyğuların dərinliyinə varmağı, onları sonacan qavramağı bacarmıram. Sənin o incə görkəmin, bir an da olsa belə, gözlərimin önündən çəkilmir. Daldığım bu dadlı yuxunun pozulacağı, qapıldığım bu işıqlı xəyalın dağılacağı məni qorxudur. Arxadaşlarımın deməsinə görə, gerçək sevgi elə belə də olur. Sənin görkəminin ayrı-ayrı cizgilərini gözümün önündən keçirirəm və bu anlarda yaşadığım duyğuların gözəlliyindən, qeyri-adiliyindən yaranan xoşbəxtliyimi doğuracaq başqa bir fantaziyanın ola biləcəyinə inanmıram. Mənim Martam – görənlərin ağlını başından alan, hamının vurğunluq və sevgi ilə bağlanıb ayrıla bilmədiyi bir gözəldir. Elə onun bu özəllikləri də, ilk görüşdəcə, məni onun dustağına çevirdi, onun mənə güvənclə və istiqanlılıqla yanaşması isə məni öz gözümdə ucaltdı və mənə tükənməz ümidlər aşıladı, ən başlıcası isə, mən bütün bunlara görə, öz gələcəyimi qura bilmək üçün gərəkən, coşqun bir yaradıcılıq enerjisi aldım. Bir də görüşəsi olsaq, elə bilirəm, mən bizim ilişkilərimizdəki utancaqlığı və gərginliyi aradan qaldıra biləcəyəm. Biz yenə də sənin o kiçik, gözəl otağına çəkiləcəyik, mənim gözəlim qəhvəyi kresloya dirsəklənəcək, mən isə onun ayaqlarının yanında qoyulmuş alçaq, dairəvi oturacaqda oturacağam. Beləliklə də, biz biribirimizlə danışmaqdan, biri-birimizə isinişməkdən yorulub usanmayacağıq... Gündüzlərlə gecələrin yerlərini dəyişməsi də, qıraqdan kimlərinsə göz yetirməsi də bizə mane ola bilməyəcəkdir, heç bir qayğı da, heç bir görülməli olan iş də bizi biribirimizdən ayıra bilməyəcəkdir. Sənin obrazını canlandıran bu gözəl portretin... Sözün düzü, mən ilk öncə, səni andıran, prototipin olan bu portreti yetərincə dəyərləndirə bilməmişdim. İndi isə sənin portretinə baxdıqca baxır və onda mənim sevgilimə oxşar olan və olmayan cizgiləri özüm üçün ayırd eləyirəm. Birdən, necə oldusa, portretdəki solğun yanaqlarının, incə əllərində tutduğun o qızılgüllər kimi, al rəngə boyanıb canlanacağını düşündüm. Ancaq sənin sevimli obrazın öz toxtaqlığını saxlayır və elə bil mənə bunları pıçıldayırdı: “dözümlü ol, dözümlü... Mən axı bu portretdə eləcə bir obrazam, işarəyəm, bu mənim kağız üzərindəki kölgəmdir, mənim gerçək varlığım isə sənin ürəyinə köçüb və sən məni heç vaxt unuda bilməyəcəksən”. Sənin portretini də, iş stolumun üstündən asdığım ev tanrıları simvollarının arasında yerləşdirmişəm. Ancaq mənim sayğı ilə yanaşdığım bu simvollardakı ciddi baxışlı kişilər, sanasan, mənə üz tutub: bu incə qızın yeri bizim aramızda deyildir, deyirlər. Mən isə sutkanın bütün iyirmi dörd saatı boyunca ara vermədən, dönədönə, portretinə baxıb, səninlə bağlı xatirələrimi gözlərimin önündə canlandırmaq istəyirəm. Çoxdandır başımda dolanır, bilmirəm, haradansa belə bir yazı oxumuşdum: birisi, gecə-gündüz, harada olursa olsun, nə iş görürsə görsün, dayanmadan, sevgilisi haqqında düşünür, ancaq çox uzun çəkən götür-qoydan sonra bu işdən əl çəkir. Deyəsən bu, Götenin “Vilhelm Meysterin özünə qapıldığı illər” dramında verilən nağılda olmalıdır. Bu süjet mənim istəklərimin dumana bürünmüş təsviridir. Üstündən neçə il keçəndən sonra mən bu kitabı tapıb bir də oxudum və yanılmadığımı gördüm. Bu kitabı oxuyanda, orada, axtardığımdan çox şeylər tapdım. Buradakı oxucunu əyləndirən yüngül eyhamlar gözlənilməz və təkəmseyrək olsa da, bizim ilişkilərimizlə bağlı çoxlu şeyləri mənə andırdı. Ancaq sonradan, sənin məndə yaratdığın özüməinamı xatırlayıb bu kitabdan üz döndərdim, onu bir qırağa tullayıb: “Mənim Martam bu kitabdakı kimi bir pəri deyildir, gözəl bir insan övladıdır” deyərək, toxtaqlıq tapdım. Bildiyimə görə, biz yumorla danışanda da biri-birimizi çox gözəl anlaya bilirik, ancaq ola bilsin, sən Vilhelm Meyster haqda olan bu kiçik kitabçanı vərəqləyib burada sənə oxşar olan kimisə axtardığıma görə məndən inciyə də bilərsən. Sözün düzü, mənim baş-beynimi aparan bu yaramaz fantaziyalarla sənin başını ağrıtmağı heç istəməzdim. Sevimli Marthen, bu məktubu birdəfəyə yazmamışam. Eli ilə Şenberq dünən mənim yanıma gəlmişdilər, bu axşam yenə də mənimlə idilər; dünən onlarla bir neçə qız da buraya gəlmişdi. Qızların könlünə toxunmamaq üçün mən onlara qulluq göstərməli, onlarla danışmalı oldum, ancaq onlarla vaxt keçirməkdənsə təkliyə qapılmaq daha çox ürəyimdən olardı. Mənim əyləncəmə bax, Şenberqin enerji və doğruculluq yağan üzünə baxıram, onun gözlərindən bir yığın alabəzək xatirələri oxuyub sevinirəm, bu xatirələr rənglərlə və səslərlə canlanır. Bütün bu xatirələrin baş qəhrəmanı isə sənsən, ay mənim möcüzə yaradanım... İkimizin də tanıdığımız Şenberqə baxıb səni xatırlaya bilməyim, onu get-gedə mənim üçün ən doğma birisinə çevirir. Səninlə vağzalda ayrıldığımız anları, sənin, arxamca baxıb, əlini yellətməyini xatırlayıram. Eli bugün sənin yaxın günlərdə buralara gəlmək istədiyini deyəndə, deyəsən, ən böyük arzuma çata biləcəyimi düşündüm. Sənin qardaşın Vyanada, bizdə olanda könlü açılır. Mən onunla daha irəli getmədim, ona dedim ki, sənin buralara gəlmək sorağını alandan sonra artıq yalqız olmadığımı deyib, ürəyinə toxunmaq istəmədim. Bundan başqa da, mən iş yerimdə özümə yaxşı bir əyləncə tapmışam, özümü belə bir inam ilə ovuduram: Marta mənim əziz nişanlım qaldığı müddətcə mənim olacaqdır! Mənim istəkli adaxlım! İndiyədək sənin taleyinlə özümünkünü qırılmaz tellərlə bağlamağa, səni bütün sevinclərimizi və kədərlərimizi bölməyə çağırmağa ürək eləmirdimsə, indi, elə bilirəm, bunu eləmək çağı gəlib çatıbdır. Çalış, yaxın qohumlarında qorunan bütün uşaqlıq fotolarını toplayıb mənə gətirəsən. Mənə elə gəlir, burada olacağın sürədə, sənin ananla çəkilmiş bütün fotolarını özümdə saxlamağa haqqım çatır. Buralardan nəsə alıb göndərmək gərəksə mənə yaz, sənin istənilən tapşırığını yerinə yetirmək mənim üçün xoşbəxtçilikdir. Çox istərdim, özünün işgüzar və dostluq ilişkilərindən mənə yazasan. Bu, sənin ayrılığına dözə bilməyimə kömək eləyərdi. Hamburqda olmağından yararlanıb sağlamlığını bərkitməyə çalış. Səni, yenə də, uşaqlıq fotolarında olduğun kimi, toppuş yanaqlı görsəydim, bilsən necə sevinərdim. Gecə yarıdan keçib, məktubu bitirirəm, kağız da qurtarır və beləliklə də, səninlə danışığımı burada kəsməli oluram... Sağlıqla qal və ruhunu xilas elədiyin, xoşbəxtliyə çatdırdığın bu yazıq kişini unutma. Şenberq mənə Minnanın alovlu salamlarını yetirdi. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 27 iyun 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 27 iyun 1882 günortaya yaxın, laboratoriyada Mənim sevimli adaxlım, apardığım hesablamaları yazdığım dəftərdən bir neçə vərəq qoparıb, keçirdiyim sınağın gedişini izləyərək, sənə məktub yazıram. Peronu professorun yazı stolundan oğurlamışam. İş yoldaşlarım da elə bilirlər başım sınağa qarışıb, onlardan biri bayaq yaxınlaşıb məni sorğuladı, on dəqiqəyəcən vaxtımı əlimdən aldı. Yaxınlığımdakı stolda yoxsulları müalicə eləmək üçün təyin olunmuş həkim yeni tapılmış məlhəmi araşdırır, görsün, onun sağlamlığa ziyanı var, yoxsa yox. Qarşımdakı aparatdakı məhlul qaynayır, ondan burum-burum qaz çıxır, mən də gərək bu qazı izləyib, məhlul quruyandan sonra yerdə qalan qalığın necə olacağını araşdıram. Burada hamı özünə qapılıb apardıqları sınaqların hansı sonucları verəcəyini gözləyir. Kimyəvi sınaqlar aparanda vaxtın üçdə ikisi gözləməyə gedir; görünür, elə yaşam da belədir, mən isə bu durumda görə biləcəyim ən gözəl işlə başımı qatmaqdayam. Sənin sevimli məktubcığazın gözlənilmədən gəldi və bu mənim umacaqlarımı ikiqat ödəmiş oldu. Vurğunluqla oxuduğum dəyərli yazında bir qarmaqarışıqlıq olsa da, mən sevincimdən özümü göyün yeddinci qatında duymağa başladım. Yazanda düşüncələrini topla, gözəl qız, özünün dağınıq düşüncələrinə yön verməyə çalış. ... Yenə nəsə demək istəyirdim, ancaq bu anlamaz qonşum məni civə duzları ilə bağlı danışığa tutub düşüncələrimi dağıtdı. Tanrı bu yaramazlığına görə onun cəzasını versin. Sənin məktubcığazın bugünkü bu iyrənc havanı da dəyişdi, elə bil başımın üstündə dayanan buludlu və yağışlı hava öz yerini mavi və günəşli bir günə verdi. Yazdığın bu sevimli kağız parçası Berlindən keçib gəlib. İstəyirəm sənin adına biribirindən gözəl incə sözlər deyəm, ancaq baxıram, mən belə sözləri deyəsən çox az bilirəm. Konvertin üstündə Hamburq poçtunun möhürü vurulub, yoxsa sənin düşdüyün Vandbesk Hamburqa çox yaxındır? De görüm, dənizi görə bilmisənmi? Mənim alqışlarımı ona yetir, vaxt gələcək, biz onun sahilinə ikilikdə gedəcəyik. Gərək dənizlə torpaq barış içində yaşasınlar, mənim adaxlım isə onların arasında dayanıb, açılmış çiçək kimi, öz gözəlliyi ilə göz oxşasın. Nə işdir bilmirəm, ayrılıq onu daha da cəlbedici eləyir, ondan uzaqda olduqca onun çəkiciliyi (cazibəsi) daha da artır. Mən elə coşmuşam, qorxuram birdən sənə olan sevgim vətənə olan sevgimi də üstələsin. Görünür, bu səni öz sevgilim sayacaq qədər aşırılığa varmağımdandır. Yazıq Minna mənə gileylənib deyir, gərək bacıma beşsəhifəlik uzun bir məktub yazam. Mənim Marhenim ona necə qorxu gəlibsə, qız oturub kağızları necə yazıb doldurmaq üstündə baş sındırır. Çox istərdim, Elinin mənimlə bağlı sənə nə yazdığını biləm. Onun mənimlə bağlı nə düşündüyünü öyrənmək çox maraqlı olardı. Sən məni poetik kitabları oxumaqdan çəkindirməyə başlamısan, Marthen. Mən bütün günü, var gücümlə işləyirəm, yorğunluqdan, axşamlar öz peşəm üzrə kitab da oxuya bilmirəm. Poetik əsərlər isə məni ilgiləndirmir. Mənim sənin sevginlə yaşamağımın özü elə poeziya deyilmi? Mənim qulluq eləməyə çalışdığım Böyük Elmə gəlincə, ona ürəkdən gələn bu sözlərimi çatdırmaq istərdim: “Ey Böyük Elm, mən Sizin üzüyola qulluqçunuz olaraq qalıram, Siz mənə çox dərin sevinclər aşılayırsınız, ancaq mənim mənəviyyatsız birisi olduğumu da düşünməyin. Siz, heç vaxt mənimlə dost kimi davranmadınız, məni ovundurmaq üçün bir söz belə demədiniz. Mənim yazılarıma cavab vermirsiniz; mənim dediklərimi eşitmirsiniz; mən bir Xanım da tanıyıram və onu Sizdən qat-qat yüksəkdə tuturam, o mənim ona göstərdiyim qulluğu sizdən yüzqat artıq dəyərləndirə bilir. Mən onun təkbir qulluqçusuyam, Sizin isə qulluqçularınız minlərlədir. Ona görə də, mənim nə üçün öz ömrümü dediyim bu əvəzolunmaz və istiqanlı xanıma qulluqda keçirmək istədiyimi anlayarsınız. Məni yaxşılıqla xatırlayın, mən tezliklə yenə qayıdacağam. İndi isə, üzrlü sayın, mən gərək Martaya məktub yazam”. Ancaq mənim Marthenim yanımda olanda və mən onu hər gün görə və onunla ürəyim istəyən qədər danışa biləndə, bu durum dəyişəcək və hər şey daha yaxşı olacaqdır. Hər iki Xanım (Elm ilə Martanı deyirəm), onda, biri-biri ilə anlaşacaq və barış içində yaşayacaqlar, ötkəm və yovuşuqsuz Elm xanım öz yerini istiqanlı və ciddi Xanıma verəcək, sonra yenidən məni yanına çağırıb, doğruluğu axtarmaq yoluna yönəldəcək, qazandığım uğurlara görə ödül də verəcəkdir. Dünən mən dostluq eləməyə başladığım Ernst fon Fleyşlin evində oldum. İndiyədək mən ona çox şeydə həsəd aparırdım. Ancaq indi bir sıra şeylərdə ondan üstün olduğumu anlayıram. O, on, yoxsa on iki il bundan öncə adaxlanıb, adaxlısı onunla yaşıddır və onunla evlənəcəyini neçə il desən gözləməyə də hazırdır, ancaq mənim bu dostum, bilmirəm nəyə görəsə, onunla savaşıb, sonra da ayrılıbdır. Ernst çox gözəl insandır, özəllikləri və tərbiyəsilə başqalarından çox seçilən birisidir. Onun çoxlu məşqlərlə yetkinləşdirdiyi fiziki sağlamlığı, olduqca dərin ağlı və çoxçalarlı istedadı ilə uyuşaraq, gözəl bir insani bitkinlik örnəyi yaradır. Görkəmcə yaraşıqlı və adlı-sanlı soydan olması, habelə, çoxsaylı bacarıqları, çalışqanlığı və istənilən konu üzrə özgün mühakimələri ilə seçilməsi onu mənim idealıma çevirmişdi. Biz onunla dostluq eləməyə başlayanda mən onun bu üstünlüklərini görüb sevinirdim. Budəfəki görüşümüzdə mən onunla, yenicə oxuduğum bir pamfletlə bağlı düşüncələrimi bölüşdüm, o isə yaponların qo deyilən intellektual oyununu mənə öyrətdi. O mənə sanskrit dilini öyrəndiyini deyəndə isə, mən lap sarsılmışdım. Anlaşmamız üzrə mən onun bu dili öyrənməyini kimsəyə deməyəcəyimi boynuma götürsəm də, ancaq mən Martadan nəyisə gizlətməyi özümə sığışdırmadığım üçün, bu önəmli sirri də ona deməkdən özümü saxlaya bilmirəm. Mən özümü çoxlu yönlərdə üstələyən dostumla bağlı düşünəndə birdən ağlıma gələn bir fikirdən sarsıldım: görəsən, mənim bu dostum Marta kimi gözəl bir qızı görsə nə baş verərdi, onun işığı Marta adlı almaza gözqamaşdıran bir parıltı verə bilərdimi? Axı sən artıq bir dəfə, bizim tanışımız olan yazıq Kalenberqin ağlını başından çıxarmısan. Alplar da, Venesiyanın su yolları da, Romadakı Müqəddəs Pyotr kilsəsinin azmanlığı da, sənin gözəlliyinin yanında çox solğun görünür. Mənə elə gəlir, bu duyğularımda pis heç nə yoxdur: mənim sevgilimin özümdən üstün olduğunu bildiyim bir gənc kişiyə necə təsir edəcəyini görə bilmək arzusu sevgilimin bütün konularla bağlı düşüncələrinin, mənim üçün necə dəyərli olduğunun göstəricisidir. Və bəlkə də, onun doqquz illik xoşbəxt həyatı mənim doqquz illik təvazökar həyatımla kəskin ziddiyyət təşkil edərdi. Ondan fərqli olaraq, mən gözləməyi bacarıram və bu dözümlüyümə görə də, Tanrı mənə Marta kimi bir xəzinə bağışlamışdır. Boynuma alıram, bir anlığına, birdən sənin Ernstlə qarşılaşa biləcəyini gözlərimin önünə gətirəndə duyduğum acını sözlə demək çətindir. Axı o, hər il iki aylığına Münhenə gəlir və orada oxumuş insanların yığıncaqlarında dolaşır. Marta onu öz əmisinin yanında görə bilərdi. Sənin onda hansı təəssürat yaradacağını bilmək, mənim üçün, çox ilginc olardı. Sonra mən başımda dolaşan bu qara-qura düşüncələri bir qırağa tulladım. Bu düşüncələrim mənim üçün büsbütün aydın olan bir sonuca gəlib çıxdı: sevgilimin mənə qarşı hansısa bir yanlış addımı olsa belə, kiminsə onu mənim əlimdən almasına yol vermərəm. Adaxlanandan sonra Martanın könüllü olaraq əl çəkdiyi sərbəstliyini biz çox keçmədən, köməkləşib, birlikdə geri qaytaracağıq. Mənim gözəlim gərək uzun illər boyunca gənc və sağlam qalsın, lap doqquz il keçsə belə, bugünkü kimi, öz gözəlliyi və başqa qadınlardan üstünlüyü ilə baxanları təəccübləndirə bilsin. Ümid edirəm ki, Marta ev işlərinə başı ilə qərq olmayacaq, çünki Marta Lizetta deyil. Gələcəkdə layiq olsam, daha yaxşı bir şeyə sahib olmalıyam? Mənim yalnız bir diləyim var: Marta mənim olsun. Mənim istəkli sevgilimə, Ziqmundun ürəkdən gələn alqışlarını yetirməklə məktubumu bitirirəm! ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Hamburq, 23 iyul 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Hamburq, 23 iyul 1882 Demək Natan sənə “yəhudi qızı” deyir. Görünür o, həyatda deyib-gülməyi sevir! Ardını danışsana, de, nədən utanırsan, Daha nələr söyləyir, sənə o qoçaq Natan? Deyəsən, bu şeir Lessinqin hansısa dramından, ya da başqa bir şerindəndir. İndi şəhər kitabxanasına gedib gətirdiyim sitatın doğruluğunu yoxlamağa imkanım da yoxdur. Qenzemarktdakı o ucalıqda, həmişəlik dayanıb duran o böyük kişi, elə bilirəm, məni bu özbaşınalığıma görə bağışlayar. ... Bizim ilk tanış olduğumuz günləri anıram. Boynuma alıram, mən onda Hamburqa bir gözlənilməzlikdən gəlmişdim və sənə, bu balaca qıza, elə ilk baxışdanca vurulmuşdum. Yadındamı, sən bir dəfə atanın haçansa anana bağışladığı üzüyü mənə göndərmişdin? Mən də sənin incə barmaqlarının ölçüsündə, o üzüyün oxşarını düzəltdirmək istəmişdim. Ancaq zərgərin sözündən sonra, mənə göndərdiyin üzüyün əslinin evinizdə olduğunu bilmişdim. Lessinqin dramında olduğu kimi, bu üzüyü görənlərin çoxu onun əsl üzüyün surəti olduğunu deyirdilər. Mən bu olaydan çox üzülmüşdüm. Başımda qarışıq-dolaşıq düşüncələr dolanırdı, mənə elə gəlirdi, yer üzündə sevə biləcəyim bir kimsə də yoxdur. Ruhumu belə bir ağır düşüncə sarmışdı: görəsən o, bir başqasınımı sevir, yoxsa bir başqası onun sevgisindən dəli-divanədir? Hamburqa gələndə mən bax belə bir düşkünlüyə qapılmışdım. Səhərlər, həmişə olduğu kimi, ilıq və gözəl idi, axşamlar da elə bu səhərlərə oxşayırdı. Mən bu, gözəl keçən səhərləri və axşamları ilə qarşıma çıxan günlərə sayğı duyurdum. Daha sonra, ola bilsin, səni öz despotik xarakterimlə qorxuda biləcəyimi düşünmüşdüm. Ancaq bu da məni öz istəyimdən çəkindirə bilməmişdi. Mən yaşamdan nə isə bənzərsiz və çox böyük bir sovqat ala bilmək yanğısı içində idim və kiçikdə əhəmiyyətli hadisələrin simvollarını görmək istəyirdim. Mənim sevgilim alimlər ailəsində doğulub, indi də yazıçılıq eləyir, daha doğrusu, o da mənim ona yazdığım kimi, vaxtının çoxunu mənə məktub yazmaqla keçirir. Sözsüz, bu məktubları mənə göndərmək üçün o, poçt markaları almağa az-maz pul da xərcləməli olur. Mən də, onun kimi. İndi budur, mən bu sevimli, çalışqan qızın mənə məktub yazması üçün özəl bir kağız düzəltdirirəm, bu kağızın da bir özəlliyi var, ondan ancaq mənə məktub yazmaq üçün yararlanmaq olar: bax, elə bu da mənim üzə çıxan, özünü göstərən despotizmimdir. Mənim istəyimlə, oymaçı (qravüraçı) bütün vərəqlərin üstündə, “M” və “Z”, sənin və mənim adlarımızın baş hərflərini yazmışdır. Ona görə də, bu poçt kağızından yalnız mənə məktub yazmaq üçün yararlana biləcəksən. Həftənin beşinci günü, bu kağızları düzəltməyi sifariş elədiyim adam kağızların ancaq bazar günü hazır olacağını dedi. O bunun niyəsini belə açıqladı: “Biz axı neçə min ildir, şənbə günləri işləmirik, inancımız bunu yasaqlayır”. Ah, mən bu əskidən qalma ənənələrin nə olduğunu yaxşı bilirəm! Ancaq demə, bərk yanılıbmışam. Deməyəsən, onun yetmiş dörd yaşı varmış. Danışığımızın gedişində o özünün hələ də işdən-gücdən yorulmadığı, və yaşamın dadını çıxarmaqdan bezmədiyi ilə öyünürdü. Bundan başqa da, o hələ ömrünü başa vurmağa tələsmədiyini də deyirdi. Mən bu adamı çox bəyəndim. Görünür, bu mənim də o anlarda onun təki optimist duyğularla köklənməyimlə bağlı idi. Bazar günü mən kağızları götürmək üçün onunla yenidən görüşməli oldum. O mənim üçün belə gözəl və keyfiyyətli poçt kağızı düzəltdirdiyi ilə öyünürdü. Görünür, o da məni nəyə görəsə bəyənmişdi, ona görə də, mənə sıradan bir alıcı kimi yanaşmırdı, oradan-buradan danışıb, sonra onun dükanının qarşısında yerləşən alman bankını göstərib sözə başladı. Bu bankda, hamburqlu tacirlərdən pul-parasını evdə saxlamaq istəməyənlərinin var dövləti qorunur. Bankın zirzəmisi ağzına kimi qızıl-gümüşlə dolub tıxanıbdır. Mən ona üz tutub: çox ola bilsin, o qızıl-gümüşlərin bir hissəsi də sizin dükanın zirzəmisində qorunur, dedim. Onda o mənə, varlı adamların öz var-yatırlarını nə üçün banklarda saxladıqlarını anlatmağa başladı. – Birdən, alıcı borcludursa və mənə olan bu borcunu gecikdiribsə, onda o banka gedir, mənə nağd pul verməkdənsə, öz hesabında olan pullardan bir hissəsini mənim hesabıma köçürüb borcunu ödəyir – o bankların necə işlədiyini mənə belə aydınlaşdırmağa çalışdı. Boynuma alıram, onun bu dediklərindən sonra da, bankların borcların ödənilməsi ilə bağlı necə işlədikləri mənə qaranlıq qaldı. Qoca məni buraxmaq istəmədiyindən, stul çəkib oturmalı və onunla danışmalı oldum. O məndən şəhərin haralarında olduğumu soruşdu, mənə şəhərin hələ olmadığım görməli yerlərindən danışdı və dedi: – Böyük həvəslə sizi şəhərlə tanış eləyərdim, ancaq mən qoca bir yəhudiyəm, görürsünüz, saçım-saqqalım qarışıb biri-birinə, belə bir yaman günlü görkəmdə sizin yanınızca düşüb gəzsəm adamlar buna pis baxarlar. Doğrudan da, pırpızlaşmış saqqalı onu çox pis göstərirdi. “Axı bu qoca dünən bərbər yanına gedib saç-saqqalını qaydaya sala bilərdi” – deyə, mən düşündüm. Qoca birdən gözlənilmədən məndən soruşdu: – Mənə elə gəlir, siz, bu yaxınlarda hansı dini pəhrizin başlayacağını bilmirsiniz! Necə gözlənilməz olsa da, mən bu pəhrizin adını bilirdim. Rəvayətə görə, İsa Məsihin doğulmasından bir neçə il sonra Yerusəlim dağıdılmışdı. Sevgilim, bunu bütün genişliyi ilə sənə danışmağa dəyərmi? Şekspirin “Hamletində” deyilən kimi: “Hekubedən mənə nə? ” Bütün bunlar da mənim üçün heç bir anlam daşımayan olaylar sırasındandır. Yerusəlimi dağıdıblar, nə olsun, mənim Martam sağdır və xoşbəxtdir, mənə bu da yetər. Ola bilsin, gələcəkdə, tarixçilər bunu sübut eləyəcəklər: birdən onda Yerusəlimi dağıtmasaydılar, yəhudilər də, bunadək bu torpaqlarda yaşamış başqa xalqlar kimi, bütünlüklə yer üzündən silinəcəkdilər. Axı bu əski çağdan qalma məbədlər dağılandan sonra iudaizm bir din kimi formalaşmağa başladı. Qoca yenidən sözə başladı: – İudaizm inancının bu pəhrizinə doqquz gün qalmış biz yaşamımızda olan bütün əyləncələrdən və həzlərdən əl çəkirik. Bununla da biz Yerusəlimdəki məbədin dağıdılmasına yas tuturuq. Yəhudilər burada çox azdır, yaşlılardan da çoxu ölüb gediblər, ona görə də, qocalardan biz sağ qalanlar dini ənənələri qoruyub saxlamaq üçün var gücümüzlə çalışırıq. Düzdür, özümüzü buradakı yaşamın gerçəklərindən də ayırmırıq. İnancımızı qoruyub saxlamaqda biz bir nəfərə çox borcluyuq. Çox qabaqlar Hamburqla onun yaxınlığındakı Altonedə yaşayan yəhudilər bir dini icmada birləşmişdilər, sonradan onlar ikiyə bölündülər. Dini təhsillə çox əski çağlardan Almaniyada yaşayan ravvinlər məşğul olurdular. Biz buraya, dini təhsilimizi qurmaq üçün çox seçkin bir kimsə olan ravvin Bernaysı çağırmışdıq. Bu gözəl insan bizim inancımızın dayanıqlığı və inkişafı üçün çox böyük işlər gördü. Soruşursunuz, o, hamburqlu idimi? Yox, o, Vyurtsburqdan buraya gəlmişdi. Onu oraya Birinci Napoleon oxumağa göndəribmiş. O, bura gələndə çox gənc idi, ancaq otuz yaşına kimi burada olmamışdı. – Siz, onun ailəsini tanıyırdınızmı? – mən ondan soruşdum. – Yaxşı tanıyırdım. Mən onun uşaqları ilə bir yerdə böyümüşəm. Sonra o iki ad çəkdi: Münhendə yaşayan Mixael Bernays və Bonnda yaşayan Yakob Bernays. Daha sonra, nəyisə xatırlayıb dedi: – Hə, onun üçüncü bir oğlu da vardı, Vyanada yaşayırdı. Elə orada da ölmüşdü. O bütün ömrü boyu qardaşlarının kölgəsində qalıb gözə görünməzdi. Onu yaxşı tanıyırdım. Atalarının çoxçalarlı özəllikləri uşaqlarına da keçmişdi. Ataları çox yaxşı linqvist, filoloq idi, əski çağdan qalma əlyazmalara yozum yazardı. Uşaqlar da atalarından onlara keçən bu üstünlüklərə görə çox böyük alimlər oldular. Böyük oğul da filoloq oldu, atasının elmi işlərini davam elətdirdi. Ortancıl oğulun çox incə bədii zövqü vardı, o öz elmi işlərində bizim böyük şairlərimizin yaradıcılığını araşdırar, onların əsərlərindəki gözəllikləri incələyərdi. Üçüncü oğul, çox qaraqabaq və özünəqapılmış birisi idi, dünyanı elmin və incəsənətin yol verdiyindən daha artıq səviyyədə qavramağa çalışardı. Onu yaxından tanıyanların deməsinə görə, o çox ideal bir insan idi. O, insan ruhunu dəyişməyə yönəlik yeni əsərlər yazırdı, daha qardaşları kimi, ömrünü insanlığın yaratdığı böyük əsərləri araşdırmaqla keçirmək istəmirdi. Qoca tacirin dediyi bu böyük insanın xatirəsini yaşadan üzüyünün surətini Marthen mənə bağışlamışdı. Görəsən, bu qoca yəhudi, sabah, Praqalı dostum doktor Valenin, mənim tapşırığımla, onun ruhani ustadının nəvəsinin əlini öpəcəyini bilsəydi nə deyərdi? Qoca yəhudi isə gənclik xatirələrinə qapılıb danışmaqdan yorulmurdu, bu görkəmində o mənə Lessinqin dramındakı bilgin Natanın duyğulu obrazını xatırladırdı. O, gənclik çağında ruhani ustadı olmuş ravvin İsaak Bernaysın ruhani zənginliyindən, insansevərliyindən, necə dərin bir inanc yiyəsi olmağından, usanmaq bilmədən, danışırdı. Onun deməsinə görə, bu bilgin ravvin öz baxışlarını ona inanmaq istəməyənlərə sırımağa çalışmazdı. Ancaq kimsə dediklərinə inansaydı, onun çağırdığı yolu tutub getsəydi, onlara qarşı çox tələbkar olardı. Bizim qulaqardına vurub önəmsiz saydığımız, dəyər vermədiyimiz çoxlu nəsnələri o çox yüksək dəyərlər sayar, onları bizə aşılamaqdan yorulmazdı. Örnək üçün, o yeməklə bağlı dinin qoyduğu yasaqlara barmaqarası baxmağı ən böyük suçlardan biri sayırdı. Qoca yəhudinin deməsinə görə, bu konunun üzərində dərindən düşünüb-daşınmağa dəyər. Minillərdir insan Tanrıya inanır. Elə bu gerçəkliyin özü, inancı və dini, məntiqsizlik və yanlışlıq saymağın doğru olmadığını göstərir. Əksinə, din hansısa böyük anlamların daşıyıcısı olmasaydı insanlar bu qədər uzun bir vaxtda ona bağlanıb qalmazdılar. Tanrı insanı yaradıb onu Yer cənnəti olan Edem bağında yerləşdirəndə onlara birinci olaraq yeməklə bağlı yasaq qoymuşdu –hansı ağacın meyvəsini yemək olar, hansını yemək olmaz, insanların davranışına qoyulan ilk yasaq sayılır. Tanrının ilk yasağı yeməklə bağlı idisə, onda biz bu yasağın insanlar tərəfindən pozulmasına necə soyuqqanlı yanaşa, barmaqarası baxa bilərik? O yenə də bir neçə dini yasaqlardan danışıb, onların gizlin anlamlarını mənim üçün yozmağa başladı. Onun deməyinə görə “Müqəddəs Kitablardakı yazıların özülündə ən doğru-düzgün buyuruqlar dayandığı üçün də insanlar onlara söz-sovsuz boyun əyməlidirlər. Ancaq bu heç də insanın əzəli haqqı olan şübhə eləməyi onun əlindən almağa yönəlməmişdir, insanın yer üzündəki istənilən ad-sanlı, bilgin kimsəni danmağa, ona inanmamağa haqqı vardır”. Görünür, Lessinq “insanların arasında nəsildən-nəslə keçən dini tərbiyənin insanlığın tərəqqisində böyük rol oynadığını” deməkdə haqlıdır. Dinin insan anlağına təsiri çox böyükdür, dini və fəlsəfi baxışlar donuq ehkamlara çevrilməyənə kimi onların insan üzərində təsiri çox böyük olur. Bu baxışlar öz ardınca dərin elmi düşüncələrə yol açmış, dünyanın incəsənət, poeziya və ədəbiyyat kimi dəyərlərinin yaranmasına, habelə, yüksəlişinə olduqca böyük təsir göstərmişdir. Neçə-neçə böyük düşünürlərin və şairlərin dini süjetlərdən yararlanaraq necə böyük əsərlər ərsəyə gətirdikləri də bəllidir. Dini təlimlər mistik qavrama arxalandığına görə, onlardan əl çəkilməli olsa belə, yenə də onların qurulmasında özünü göstərən ilham və incə məntiqin insanlığın yetirdiyi çoxlu bilgin kimsələrin yaradıcılıqlarına göstərdiyi təsirləri danmaq olmaz. Qoca yəhudi hamburqlu ravvinin verdiyi bütün öyüdləri yaxşı xatırlayırdı. Ancaq bu, onun ravvini müqəddəs saymasına görə deyildi. Bununla bağlı, onun dediklərindən bir örnək də verirəm: – O bizə dini təlimi dərindən qavraya bilməkdən doğan sevinc duyğusu aşılamağı bacarırdı. O insanların yerdəki yaşam qaydalarını bəyənməzdi, bizə aşıladığı dini tərbiyə ilə yetkin insanın necə olmasını anlatmağa çalışardı. İndi öz böyük müəlliminin nəvəsinin adı oyulmuş poçt kağızı düzəldən bu qoca yəhudi, onun çox illər bundan öncə dediyi sözləri hələ də unutmamışdı: – Bizim bu böyük ravvin asket deyildi. Tərsinə, o bütün insanların, o sıradan yəhudilərin də, sevinmək, işləmək və həzz içində yaşamaq üçün yaradıldığını deyirdi. O öz ömrünü sevinclər və həzlər içində keçirə bilməyən insanlara acıyardı. Bu yerdə mən Elini, onun həyatsevər dünyagörüşünü və sevinclə tez-tez işlətdiyi bu sözü xatırladım: “Mən insanam və insana xas olan şeylərdən heç biri də mənə yad deyildir”. Qoca yəhudi isə, bu dünyada qarşılaşdığımız ən kiçik uğurlara görə də sevinməli olduğumuzu deyir, ancaq bütün bunlara görə Tanrıya dualar eləməyi unutmamağın gərəkliyini də önəmli sayırdı. Onun deməsinə görə, bu gözəl dünyada hər şey biri-birilə qarşılıqlı bağlılıqdadır. O ustadı olmuş ravvinin bir sözünü xatırlatdı: insan sevinmək üçün, sevinclər isə insan üçün yaradılıb. Martanın babası olan ravvin bayram günlərində bu düşüncəni daha çox vurğulayarmış. Qoca yəhudi sözünə belə davam elədi: – Xristian yeni ili qarşılayanda bütün pisliklərin köhnə ildə qalacağına, yeni ildə yaxşılıqlara qovuşacağına, uğur qazanacağına inanır. Yəhudi üçün yeni il –taleyilə barışıq və anlaşma günüdür, bu gün irəlidən gələn bütöv bir ildə onun taleyini müəyyən edir. Adama elə gəlir, qarşıdan gələn ildə Tanrının bizimlə necə davranacağını düşünüb qorxuya düşməliyik, ancaq xoşbəxtlikdən yəhudilər onları gözləyən taledən qorxmurlar. Tərsinə, biz Tanrıdan qorxduğumuzu yox, onu sevdiyimizi sübut eləməyə çalışırıq, bunun üçün də yeni ilin birinci gününü bütünlüklə oruc tutmaqla keçiririk. Biz Tanrını sevdiyimiz üçün oruc tuturuq. Sevgi isə özünün gerçəkliyini ağır sınaqlarla sübut eləməli olur. Beləliklə də, biz yəhudilər üçün yeni il bayramı Tanrını sevmək bayramıdır. İudey dini insanların bu gün sevinc içində olmalı olduqlarını öyrədir. Bir sözlə, Yeni il yəhudilər üçün İlahi sevincə qovuşmaq bayramıdır. Bu vaxt dükana yeni bir alıcı gəldi və Natan sözünü kəsdi, bir anın içindəcə dəyişib, yenidən bayaqkı çoxbilmiş tacirə çevrildi. Onun bayaqdan dediklərinə qulaq asdıqca həyəcanımı gizlədə bilməyən mən, yüngülcə baş əyib ayrılmaq istədim, ancaq o müəllimi ilə bağlı danışanda mənim nədən belə həyəcanlandığımı duymamışdı. Sağollaşıb ayrılanda o, Praqaya gəlsə, hökmən məni axtarıb tapacağına söz verdi. Ancaq nə etmək olar, o Praqaya gələndə onsuz da məni orada tapa bilməyəcəkdir. Onun könlünü almaq üçün mən bu qoca yəhudini başqa bir şeylə sevindirmək istərdim. Birdən, mənim Marthenim Vyanaya gələndə özü ilə, ailə arxivindən, böyük bir insan olan babasını xatırladan nəsə gətirə bilərdisə, onda biz Vyanadakı Adolfplatsdakı o qoca yəhudinin, babanın öyrəncisinin yanına gedərdik və sən onunla tanış olanda, gözlənilmədən, öz Bernays soyadını səsləndirərdin. Onda o qoca yəhudi öz müəllimini dinlədiyi vaxtlardan necə uzun bir zaman keçdiyini anar, ancaq mənim Martama baxıb ravvin Bernaysın bütün gözəl özəlliklərinin onun nəvəsində yaşadığını da görərdi. Bunun belə olduğunu ondan eşitmək ikimizi də sevindirərdi. Din insan yaşamına yüksək anlam və sevinc gətirə bilirsə, deməli, bizim gələcək evimizdə ona da yer tapılacaqdır. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 18 avqust 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 18 avqust 1882 Sənin sevgindən başqa hər şey mənə yad. O mənə sevinc verir, o mənə həyat. Dostum, səadət gəzsən, sevərək yaşa – Səadət ömrə gəlir sevgiylə qoşa. İstəkli sevgilim! Mənim, inanclara qarşı qatı sayğısızlıq göstərməsilə seçilən, bir arxadaşım var, biz onunla oturub dünyanın yaradılışındakı əyər-əskiklərdən uzun-uzadı danışırıq, bu gün arxadaşım, gözlənilmədən, kitab dolabından Götenin kitabını götürüb onun bu bənzərsiz şerini oxudu. Bu şeirdəki duyğuların dərinliyi ürəyimi yerindən oynatdı. Səslənən bu poetik misraların mənim duyğularıma arxadaşımdan qat-qat artıq təsir elədiyini desəm yanılmaram. Ona görə də, məni qaplayan bu həyəcanımı arxadaşım duymasın deyə, ondan tezliklə ayrılmalı oldum. Bu anımda mən özümə qapılmağı, düşüncələrimlə baş-başa qalmağı istəyirdim. Görməli olduğum iş də, bu gün mənimlə çəkişməyin yersiz olduğunu anlamışdı, ona görə də, günortadan sonra məni özünə sarı çəkməkdən daşınıb, yaxamı buraxdı. Günortadan sonra, özüm üçün gəzərkən, gözlənilmədən, çoxdankı bir tanışımla qarşılaşdım, biz onunla universitetdə birlikdə oxumuşduq. Yazıqlar olsun, qarşılaşdığı çox ağır uğursuzluqlar onu gənclik illərinin gözəl düşüncələrindən uzaqlaşdırmışdı. Keçmiş arxadaşlarla dərdləşmək, indi mənə çox çəkici görünür; biz onunla danışanda, ikimizin də artıq, yaşamın biz düşündüyümüzdən qat-qat ağır olduğunu anladığımız bəlli oldu. Gəncliyimizdə bağlandığımız yüksək və əlçatan olduğunu düşündüyümüz ideallar, biz irəlilədikcə, daha da uzaqlara çəkilib getmişdilər. Bu isə onları bizim üçün daha artıq dəyərli eləmişdir. Arxadaşlarımdan bir çoxu, özlərinə qapılaraq, ürəklərində, bugün də, bu yüksək diləklərini qoruyub saxlamaqdadırlar. Mən indi çox üzgünəm, mənən yorulmuşam və gələcəkdə də yaxşı nəsə olacağına inamım qalmayıb. Ancaq mən öz taleyimi düşünəndə onu başqa bir tale ilə dəyişmək də istəmirəm. Mən özümdən çox, taleyimin mənə bağışladığı Martheni, mənim Marthenimi düşünürəm və onun taleyinin yaxşı olması üçün əlimdən gələni eləməyə çalışıram. Mənim yoldaşlarımın, demək olar, hamısı çox yoxsuldurlar və gələcəkdə uğur qazanarlarsa, biri-birinə əl tutacaqlarını deyirlər. Onlar yaxşı insanlardır, yoxsa, mən onlarla yoldaşlıq eləməz, onları öz arxadaşlarım sanmazdım. Ancaq nə yazıq, biz biribirimizə çox az kömək eləyə bilirik. Buna baxmayaraq, bizlərdən hər birimizin, kiməsə ümid vermək və yardımçı olmaqdan heç vaxt boyun qaçırmadığı da bəlli bir gerçəklikdir. Mən bu durumu yaradan psixoloji özəlliyin üzərində düşünmüşəm. Doğrudan da, kiməsə dayaq duranda, başqasına yaxşılıq eləməyi bacardığını duymaq, insanın öz gücünə olan inamını artırır. Başqasına yaxşılıq eləməyə yetəcək bir gücünün olduğunu anlayan insan öz ruhunu da yüksəklərə qaldırmış olur. Bu olayın dərin psixoloji mexanizmi məncə belədir: bu yaxşılıqsevər insan, köksünü dünyada hökm sürən ədalətsizlikdən doğan yamanlıqlara qarşı gərməklə, öz arxadaşını bacardığı qədər onlardan qorumağa çalışır və beləliklə də, ola bilsin şüursuz, ola bilsin də şüurlu olaraq, özünə qarşı da belə bir münasibətin bəslənəcəyinə inanır. Özünə ömür-gün yoldaşı olmaq üçün seçdiyin qızın sevimlisi ola bilmək çox böyük səadətdir. Ancaq kişi arxadaşlarımdan bir çoxunun mənə, yaşamımda göstərdiyi yardımlardan boyun qaçırmaq da doğru olmazdı. ... Beləliklə də, mən bizim dolanışıqca belə, çox yoxsul olmağımıza dözümlü yanaşıram. Bir anlığına düşün, sevgilim, birdən hamı öz bacarığına görə uğur qazana bilsəydi, onda insanlar arasındakı mənəvi ilişkilər də, ola bilsin, çox azalardı. Deyə bilmərəm, sən məni ürəkdənmi sevirsən, yoxsa yalnız elə səni dəlicəsinə sevməyimi bəyəndiyinə görə mənə bağlanmısan. Ancaq buna da inanmıram, birdən başıma bir iş gəlsə, uğursuzluqla üzləşsəm, mənim sevgilim belə deyə bilsin: “Mən daha səni sevmirəm. Sən mənim gözümdə bütün dəyərini itirmisən”. Bu çox qorxunc görünərdi və rəsmi çevrələrdə işlək olan, çinovniklər arasındakı ilişkilərə oxşayardı, axı onlar arasındakı ilişkilərdə başlıca meyar mundirlə, poqonla və döşlərində gəzdirdikləri medallarla ölçülür. Doğrudanmı, yaşamda baş verənlər hansısa gözlənilməzliklərin doğurduğu şıltaqlardan asılıdır? Varlıları tale ərköyünləşdirir, onları ədalətsizlikdən və uğursuzluqlardan qoruyur. Elə isə, yoxsullara nə qalır? Onların ürəyində alovlanan gerçək sevgi – yaşamda, bu sevginin işığı üstünə düşməyən bütün nəsnələr olduqca solğun və qondarmadır! Varlıların yiyələndiyi bütün bu maddi dəyərlərin yerini verə bilərmi? Sənsiz mən çox düşkün və olduqca yoxsulam, səninlə isə mən varlı və güclü olacağam və insanların öz aralarında yaşatdıqları bu cılız dəyərlər mənim üçün önəmsiz olacaqdır, mən buna ürəkdən inanmaqdayam. Ah, mənim istəkli Marthenim, biz necə də yoxsuluq. Ancaq bu bizi öz yaxşılığımızdan çəkindirməməlidir: biz bütün doğmalarımıza biri-birimizi sevdiyimizi və birgə yaşamaq istədiyimizi, utanıb-çəkinmədən, deməliyik. Onlar bizdən soruşacaqlar: “Sizin dolanmaq üçün əlinizdə nə qədər pulunuz var? ” Biz deyəcəyik: “Bizim əlimizdə biri-birimizə bəslədiyimiz sonsuz sevgidən başqa heç nə yoxdur”. Onlar acı-acı qımışıb deyəcəklər: “Doğrudanmı, sizin bundan başqa heç nəyiniz yoxdur? ” Bizə birgə yaşayış üçün nə gərəkdir? Yaşamaq, yemək bişirmək, qonaq qarşılamaq üçün iki-üç otaqlı bir ev. Yemək bişirə bilmək üçün həmişə isti olan bir soba. Evimizin avadanlığı necə olmalıdır? Stol və stullar, çarpayılar, bizim səadətlə keçən ömrümüzün üzümüzdə buraxdığı izləri görə bilmək üçün güzgü, oturub xoş düşüncələrə dalmaq üçün kreslo, evin xanımının döşəməni kirlənməkdən qoruya bilməsinə yarayan xalça. Paltar dolabının yeşiklərinə qalaqlanmış, bükülü və lentlə bağlanmış döşək ağları; sənin dəbə uyğun gözəl donun və süni çiçəklərlə bəzənmiş şlyapan, divardan asılı şəkil, gündəlik işlətdiyimiz qab-qacaq və bayram günlərində ortaya qoyulacaq qədəhlər, boşqablar və fincanlar, azacıq yemək azuqəmizin qorunduğu dolab. Birdən, acanda, ya da gözlənilmədən qonaq gələndə, orada əlimizin altında bir az yeyəcəklər olsa yaxşıdır. İplə bağlanmış bir topa açarlar. Bu dediklərim sənə önəmsizmi görünür? Ancaq bütün bunlar səninlə yanaşı olanda mənə sevinc və dinclik gətirəcəkdir. Hə, unutmuşdum, ən başlıcası, ev kitabxanamız olacaq, gecə stolu və xəfif işığının mərhəmlik və güvənlik gətirdiyi gecə lampası da öz yerində. Bütün bu avadanlıqların hamısı gərək, yerli-yerində və yaxşı durumda olsunlar, yoxsa evin xanımı onları bəyənməz. Ev avadanlıqlarından çoxu bu evi dolandırmaq üçün çəkilən gərgin əməyi andıracaqdır. Qalan nəsnələr isə ev yiyələrinin bədii zövqünün simvolları olacaq, dəyərli dostlarını xatırladacaq, ər ilə onun xanımının gəzib bəyəndikləri, yenidən bir də qayıdıb görmək istədikləri şəhərləri onlara andıracaqdır. Bütün bunlar – yaşadıqları dünyanın onlara bağışladığı kiçik bir səadət payı, yaxşılıqlara sığınıb yaşayan insanlara xas olan kiçik bir dünya olacaqdır. Özü də, bu onların sevdiyi, ayrılmaq istəmədiyi bir dünya olacaqdır. Ancaq bu hələ onların ailə ocaqlarının özülü deyildir. Bu ocağın gecə-gündüz yanması, sönməz olması, burada yaşayan bu iki nəfərin biri-birini sonsuz bir istəklə sevməsindən asılı olacaqdır. Gündəlik yaşamın məişətlə bağlı bu kiçik detalları bizə hansısa təsirləri göstərə bilərmi? Taleyin qaçılmaz sonucu olan yoxluğa gömülməyənə kimi, sözsüz, bunlar təsir edə bilər – və heç bir şübhəsiz. Ancaq biz gərək hər gün ürəyimizdən gələn bir səslə biribirimizi bərk-bərk sevdiyimizi ucadan deməkdən çəkinməyək. İki sevən ürək bunu biri-birinə anlatmaq üçün gərəkən incə sözləri deməyi bacarmırsa, bundan da qorxunc durum ola bilməz. Onlar sanki incəliyi gözlənilməz bədbəxtlik, xəstəlik və ya başqa ağır vəziyyət üçün saxlayırlar, çünki həmin vəziyyət onları buna məcbur edəcək. İlişkilərdə biri-birinə bəslənən bu incə duyğuları gizlətməyə, onları biri-birindən qızırğanmağa dəyməz. Qarşılıqlı ilişkilərdə onları qarşı tərəf üçün nə qədər çox işlədirsənsə, ondan da bir o qədər çox qarşılığını alırsan. İlişkilədəki incəlik unudulanda ruhlar arasındakı bağlar qırılır, ərlə onun xanımı arasındakı ilişkilər pas kəsmiş qıfıla bənzəyir. Baxırsan qıfıldır, ancaq pas atıb, açılası deyil. Sevən ürəklərin sonradan bu duruma düşməsi çox olur. Səni düşünürəm. Sən məndən çox-çox uzaqlardasan. İradəmi toplayıb bu ayrılığın acılarına dözməyə çalışıram. Mənim üzgün və istəkli körpəm, bu gənc yaşında payına necə də ağır qəm-qüssə yükü düşüb, ancaq bunu açıb-ağartmırsan, çəkdiyin ağrı-acıları ürəyində gizlədirsən. Sənin bu durumdan qurtulmağın asan olmayacaqdır. Axı indi səadətinin səndən üz çevirdiyini düşünürsən. Yox, sakın bu düşkünlüyə qapılmaqdan, biz yaşamın bizə verməyə borclu olduğu sevinc payımızı almaq üçün var gücümüzlə çalışmalıyıq. Sənin mənə böyük bir səadət bağışlayacağına inanıram. Mənim səadətim sən özünsən, sənsiz mən ruhdan düşürəm, əlim boşda qalır. Səninlə olanda ruhlanıram, sənin üçün dağı dağ üstünə qoymağı bacaracaq qədər güclü olduğumu sanıram, ürəyimdə, sənin üçün çalışmaqdan və səninlə birgə yaşamağın dadını çıxarmaqdan böyük istəyim yoxdur. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirirəm. Ola bilsin, bu dəqiqələrdə elə sən də məni düşünürsən və daimi görüş yerimiz olan bağçada məni gözlədiyin anları xatırlayırsan. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 25 sentyabr 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 25 sentyabr 1882 Mənim sevimli Marthenim! Göndərdiyim məktuba yazacağın cavabı gözləməkdən bezib, yenidən sənə öz işlərimin gedişindən yazmaq istəyirəm. Sözün düzü, səninlə üz-üzə oturub danışa bilməmək məni çox üzür. İstəyirəm, bu məktubda heç nəyi gizlətmədən, düşüncələrimi, necə varsa eləcə də yazam, məncə, biri-birinə əllərini və ürəklərini etibar eləmiş, talelərini ömürlük biri-birilə bağlamış insanlar elə belə də etməlidirlər. Boynuma alıram: cavab almadan bir də yenidən sənə məktub yazmaq çox da elə ürəkaçan deyildir. Sən mənim məktublarımı cavabsız qoymağa başlasan, görünür, mən də aramızdakı yazışmaya son qoymalı olacağam. Haçandandır, bizim yazışmamız, yalnız, mənim sevgilimə göndərdiyim, ayrılıqdan nələr çəkdiyimi anlatdığım, monoloqlar üzərində qurulubdur. Bu monoloqlar belə uzun bir sürədə cavabsız qaldıqca tükənə bilər, bu isə bizim ilişkilərimizin yalan üzərində qurulduğu düşüncəsinə gətirib çıxarardı. Bizim sevgimizi və arxadaşlığımızı yaşadan, qarşılıqlı anlaşmadır. Mən bütün durumlarda yovuşuqlu ola bilmirəm, çox vaxt ciddi olmağa, sözü üzə deməyə üstünlük verirəm, məncə, dostlar arasındakı ilişkilər belə də olmalıdır. İlişkilərdə hansısa üzgörənlik və örtülülük varsa orada dostluqdan söz gedə bilməz. Sənin indi öz yan-yörəndəki adamların içində mənim yoxluğumu duyduğuna inanmaq istəyirəm. Yanında görmədiyin o adam üçün sən bu dünyanın ən böyük dəyərisən. İnan mənə, sənin bunca dəyərli olmağın mənim əməyim deyildir. Ancaq mənim öz qavramımda sənin kimliyinə verdiyim dəyər, sənə belə yanaşmağım, sənə sevimli bir oyuncaq kimi yanaşmaq istəyənlərin davranışlarından çox-çox seçilir. Onlar üçün bu seçim çox asandır və bütün bunlar, onların, sənə yiyələnmək istəklərini doğrultmağa hesablanmışdır. Mənim istəklim, gözəlim, səni qınamaqdan hansısa bir həzz aldığımı düşünməyəsən. Yox, mən sadəcə hesab edirəm ki, aramızda heç bir anlaşılmazlıq və inciklik olmamalıdır. Mənə elə gəlir, sən bunu çox gözəl anlayırsan: biz taleyimizi biri-birimizlə bağlayıb, iki taleyi bir taleyə çevirən gündən, ikimiz də, bundan öncəki kimliyimizdən ayrılıb, büsbütün başqa insanlara çevrilməliyik, daha doğrusunu desək, o andan başlayaraq biz yalnız biri-birimizin maraqları və qayğıları ilə köklənib yaşamağa çalışmalıyıq. Bu sözləri, indidən, çəkinmədən deyə bilərəm: qarşıda bizi gözləyən qocalıq da, mənim sevgilimin gözəl obrazını korlaya biləcək, gözdən sala biləcək gücdə deyildir. Əgər sonda qüssələnib ağlasan, çox kədərlənəcəyəm. Yox, sən bir anlığına özünü mənim yerimə qoy. Bəs birdən mən də inciklikdən hönkürməyə başlasam? Evlilik – olduqca çətin bir məsələdir. Bu məsələni həll eləyə bilmək üçün biz gərək biri-birimizə kömək eləyək, gərək olanda isə, bir-birimizin yanlışını düzəldək. Təkcə elə biri-birinə öz sevgisini açıqlayan odlu-alovlu sözlər deməklə iş düzəlmir. Mənim düşüncəmə görə, biri öz çətinliklərini digərindən gizlədirsə, əsl vəziyyəti ört-basdır edirsə, ailə həyatı qeyri-mümkündür. Birgə yaşamaq – bütün durumlarda biri-birinin hayında-harayında olmaq, sevinci də bədbəxtliyi də biri-biri ilə bölüşmək deməkdir. Mənə elə gəlir, qızların çoxu kişilərlə dostluqlarına, yalnız öz könüllərini əyləndirəcək bir iş kimi baxır, çox vaxt, kişilərdən bunu lap tələb də eləyirlər. Siz qızlar, çox vaxt, kiminsə ürəkdən gəlməyən, yalnız üzdə olan basmaqəlib nəzakəti ilə yetinirsiniz və belə durumlarda sizlərin dilindən sıx-sıx belə sözlər çıxır: “Ah, bilsəniz o, bugün necə istiqanlı və ürəyiaçıq idi”. Mən burada, avqust ayında, xəstələnəndə qardaşın Eli məni yoluxmağa gəlmişdi, birdən o qayıdıb qınaqla dolu belə bir söz dedi: sən, belə ağır xəstəsənsə, niyə gedib xəstəxanada uzanmırsan, sənə doğma olan adamlara yük olursan? Bax, səninlə mənim aramda gərək, biri-birimizə belə bir yanaşma olmasın. Heç bir durumda biz biri-birimiz üçün ağır yükə çevrilə bilmərik. Mənim diləyim gələcəkdə səninlə uzun illər boyunca sakit və işıqlı günlər yaşamaq, səni diqqət və qayğı ilə bürüməkdir, sənin də mənə qarşı belə davranacağına inanıram. Mən, bizim, bütün ömrümüz boyu, biribirimizə tükənməz bir sevgi bəsləyərək yaşamağımızı istəyirəm, habelə, doğma insanlar olaraq biri-birimizin öyrəncə və zövq ayrılıqlarına da sayğı ilə yanaşacağımızı gözləyirəm. Mən özümün bunu bacaracağıma arxayınam. Gizlətməyəcəym, sən bir dəfə artıq öz davranışınla məni bərk sarsıda bilmisən. Xatırlayırsanmı, Fritslə dostluq naminə, daha doğrusu, Frits üçün məni qurban verməyə qərar verdiyin hadisəni? Mən hər şeyə dözdüm və sonda sən öz səhvinə qərar verdin. Düzdür, mən onda sənin müstəqilliyini təsdiq etmək üçün israrlı cəhdini qiymətləndirməmişdim. Sən mənə bunu səmimiyyətlə danışdın və sanki mənə hər qərarını qəti və dönməz saymamaq hüququ verdin. Qarşılıqlı olaraq biri-birimizə güvənməyimiz bizi birləşdirən ən qırılmaz doğmalıq tellərindəndir. Sevgilin üstəlik səninlə dost da olursa, bu onu sənin gözündə daha da yüksəklərə qaldırır. Mən sənə yalnız sevgilim kimi yanaşıb, səndə dostluğa yaraşan özəlliklər tapa bilməsəydim bu, bizim üçün çox böyük bir itki olardı. Onda bizim ilişkilərimizin məzmunu da çox yoxsul görünərdi. İnsan ilişkiləri bəzəksiz və gizlətməsiz olanda ən gözəl olur. Bax, mən əllərimi inamla və ürəkdən gələn bir istəklə sənə uzatmışam, səndən də bunu gözləyirəm. Açıqlama: Bu məktubun sonunda Froud öz ad və soyadını yazmamışdır, “Sevgi məktubları” kitabının tərtibatçısı Ernst Froud bu məktubu atasının Martaya şəxsən özünün verdiyini düşünür. Sevimli Martam! Sənin vurğunluqla oxuduğum gözəl məktubc - ığazın, burada Valdebeker sərgisindən verdiyin geniş bilgi, məni çox sevindirdi. Bu sevincin isə mənim indilikdə c korlanmış sağlamlığımın düzəlməsi üçün yaxşı bir arac olduğunu deyə bilərəm. Bu ü zökəm olmasaydı, özümü çox yaxşı hiss elədiyimi də deyə bilərdim. Sənin bu düşüncələrin “Faustdakı” Vaqnerin, öz gözəl gəzintisi boyu daldığı, düşüncələrinə çox oxşayır, mən də bu yerdə doktor Faustun dediyi bu sözləri anmaya i bilmirəm: mən insanam, insana xas olan şeylərdən heç biri mənə yad deyildir. Sevgilim, sən düz deyirsən, xalq belə yarmarkalara ax l ışıb basabas salmağı bəyənsə də, ancaq dərin düşüncəli insanlar üçün bu yarmarkalar çox dar, ıxdırıcıdır. Mənim üçün ən gözəl əyləncə sevgilimlə baş-başa verib danışmaqdır, bunun belə olduğunu mən artıq dönə-dönə yoxlamışam. Bundan başqa, kitab oxumaq da belə gözəl əyləncələrdən biridir, bu durumda bizim oxudu h ğumuz kitablar duyğu və düşüncələrimizə bir aydınlıq gətirir, insanın varl ə ığının və bütövlükdə yaşamın, anlamını gözüaçıqlıqla qavramağımıza yardımçı olur. Məni özümdən sitat gətirməkdə qınama, ancaq burada insan taleyi ilə bağlı düşüncələrimi səninlə bölüşməkdən özümü saxlaya bilmirəm: dayaz dü ə şüncəli, geridəqalmış adamlar heç bir sıxıntı çəkmədən, çox asanlıqla yaşaya bilirlər, biz isə, daima, ömrümüzdə nələrinsə çatışmadığını duyaraq yaşamaqdayıq. Öz kimliyimizi bölünüb kiçilməkdən qorumaq, onun bütünlüyünü saxlamaq üçün biz özümüzün bacarıqlarımızı sağlam bir özül üzərində qurmaqdansa, çox vaxt, əyləncələrə, hayküyə və yersiz duyğulanmalara qapılmaqla ömrümüzü yelə veririk. Biz, özümüz də niyəsini bilmədən, gerçəkləşməyə çalışan gücümüzü sıxışdırır, onu gərəkli işlərə qoşulmaqdan çəkindiririk. Bu öyrəncəmiz təbii istəklərimizi basıb əzir və biz bununla şəxsiyyətimizi incələşdirdiyimizi sanırıq. Biz dünyanı dərinliklərinədək qavraya bildikcə, özümüzü də çox dərin duyğular yiyəsi olan kimsələr saya bilərik. Biz nə üçün içki düşkünlüyünə qapılmırıq? Yoxsa, içkili adamların yiyəsiz küçələrdə, öz doğma və yaxınlarının yardımlarından uzaq düşüb qaldığı anlarda, eşitməli olduqları it hürüşmələrinin, pişik miyovultularının yaratdığı yadlıq bizi bundan çəkindirir? Görəsən, biz nə üçün, hər ay özümüzə yeni bir sevgi axtarmırıq? Hər dəfə qapıldığımız sevgidən ayrılanda, ürəyimizin bir parçası da qopub ayrılırsa, onda biz nədən, çox vaxt, belə duyğusuz yaşamağı özümüzə sığışdırırıq? Görünür, bizləri buna sürükləyən, bədbəxtlik və fəlakətlərin ağırlığından qorxmağımızdır. Biz, bilərəkdən, yaşamda bacardıqca az ağrı-açılar çəkməyə, ondan bacardıqca daha çox həzz almağa çalışırıq. Bizim kimi, bütün insanların da ömrü, yaşamla ölümün asılılığındadır və insanlar, uzun illər boyunca, sevincin nə olduğunu duymadan yaşamalı olurlar. Onlar yalnız birlikdə olanda, özlərinə könülcə doğma olan birisi ilə əl-ələ verib yaşayanda, əllərindəki ən dəyərli nəsnələri dartıb alan taleyin ağır zərbələrinə qarşı daha asan duruş gətirə bildiklərini anlayırlar. Ona görə də, dərin duyğular yiyəsi olan insanlar öz ömürlərində yalnız bir dəfə sevməyi bacarırlar. Bu, mənim ürəkdən inandığım bir gerçəklikdir, kimsə məni bunun belə olmadığına inandıra bilməz. Adi bir insanın bütün ömrü, gündəlik yaşamında üzləşdiyi yoxsulluq yükünün ağırlığını az da olsa yüngülləşdirmək uğrunda apardığı savaşlarda keçir. Bəlli olduğu kimi, yoxsullar, toplumun daha yüksək təbəqədən olan insanların çiyninə qoyduğu ictimai vəzifə yüklərindən azaddırlar, ancaq onlar, istər-istəməz, özlərindən asılı olmayaraq, gönüqalın və incə duyğulardan uzaq insanlar olurlar, yoxsa, onlar yaşadıqları ömrün necə də miskin olduğunu anlaya bilsəydilər, onun ağırlığına dözə bilməzdilər. Onlar öz sağlam instinktlərinin səsinə qulaq asır, onun çağırdığı yönə üz tuturlar və təbiətin də, toplumun da, onları sevmədiyini anlayırlar. Ona görə də, bu adamların əlinə ötəri və yüngül əyləncələr keçən kimi, bundan artığının olmayacağını bildiklərindən, özlərini onlara qapılmaqdan çəkindirmirlər. Yoxsullar çox gücsüz və düşkünlüyə qapılmağa yönəlik olduqlarından, biz onları yamsılamaqdan uzaq qaçmalıyıq. Mən hansısa xalqın yaxşılıqsevərlikdən uzaqlaşdığını görəndə, bunun niyəsinin onun sıx-sıx üzləşdiyi epidemiyalar, xəstəliklər, yoxsulluqlarla bağlı olduğunu düşünürəm, xalqlar, elə bil, başlarına gələn bu bədbəxtlikləri unutmaq üçün, yaxşılıqlardan uzaqlaşır, yamanlığa qapılmaqla üzləşdikləri bu fəlakətlərə “dözməyə” çalışırlar. Yazıqlar olsun, bütün bu bədbəxtliklərlə üzləşən xalqların hamısının yaşadığı dövlətlərdəki ictimai qurumlar tərəfindən qorunmadığı göz önündədir. Mən bu düşüncələrimin ardını danışmaq istəmirəm, ancaq mənə elə gəlir, xalqın sevgisi də, mühakiməsi də, işi-gücü də bizimkinə bənzəmir. Sadə insan deyilən varlığın psixologiyası var və onun bu psixoloji durumu bizimkindən büsbütün seçilir. Yoxsulların təbii hissləri bizimkindən güclüdür. Ancaq onlarda, hələ də, bizim hər birimizi sonucda ölümə, daha doğrusu, yoxluğa gətirib çıxaran bu özəllik: gerçəkliyi və yaşamı dəyişməyə can atan ehtiras öz yaşarılığını saxlayır. Sevgilim, birdən, bu düşüncələrimi bəyənməsən məndən incimə. Sənin mənim üzərimdə necə güclü təsirinin olduğunu bilirsən. Sənin bəlli durumlara uyğun olan qavram və davranışların mənimki kimi deyildir. Bütün bunlar, bizim keçdiyimiz ömür yolunda qazandığımız təcrübələrdən və duyğularımızdan asılıdır. Bu konu ilə bağlı bundan artıq danışmağa gərək duymuram. Mənim şahzadə xanımımdan bütünlüklə asılı olmağım isə ürəyimcədir. Öz sevgilisinin buyuruğunda olmaq çox gözəldir, ancaq neyləyəsən, indilikdə biz biri-birimizdən çox uzaqda yaşamalı oluruq, mənim Marthenim! Sözün düzü, taleyində dönüş yaratdığım o köməksiz qızı, bu yaxınlarda, bir-neçə günlüyünə unutmalı olmuşdum, bu anlarda onunla bağlı düşüncələr daha mənim ürəyimi yerindən oynatmırdı. Bunun niyəsi, mənim başıma gələn, ancaq bizim ilişkilərimizə qarışacağı olmayan iki qarışıq-dolaşıq olaydan yana idi. Çoxları, həkimlərin insan ağrılarını duymaq özəlliyini itirdiyini düşünür, ancaq mənim düşüncəmə görə, onların bu duyğuları sonacan kütləşmir. Ailə xoşbəxtliyi olan həkimdə isə bu duyğu, bütün ömrü boyunca, güclü olaraq qalır. Mənim, bu yaxınlarda, doktor Pfunqe ilə bir qarşıdurmam oldu, mən professor Meynertin yanında onun gördüyü işləri tənqid eləmişdim, o isə bundan bərk acıqlanıb mənimlə çəkişməyə başlamışdı. Pfunqe bu çəkişmədə özünün, ilk baxışdan insanı çaşdıran, sarsaq ideyalarını bütün gücü ilə işə salsa da, bu dartışmanın gedişində mənim doğru yolda olduğum bəlli oldu. Ancaq sənin qarşında bunu da boynuma almalıyam, mənim kimliyimdə despotçuluq var və mən coşanda, özümü çox çətin ələ ala bilirəm. Sən, sözsüz, bunu bilirsən, ancaq buna baxmayaraq məni sevirsənsə, mən buna görə özümü ikiqat xoşbəxt sayıram. Bütün vaxtımı, başlanğıcı çox da uğurlu alınmayan, yeni başladığım işimə verməyə çalışıram. Ola bilsin, sən düz deyirsən, mən doğrudan da, öz işimdəki uğur və uğursuzluqlara çox kəskin reaksiya verirəm. Mənim qurduğum yeni metodla bağlı hələ çox qaranlıq yerlər qalmaqdadır, ancaq mən onu bitkinləşdirmək üzərində dayanmadan çalışıram. Yazıqlar olsun, o hələ də, məni ardıcıl olan uğurlara gətirib çıxara bilmir. Gecən xeyrə qalsın, mənim istəkli, sevimli şahzadə xanımım. Son məktubun məni çox qanadlandırdı. Sən də, mənim səni ömrümün sonunacan sevəcəyimə inana bilərsən. Sənin Ziqmundun saat keçmiş Sevgilim! Yaxşısı, sən bir də heç vaxt, özünün soyuqqanlı olmağından və elə buna görə də, öz duyğularını yetərincə açıqlaya bilmədiyindən mənə yazma. Sən məni nədəsə qınayanda da, bunu çox böyük incəliklə eləməyi bacardığından, mənim buna ancaq səni bağrıma basıb uzun-uzadı öpməklə cavab verəsim gəlir. Gün gələcək, səndən ayrılıqda necə bərk darıxdığımı və ağrı-acılar çəkdiyimi sənə danışacağam və bütün bunlar bizim üçün çox dəyərli xatirələrə çevriləcəkdir. Bu ağrı-acılar məni elə sarsıdır, elə üzür, mən birdən, haçansa səninlə həmişəlik bir yerdə olacağıma da inamımı itirməyə başlayıram. Ancaq bütün bunlarla bağlı ara vermədən düşünməyi özümdən uzaqlaşdırmalı oluram, axı bu düşüncələrə qapılmaq, mənim dözümümü tükədə bilər, mən isə gərək bizim birlikdə yaşaya bilməyimiz üçün, habelə, düşdüyüm ağır maddi sıxıntılardan çıxış yolu tapa bilmək üçün gecə-gündüz çalışam. Marta, sənin sorularını cavablarkən yalan danışmağı bacarmadığımdan, heç də sənin düşündüyün qədər güclü bir insan olmadığımı boynuma almaqdan özümü saxlaya bilmirəm. Gözəlim, səndən məktub almayanda isə mən ən gücsüz olduğum çağlarımı yaşayıram. Heç olmasa, qısa bir zaman üçün, bu gərgin işlərdən ayrıla bilsəydim, bu mənim ürəyimcə olardı. Bunun üçün bir az pul tapıb, bir neçə günlüyünə kurorta getmək istəyirəm, ancaq bu istəyim alınmasa da, bunu özümə dərd eləyəsi deyiləm. Bildiyin kimi, Kaşauda dincəlməyə getməyim alınmadı. Sözün düzü, belə düşüncələrə qapılıb, əyləncə axtaran ərincək birisinə çevrilmək də istəmirəm. Bizim gələcəkdəki birgəyaşayışımız üçün, mənim indidən özümü əməksevərliyə və yaşamda aza qane olaraq sevinclə ömür sürməyə alışdırmağım, elə bilirəm, sənin də ürəyincə olar. Mənim düşüncəmə görə, insanın öz məqsədinə çata bilməsi üçün biri uzun, o birisi qısa olan iki yol vardır. Mən bu gün məqsədə aparan uzun yolu tutmalı olmuşam, ancaq bu yolun məni istəklərimə yetirəcəyinə ürəkdən inanıram. Mən bunun addım-addım doğrulduğunu duyuram. Sənin özünə belə güvənməyini çox bəyənirəm. Mən isə özümü elmdə qazanacağım uğurlarda tapmaq istəyirəm, bu uğurlar isə, dayanıqlı və uzun çəkən əməksevərliklə aparılan elmi axtarışlarla qazanılır və onun gətirdiyi sevinclər ölçüyəgəlməz dərəcədə böyük olur. Mən, öz ad-soyadının baş hərflərini dəniz qırağındakı qayalara çapıb, ləpədöyənin haçansa onu silib itirəcəyinə soyuqqanlıqla yanaşa bilən insanlardan deyiləm. Mənim incim, birdən yaşamda səni tapmasaydım, kim bilir, mənim sonum nə olacaqdı, çox ola bilsin, bu durumda mən: özünə güvənməyən, sənin sevgini qazana bilmədiyi üçün, insan yaşamının bəzəyi olan çoxlu həzlərə və əyləncələrə əli çatmayan, ölçü-biçili kiçik duyğularla və ağır maddi sıxıntılarla ömrünü çürüdən birisi olacaqdım. Habelə, mən sıxıntılarımın və düşkünlüklərimin dustaqlığından çıxış yolu da tapa bilməyəcəkdim. Sən məni böyük məqsədlərə yönəltməklə yanaşı, dəyəri ölçüyəgəlməz olan bir səadətlə varlandırdın, bunacan yaşamalı olduğum mənəvi yoxsulluqdan qurtardın. Sən mənə uğur qazanmaq üçün ümid və inam verirsən. Mən bunu sən hələ məni sevmədiyin vaxtlardan bilirəm, indi sənin məni sevdiyini bildiyim üçün bunu ucadan deyirəm. Sənin yardımınla mən özünə güvənən qoçaq bir kişiyə çevrildim. Marta, mənim gözəl incim, bizim ağgünlü gələcəyimiz bütünlüklə biri-birimizi sevməyimizdən asılıdır. Mən sənə özünün istədiyindən heç də az olmayan səadət arzulayıram. Mən bunu çəkinmədən, ürəkdən gələn bir inamla deyirəm: səninlə birlikdə olmağa yönələn istəklərimin yanında bütün yerdə qalan istəklərim bir heçdir. Sənin yerin mənim ürəyimin başındadır. Sənə çatdırmaq istədiyim bir yenilik də vardır: Şenberq hər gün mənim yanıma gəlir, onun işlərinin gedişi mənim ürəyimcədir. Tezliklə qardaşı Alois qayıdacağından, indi onun başı qarşıdakı İtaliya səfərinə hazırlaşmağa bərk qarışıbdır. Dünən anam xəstələndi, ona bərk soyuq dəyib, ona görə də, keçmişdən qalma ağciyər xəstəliyi də baş qaldırıbdır. Ancaq bugün anamın qızması düşüb. Pauli də xəstədir. Dünən Dolfi ilə birlikdə şəhərin qırağındakı Petsleyndorfa gəzməyə getmişdik. O mənim xəstələrimi qəbul eləyib qurtarmağımı gözləmiş, sonra gəzməyə çıxmışdıq. Qayıdanda yolumuzu Dornbaxdan saldıq. Dorfi bacılarımdan ən sevimlisi və ən yaxşısıdır. Onun çox zəngin daxili dünyası vardır. Ancaq yazıqlar olsun, o təbiətcə çox incədir və tez hissə qapılandır. Bizim onunla danışıqlarımızın başlıca konusu, sözsüz, sən idin. O sənin daimilik könül yoldaşın olacaqdır. Ancaq indi o da, instinktiv olaraq, onun səninlə bağlı dediklərinin mənə təsir göstərmədiyini anlayır. Marthen! Sənin ürəyinin açılması üçün hansı istəyini yerinə yetirim deyə düşünürkən, sən özün istəklərindən birini dilə gətirdin və onu yerinə yetirmək mənim üçün ən böyük xoşbəxtlikdir. Elə bilirəm, sən mənə yazdığından başqa da, nələrisə almaq istərdin, çəkinmədən onları da mənə yaz. Sən bu məktubu oxuyanda mən sənə yenə də pul göndərəcəyəm. Sənə nəyisə hədiyyə eləmək mənim üçün çox böyük sevinc qaynağı olduğundan, çox vaxt özümün hələ də buna layiq olmadığımı düşünürəm... Sənin mənim niyyətimi düzgün anlayacağına arxayınam. Mənim birdənəm, sevgilim, sənə çox şeylərdən yazmaq istəyirdim, ancaq bugün günortadan sonra Şenberqlə Frantseşini bizə gəlib, qaranlıq düşənəcən başımı qatdılar. Sonra biz onlarla birlikdə şam elədik. İndi isə yuxu gözlərimi tutub, mən indi sənin dadlı dodaqlarını öpə bilmək yerinə, oturub bu uzaqlıqdan sənə məktub yazmağıma görə özümü çox qaragünlü birisi sayıram. Ona görə də, icazənlə, xeyirli gecələr arzulayaraq, səninlə sağollaşıb ayrılmaq istəyirəm. Səni sarsılmaz bir vurğunluqla sevən Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 5 oktyabr 1882 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 5 oktyabr 1882 Professor Notnagelə baş çəkməyimin nəticəsini öz ürəkdən sevdiyim, səmimi sayğı bəslədiyim Martama deməyim, axı, kimə düşərdi? Acıqlanma, mənim gözəl qızım. Bu gün günorta sənin yanında elə utanıb məftun olmuşdum ki, günəş altında özümə yer qazanmaq uğrunda apardığım mübarizənin şəraitini sənə çatdıra bilmədim. Ancaq məni təkcə öz mübarizəm və bir-biri ilə içdən bağlı olan elmi maraqlarım narahat eləmir. Ən çox da məni sənin mənə göstərdiyin diqqət son dərəcə xoşbəxt edir. Mənimlə bağlı hər şeydə sənin iştirakın mənim üçün çox gərəklidir. Bütün ideyalarım o halda böyük dəyər kəsb eləyəcəkdir ki, sən onların işlənməsində mənimlə birlikdə iştirak edəsən. Professorun yanına getməyimin yekunu istədiyim kimi alınmasa da, sən, mənim əziz mələyim, bütün çətinliklərə mənimlə birlikdə dözsən, yaxşı gələcəyə ümid bəsləməyim üçün heç bir əsas görmürəm. Beləliklə, mən N.-in yanında oldum, bütün yazılarımı və Meynertin tövsiyə məktubunu özümlə aparmışdım. Ev təzədir, demək olar ki, tikilib qurtarıb, mənzildə hələ də lak iyi gəlir, qonaqların gözlədiyi otaq isə sadəcə əzəmətlidir. Divarda heyrətamiz bir şəkil asılıbdır. Orada dörd uşaq təsvir olunub, onlardan biri elə gözəl bir oğlandır ki, iyirmi ildən sonra tibb elmində öndə gedən mövqe tutacaqdır; bir də balaca qız vardır, onun gözəlliyinin əlamətləri elə aydındır ki, artıq on ildən sonra tələbə balında gənclər onun üstündə vuruşacaqlar. İkisi də qarasaçlıdır; mən belə güman elədim – və sonradan məlum oldu ki, büsbütün haqlı imişəm – onların anası da qarasaçlı imiş. Onlardan başqa, orada daha yaşlı, gözəl olmayan bir sarışın da vardır; onun cizgiləri atasını xatırladır. O, qucağında bir uşaq tutubdur, o uşaq da, sözsüz, ona oxşayır. Sonra mən divarların boyunca düzülmüş çoxlu kitablara göz gəzdirdim, ailənin əsasını qoymuş, əlində molybert tutub təsvir olunmuş ciddi qarasaçlı bir xanımın böyük portretinə və onun yanında bizim taleyimizi həll edəcək bir kişiyə baxdım. Bu adamın mənim haqqımda hər şeyi, hətta ən xırdalığa kimi bilməsini dərk eləmək qorxunc olur, mən isə özümə heç bir şeylə kömək eləyə bilmirəm. Məndə elə bir təəssürat yarandı ki, sanki o, başqa bir nəsilə mənsubdur. Qədim german vəhşisi. Tamamilə açıq saçları dərisinin rəngindən güclə seçilir. Başı, boynu, yanaqları, qaşları qatı tüklə örtülüdür. Yanaqlarında və burnunun üstündə iki nəhəng ziyil vardır. Gözəlliyə heç bir işarə yoxdur, ancaq ümumi təəssürat çox əhəmiyyətli bir şey yaradır. Zahirdən mən həyəcanlı görünürdüm, içimdə isə, həmişə olduğu kimi, öz ideyalarım uğrunda mübarizəyə hazır idim. – Mənə professor Meynertin tövsiyə məktubunu sizə çatdırmaq və onun bir neçə gün öncə sizi tapa bilmədiyinə görə təəssüfünü bildirmək tapşırılıbdır. Onun açıqcasını sizə verməyə də cəsarət eləyirəm, çünki bu, mənim öz xeyrimədir. O məktubu oxuyan vaxt mən bir az aralandım və orada nə yazıldığını gördüm: “Sayğılı həmkar! Sizə cənab doktor Ziqmund Fredu tövsiyə eləyirəm. Onun histologiya sahəsində bir neçə dəyərli işi vardır. Xahiş eləyirəm, onun istək və canatmalarına diqqət yetirəsiniz. Tezliklə sizinlə görüşməyə ümid bəsləyirəm. Sizin Teodor Meynert.” – Həmkarım Meynertin tövsiyəsi mənim üçün çox önəmlidir. Bəs, siz nə istəyirsiniz, cənab doktor? O mənə müraciət eləyəndə çox xoş bir təəssürat yaranırdı. O, doğrudan da düşünən bir adam kimi danışırdı və sözlərinin altında təmkinli, ancaq etimad doğuran bir fikir gizlənirdi. – Düzdür, sizin canatmalarınızı təxmin eləmək heç də çətin deyildir. Məlumdur ki, indi siz assistent vəzifəsini tutmaq istəyirsiniz. Onu da güman eləmək olar ki, bir müddətdən sonra – az ya çox – siz başqa, daha yüksək bir mövqe tutacaqsınız. Elmi işləriniz müəyyən maraq doğurur. Tibbi araşdırmalarınızı davam elətmək üçün sizdə kifayət qədər imkan olacaqdır. Bir sözlə, mən sizi assistent vəzifəsinə namizəd kimi təqdim eləmək fikrindəyəm. İşləriniz yanınızdadırmı, cənab doktor? Mən cibimdən məqalələrimi çıxartdım və o mətnlərə göz gəzdirən vaxt onlara şərh verirdim. – Əvvəlcə mən zooloq idim, sonra fiziologiya ilə məşğul oldum, indi isə histologiya ilə məşğulam. Mən sözümü bitirdim və professorun qiymətli vaxtını almamaq üçün, vaxtilə onun yanında assistent işləməyə başlamış Brükkenin mənə məsləhət verdiyi kimi, artıq durub getmək istəyirdim. Ancaq bu vaxt o danışmağa başladı: – Sizdən gizlətməyəcəyəm, burada boş vəzifəyə namizəd kimi çoxlu cənablar olubdur. Sizdə heç bir ümid yaratmaq istəmirəm. Bu, mənim tərəfimdən vicdansızlıq olardı. Ancaq mən bu vakansiyaya namizəd kimi sizin adınızı çəkmək və bu işdə sizə kömək eləmək niyyətindəyəm. Qalan namizədlər sərbəstdirlər. Artıq dediyim kimi, heç bir vəd vermirəm, siz də onu gözləmirsiniz. Yaşayaq, görək. İşlərinizi isə özümdə saxlamaq istərdim. Bu, büsbütün dostcasına səsləndi. Mən ona məqalələrimi verəndə o, artıq mənə əvvəlki kimi sərt görünmürdü. İş burasındadır ki, birinci yer artıq bir namizədə vəd olunubdur (deyilənə görə, Praqa professorunun oğluna) və söhbət ikinci vakansiyadan gedə bilər, onun taleyi isə hələ həll olunmayıbdır. Ancaq professor öz arxasınca hərəkət azadlığı saxlamaq niyyətindədir, hərçənd o, mənim namizədliyimi ciddi qarşılayıbdır. – Bir xahişim də var, cənab professor. İndi mən çoxprofilli xəstəxanada aspirantam və əgər siz məndə heç bir ümid yarada bilmirsinizsə və perspektivləri açmırsınızsa, bəlkə o zaman hamı kimi aspiranturanı sizin yanınızda keçməyimə icazə verəsiniz? – Bu nə deməkdir – aspirant? Mən bu işdə o qədər də baş açmıram. Mən ona qısaca izah elədim (mənim qızım ətraflı danışığıma dözməli olacaqdır): bizim xəstəxana iki hissədən ibarətdir: klinika və şöbələr. Klinikalarda professor aspirantlarla və tələbələrlə məşğələ keçirir, şöbələrdə isə baş həkim kiçik həkimlərlə birlikdə (tələbəsiz) xəstələri müalicə eləyir. Professor aspirantlardan kimini götürmək hüququna malikdir, baş həkim isə kiçik həmkarlarını diqqətlə seçmək imkanından məhrumdur. Hər bir həkim, mənim kimi, aspirant ola bilər, ancaq bununla o, xəstəxanada kiçik həkim vakansiyasının açıla biləcəyinə ümid bəsləyir və onu gözləyir. Başa düşdün, Marthen? Professor N. heç nə başa düşməmişdi, çünki o, belə bir yekun çıxartdı: – Əgər sizin cərrah yerini tutmaq perspektiviniz varsa və bir şans üz verərsə, onu əldən verməyin. Elm sahəsində işləməyi davam etdirin, vaxt gələndə isə assistent vəzifəsi üçün ərizənizə baxarıq. Mən bunu nəzərə alacağam. – Ancaq mənim elmə indi tam gücümlə qapılmaq imkanım yoxdur. Mən tibbi bütün çalarları ilə, son dərəcə geniş və tez mənimsəməliyəm. Elmi müstəqillik qazanmaq üçün, ola bilsin ki, qohumlarımın yaşadığı İngiltərəyə gedəcəyəm. Mən artıq uzun müddət əvəzsiz, yalnız sağ ol deməklə işləmişəm. Tibbə bağlı kimyadan başladığım bir işi yarımçıq qoymalı olacağam. – Sizin mütləq nəsə çap elətməyiniz gərəkdir, deyə düşünmürəm, – dedi o cavabında, – ancaq elmi planda işləməyi davam etdirin. Axı elmi araşdırmalarla məşğul olmaq olar. – Mən bunu bilirəm, üstəlik, fizioloqun iş üsulları elmi işçinin rejimindən o qədər də fərqlənmir. – Elə belə də, – deyə o, sözümü davam elətdi. – Yaxın gələcəkdə praktik həkimlərə gərəkən işlərlə məşğul olmaq istərdim. – Gərək bilirsinizsə, bunu eləyin. Mənim nöqteyi-nəzərimdən, sizə heç nə ziyan vura bilməz və münasib bir hal yaranarsa, xəbər verəcəyəm. – Beləliklə, sizi düzgün başa düşmüşəmsə, mən elə hərəkət eləməliyəm ki, sanki sizinlə söhbətim heç olmayıbdır. – Bəli, – dedi o, – özünüzü hər bir hala görə təmin eləyin. Mən heç nə vəd eləyə bilmərəm. Bu, mənim tərəfimdən əxlaqsızlıq olardı. Bəs, siz akademik, yoxsa praktik karyeranı üstün tutursunuz? – Meyillərim və keçmiş yaşamım sübut eləyir ki, birincisi daha yaxşıdır, ancaq mən gərək… – Bəli, siz gərək yaşayasınız və hazırda dolanışığınız üçün qazanmalısınız. Mən bunu başa düşürəm. Bir də təkrar eləyirəm: yaşayaq, görək. Bu sözlərdən sonra o, ayağa qalxdı. – Hər halda sizə minnətdaram. Bir müddətdən sonra işlərimi ala bilərəmmi? Bunlar son nüsxələrdir. – Onları oxuyan kimi, xahiş eləyirəm, üç-dörd həftədən sonra mənim yanıma gəlin və hamısını qaytaracağam. İndi mən çox məşğulam. – Sizə təşəkkürümü bildirməyə icazə verin, cənab professor. Bu arada, ən önəmli şeylər professor Şvalbenin “Nevrologiya” dərsliyində və illik hesabatında da vardır. Bir də əyilib baş endirdim və çıxıb getdim. Bəs, mənim sevgilim, necə? Yaxın vaxtlarda heç nə dəyişməyəcəkdir. Birinci yer artıq itirilibdir. İkinci vəzifəyə gəlincə, məni, sözsüz, rəqib kimi nəzərə alacaqlar, professor da bunu səmimi deyibdir. Bir neçə gün sonra N.-in yanında böyük nüfuza malik olan Meynert şəxsən mənim üçün xahiş edəcəkdir və əgər o, professorlar arasında olan başqa dostlarımla birlikdə bunu eləsə, o zaman şanslarım artacaqdır. Hələlik isə elə işləməyi davam eləyəcəyəm ki, sanki heç nə olmayıbdır. Elə indi nəyə qızğın girişməyim barədə hələ də fikirləşirəm. Dəri xəstəlikləri kimi cəlbedici olmayan, ancaq praktik baxımdan çox önəmli və maraqlı bir sahə haqqında düşünürəm. Sabah Meynertin yanına gedib ona orada boş aspirant yeri olmadığını demək istəyirəm. Mənim niyyətlərim belədir. Sənin yazıq anan, mənimlə maraqlarının ziddiyyət təşkil eləməsinə baxmayaraq, xoş xasiyyətli bir insandır. Ümid eləyirəm ki, ona artıq yaxşı olubdur. Bir də ümid eləyirəm ki, səni şənbə günü, təxminən saat onda görəcəyəm. Sənin sadiq Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 13 iyul 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 13 iyul 1883 Bağban Bünzov xoşbəxt adamdır, axı onun mənim sevgilimi öz evində qonaq eləmək imkanı vardır. Niyə mən həkimlik kimi prozaik bir peşə yerinə bağban, yaxud şair olmadım? Əgər bağda işləmək üçün sənə köməkçi gərəksə, öz xidmətimi təklif eləməyə hazıram – balaca şahzadəyə günaydın demək və bəlkə də nə vaxtsa bir buketə görə öpüş istəmək üçün. Ancaq mən məktubu bağban Bünzova yox, sənə göndərmişəm, mənim əzizim, mənim Kordeliya-Marthenim. Niyə bu qədər gec yazdığımı izah eləyim. Axı sənə maraqlıdır, sevgilim? Sənin boğaz xəstəliyin artıq keçibdir və sən, sözsüz, bu məktubu xoş münasibətlə qarşılayacaqsan. Bu, sənin tərəfindən çox mehribanlıq olacaqdır. Ümid eləyirəm ki, bu barədə mənə yazacaqsan. Əks halda, mən elə düşünəcəyəm ki, sənə mənim məktublarım xoş gəlmir. Ancaq elə olmasın ki, boğazını şərflərlə həddindən artıq əzizləyəsən. İfrata varma, bir az bərkimə sağlamlığı möhkəmlədə bilər. Sənin xəbərlərinə sevinirəm və ümid eləyirəm ki, indi yaxşı yeyib-içir və dincəlirsən. Əgər sənə pul gərəksə, mənə yaz, əzizim. Tezliklə məndə də pul olacaqdır. Bu gün çox isti, son vaxtların ən əzabverici günü idi. Əldən düşdüyümdən elə bil uşaqlığa qayıtdım. Sonra gördüm ki, yorğunluqdan yerə yıxılıram və Breyerin yanına getdim; evə isə gec qayıtdım. Onun başı ağrıyırdı və o, yazıq, salisil turşusunun duzunu içdi. İlk elədiyi iş məni hamama göndərmək oldu, oradan cavanlaşmış kimi çıxdım. Onun qonaqpərvərliyindən istifadə elədikdən sonra ilk fikrim sənin haqqında oldu: mənim Marthenim burada olsaydı, o, bu səfərimi bəyənərdi. Sözsüz, mənim qızım, mən hələ uzun illər ehtiyac içində olacağam və gözlənilməz bir möcüzəyə ümid bəsləmirəm – təkcə həmişəlik, bütün ömrüm boyu səninlə birlikdə olmaq imkanından başqa, sevgilim. Sonra biz pencəksiz yuxarı qalxdıq (mən ev xalatında yazıram), şam yeməyinə oturduq və sapmalar, intim ilişkilərin əxlaqı və sinir xəstəlikləri barədə uzun bir tibbi söhbət başladı; söhbətin mövzusu yenə də sənin rəfiqən Berta Pappenheym oldu. Biz bir-birimizə çox səmimi və dərin etimadla yanaşırıq və o, mənə indi sənə deməli olduğum şeyi danışdı: Martaya evlənirəm, o, arvadım olacaqdır, uşaqlarımız dünyaya gələcəkdir… Və bu yerdə mən açılıb əlavə eləyirəm: elə indi Düstenbrokda balaca boğaz xəstəliyi olan o Martanın özünə. Əslində, Marta elə həqiqi Kordeliyadır və indi, ən dərin içdən etimad yarandığı vaxtdan, artıq heç nə lazım deyildir. O zaman o, gözlənilmədən etiraf elədi ki, arvadını elə belə, Kordeliya adlandırır, çünki o, incəliyini qoruyub saxlayıbdır, xırda şeylər üstündə dəyişməyibdir və öz atasının əleyhinə getməyibdir. Otuz yeddi və iyirmi iki yaşlı hər iki Kordeliyanın qulaqları cingildəməli olacaqdır, çünki biz onları ciddi bir incəliklə xatırladıq. Bəs, indi sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirirəm, axı mən hələ tam oyanmamışam. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 29 avqust 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 29 avqust 1883 Mənim sevimli Martam! Sənin cazibədar və ağıllı məktubun, Valdebkerdəki yarmarkanın belə dəqiq təsviri məni çox sevindirdi. Bu da mənim sağlamlığımın yaxşılaşmasına çox kömək eləyir. Katar olmasaydı, özümü yaxşı hiss elədiyimi deyə bilərdim. Sən, “Faust”dakı Vaqner kimi, gözəl gəzinti vaxtı demək olar ki, elə düşünürsən, mən isə doktor Faustun düşünülmüş yumşaqlığı ilə hərəkət eləməliyəm: mən insanam və insana aid heç nə mənə yad deyildir. Sevgilim, sən büsbütün haqlısan. Yarmarkadakı izdiham və sıxlıq xalqa xoş gəlsə də, düşünən adamı yüksək fikirlərə hazırlamır. Mənim üçün gözlənilən və artıq əldə olan ləzzətlər, ilk növbədə, sevdiyim, nazlı qızla söhbət saatlarıdır. Bundan başqa da, böyük bir ləzzət oxumaqdır – oxumaq bizə nə düşündüyümüzü və nə hiss elədiyimizi aydın təsəvvür elədir, yaşamın çətin məsələlərini, ümumiyyətlə, insan varlığının mənasını başa düşməyə kömək eləyir. Bağışla ki, özümdən sitat gətirirəm, ancaq birdən taleyə dair düşündüklərim yadıma düşdü: qaranlıq, inkişaf eləməmiş, komplekssiz adamlara yaşamaq daha asandır, biz isə həmişə nəyinsə çatışmazlığını duyuruq. Şəxsiyyətin bütövlüyünü qorumaq üçün biz tez-tez sağlamlığı və qabiliyyətlərimizin inkişafını yox, ləzzəti, həyəcanı, nigarançılığı üstün tuturuq. Narahatlıq içində olub gücümüzü nəyəsə qorumağı arzulayırıq, ancaq nə üçün olduğunu özümüz də bilmirik. Təbii istəkləri sıxışdırmaq vərdişi isə bizə bir növ incəlik xarakteri verir. Biz dünyanı daha dərindən qavrayırıq və buna görə özümüzü dərin duyğulara qadir saya bilərik. Niyə biz içib əyyaş olmuruq? Bəlkə də ona görə ki, sərxoşların küçələrdə dinləməyə məcbur olduğu pişik nəriltisini xoşlamırıq. Niyə hər ay yenidən aşiq olmuruq? Əgər hər ayrılıqda ürəyimizdən bir tikə qopursa, bəs niyə bəzən belə qəlbisərt oluruq? Ona görə ki, bədbəxtlik və yoxsulluq bizə daha ağır gəlir. Biz şüurlu surətdə yaşamdan az əzab çəkməyə və ondan çox ləzzət almağa can atırıq. Bütün insanlar, bizim ikimiz kimi, yaşamla və ölümlə bağlıdır, illərlə sevincdən məhrumdur. Onlar başa düşürlər ki, birlikdə taleyin bəzən ən əzizini əlindən alan ağır zərbələrinə qarşı durmaq daha asandır. Dərin duyğuya qadir olan insanlar yalnız bir dəfə sevə bilərlər. Mən buna əminəm. Adi insanın bütün yaşam yolu özünün vacib şərti kimi onu nəzərdə tutur ki, o, gündəlik ağır yoxsulluqla var gücü ilə mübarizə aparacaqdır. Hərçənd yoxsullar, ola bilsin, ictimai yaşamın çoxsaylı şərtiliklərindən daha azaddırlar. Yoxsullar istər-istəməz qalınürəkli və incə duyğulardan məhrum olmalıdırlar, əks halda yaşamın bütün məşəqqətlərinə dözməyəcəklər. Onlar öz sağlam instinktlərinə uyurlar və yadda saxlayırlar ki, təbiət və cəmiyyət onların sevgisinə qarşıdır. Belə olduqda, əgər başqa heç nə gözləmək olmursa, bəs niyə anlıq ləzzəti saymayaq? Yoxsullar elə gücsüz, elə müdafiəsizdirlər ki, onlara təqlid eləmək həvəsi bizdə yarana bilməz. Əgər hər bir ehtiyatlılığa nifrətlə yanaşan bir xalq görsəm, həmişə düşünürəm ki, bu, bütün məşəqqətlərə, epidemiya, xəstəlik və yoxsulluğa görə özünəməxsus bir kompensasiyadır. Təəssüflər olsun ki, onlar bütün bu bəlalarla ictimai qurumların himayəsindən məhrum halda üzləşirlər. Bu fikirləri daha da davam elətməyəcəyəm, ancaq təsəvvür eləmək olar ki, xalq büsbütün başqa cür sevir, düşünür və çalışır, bizim kimi deyil. Adi insanın psixologiyası vardır və o, bizimkindən çox fərqlənir. Yoxsullarda təbii duyğular bizdəkindən qat-qat çoxdur. Və yalnız onlarda hələ də ehtiraslar ölməyibdir, o ehtiraslar ki, varlığı dəyişməyi davam elədir, hər birimiz üçün ölümlə, yəni yoxluqla tamamlanan yaşamı dəyişməyi davam elədir. Sevgilim, əgər bu söhbətlər sənə xoş gəlmirsə, məndən incimə. Sənin mənə təsirinin nə həcmdə olduğunu bilmirsən. Başa düşürəm ki, sən müəyyən hallarda mənim kimi hərəkət eləyə bilməzsən. Bu, bizim yaşantılarımızdan, hisslərimizdən asılıdır. Qalan şeylər barədə qəti susuram. Büsbütün razıyam ki, tamamilə öz şahzadəmin himayəsi altındayam. Sevdiyinə tabe olmaq nə qədər xoşdur, kaş ki biz bir-birimizdən bu qədər uzaq olmayaydıq, mənim Marthenim. Taleyində fəal iştirak elədiyim o yazıq qız bir neçə gün məni narahat eləməyi dayandırdı. Bununla yanaşı, iki ağırlaşma oldu ki, onların bizim ilişkilərimizlə heç bir oxşarlığı yoxdur. Həkimdə insan bəlasına qarşı duyğu tamamilə kütləşmir. Ancaq səadətin, ailən varsa, bu duyğu daha da itiləşir. Mənim Pfunqe ilə işlə bağlı fikir ayrılığım oldu, professor Meynertin yanında ona etiraz elədim. Sonda mən haqlı çıxdım, hərçənd Pfunqe mübahisədə özünün bütün hödəkbazlığını və dəli fikirlərini işə salmışdı. Ancaq sənə etiraf eləmək qərarına gəldim ki, mənim xasiyyətimdə despotluq meyli vardır və özümü idarə eləmək mənə son dərəcə ağır gəlir. Sən bunu, sözsüz, artıq bilirsən və buna baxmayaraq məni sevirsənsə, onda mən daha çox xoşbəxtəm. Hər boş saatımı işə həsr eləyirəm, onun başlanğıcından isə razı deyiləm. Bəlkə də sən haqlısan, Marthen, uğurlara və uğursuzluqlara həddindən artıq kəskin reaksiya verdiyimi yazanda. Mənim metodumla bağlı hələ hər şey tam aydın deyildir, ancaq mən onun üzərində düşünürəm. Təəssüf ki, o, həmişə yaxşı nəticə əldə eləməyə kömək eləmir. Gecən xeyrə qalsın, mənim şirinim, sevgilim, mənim əziz şahzadəm. Sənin məktubun mənə elə qeyri-adi qanadlar verdi. Səni sevən olaraq qalıram. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 9 sentyabr 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 9 sentyabr 1883 Mənim sevimlim! Sən hər halda bir daha mənə demə ki, soyuqsan və hisslərini ifadə eləmək üçün düzgün söz tapa bilmirsən. Hətta məni nəyəsə görə danıyanda da bunu elə heyrətamiz incəliklə eləyirsən ki, mən ancaq uzun bir öpüşlə və ürəkdən gələn qucaqla cavab verə bilərdim, başqa cür yox. Ümid eləyirəm ki, nə vaxtsa bu, bizim üçün xoş bir xatirə olacaqdır və o zaman mən sənə sənsiz necə darıxdığımı və necə əzab çəkdiyimi danışacağam. Elə bərk əzab çəkmişəm ki, sənin həmişə mənim yanımda olacağına tam inana da bilmirəm. İndi mənim bu barədə çox düşünməyə haqqım yoxdur, əks halda indiki ağır durumuma dözməmişdən səbrim tükənəcəkdir. Marta, suallarına cavab verərkən, buna baxmayaraq, bir şeyi qeyd eləməyə icazə ver: mən sənin düşündüyün kimi güclü adam deyiləm. Səndən məktub olmayan günlərdə özümü pis hiss eləyirəm, əzizim. Qısa müddətlik işsizlik mənə xeyir verərdi və xoş bir ləzzət gətirərdi. Kurortla heç nə alınmasa belə, mən yenə də kədərlənməyəcəyəm. Artıq bildiyin kimi, Kaşauda istirahətlə heç nə alınmadı. Ancaq mən yalnız ləzzət dalınca düşən tənbəl olmaq istəmirəm. Sən, sözsüz, deyəcəksən ki, birgə yaşamımız üçün zəhmətsevərlik və yaşamdan sevinmək bacarığı lazımdır. Mənə həmişə elə gəlirdi ki, hər bir məqsədə çatmaq üçün qısa və uzun yol vardır. Mən uzun yolla getməyə məcburam və yenə də məqsədimə çatacağıma inamla dolmuşam. Bu halda da elə belə olur. Sənin bu qədər şöhrətpərəst olmağın, mənim şirin uşağım, həqiqətən də çox cəlbedicidir. Ancaq mən elmdə inadlı, uzunmüddətli zəhmət, axtarışlar və elmi kəşflərin xoşbəxt anları olmadan ağla gəlməyən bir təminat axtarmasaydım, özüm olmazdım. Mən heç vaxt öz baş hərflərinin sahil qayalarına həkk olunduğunu və dəniz dalğalarının onları hökmən yuyub apardığını sakit qarşılamayanlardan olmamışam. Mənim dəfinəm, səni tapmasaydım, indi kim olacağımı təsəvvür eləmirəm: şöhrətpərəstliksiz, dünyada çoxlu sevincdən və yaşamı bəzəyən ləzzətlərdən məhrum, sənin təkrarsız cazibəndən məhrum halda – orta səviyyəli mənəvi tələblərlə və tamamilə maddi vəsait olmadan. Üstəlik, mən bu acınacaqlı vəsaiti yoxsul, yaxud məhvə məhkum birisi kimi saxlayardım. Sən mənə təkcə məqsəd və istiqamət vermirsən, bundan başqa, elə çoxlu səadət verirsən ki, mən artıq öz kasıb bugünümlə kifayətlənə bilmirəm. Sən mənə ümid və uğura əminlik verirsən. Sən məni hələ sevməyəndə mən bunu başa düşürdüm, sən məni sevəndə isə daha yaxşı bilirəm. Sənin sayəndə mən özünə inamlı, cəsur bir kişi oldum. Marta, mənim əziz dəfinəm, bizim səadətimiz bütünlüklə sevgimizdən asılıdır. Mən də səadəti sən istədiyindən az istəmirəm. Bunu qorxaqlıqdan yox, əminliklə deyirəm, çünki həmişə səninlə olmaq kimi qızğın istəklə müqayisədə bütün başqa canatmaların dəyərsizliyini dərk eləyirəm. Sən şirinsən və ürəyimə əzizsən. Sənə verə biləcəyim xəbər budur: Şenberq hər gün mənim yanıma gəlir və mən onun durumundan tam razıyam. O, qarşıdakı İtaliya səfəri ilə çox məşğuldur, çünki tezliklə qardaşı Alois qayıdır. Mənim anam dünən xəstələndi, soyuqladı, bunun nəticəsində onun köhnə ağciyər xəstəliyi bir az kəskinləşdi. Ancaq bu gün artıq qızdırması sakitləşdi. Pauli də özünü yaxşı hiss eləmir. Dünən Dolfi ilə şəhərkənarı Pettsleynsdorfa gəzintiyə getdim. O, mən xəstə qəbulundan azad olanadək məni gözlədi. Qayıdanda yolumuzu Dornbaxdan saldıq. Dolfi mənim bacılarımın ən sevimlisi və ən yaxşısıdır. Onun çox zəngin daxili dünyası vardır. Ancaq təəssüf ki, o, həddindən artıq incə təbiətli və həddindən artıq təəssüratlıdır. Biz əsasən, sözsüz, səndən danışdıq. O, həmişəlik sənin ürək dostun olacaqdır. Ancaq o, instinktlə duyur ki, onun mühakimələri mənə heç bir təsir göstərmir. Marta! Belə ola bilərmi ki, o qədər uzun müddət baş sındırdığım istəklərin yerinə yetməsin? Yəqin ki, sən daha nəsə almaq istəyirsən, bunu mənə de. Məktubumu oxuyanda mən sənə yenidən pul göndərəcəyəm. Sənə hədiyyə vermək mənim üçün elə böyük sevincdir ki, hətta mənə elə gəlir, hələ buna layiq deyiləm… Elə deyilmi, sən mənim niyyətimi başa düşürsən? Mənim tək-tənha sevgilim, bu gün sənə daha çox yazmaq istəyirdim, ancaq günün ikinci yarısı Şenberq və Frantseşini mənim qonağım idilər. Sonra onlarla birlikdə şam yeməyi yedik. İndi isə məni yuxu tutur, sənin şirin dodaqlarını öpmək yerinə məktub yazmalı olduğumdan özümü elə bədbəxt hiss eləyirəm. İcazə ver, sənə gecən xeyrə deyim və bu günlüklə vidalaşım. Sənin sədaqətlə sevən Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 16 sentyabr 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 16 sentyabr 1883 Mənim istəklim! Öncə, sənin bir sıra düşüncə və mühakimələrində, mənə qarşı ədalətsizliyə və yanlışlığa yol verdiyini demək istəyirəm və sən bunları aradan qaldıra bilsəydin, çox sevinərdim. Bəyəndiyini dediyin o iki geyimi sevinclə sənə bağışlamaq istərdim. Sən mənə almaq istədiyin gödəkcənin neçəyə olduğunu niyə yazmırsan? Düzdür, indi əlimdə pulum yoxdur, ancaq gələn ay çalışıb bu istədiyin nəsnələri almaq üçün pul düzəldəcəyəm. Sən öz əyin-başının qayğısına qalmaqdan çəkinmə, mən də özüm üçün gərəkən şeyləri almağa pul əsirgəmirəm. Sən gəncsən və gözəl geyinib-keçinməyin sevincini duymaq sənə yaraşır! Mənə elə gəlir, səni yaxından tanıyan istənilən birisi, sənə sevinc gətirəcək nəsə bağışlamaq fürsətini qaçırmazdı. Elə isə, sən nə üçün belə bir imkanı mənim üçün yaratmaq istəmirsən? Yoxsa bunu mənə çox görürsən? Sənin məktubunu oxuyanda, elə bil, göylərdən enmiş bir mələyin səsini eşidirdim. Məktubunu oxuduqca duyduğum bu ilahi səs, könlümü qanadlandırıb, məni yerdən ayırdı, yersiz qayğılarımı, dəymədüşərliyimi, çaşqınlığımı və inamsızlığımı unutdurdu. Sənin qanını qaraltmaq istəməsəm də, deməliyəm, bugün mən böyük bir sarsıntı içindəyəm, gözlənilmədən baş verən bir bədbəxtçiliyin dözülməz acısını çəkməkdəyəm. İndi durub morqa gedəcəyəm, bir azdan orada dostum Natan Vaysın meyitini yaracaqlar. O bir ay olardı evlənmişdi və bir neçə gün öncə ongünlük toy gəzintisindən qayıtmışdı. Natan ölümündən qabaq polisə çatası iki məktub yazmışdır. Bu məktublarda o özünün ölüm xəbərini ata-anasına çox ehtiyatla çatdırmağı xahiş eləyir və arvadının ona dönük çıxması ilə bağlı xəbərin qəzetlərə bildirilməməsini istəyir. Sentyabrın on üçündə, günortadan sonra, saat ikinin yarısında onun Dandştrassedəki evində özünü asıb öldürdüyünü bilmişdilər. Həftənin dördüncü günü, axşam çağı, Natan Vaysın işlədiyi qospitalda onun ölüm xəbəri yayılmışdı. Deyilənə görə, iş yoldaşlarından biri bu xəbərin yalan olduğuna özünü inandırmaq üçün qaçaraq Natanın kabinetinə baş çəkmişdi. Ancaq kabinetin qapısı bağlı imiş. Biraz sonra, Natanın bu qospitalda həkim işləyən qardaşı gəlib çıxmış və onun ölüm xəbərinin doğru olduğunu bildirmişdi. Beşinci gün səhər ertədən Lyusqarten mənim yaşadığım evə gəlmişdi. Mən yataqdan qalxıb onu qarşılamağa macal tapmamış daha iki iş yoldaşım bu acı xəbəri mənə çatdırmaq üçün gəlib çıxdılar. Bizim heç birimiz buna inanmaq istəmirdik. Bu yaxınlaracan yaşam sevgisi aşıb-daşan, enerjili, çalışqan birisini indi ölmüş və susqunluq içində görmək, bizim üçün, dözülməz dərəcədə ağır idi. Onun yaşam sevgisi çox güclü idi və onun öz ömrünə qıyması inanılmaz görünürdü. ...İndi onu torpağa tapşırandan sonra da, onun yoxluğa gömülməsinə və bir də heç vaxt onu görməyəcəyimə özümü inandıra bilmirəm. Bu, qarşısıalınmaz qorxunc olay nə üçün baş verdi? Axı o, çox böyük uğurlar qazanaraq, qarşısına qoyduğu məqsədlərə doğru gedirdi və bütün arzularına çata bilmək üçün çox böyük şansları da vardı. O dosent idi və iş yerində, qazandığı bu üstünlüyünün dadını çıxarmağa çalışdığı, bununla öyündüyü açıq-aydın duyulurdu. O artıq öz işinin bilicisi olan bir həkim kimi ad-san qazana bilmişdi. Bu yaxınlarda o xəstəxanada şöbə müdiri vəzifəsini tutmuşdu. Bununla da, onun öz həkimlik praktikasını artırmaq üçün çox böyük imkanları yaranmışdı. Natan lap bu yaxınlarda evlənmişdi. Ancaq, görünür, elə bu evlilikdən sonra qarşılaşdığı hansısa durum onu özünü öldürməyə sürükləmişdi. Bu durumun nə olduğu bizə bəlli deyildir. Ancaq onun ölümünün niyəsinin evlənmək olduğuna söz ola bilməz. İndi yaxşı xatırlamıram, mən deyəsən onun necə evləndiyini sənə yazmışdım, ancaq bilmirəm, mən bu olayı sənə bütün detallarınacan yazmışammı? Necə olursa olsun, mən indi bununla bağlı bildiklərimi bütün genişliyi ilə sənə danışmaq istəyirəm, bu anlarda mənə elə gəlir, dostum ölməyib və mən də sənə onun başına gələnləri danışıram. Onun obrazı diriymiş kimi gözlərimin qarşısında dayanır və mən bu anlarda onun xarakterindəki bütün yaxşı və pis özəllikləri bircə-bircə xatırlamağa başlayıram. Onun ömrü, sanasan, bir şair ömrü kimi çoxçalarlı idi və elə buna görə də, bu vaxtsız ölümü də qaçılmaz bir faciə kimi qavranıla bilər. Onun atası yerli dini məktəbdə mühazirə oxuyur; o çox istedadlı bir alimdir, çin dilini bütün incəliklərinədək bilir və istəsə lap universitet professoru da ola bilərdi. Ancaq bütün bu intellektual üstünlüklərinə baxmayaraq o, xaraktercə çox ağır, amansız və pis bir adamdır. Natan onunla bağlı danışıqlarında tez-tez deyərdi: “Mənim atam çox qorxunc bir adamdır”. Natanın anası çox enerjili, çalışqan, ürəyiyuxa bir qadındır, onun əri ilə heç bir mənəvi yaxınlığı olmasa da, onunla cinsi yaxınlığından doğulan çoxlu uşaqları vardır. Bu ipək təbiətli qadın, özünün çoxsaylı uşaqları ilə evdəki yoxsulluğun bütün ağrı-acılarını bölüşmüşdü. Onların evində amansız bir yoxsulluq hökm sürürdü, ürəkaçan heç nə yox idi, uşaqlar nə sevgi, nə bir qayğı görür, hansısa tərbiyədən isə söz belə gedə bilməzdi, tərbiyə adına, atalarının onlara qarşı çox sərt bir tələbkarlığı vardı. Atalarının özünəvurğunluğunu doğrultmaq üçün uşaqların hamısı çox yaxşı oxumalı idi. Ancaq onların çoxu bunu bacarmırdı. Natanın qardaşlarından biri, başqa çıxış yolu tapmayıb, onun üçün oxumağın çox ağır olduğu institutun elə birinci kursunun birinci yarımilində özünü güllələyib öldürmüşdü. Atasının öz oğullarını belə sıxma-boğmaya salmasına baxmayaraq, onlardan ancaq Natan, bir də bizim xəstəxanada işləyən o biri qardaşı ali təhsil ala bilmişdilər. Natan qardaşlarının arasında ən istedadlısı idi. Atasının istedadı ona keçmişdi, ancaq o, atası kimi amansız birisi deyildi, onun yaxşı özəllikləri çox idi. Düzdür, bir çoxları onu pis adam kimi tanıyırdılar, ancaq tanıyanların bir çoxu da onu yaxşı bir insan kimi dəyərləndirirdilər. Onun bütün maraqları, çalışmaları, bir sözlə, bütün ömür yolu, özünü təsdiq eləməyə yönəlmişdi. O bu yaşamdan nə istədiyini çox yaxşı bilirdi və işləri düz gətirməyəndə, heç vaxt vasitələri seçmirdi. O özünə qarşı deyilən haqlı qınaqları dəyərləndirə bilməzdi, özünün kiməsə elədiyi, yaxud da eləmək istədiyi pislikləri də çox tez unudardı. Onda başqalarına yaxşılıq eləmək istəyi də vardı və çox vaxt, öz davranışlarını bunun üstündə kökləməyə də çalışardı. Breyer, onun gözü doymayan birisi olduğunu çox doğru demişdi. O bunu deyəndə bir çvikaulu qocanın öz oğlu ilə olmuş danışığını xatırlatmışdı, qoca soruşur: “Oğlum, de görək, sən nə istəyirsən? ” Oğlu deyir: “Yer üzündə nə varsa, hamısını”. Natan çox iradəli adam idi və o, doğrudan da, öz ömründə əldə eləyə biləcəyi uğurların hamısına çatmaq istəyirdi. Onun ölçüyəgəlməz özünəvurğunluğu çox böyük enerjisinə və qeyri-adi davranışlarına uyğun idi. Ancaq o öz uğurlarını təkcə elə bu özəlliklərinə görə qazanmamışdı, mən onun xarakterində başqa özəlliklərin də olduğunu görürdüm. Onun kimliyinin ən başlıca özəlliyi, bacardıqca, yaşamın əyləncə və sevinclərinin dadını çıxarmağa çalışması idi. Onun başqa dillərdə danışan və biribirindən fərqli düşünən çoxlu dostları vardı. O özünü heç vaxt kəmağıl və başısoyuq bir insan kimi aparmazdı və çoxlu durumlarda, bir çox işləri başqalarından qat-qat yaxşı bacardığını da göstərə bilmişdi. Onun düşündüyü və danışdığı nə varsa, hamısında, bir yumşaqlıq, elastiklik, istilik vardı və o bütün davranışlarında özünün dəyərini qabartmağı sevərdi, onun bütün çatışmazlıqlarına baxmayaraq, bir az dərinə gedəndə, onun belə üstünlüklərinin olduğu da üzə çıxardı. Onun istedadı çox kiçik olduğundan, biliyi də dar bir çərçivəni aşa bilmirdi, heç vaxt problemlərin dərinliyinə vara bilmir, elmdə uğur qazanmağın başlıca şərtlərindən olan tənqidi yanaşma və sarsılmaz özül qurmaq kimi bacarıqlar onda çatışmırdı. Onun qazandığı uğurlar ötəri olmaqla, yalnız üzdən uğura oxşayır, özlüyündə isə heç bir özgün anlam daşımırdı. Bütün mühakimələrində onun qızğınlığı, mənlikcə yoxsulluğu, yaşama bağlılığı və düşüncələrinin çılpaqlığı duyulurdu. O Anton Auerşperqin bir şerindəki poetik obraza çox bənzəyirdi. Meşə, meşə talası və günəşin şüaları biri-birinə qarşılıqlı təsir eləyirlər, ancaq bu durumda onlardan hər birinin özünəməxsusluğu da gözə çarpacaq olur. Natan Vays hansısa bəlli faktdan danışanda çox böyük təəssürat yarada bilirdi, o bu durumda, sanasan, özünün tapdığı böyük bir kəşfi açıqlayırmış kimi danırdı. Belə demək olarsa, o özünün çox yüksək zarafat eləmək bacarığı ilə sıradan bir avropalının kimliyini açıqlamağa çalışır, onu ələ salırdı, ancaq elə özü də bu avropalını ötüb keçə bilmirdi. O yörəsində olan insanları uzunuzadı güldürməyi bacarsa da, ancaq onu sevən insanlara çox az inam aşılaya bilirdi. Tanışları arasında gördüyü işlərlə bağlı olan yaxşı rəylərin yaranmasında onun özünün çox böyük rolu vardı, o özü haqqında belə düşüncələri formalaşdırmaq üçün yaranan bütün durumlardan yararlanmağa çalışır, harada olursa olsun, sözü çəkib öz üzərinə gətirir, çəkinib eləmədən, özünü bugün üçün, işinin ən böyük bilicisi kimi tanıtmağa çalışırdı. Onun istedadının başlıca üstünlüyü çox çevik düşünmək bacarığında və bu özəlliyini, yerinə düşən zarafatları ilə birləşdirə bilməsində idi. Sözün qısası, Natanın duyumu, sağlıq durumu və ovqatı bütünlüklə onun cismani çevikliyindən və təsəvvürlərinin aydınlığından doğulurdu. Biz ara-sıra şampan içəndə necə yüngülləşir, enerjili və sevinc içində oluruqsa, onun da ovqatı həmişə buna oxşar bir durumda olardı. Natanın davranışlarında özünü göstərən arasıkəsilməz çevikliyi, onun qarşısıalınmaz bir çılğınlıqla, yüksəlişə can atdığını göstərməkdəydi. Ona görə də, onun özünü öldürməsinə inanmaq bizim üçün çox çətindir. Bizlərdən heç kim son çağlar onun küskün və üzgün olduğunu görməmişdik. O bütün intellektual gücünü elmin bir bölməsini araşadırmağa yönəltmişdi. Elə buna görə də, onun dünyagörüşü birtərəfli və subyektiv idi. Onun başlıca çatışmazlığı dünyagörüşünün geniş olmamasında idi. O elmi bütün genişliyi və ənginliyi ilə qavramağa çalışmazdı, onun maraqları tibbin bəlli bir kəsiminə ilişib qalmışdı. Onda insaniliklə və təbiiliklə bağlı olan duyğulardan həzz ala bilmək bacarığı yox idi. Ondörd il ərzində o işlədiyi xəstəxanadan qırağa çıxmamış, orada bir avtomat qurğu kimi işləmişdi, onun getdiyi yerlər isə uzaqbaşı mehmanxana və kafe olmuşdu. Aradabir, dincəlmək istəyəndə, o böyük həvəslə, kart, ya da şahmat oynayardı, oyunun gedişində bərk həyəcan keçirsə də, ancaq qıraqdan baxanda onun özgün və kəskin zarafatları çox yapışıqlı görünərdi. Bu durumda onun davranışlarını izləmək, hansısa ürəyəyatımlı teatr tamaşasına baxmaq qədər xoş gəlirdi. O özünə dalıb, dünyanın gözəlliklərini toxtaqlıqla izləyə biləcək birisi deyildi. Toydan sonrakı gəzintidən qayıdandan sonra mənimlə ayaqüstü danışığında o boynuna almışdı: “Mən saatlarla oturub dənizi izləməkdən sevinc duya bilmirəm, bu məndə heç bir duyğu coşqunluğu yarada bilmir”. Kiminlə danışmasından asılı olmayaraq, onda bir damcı da olsun çəkingənlik və utancaqlıq olmazdı. Dünyada baş verənlər onu büsbütün ilgiləndirməzdi, təkcə öz peşəsi üzrə yeniliklərlə maraqlanardı. Onun davranışlarında çox sıx-sıx düşüklük və utanmazlıq da özünü göstərərdi. Sən bacın Minna ilə onu görəndə Natanı qeyri-adi bir insan sanmışdınız. Sizinlə görüşdə o özünü yığışdırıb, yersiz davranışlarından çəkinməyi bacarmışdı. Tələbə olanda o bir qıza vurulubmuş, ancaq yazıqlar olsun, qız onu sevməmişdi. O qız sonradan, Natandan fərqli olaraq, çox yaxşı özəllikləri olan birisinə ərə getmişdi. Uğursuz sevgidən sonra Natan mənəviyyatca heç dəyişməmiş, onun bütün əyər-əskikləri necə varsa eləcə də qalmışdı. O, bütün uğurlarını yaxşı bir həkim kimi ad çıxarandan sonra qazanmışdı. Olduqca az dostu vardı, mənimlə dostluğunda da çox dəymədüşərlik eləyərdi. Bütün tanıyanlar onu adi insanlıq normalarından və qaydalarından qırağa çıxan bir fenomen sayardılar. O öz planlarını hamıdan gizlədən birisi idi və bir neçə il ərzində ən yaxın dostlarına belə öz işlərinin gedişindən danışmaya bilərdi. Düzdür, o, aradabir, çox oturub-durduğu adamlara ürəyini açardı. Onun ruhunda nəsə bir qarmaqarışıqlıq olduğu duyulurdu; biz yalnız ölümündən sonra onun çox şeyləri bizdən gizlətdiyini öyrənə bildik. O mənə böyük sayğı və sevgi ilə yanaşardı, ancaq aradabir ürəyimə toxunmağı da vardı. Bir dəfə o mənə çox qəribə bir söz dedi. O ölümündən sonra bütün əmlakının mənə çatmasını vəsiyyət eləmək istədiyini deyir, nəyi varsa mənim adıma keçirmək istəyirdi. Mənə bu təklifi eləyəndə onun özünəvurğunluğu, yaxşılıqsevərliyi və tikansız yumorunun biri-biri ilə baş-başa verdiyi duyulurdu. O, gərək duymayanda, öz işlərini başqalarından gizlətməyə çalışmazdı. Öz işində qazandığı və elmdə əldə eləyə bildiyi uğurlar onun yekəbaşlığını və lovğalığını örtbasdır eləyə bilirdi. Düzünə qalsa, o başqalarının öyüncünü qazanmağa can atmazdı. O haçan istəsə, adamı vurğun eləyən bir bacarıqla və çox asanlıqla, özünü yaxşılıqsevər və umacaqsız birisi kimi tanıda bilirdi. Bax, onun xarakteri belə idi. Mənə böyük sayğı ilə yanaşmasına baxmayaraq, açıq danışası olsaq, daşıdığı özəlliklərin onu bir gün özünü öldürməyə gətirib çıxaracağı da gözlənilən idi. Özünü öldürdüyü anlarda o, çox ola bilsin, puç olmuş arzularından və uğursuz sevgisindən bərk sarsılmış bir durumda olmuşdu. Ola bilsin, onu sarsıdan faktorlardan biri də, özünü yaradıcılıqda və elmi işdə axtarmağa can atıb ancaq bunu bacara bilməməsi olmuşdu. Ola bilsin... O varlı adamların evlərinə gedər, orada gücü çatmayan, boyuna biçilməyən rollar oynamağa çalışardı. Bir dəfə o, ötəri bir danışığımızda, yoxsul bir qızla evlənib onu ağ günə çıxarmaqla yörəsindəki insanların sayğısını qazanmaq istədiyini demişdi. Onun evlənmək istədiyi üç qız vardı: Helene Fain, çox gənc bir qız olan Hammerşlaq (Froudun ata-anası ilə dostluq eləyən ailənin tək qızı olmuşdur), bir də mənim kiçik bacım Roza. Onun Rozayla evlənmək istəyinə düşməsini mən ancaq dünən bildim və bu məni şaşırdı, axı Natan Rozanı vur-tut bircə dəfə görmüşdü. O bu ürəyinə yatan qızlardan birincisi, ən varlısı ilə evlənmək istəyirdi və bir ara onun arxasınca düşmüşdü. Ola bilsin, o bununla öz dolanışığını biryolluq yaxşılaşdırmaq istəyirdi. Ancaq sonradan onun evlənməklə bağlı planında gözlənilməz bir dəyişiklik baş verdi. Onun üç il bundan öncə mənə dediyi bu sözləri olduğu kimi xatırlayıram: “Bu gün bir xanım mənim yanıma müalicə olunmaq üçün gəlmişdi, iki qızı da onunla yanaşı idilər. Ah, bilsən, qızlar necə də gözəl idilər! O da məni bəyənsəydi və çoxlu pulum olsaydı, düşünmədən, o xanımın böyük qızı ilə evlənərdim”. Natan, dediyi kimi, elə o böyük qıza vuruldu və onunla adaxlandı. Çox keçmədən o bu qızla evlənmək istədiyini öz qohumlarına da bildirdi. Brunhilda adlanan bu qız çox uzun bir zaman onun sevgisinə hə deməmişdi. Bu qız, təbiətcə adamayovuşmaz, dönüklüyə meyilli və iddiasız birisi idi. Ancaq çox ağıllı və ehtiyatlı olması ilə də seçilirdi. Natan ondan aldığı məktublardan ikisini oxumaq üçün mənə vermişdi. Bu məktublardan onun adaxlısı olan bu qızın qadınlıq incəliyi ilə qovuşmuş çalışqanlığı və iradəliyi aydınca duyulurdu. Natanla adaxlananda onun artıq iyirmi altı yaşı vardı. Bu qızın qarşısına çıxacaq prinslə bağlı xəyalları artıq çoxdan arxada qalmışdı. Necə deyərlər, o artıq sevmədən evlənməyin də, yolverilən olduğu çağlarını yaşayırdı. Natan çılğınlıqla onu sevdiyini deyir, qız isə onun sevgisini rədd eləyirdi. O, Natanın kobudluğunu, lovğalığını bəyənmirdi, habelə, Natanın onunla davranışında bilərəkdən və bilməyərəkdən buraxdığı olduqca çoxlu etik yanlışlıqlar da onu bezdirmişdi. Ancaq Natan, onu yola gətirmək üçün, özünü yaxşılığa doru dəyişəcəyinə, qabalığından əl çəkəcəyinə, söyüş söyməyəcəyinə söz vermişdi. Mənə elə gəlir, bu qız ona sevgi ilə yanaşsaydı, verdiyi vədləri yerinə yetirməyə onun gücü çatardı. Çox sonralar qız Natanın sevgisinə inanıb evlənməyə razılıq verdi. Çox ola bilsin, ilk çağlar qız ona bir az vurulmuşdu da. Sözsüz, kiməsə qarşı yaranan vurğunluğun öncədən gerçək sevgi olub-olmadığını demək çətindir. Natan, böyük bir sevinc içində, iş yoldaşlarına və həkim tanışlarına özünün ailə quracağı ilə bağlı xəbər verdi. Evlənəcəyi qızın cehizi ilə bağlı soruşanda o, bunun onu maraqlandırmadığını deyirdi. Adaxlandıqdan sonra Natan getdikcə daha çox qəmli və qanıqara olmağa başlamışdı. Onların arasında sözləşmə, dava-dalaş başlamışdı. Natan adaxlısı ilə savaşmaq üçün çox tez-tez müxtəlif bəhanələr tapırdı. Qız da kədərli gəzib dolanır, tez-tez ağlayır, Natandan küsür, onunla görüşüb-danışmaqdan heç bir sevinc duymurdu. Bir az sonra, onun və bacısının isteriya xəstələri olduğu da bəlli olmuşdu. Mən bütün bunları biləndən sonra Natanla danışdım, yalnız elə üzdən gözəl olan, sağlamlığı yerində olmayan bir qızı sevməyin, onunla öz taleyini həmişəlik bağlamağın düzgün olmadığına onu inandırmağa çalışdım, evlənməyə tələsməməsi, qıza düşünmək üçün vaxt verməsi üçün onu dilə tutdum. Ancaq onun lovğalığı düzgün qərar verməsinə mane oldu və o, nəyin bahasına olursa olsun, onunla evlənməyə qızı razı salmağa çalışdı. O qıza min quldenlik hədiyyələr alır, yerli-yersiz ona böyük məbləğdə pullar verirdi. Yaşadığı evi bəzəmək, gözəl görünüşə salmaq üçün o, əlində olan, illərlə topladığı bütün pullarını xərcləyib qurtarmışdı. Bütün bunlara baxmayaraq, qız tərslik eləyir, onunla evlənməkdən boyun qaçırırdı, Natan isə bunu ürəyinə salır, bərk acıqlanırdı. Bir dəfə Natanın mənə danışdığına görə, qız ona öz bacısı ilə evlənməyi təklif eləmiş, Natan razılaşmayanda isə, heç olmasa toyu gecikdirməyi xahiş eləyib onu buna razı salmışdı, bütün bunlar onun Natanı sevmədiyini açıq-aydın göstərməkdəydi. Mən bunları Breynerə danışmışdım. Onda Jozef Breyner belə demişdi: “Hansısa qız belə bir ovqatla ərə gedirsə bunun axırı çox pis qurtara bilər. Bu durumda ən yaxşısı onun yaxın qohumlarından birinin işə qarışması, qızı, ona vurulan adamla evlənməkdən çəkindirməsidir. Ya da bütün yaxınları, doğmaları birləşib ona köməklik eləməlidirlər. Bu durumda, qızı, qısa bir müddət üçün, harayasa, uzaqlara gəzməyə yola salır, o da az bir vaxtda öz tərəddüdlərindən əl çəkib, onu sevən kişiyə birdəfəlik rədd cavabı verir”. Necə acı olsa da, bu qızın onu sevmədiyinə, haçansa onu atıb gedəcəyinə, Natanı inandıra bilmişdim. Mən onu, bu olaya ayıq başla yanaşmağa və düzgün qərar verməyə çağırmışdım. Ancaq o, nə olursa olsun, bu işdən əl çəkmək istəmədi və onun bütün bu dirənişi ancaq bir məqsədə qulluq eləyirdi. O, adamların gözü qarşısında uğursuzluğa düşməsini özünə sığışdıra bilmirdi. Qızın doğmalarının və yaxınlarının da özlərini ağılsızcasına apardıqlarını və ona təsir eləmək üçün yetərincə çalışmadıqlarını da deməyin yeridir. Bu yazıq qız, özündə güc tapıb Natanın sevgisini rədd eləməkdənsə, ancaq zaman-zaman toyun vaxtını gecikdirirdi. Mənim Natanla çox ciddi bir danışığımdan sonra o, beş gün sonra bir müddət üçün buralardan uzaqlaşacağına söz vermişdi. Ancaq o, söz verdiyi kimi, çıxıb getməkdənsə, gözlənilmədən, toy eləyib evləndi. Görünür, o adaxlısının qarşısında iki yoldan birini seçməyi bütün kəskinliyi ilə qoymuşdu: ya evlənmək, ya da biryolluq üzülüşmək. Qızın niyə belə elədiyini anlamaq çətin deyildi. Mənə elə gəlir, Natan adaxlısı ilə, evlənməyə qədər yasaq olan işlərin hamısını güclə ələ gətirmiş, bununla da qızı özünə həmişəlik bağlamaq istəmişdi. O bu davranışı ilə, təbiətcə xəstə, küsəyən və vasvası olan bu qızda özünə qarşı güclü psixoloji nifrət oyatmış, onun gözündən büsbütün düşmüşdü. Habelə, qızın ona bəslədiyi az-maz sevgi duyğularını da həmişəlik söndürmüşdü. O, bütün uğurlarını öz gücünə arxalanmaqla qazandığı kimi, sevgidəki uğurunu da güc işlətməklə qazana biləcəyini düşünürdü. Elə buna görə də, sevdiyi qızın onu rədd eləməsini bilsələr, bunun, başqalarının gözündə ona əskiklik gətirəcəyini sandığından, tələm-tələsik toy eləyərək, gerçəkdən nə baş verdiyini ört-basdır eləmək istəmişdi. Toydan sonra mən onu, yalnız bir dəfə, ötəri görmüşdüm, ayaqüstü danışıb ayrılmışdıq. Sentyabrın on ikisində Panet onunla görüşmüş, evliliyinin necə baş tutduğunu soruşmuşdu. O, qısaca: “yaxşı nə vardısa keçmişdə qaldı” demiş, ona ürəyini açmaqdan çəkinmişdi. Sentyabrın on üçündə isə o özünü asmışdı. Nə baş vermişdi, onu bu faciəyə sürükləyən nə idi? Adamlar onun ölümündə bütün suçu Natanın arvadının üstünə yıxmağa çalışırlar. Mən isə onlara inanmıram, belə düşünmürəm. Onun bu faciəsi üzərində çox düşünmüşəm, mənə elə gəlir, onun özünü öldürməsinin niyəsi tutduğu yolun onu uğursuzluğa gətirib çıxardığını bütün dərinliyinəcən anlaması və bunun ağırlığına dözə bilməməsindədir. İstəklərinin cavabsız qalmasından yaranan hikkəsi və quduzluğu, acığından başını itirməsi, elmi karyerasının və böyük saydığı istedadının ailə faciəsinin qarşısını ala bilməməsindən sarsılması, onu bu addımı atmağa gətirib çıxarmışdı. Bunu da gizlətməyəcəyəm, toydan öncə, ona gəlinin çox bahalı cehizi olacağını demiş, ancaq onu aldadaraq çox az cehiz vermişdilər və bu da onu özündən çıxarmışdı. Məncə, onun ən başlıca çatışmazlığı, yaxınlarına güvənə bilməməsi, dostlarına ürək qızdırıb, dərdini bizimlə bölməməsi idi. Onda özünü göstərən, yersiz kişilənmə, onu ən kiçik qıcıqlardan belə quduzlaşmağa gətirib çıxarırdı, elə bu özəlliyi də onun evini yıxdı. Düşdüyü bu durumda özünün gücsüzlüyünü anlayanda o, bundan bərk sarsılmışdı. Onu ölümə sürükləyən psixikasının özəllikləri idi, bir sözlə, onun kimliyindəki özünəvurğunluq mənliyindəki yaxşılıqlardan və soyluluqdan (nəciblikdən) güclü çıxmışdı. Natanı torpağa tapşıranda onun və arvadının ailəsi arasında bərk sözləşmə oldu. Onun hələ qapağı örtülməmiş tabutu üstündə hönkürtülərə qarışmış və bu durumda çox iyrənc görünən, qarğışlar, qisas almaq çağırışları səslənməyə başladı, elə bil, bu qarşıdurmanı da yaradan Natanın özü idi. Natanın qoca atasının dostlarından biri, yerli institutda müəllim işləyən Fridman da qəbir üstündəki çıxışında araqarışdıranlıq elədi: “Ata-anası qocalıq çağlarında onun özlərinə dayaq duracağına, onları çətinliklərdən qoruyacağına inanırdılar. Ancaq budur, o indi tabutda uzanıb qalıb. Müqəddəs kitablarda yazıldığına görə, kimsə ölübsə və onu kimin öldürdüyü bəlli deyilsə, onda gərək ölənin yaxınları və doğmaları axtarıb onu kimin öldürdüyünü tapsınlar. Sözsüz, ata-anası və qardaşları Natanın ölümünü istəməzdilər, deməli, onu öldürən başqasıdır”. Bunun ardınca, Fridman Natanın arvadının qohumlarını Natanı özünü öldürməyə sürükləməkdə qınamağa başladı. O demək olar, danışmır, bərkdən çığırırdı. Bu qoca yəhudi, kəskin və ağayana bir səslə, Natanın qisasını almağa çağırırdı. Biz bərk acıqlanmışdıq. Bütün bunlar bizi, dəfnə qatılan xristianların gözündən salmaq demək idi. İndi onlar bizim sevgi tanrısına deyil, nifrət tanrısına boyun əydiyimizi düşünməkdə haqlıdırlar. Bundan sonra söz alıb danışan Pfungenin toxtaq və yumşaq səsi bu söyüşqarışıq qınaqların hay-küyü içində eşidilməz oldu. Natanın atası da, arvadı da, ayrı-ayrılıqda onun ölümü ilə bağlı qəzetdə elan verdilər. Beləliklə də, mətbuat onun faciəli ölümü ilə bağlı iki dəfə məlumat yaymalı oldu, hər iki məlumatda onu qəzetə verənlərin o biri tərəfi bu ölümdə suçlu sayması duyulurdu. Mənə elə gəlir, onların bu yersiz və iyrənc çəkişmələri hələ çox davam eləyəcəkdir. Onun ölümü də öz yaşamı kimi çox tələsik və gözlənilməz oldu. Məncə, Natanın qeyri-adi obrazı doğmalarının və dostlarının xatirələrində uzun müddət yaşayacaqdır. Görünür, yaşamda xoşbəxt olmaq üçün gərək, arxalanıb güvəndiyin bir sevgilin ola, elə mən də, sənin varlığına görə, belələrinin sırasındayam. İstəkli Marthen, daha bundan artıq nəsə yazmağa gücüm çatmır. Sonsuz sevgilərlə, sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 9 oktyabr 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 9 oktyabr 1883 Sevgili Marthen! Mənim indi nə iş gördüyümü bilmək istərdinmi? Mən indi öncələrdə olduğundan qat-qat çalışqan və sağlamam. Bu günlərdə bir yığın qəzeti oxuyub araşdırdım, bunu həm özümün bilgilənməyim üçün, həm də tibb jurnalına məqalə yazmaq üçün elədim. Laboratoriyada oturub sınaq aparıram, işlər yaxşı gedir, ancaq hələ olduqca çoxsaylı çətinlikləri adlamalıyam. Deməyi unutdum, axşamçağı saat beşdən axşam saat on birədək xəstəxana palatasında həkim köməkçisi işləyirəm, hər şeylə dərindən maraqlanıram, öyrəndiklərimi detallarınacan yazıram, gərəkəndə yerindəcə xəstələrə yardım da eləyirəm. Sevgilim, düzünü desəm, mənim üçün çox ağırdır, işin çoxluğundan yorulub əldən düşürəm, bu durumumda içkili, yaxud da yarıyuxulu birisinə oxşayıram. Mən buna da razıyam, təki gördüyüm bu ağır işlər səninlə aramızda olan dözülməz ayrılığı aradan qaldıra bilsin. Mənim bütün çalışmalarım indilikdə elmi fəaliyyətə və həkimlik təcrübəmin artırılmasına yönəlibdir. Mənim üçün bu işlərin gərginliyi, onların çoxluğundan özümü unutmağım, necəsə, səninlə olan ayrılığın acısına dözə bilmək üçün bir narkoz sayıla bilər. Elm dünyasına qapılaraq mən özümü bu kədərli gerçəkliklərdən ayırıram. Bunu sən yaxşı bilirsən, mən həmişə maraqlı işlə başımı qarışdırıb, sarsıntılarımı və küskünlüyümü unuda bilirəm. Mən indi beləyəm. Mənə elə gəlir ki, dünya həyatının dalğaları qapımı döymür. Birdən də, mən bütün dadlı istəklərimi özümdən qovub uzaqlaşdırıram, özümü bir monastır küncündə azacıq buğda ilə keçinən monaxın yerinə qoyuram. Beynim elə bil ayrı-ayrı oyuqlardan qurulub və çoxlu faktlar, nəzəriyyələr, diaqnoz və formullar, möcüzəli şəkildə, hərəsi özü üçün ayrılmış oyuqlarda səliqə ilə yerləşir. Tibblə bağlı bilgilər, ilk sırada, çox asanlıqla axıb başıma dolur. Beynimin qatlarında, tez-tez öz rənglərini dəyişən, birdən yaşıl, birdən də göy rəngə çalan bakteriyalar yaşayırlar; başqa bir qatda mənim gələcəkdə taunun aradan qaldırılması ilə bağlı keçirmək istədiyim elmi simpoziumların təsvirləri yer alıbdır; indilikdə beynimdə doğulan, tauna qarşı savaş açan bu məsləhətlərin, təkliflərin önəmi yoxdur, bugün insanlıq üçün ən böyük qorxu: vərəmdir! O, yoluxucudurmu, yoxsa hər bir insan, orqanizmində baş verən proseslərdən asılı olaraq, ona ayrıca yoluxur, onun yaranma səbəbi nədir, Berlində yaşayan doktor Koxun vərəmi törədən və laboratoriya şəraitində də yaradıla bildiyini dediyi, vərəm çöplərini tapması ilə bağlı dedikləri doğrudurmu? Səndən məktub alınca, bütün bu yuxular, dalğınlıqlar çəkilib gedir, yaşam bütün çoxçalarlığı və alabəzəkliyi ilə mənim alaqaranlıq hücrəmə dolur. O andaca, beynimdə dolaşmaqda olan bütün mürəkkəb problemlər yox olur, beynimi yoran anlaşılmaz xəstəlik tarixçələri dəyərini itirməyə başlayır, daha sonra, elə bil, hansısa sehrin köməyi ilə, çağdaş elmin durumu ilə bağlı olan çoxlu nəzəriyyələr də düşüncələrimdən uçub harasa gedirlər. Yaşam, birdən-birə isti, sevinclərlə dolu və anlaşıqlı olur. Mənim vurğunu olduğum sevgilimin beynimdəki bu qarabasmaları və qorxunc mifləri qovub dağıtmaq gücü də varmış. Onun varlığını duymaq üçün mən hansısa kimyəvi reagentə (aşılayıcıya) gərək duymuram. O mənim vurğunu olduğum bir gerçəklikdir – o mənim səadətimin daşıyıcısıdır, onu xəstəlik daşıyıcılarından ayıran da elə budur. Umarım, sən yetərincə sağlamsan. Bu, sənin yazdığın məktubdan da bilinir, yalnız fiziki və ruhi sağlamlığı yerində olan, bu çox gərəkli yetkinliyə çatan birisinin belə işıqlı düşüncələri ola bilər, mən bütün bunları, bir həkim olaraq, açıq-aydın duyuram. Ah Marta, birdən hər bir insan keçdiyi yaşam sınaqlarından qazandığı biliklərini hansısa düsturlar və rəylər şəklinə sala bilsəydi, necə də gözəl olardı. Ancaq gün ərzində on bir saatdan artıq gərgin əməyə qatlaşmaqla yaşayan və bu müddətdə ağır yaşam sınaqlarından keçib onlarla bağlı yaşantılar və biliklər qazanan insan, istəristəməz, öz insanlığından uzaqlaşmalı olur. Ona görə də, biz hər gün öz insan ömrümüzü yenidən başlamalı oluruq. Onun üçün də, hər gün bizim üçün yeni olan başqa bir yaşam sınağından keçib, büsbütün yeni olan bilgilər qazanmalı oluruq. İstəkli sevgilim, sabah da sənə məktub yazacağam. Sağlamlığını qoru. Ömrünə, bacardıqca, sevinc qatıb yaşamağa çalış. Sənin dönməz sevgilin Ziqmund ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 23 oktyabr 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 23 oktyabr 1883 Mənim sevimli Marthenim! Birdən, yanlış düşüncələrə qapılsam da, inciklikdən doğan sözlər yazsam da, ancaq yenə də, düşüncələrimi səninlə bölüşməkdən özümü çəkindirə bilmirəm. Mən hansısa sözümlə səni incitmişəmsə, gərək biləsən, bütün bunların niyəsi, mənim sənə qarşı olan çılğın istəklərimin, yalqızlığımın, səndən olan gözləntilərimin və bir də məni səndən uzaqlarda saxlayan qandallarımın birlikdə yaratdığı gərginlikdən yanadır. Mənim çıxılmaz sandığım düşkünlüyə və dardüşüncəliyə qapılmağım da olur və ancaq sənin mənə olan sevgindəki dönməzliyin, habelə, məni belə yüksək dəyərləndirməyin, sonunda, bu darlıqdan qurtulmağıma gətirib çıxarır. Sən gərək, bu yazdıqlarıma görə, mənə gülməyəsən, habelə, mənim öz mühakimələrimdə və ovqatımda aşırı kövrək və dayanıqsız olduğumu da düşünməyəsən. Hə, gözəl qızcığazım, bugün günortadan sonra çoxdankı axtarışlarımı uğurla başa vura bildim: mən artıq büsbütün yeni bir müalicə metodu tapdığımı deyə bilərəm və bu yeni metodun, bundan öncə düşündüyüm metodlardan qat-qat uzunömürlü və etibarlı olacağına inanıram. Ürəyədammaya arxalanan bir öncəgörmə ilə gəlib çıxdığım bir sonuc gözümün önündədir: mən ya artıq axtardığım metodun özünü tapmışam, ya da onu tapmağın bir addımlığındayam. Yaşamın bu dözülməz ağırlığı məni sarsıda bilməz, biz sağlamıqsa, tale bizi böyük bədbəxtliklərdən qoruyursa, bundan yaxşı nə ola bilər? Biz onsuz da sonucda bütün istəklərimizə çatacağıqsa, qəm eləməyə dəyməz. Qayğıların aşıb daşdığı, ancaq ehtiyacın yol tapa bilməyəcəyi, kiçik bir evimiz olacaq, orada sevinclə dolu bir ömür sürəcəyik, taleyin dönüklüyünə qarşı dirənəcəyik və insanların qarşısında lap çoxdan dayanan bu sorunun cavabını da tapacağıq: “Görəsən biz nə üçün yaşayırıq? ” Mən sənin belə bir möcüzəli evinin olmasını ürəkdən istədiyini bilirəm, habelə sənin belə bir evi bəzəyəcəyinə, orada çox böyük çalışqanlıqla, qayğılı və sevinc içində keçən bir ömür sürəcəyinə də inanıram. Bir anlığına sənin bizim evimizdə yiyələnmək istədiyin ağalığı əldə elədiyini göz önünə gətirirəm, belə bir üstünlüyə yiyələnməyin qarşılığında isə sən, mənim mühakimə olunmalı yanlışlarıma baxmayaraq, mənə öz sevgini və yanlışlarıma qarşı göstərdiyin dözümü, bir ödül olaraq verəcəksən. Mənim elmi çalışmalarımın yol verdiyi qədər, biz birlikdə kitab da oxuyacaq, bizim ikimiz üçün də ilginc və əyləncəli olan yeni-yeni bilgilər alacağıq. Mən sənə ilgilənmədiyin bilgilər də öyrətməyə çalışacağam, bunları bilmək ərə gedən qızın, öz ərinin iş-gücündən, onun üstündə baş sındırdığı problemlərdən baş açması, onu daha yaxşı tanıya bilməsi üçün çox önəmlidir. Onda elmi araşdırmalarımla bağlı olan çalışmalarım, sənin diqqətini çəkdiyinə görə, mənim üçün daha da maraqlı olacaqdır. Bu yolda uğurlar qazana bilməsəm belə, sən məni qınamayacaqsan. Ancaq mənim öz istəklərimdə səmimi olduğuma və təmiz niyyətlər güddüyümə şübhə etməyə bilərsən. Gəncliyinin ən gözəl illərini məni gözləməklə keçirdiyin, mənə dönüklük eləmədiyin üçün, səninlə bütün ömrüm boyu öyünəcəyəm. Mən sənin üçün açıq bir kitab olacağam, sən bu kitabın ürəyin istəyən yerlərini oxuya biləcəksən və biz biri-birimizə dayaq duraraq, yardımçı olaraq, xoşbəxt bir ömür sürəcəyik. Sən məni yaramazlıqlara, yamanlıqlara, gözügötürməzliyə, acgözlüyə qapılmaqdan çəkindirəcəksən. Sən, birdən, məni elmi fəaliyyətimdən də daşındırmaq istəsən, onda mən sənə bu yaxınlarda Kasseldə ölmüş Benedikt Ştillinqin başına gələnləri danışa bilərdim. O, gəncliyindən başlayaraq, gərgin elmi çalışmalar aparmış və işlədiyi klinikada çox böyük görəv qazana bilmişdi. O, otuz il, ara vermədən, gündüzlər insanın onurğa beyni, axşamlar isə baş beyni üzrə elmi araşdırmalar apararaq, onları bütün dərinliyinəcən öyrənə bilmişdi. Biz indi bu iki orqanla bağlı nə biliriksə, bütün bunlara görə sağ ol deməli olduğumuz araşdırıcıların ilk sırasında Ştillinq də vardır. O öz elmi araşdırmalarında çalışqanlığı və dönməzliyi ilə seçilirdi. Onda böyük yaradıcılıq sevgisi ilə böyük istedad qovuşmuşdu, bildiyimiz kimi, yəhudilərin arasından belə insanlar çox çıxır. Sevimli Martam, mənim ömrümdə gələcəkdə tutacağın yerin bir hissəsinə sən elə indidən yiyələnmisən. Sən mənim ömrümdə ən başlıca insan olmalısan. İşlər yaxşılığa doğru gedirsə, onda xoşbəxtlik qaçılmaz olur. İndi bizi yolların uzaqlığı ayırır, ona görə də, bugün biz xoşbəxt deyilik. Gecən xeyrə qalsın, mənim öz sevgisində dönməz olan adaxlım! Mənə öz ruhundan pay ayırmağa qızırğanma. Mənə yaz. Səndən uzun müddət məktub almayanda mən, sözlə deyiləsi olmayan, sonsuz bir qəm-qüssəyə dalıram. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 15 noyabr 1883 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 15 noyabr 1883 Mənim sevimli, balaca şahzadə xanımım! Sözün düzü, səni belə çağırmaq mənim ürəyimə çox yatır, bu ad sənə elə yaraşır, elə bil, boyuna biçilibdir. Son günlər mən yalnız səni düşünürəm, başqa birisi yadıma da düşmür. Tez-tez adaxlandığımız o, xoşbəxtliklərlə, gülüşlərlə, alqışlarla dolu günü, dünyalar dolusu sevinc tapdığımız o anları xatırlayıram. Bizim birinci görüşümüzü anıram. Bu görüş ayın on yeddisində şənbə günü olmuşdu. İndiki üst-üstə düşmə də, görünür, boş yerə deyildir: bu ayın da on yeddisi şənbə gününə düşür. Bildiyimə görə, mənim yenidən qapınıza elçiliyə gəlməyimə gərək olmayacaq, deyilmi? Bugün bayram günü olduğundan, işsiz-gücsüz oturmuşam, xatirələrə dalıb yaxın keçmişdə baş verən olayları anmaqla vaxtımı keçirirəm. Bayırda dözülməz bir hava var. Bugün axşam, çox ola bilsin, Hammerşlaq gilə gedəcəyəm. Sözün düzü, elə kövrəlmişəm, bu görüşün az da olsa ürəyimi açacağını düşünürəm, onların evində hamı mənə çox yaxşı yanaşır, gülərüzlə qarşılayır. Hammerşlaq, yenə də, səni məndən soruşacaq, mən isə fürsəti əldən verməyib, uzun-uzadı, yorulmaq nədir bilmədən, səndən danışacağam. Sənin sonuncu məktubunda Millə bağlı yazdıqların məni çox ilgiləndirdiyindən, onun əsərlərini arayıb, dediyin yeri tapdım, indi bununla bağlı səninlə bir sıra düşüncələrimi bölüşdürmək istəyirəm. Sənin oxuduğun o Brandesin yazısında onun Mill ilə bağlı öz subyektiv baxışları yer almışdır, Brandes bu böyük insanın çağdaş tarixdə oynağı rolu yetərincə anlaya və dəyərləndirə bilməmişdir. Mən indi Mill ilə bağlı danışmağa bir az hazırlıqlıyam, elə bu yaxınlarda professor Kompertsin Millin əsərlərinin sonuncu cildini ingiliscədən almancaya çevirməyi mənə etibar eləməsi də bunu göstərir. Mən Millin əsərlərini çevirəndə, olduqca quru yazı stilinə görə, onu ürəyimdə çox söymüşəm. Onun əsərlərindən, nə qədər axtarsan da, bir dənə də olsun aforizmə oxşayan, ürəyəyatımlı, yaxud da tutarlı görünən hansısa bir söz tapıb yadda saxlamaq mümkün deyildir. Ancaq sonradan mən Millin fəlsəfi əsərlərini oxuyanda onun buradakı yazı dilinin çox təpərli və kəsərli olduğunu duydum. O, çox ola bilsin, öz çağının ən böyük kimliyi sayıla biləcək birisidir və ən başlıcası, o, insanların çoxluğunun düşüncəsi üzərində ağalıq eləyən geriçilikdən bütünlüklə qurtula bilmiş bir düşüncə yiyəsi idi. Ancaq belə durumların hamısında olduğu kimi, o da, öz düşüncələrində bir sıra aşırılıqlara varmışdır, onun qadın azadlığı, habelə, bütünlüklə qadınla bağlı sorular üzrə yazdıqları mənə olduqca bayağı görünür. Millin çevirdiyim əsərlərindən xatırladığıma görə, onun başlıca arqumenti belədir: qadının ərə gedərkən evlilikdən qazandığı şeylər, kişinin – onun ərinin qazandıqlarından qat-qat az olur. Düzdür, evlilikdəki görüləsi ev işləri, uşaqların böyüdülməsi və tərbiyə olunması qayğıları insandan çox böyük əmək tələb eləyir, ancaq bununla yanaşı evlilik bu işlərin qarşılığında insana çoxlu şeylər də verir. Evliliyin anlamını daraldıb onu yalnız evi yığışdırmaqla, yemək bişirməklə, habelə, bu kimi işlərlə bağlasaq, onda, sözsüz, qadın ev işlərinə kişidən qat-qat artıq vaxt sərf eləyir. Ancaq Mill buradakı mühakimələrində evlilikdəki qadın-kişi münasibətlərinin, tarixən, necə yarandığını və formalaşdığını unudur. Millin bu konu üzrə baxışları, bütünlüklə baxanda, məncə, antihumanist sayıla bilər. Onun çox quru bir dillə yazılmış avtobioqrafiyasını oxuyanda, cəmiyyətdəki insanların qadınlara və kişilərə ayrıldığı duyulmur və insanlar arasındakı ən başlıca fərqin də, elə bu, cinsi ayrılıq olduğu anlaşılmaz qalır. Onun öz arvadına bəslədiyi münasibətdə də, məncə, çox da elə humanistlik yoxdur. O, çox yaşlı çağlarında evlənmişdi, onların uşaqları doğulmamışdı, habelə, aydın olduğu kimi, onunla arvadı arasındakı hansısa sevgidən söz belə ola bilməzdi. Arvadının da, onun tanıtmaq istədiyi kimi, önəmli bir kimlik olması inandırıcı görünmür. Bir sözlə, o qadınların büsbütün başqa bir varlıq olduğunu və biz kişilərin onları bütün durumlarda qorumalı olduğumuzu düşünmür. O öz dediklərini doğrultmaq üçün zənci qadınların hüquqsuzluğunu örnək göstərirdi. Ancaq, işə bax, istər səsvermə, istərsə də başqa heç bir hüquqları olmayan bir qız, ona vurulan bir kişinin sırtıqlığına salıb öz əlini öpməsini görəndə onu söyübyamanlamaqdan, beləliklə də, özünün toxunulmazlıq hüququnu qorumaqdan, çəkinirmi? Millin: “qadınlar da öz dolanışıqları üçün, eyni ilə kişilər kimi, çalışmalı, bununla da kişilərin asılılığından qurtulmalıdırlar” deyimi, məncə, gerçəkliklə uyuşmayan, yaşarılıq qazana bilməyəcək bir düşüncədir. Belə çıxır, mən vurğunu olduğum incə və istəkli sevgilimə özümün rəqibim kimi baxmalıyam. Mən düz on yeddi ay bundan öncə, bir qıza ürəyimi açdım və onu sevdiyimi bildirdim. O da, məni sevdiyinə görə və bizim sevgimiz beləcə qarşılıqlı olduğu üçün, bizim aramızda heç bir öcəşkənlik ola da bilməz və mən, sevgilimin bizim gələcək ailə ocağımızda dincliyin və gözəl bir yaşamın oturuşması üçün əlindən gələni əsirgəməyəcəyinə arxayınam. Doğrudanmı, qadın da kişi kimi, bütün gününü bir parça çörək qazanmaq üçün əlləşib-vuruşmalıdır? Ola bilər, tərbiyə, mühit, oturuşmuş ənənələr qadını əzir, ancaq onların evlilikdə qazandıqları bu qədər böyük dəyərləri görməmək də doğru deyildir! Ola bilsin, hüquq anlayışı baxımından, bu dediklərim doğru sayılmasın. Ancaq Millin dedikləri gerçəkləşərsə, onda qadınlığın dünyaya bağışladığı incəliklər, gözəlliklər, cazibələr də yox olacaqdır və biz qadınlıq idealının yoxa çıxmasından yaranan bu ürəksıxıcı boşluğu heç nə ilə doldura bilməyəcəyik. Mənə elə gəlir, qanunvericilik və tərbiyəvericilik baxımından irəli sürülən islahatların uğursuzluğunun başlıca niyəsi, onların təbiətlə öcəşmək yolunu tutmasındadır, qadınlara gəlincə, onlar istər toplumda, istərsə də ailədə öz gözəllikləri, cazibələri və yaxşılıqsevərlikləri ilə özlərinə yaraşan yerlər qazana bilirlər. Ancaq bu dediklərim, heç də, mənim qadınlarla bağlı soruda özünü göstərən geriçi düşüncələri doğru saydığım anlamına gəlmir. Marta, mən səndən ötrü, sən necə varsansa bax o, özgünlüyündən ötrü, çox bərk darıxıram, mənə elə gəlir, mənim səndə sevdiyim özəlliklərinin dəyişməsini və beləliklə də mənim üçün özgələşməyini sən özün də istəməzdin. Qanunlar və adətlər qadınlara toplumda hamı tərəfindən tanınan çoxlu ictimai hüquqlar verməlidir, ancaq elə situasiyalar da vardır, onları qadınların özlərindən başqa heç kimsə həll eləyə bilməz. Gənclik illərində o, cazibəli və sevilən, yaşlı çağlarında isə öz ərinin sevimli xanımı olur. Bununla bağlı sözü uzatmaq da olardı, ancaq biz ikimiz də bu konu üzrə eyni cür düşünürüksə, buna gərək yoxdur. Sağlıqla qal, mənim gözəlim. Sənin məktubun bugünədək də gəlib çıxmayıb. Sənin Ziqmundun, ürəkdən gələn alqışlarını və öpüşlərini sənə göndərir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 10 yanvar 1884 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 10 yanvar 1884 Mənim, dəfinəm! Mənim indi özüm üçün rahatlıq axtaran çağım deyil, sən mənim qayğıma qalmağı öz üzərinə götürsəydin, mən heç onun yoxluğunu duymazdım da. Haçansa, bizim adaxlandığımız gündən bəri, başımıza gələn önəmli olayları yazıya almaq istədiyimiz o kitabçanı vərəqləsən, elə bilirəm, orada ürəkaçan nəsə tapa bilməyəcəksən. Ancaq biz bu qanıqaralıqdan da çıxış yolu tapa biləcəyik. Bunun üçün, sənin verdiyin bir sözün üstündə durmağın yetərlidir, unutmamısansa, sən məni heç vaxt yalqız qoymayacağına söz vermisən! Sənin bu sözün mənim ən gərəkli yarağıma çevrilib və mən onunla yaşam sınaqlarına qarşı savaşda özümü çox güclü sanıram. Sən bu sözünün üstündə sonacan duracaqsanmı, bax mən bunu deyə bilmərəm. Niyə belə düşündüyümü soruşsan, deyim: yadındamı, biz sənin köçüb mənim yanımda yaşamağını götür-qoy eləyəndə sən buna qarşı necə bərk bir dirəniş göstərmişdin? Sözsüz, sənin iradən və istəyin mənim üçün öz iradə və istəyim qədər önəmlidir. İndi də yazırsan, gərək mən səni buraxmayaydım, yanılırsan, sevgilim! Mən yalnız özüm üçün yaxşı olacağını düşünüb, sənin bəyənmədiyin, səni incidə biləcək bir iş tuta bilərəmmi? Yox, bu çıxış yolu deyildi və bütün qalan yollar da ürəyimcə olmazdı. İndi isə, istəkli Marthenim, bizi çox uzun bir məsafə ayırmaqdadır, sözün düzü, mən indi sənə öz işimdən danışmaq istəməsəm də, ancaq deyəsən, yalnız elə bununla bağlı danışıqlarımız, bizim üçün, yalqızlığımızı unutduracaq təkbir araca çevrilmişdir. Dünən küçədə atamla qarşılaşdım. O hələ də düşünüb-daşınmaqda, işlərinin düzələcəyinə inanmaqdadır. Mən qardaşlarım Emanuellə Filipə məktub yazıb onları atamızın işlərini yoluna qoymaq üçün yardım eləməyə çağırmağı düşündüm. Düzdür, atam bunu istəmir, o həmişə öz gücünə arxalanan birisi olduğundan, ən çətin günündə də kimdənsə kömək gözləməyib. Buna baxmayaraq, mən dünən Emanuelə çox sərt bir məktub yazası oldum. Özüm də bilmirəm, nədən bu ağrı-acılarımdan yazıb, sənin qanını qaraldıram! Bu yaxınlarda mən Hammerşlaqın evində oldum. Onlar məni çox böyük bir sevinclə qarşıladılar. Bu qoca professor məni, özünün xeyriyyəçilik işlərində ona kömək eləməyə çağırdı və bu yöndə ilk iş olaraq, gənc həkim Albertlə səmimi bir danışıq aparıb onun ürəyini almağı mənə tapşırdı. Sonra o mənə yoxsullara pulla yardım eləmək istədiyini bildirdi. Varlı kimsələrdən biri ona çoxlu pul verərək, bunu yoxsulların arasında bölməyi istəyibmiş. O isə mənim də bu işdə ona yardımçı olmağımı istəyir. Professor mənə, dönə-dönə, öz gəncliyində çox ağır bir yoxsulluq içində yaşadığından danışmışdı. Onun düşüncəsinə görə, indiki çağda yoxsulları təkcə dövlətin ümidinə qoymaq doğru deyildir. Mən, əslində, bununla məşğul olmaya bilərdim. Ancaq mən də bu işə pulla yardım eləmək istərdim, yəni yoxsullara sözdə yox, işdə köməklik eləsəm bu ürəyimcə olardı. Professor mənə, çox çətin günlərimdə, dönə-dönə maddi yardım göstəribdir. Universitetdə oxuyanda o məni, habelə, başqa yoxsul tələbələri də pulsuzluqdan korluq çəkməyə qoymazdı. Mən, öncə, onun göstərdiyi bu yardımlara görə, çox sıxılırdım, ancaq sonradan, onun baxışları ilə tanış olanda, professorun çox yaxşı bir insan olduğunu, bu yardımları da ürəkdən və umacaqsız elədiyini anlayıb toxtaqlıq tapdım. Ona güvənmək olar və o elədiklərinə görə səndən nəsə umacaq birisi deyildir. Mən son çağlar əlimi sıxıb əlli qulden pul toplaya bilmişəm. İstəyirəm bu pulu ata-anama verim. Mən özüm çox işləyirəm və indi başqaları üçün heç nə etməyə bilərdim. Mən bununla bağlı düşündüklərimi professora dedim və ona bu işində, gücüm çatan qədər kömək eləyəcəyimə söz də verdim. Bizim bu danışıqlarımız onun evində baş verirdi və mən bu danışığı və professorun bir qıza qarşı göstərdiyi çox istiqanlı ilişkilərini olduğu kimi sənə çatdırmaqda çətinlik çəkirəm. Mən professordan Roza adlı bu qızın da danışığımıza qoşulmasını istədim və biz üçlükdə başqa bir otağa keçən kimi, professor bu qızın bacısından çox ürəklə danışmağa başladı və mən bu danışığın gedişində professorla xanımı arasında duymağa başladığım soyuqluğun nədən yarandığını anladım. Mən insanların biri-birindən ayrılmasının, öz ilişkilərində soyuqluğa gəlib çıxmasının, hansısa insani və psixoloji baxımdan yaxşı sayıla biləcək motivlərinin olduğunu düşünmürəm, ancaq bizim istəyimizdən asılı olmayaraq, belə olaylar baş verir. Mənə elə gəlir, Roza bu durumdan çıxmaq üçün özündə güc tapacaq və professorun xanımı Anna ilə birlikdə bu işləri yoluna qoya biləcəkdir. Ola bilsin, onlar necəsə frau N.-nin onlara yardım eləməsinə yol tapacaqlar və onun işə qarışması mənim onlar üçün eləyə biləcəklərimdən daha yararlı olacaqdır. Məncə, frau N.-nin bu işlərə qatılması yardıma gərək duyan daha iki qızın işlərinin yoluna qoyulması üçün də çox yaxşı olardı. Sənin nədən söz getdiyini daha yaxşı anlamağın üçün deyim biləsən, bu qızlar olduqca yoxsuldurlar və ailənin böyük uşaqlarıdırlar. Bu ailədə oğlanlardan biri kiminsə evində lakey işləyir, qızlar isə xalq məktəblərində müəllimlik eləməklə qəpik-quruş qazanırlar. Professorun kömək eləyib işə düzəltdiyi yoxsullardan biri olan Albert isə həkimdir, professor Lyüdviqin laboratoriyasında kimyaçı işləyir, dolanışığına yetəcək təqaüd alır. Mən bu Professor Lyüdviqi çoxdan tanıyıram, o, görünüşcə çox yaraşıqlıdır və görkəmindən Şavab bölgəsinin varlı almanlarına oxşayır. Bu qoca yəhudi müəllimimə, mənə gimnaziyada dərs dediyi dönəmdə ürəkdən bağlanmışam. Görürsən, səndən heç nəyi gizlətmədiyim üçün, mənim iş-gücümlə bağlı nə varsa hamısını öyrənə bildin. Ancaq mənim birdənəm, bilsən, mən səninlə bağlı necə də az şey bilirəm. ... Elmi işlərimdəki irəliləyişlər heç də ürəyimcə deyildir. Ara vermədən, heç nəyi gözdən qaçırmadan, xəstələr üzərində apardığım maraqlı müşahidələrimi ümumiləşdirirəm, çoxlu oxuyuram, dayanmadan, təkbaşına çalışıram. Umarım, yaxın çağlarda araşdırmalarımla bağlı yazılarım elmi dərgilərdə çap olunmağa başlayacaqdır. Sənə demişdim, mən indi yazıq Natanın yerinə müalicə şöbəsinin müdiri işləyirəm, onun yarım il ərzində gecələdiyi otağı da mənə veriblər, gecələr onun ruhunun hələ də burada dolaşdığını duyuram. Ancaq mənim belə şeylərdən qorxum yoxdur deyə, gecələr çox dərin bir yuxuya dalıram. Sənin xanımları başına toplayıb, kitab oxusu gecələri keçirməyini çox bəyəndim, bu işinə uğurlar diləyirəm. Gərək bizim buradakı xanımlara da sənin gördüyün bu yararlı işdən danışıb onları da yerindən tərpətməyə çalışım. Kişilər üçün də belə oxu gecələri keçirmək istəyirsənmi? Mənə elə gəlir, Dikkensin əsərindəki Çayms çox ürəyəyatımlı və gözəldir, ancaq bu əsərin başlanğıcı çox ağır oxunur. Düşünürəm, Dikkensin “Battle of live (Yaşam sınaqları)” əsərindən başlasaydınız, sizin oxunuz üçün, daha asan və daha yararlı olardı, bu sözlərim deyəsən artıq oldu, axı bu işlərdən sən özün də yaxşı baş açırsan. İndi mənim başım, elmi jurnal üçün yazdığım yazılara və xəstəxanadakı işlərimlə bərk qarışıqdır. Ancaq, sevgilim, darıxma, bizim birlikdə, sevinc içində yaşayacağımız günlər də gələcək. İndi sən də gərək, bu məktubu oxuduqca nə düşünmüsənsə, hamısını mənə yazasan. Gecən xeyrə qalsın. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 7 fevral 1884 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 7 fevral 1884 Mənim balaca şahzadə xanımım! Sənin sonuncu məktubunu qırmızı lentli ağ poçt göyərçini çox gözəl bir anda gətirib çıxardı. Mən elmi məqalə yazdığım yerdə o uçub gəldi. Sənin məktubun mənə təpər verdiyindən, işimi uğurla bitirə bildim. Bu işi görməyə axşamüstü dördün yarısında başlamışdım, axşam saat doqquzun yarısında onu qurtara bildim. İşi uğurla bitirə bildiyimə görə, sevincimdən atılıb-düşməyə də başladım. Sözün düzü, kefim kök olanda, mən bu atılıb-düşmək idmanı ilə məşğul olmağı çox sevirəm. İşimi qurtaran kimi sənə məktub yazmaq istədim. Ancaq yaxın yoldaşlardan birinin mənə qonaq gəlməsi bu planımı pozdu. Sonra mən də, bir az hava almaq üçün, onu qaldığı qonaq evinə yola saldım, beləliklə də, sənə ancaq bugün məktub yaza bildim. Gündüz bir rus tanışımın istəyi ilə onun üçün bir kitabdan çıxarışlar yazmalı oldum, sonra almancadan ingiliscəyə çevirmələrimi gözdən keçirib, bu əlyazmalarımı redaktə eləmək üçün amerikalı iş yoldaşıma verdim. Sabah bu çevirmələrimi aparıb Fleyşluya verəcəyəm, bununla da bu işi bütünlüklə bitirəcəyəm. Bundan sonra mənim yenə də oxumaq və xəstələrimlə məşğul olmaq üçün vaxtım olacaqdır. Ancaq bu da çox uzun sürməyəcəkdir. Hər halda bu, ürəyim istəyən qədər uzun bir vaxt olmayacaqdır. Mənə elə gəlir, insanın gərək yaşam barədə düşünməyə də gen-bol vaxtı qalsın. Zilbertşeyn bu gün də mənə dəyməyə gəlmişdi, öncələrdəki kimi, yenə də mənə çox istiqanlı yanaşır. Məktəb illərində biz onunla ayrılmaz arxadaşlar idik. Bizim biribirimizlə doğmalaşmağımızda nə idmanın, nə də başqa bir qarşılıqlı qazanc güdməyin rolu olmamışdı, bizi biri-birimizə bağlayan yalnız düşüncələrimizin yaxınlığı idi. Dərslərimizi hazırlayandan sonra boş qalan bütün vaxtımızı birlikdə keçirərdik. Birlikdə ispan dilini öyrənər, böyük Servantesin əsərlərindən yararlanaraq çoxlu macəralar quraşdırar, qəribə adlar düşünərdik. Bizim “İspan ədəbiyyatından seçmə oxular” kitabımızda Servantesin bir hekayəsini oxumuşduq, burada o iki itin danışığını yazıya almışdı. Hospitalın qarşısında dayanmış bu iki itin arasında fəlsəfi-yumoristik bir dialoq gedirdi. Bu itlərin adını bəyəndiyimizdən, onların adlarını özümüzə götürmüşdük. Biz danışanda da, yazışanda da, biri-birimizi bu adlarla çağırardıq, mənim dostum özünə buradakı itlərdən Barqanzanın, mən isə Sipionun adını götürmüşdük. Mən çox vaxt ona kiçik bir məktub yazıb qoyardım və bu məktublar: “İstəkli, Barqanza” ilə başlayar, “Dönməz arxadaşın Sipion Sevilyadakı hospitalın qarşısında səni gözləyir” deyə bitərdi. Biz ikilikdə bir elmi dərnək yaradıb onu, zarafatla, “akademiya” adlandırmışdıq, çox vaxt ikimiz də pul qoyub, birlikdə şam eləyərdik, birdən, hansı birimizsə, nədənsə, başqa uşaqlarla birlikdə gəzməyə gedəndə, biri-birimizdən ötrü bərk darıxardıq. Düzdür, aradabir, o öz düşüncələrini mənimlə bölüşməkdən qaçardı, ancaq onda həmişə bir insanlığın, özgür düşüncəliyin, geniş bilik çevrəsinin, özünəməxsus yumorun olması, bütün aydınlığı ilə gözə çarpardı. Ancaq bu özəlliklərinin hamısında onun “şəhərliliyi” və filisterliyi də duyulardı. O xəstələnəndə, onu mən müalicə eləyirdim. Günlərin birində o bizi, bütün keçmiş yoldaşlarını, Vyananın ucqarında yerləşən evinə, vida görüşünə çağırmışdı. Qonaqlığın gedişində o, bizim qədəhlərimizə özü pivə tökür, bərk kövrəlsə də, bunu bizdən gizlətməyə çalışırdı. Sonra biz birlikdə yığışıb kafeyə getdik və orada cərrah Rozane mənim dostumun bu sentimentallığını gözə çarpdırıb gülüş yaratmaq üçün, çox şit bir zarafat elədi. Bu yerdə mənim ona yazığım gəldi və aramızda çoxdan yaranmış soyuqluq öz-özünə yoxa çıxdı. Mən vida sözü olaraq ona üz tutub dedim: sən buradan getməklə mənim gənclik xatirələrimi də özünlə aparırsan. Sözün düzü, mən bu sözü gəlişigözəllik üçün demişdim, ancaq çox sonralar bu dediklərimin gerçək olduğu bəlli oldu. O çıxıb gedəndən sonra biz ilk çağlar məktublaşırdıq, o, yazılarında tez-tez başı pozulmuş atasından və yaşamının anlamsızlığından danışırdı. Mən isə onun kütləşmiş romantik instinktlərini oyatmağa, ovqatını yaxşılaşdırmağa çalışırdım, ancaq bu çalışmalarımın hamısı boşuna gedirdi. Sonra o, toplumda özünə yaraşan üstün bir yer tutmaq umudu ilə, Buxarestə köçdü. Gəncliyində o hinduların poeziyası ilə çox maraqlanardı. Kuperin “dəri corablısını”, dənizdə baş verən macəralarla bağlı kitabları çox bəyənərdi və onlara ürəkdən bağlanmışdı. Son illər o, Dunayda üzmək üçün böyük bir qayıq almışdı və tez-tez dostlarını qayıq gəzintisinə çağırardı. Mənim üçün ən ilginc olan, onun qayığı sürmək üçün muzdlu avarçəkənlər tutması idi. Biz tez-tez olmasa da, ara-sıra görüşüb danışardıq. Sonra mənim ömrümə sən gəldin və düşüncələrim bütünlüklə sənə bağlanıb qaldı. Sən mənim üçün yeni, sevimli bir dost oldun, bütün duyğu və düşüncələrim isə yalnız sənə sarı yönəldi... Mən Zilberşteynə səndən danışanda, bizim aramızda öncədən də olan düşüncə ayrılığı bir az da qabarıq üzə çıxdı. O mənim duyğularımı anlaya bilmədi. Özü isə, ürəyiyanan yaxınlarının ona göstərdiyi, çox varlı, ancaq anlamaz bir qızla evlənmişdi. İndi o, evləndiyi bu “pul kisəsinə” öyrəşib yaşayır, ancaq əldə elədiyi bu pullar da ona yetik olmadı, o nə yönlü bir tacir ola bildi, nə də özünü dolandıracaq bir iş yiyəsi oldu. Mənim səni sevməklə nələr qazandığımı isə özün çox gözəl bilirsən. Bax indi, üstündən neçə illər keçəndən sonra, biz yenidən Zilberşteynlə görüşdük, oturub uzun-uzadı, ötüb keçən ömrümüzlə bağlı danışdıq, yaşamın bizim ötkəm istəklərimizi necə cilovladığından söz açdıq, düzdür, bütün bunlar kiminsə lap tez, kiminsə çox sonralar başına gəlsə də, ancaq qaçılmaz bir gerçəklikdir. O, gəncliyində, ilk olaraq, Annanı sevmişdi, sonra Fanniyə vuruldu. Sonra onun yaşamında, qarşılaşdığı bütün qızların hamısına, heç bir fərq qoymadan, vurulduğu bir dönəm başladı, indi isə artıq o, heç kimi sevmir. Məndə isə, büsbütün tərsinədir. Mən qabaqlar heç kimi sevməmişdim, indi isə yalnız səni, mənim birdənəmi sevirəm. Bax, beləliklə də, mən sənə dostum Zilberşteynin başına gələnləri danışdım. İndi o bankir olub, bundan öncə qoşulduğu yurisprundensiyanı bəyənmədiyi üçün indi də bu yolu seçib. O bugünlərdə yenə də keçmiş yoldaşlarını bir yerə toplayıb, Vyananın qırağındakı evində qonaqlamaq istəyir, ancaq mənim işim başımdan aşdığı üçün onun bu qonaqlığına getməyəcəyəm, bir də, artıq mənim üçün keçmişdə olanlar deyil, gələcəkdə olacaqlar daha önəmlidir. Sağlıqla qal, mənim dəyərli dəfinəm. Mənim poçt qutum hələlik boşdur. Düşünürəm, sənin məktubun sabah gəlib çıxar. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 20 mart 1884 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 20 mart 1884 Öz aramızdır, sən çox lovğa adam imişsən! Fotoşəklini bəyənməyib özünü darıxdırmağın, məncə, çox yersiz görünür. Demək artıqdır, bu şəklini səni sevən birisinin bəyənməsi yetərlidir, başqaları qoy heç bəyənməsinlər. Mənim çoxdan anladığım belə bir gerçəklik var: başqalarının sayğısını qazanmaq istəyirsənsə, çalış onları ağır sınağa çəkmə. Bu yaxınlarda baş tutan, dağa dırmanmaqla bağlı qorxulu gəzintimin təsiri hələ də özünü göstərməkdədir. Ancaq sağlamlığım yerindədir, heç yerim ağrımır, yalnız baldırlarımda bərk yorğunluq vardır. Bir də təkrarlanmayacaq bu gəzintini uğurla başa vurduğumu sanmaq olar. Bugün tibbi avadanlıqlar düzəldən ustanın yanına getmək istəyirəm, düzəltdirmək istədiyim elektron alətlə bağlı hesablamalarımı dəqiqləşdirməliyəm. Görürsənmi, mən qabaqlar belə işlərə barmaqarası baxardım, indi isə kiçik bir alverə başlayıb ayda heç olmasa əlli qulden pul qazanmağa çalışıram. İş burasındadır, mən indi öz laboratoriyamda beş-altı nəfəri müalicə eləmək istəyirəm. Gündüzlər bu işlə, axşamlar isə oxuyub öyrənməklə məşğul olacağam. Bugün Breyer gəlib çıxmasa mən axşam ona yaxşı bir sürpriz hazırlayacağam. O dünən axşam mənə belə demişdi: istəyirsən, gəl, qoşul mənim xəstələrimə, səni də müalicə eləyim. İndi mən onu laboratoriyamda müalicə olunmağa çağıracağam. Mənim şahzadə xanımımın sağlamlığı yerindədirmi? Tez yorulduğunu deyirsən, bunun niyəsi nədir görəsən? Mənim, indi xəstə olduğum üçün, sənin sağlamlığının qayğısına qalmadığımı düşünürsənsə, yanılırsan. Axı xəstənin bir üstünlüyü də var, onun durumu yaxşı olmadığı üçün, sevgilisi onunla daha çox maraqlanır, deməli, mən indi xəstələndiyim üçün, səndən daha çox məktub almalıyam, ona görə də, indi gedib xəstəlik yatağıma uzanacağam. Mənim sənə belə qara-qorxu gəlməyim könlünə yatırmı? Ürəkdən gələn alqışlarımla, sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 19 iyun 1884 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 19 iyun 1884 Mənim dəfinəm! Bildiyin kimi, mən səndən aldığım könülaçan məktublarına həmişə geniş cavablar yazmışam, ancaq bugün sənə çox qısa bir cavab yazmalı olacağam. Biz tezliklə görüşüb üz-üzə danışa biləcəyimiz üçün, uzun-uzadı yazmağa gərək duymuram. “Yuber Koka” tibbi terapiya dərgisi üçün yazdığım məqalənin əlyazmasının yarısını bugün gözdən keçirib redaktə elədim. Bugünlərdə qazandığım iki qızıl pulu da, dünən və bugün dərs keçməyə vaxt tapmadığım öyrəncilərimdən aldığım təhsil haqqını qaytarmağa xərcləməli oldum. İndi qarşımda ikinci elmi işimin əlyazması durub, mən gərək indi onu oxuyub, əl gəzdirəm, ətə-qana gətirəm və bununla da dərgi qarşısında götürdüyüm öhdəliyimi yerinə yetirəm (Burada, Froud “Əsəb sistemi elementlərinin quruluşu” adlı elmi məqaləsindən söz açır). Mən indi aslan kimi sağlam və güclüyəm, sevinc və xoşbəxtlik dolu bir ömür sürürəm. İşlərimin başımdan aşması mənim ovqatımı korlaya bilmir. Bu yaxınlarda Beyer mənə yüksək maaşlı bir vəzifə verib: mən indi hər gün ruhi xəstələri gəzintiyə çıxarıram, inana bilməzsən, bu gəzintidə onlara necə dözümlü yanaşıram, onların ürəkləri nə istəyirsə eləmələrinə yol verirəm. Ancaq bu, psixoloji baxımdan çox ağır olan iş də, məni yormur. Sevgilim, mənə yazdığın məktubda söz açdığın, o qaranlıq düşüncələrini özündən uzaqlaşdır. Sən mənim uğura necə çatmaq istədiyimi bilirsən: mən gördüyüm işin uğurla bitəcəyindən arxayınam və araşdırıcı-həkim kimi işləməyə başlayandan sonra mənim işlərim günü-gündən yaxşılığa doğru gedəcəkdir. Mən də, qabaqlar belə düşkünlüklərə sıx-sıx qapılardım. Ancaq indi sən mənim yaşamımın “başlıca prinsipinə” çevriləndən sonra, bütün düşüncələrim sənə necə qulluq eləmək üzərində toplanıbdır. İndi ömrümün başlıca dəyəri bununla bağlıdır, bu olmadan mənim üçün yaşamağın heç bir dəyəri və anlamı yoxdur. Mən çox inadcılam və elmi araşdırmalarımda risk eləməkdən qorxan da deyiləm. Gördüyüm işin dəyərinə inandımmı, məni bundan çəkindirmək olmaz, elə buna görə də, ağıllı sayılan insanların bir çoxunun baş qoşmaq istəmədikləri çoxlu işləri görməyə girişib onları uğurla başa çatdırmağı çox sevirəm. Düzdür, elmi çalışmalara qoşulmaq üçün mənim bir böyük çatışmazlığım da var: mən, maddi baxımdan, çox yoxsulam. Başqa yandan da mən, bir çox yoxsul qızın da taleyini öz taleyimlə bağlamaq istədiyim üçün, dünyanın ən qaragünlü kişilərindən biriyəm. Ona görə də, beləcə, aradabir boş ümidlərə qapılmaqla olsa da, var gücü ilə çalışmaq, tez-tez riskə getmək, yorulmaq bilmədən işləmək gərəkir. Sıradan bir burjuanın düşüncəsinə görə, mən yolunu azmış, itirilmiş bir insanam. Bütün bunlarla yanaşı səni görməyə də imkanım yoxdur. Gərək səninlə görüşə bilmək üçün hələ bir üç ay da gözləyəm, bunun niyəsi isə, səninlə aramızda olan ilişkilərin hələ də sonacan aydınlaşmamasıdır. Üç aydan sonra qardaşın Eli Hamburqa gəlib səni də buraya gətirəcəkdir. Umarım, durum və işlərin gedişi bu görüşümüzün baş tutmasını əngəlləyə bilməyəcəkdir. Sözün qısası, mən demək olar, gələcəyin necə olacağını bilmirəm. Bununla hesablaşmağa məcburam, ancaq bir şeydən arxayınam, yaxın gələcəkdə məni – sənin əllərini ovucumda tutmaq sevinci gözləyir. Bu sevinc isə, mənə yemək və içmək qədər zəruridir. Bilirəm, isti ata ocağında dinclik içində keçən ömründən bir neçə həftəni oğurlamaqla səni sıxıntıya salıram. Ancaq mən içimdə qaynayıb coşan istəyimə qarşı çıxası deyiləm və onu gerçəkləşdirmək üçün heç bir maneədən və riskdən də çəkinmirəm. Mən sənin qarşında güclü görünmək istəyirəm, Marta! Bu qısa dincəlməkdən sonra mən yeni bir güclə öz elmi sınaqlarımı davam elətdirəcəyəm, bu sınaqlar mənim çoxlu vaxtımı və enerjimi alsalar da, ancaq onlara ayırdığım üç ay ərzində, inanmıram, mənə nəsə bir gözədəyən qazanc gətirsinlər. Bu işdə qazanc çox azdır, bununla çox az pul toplaya bilirsən, habelə, çoxlu vaxt itirməli olursan. Belə bir acınacaqlı durumu göz önünə gətirə bilərsənmi: mənim pulqabımda min ədəd qızıl pul var, ancaq bacılarım Roza ilə Dolfi aclıq çəkirlər? Sözsüz, mən qazandığım pulların, ən azı, yarısını onlara verəcəyəm, özümə qalan pulla isə, yenidən pul qazana bilənədək, ölmə-diril yaşamalı olacağam. Ola bilsin, mən bacılarıma qarşı həmişə yetərincə düzgün davranmıram. Ancaq mən onlarla bağlı davranışımda vicdanımın səsinə qulaq asmağa çalışıram. Mənim üçün özümlə anlaşmaq çox önəmlidir. Bugün Panet işlə bağlı olaraq mənim yanıma gəlmişdi. Bu adamı bəyənməsəm də, onunla soyuqqanlı və toxtaq davranmağa çalışdım. Mən öz duyumuma çox güvənirəm. Panet kimi, mənə qarşı çıxan adamlar varsa da, ancaq mənim elmi baxışlarımı doğru sayanlar da az deyil. Tezliklə görüşəcəyimizə inanıram, mənim sevgilim. Sağlamlığının qayğısına qal, indicə yenə, çap olunacaq yazımın korrekturasını yoxlamaq üçün gətirdilər, ona görə də, məktubumu bitirməli oluram. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 30 iyun 1884 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 30 iyun 1884 Mənim sevimli adaxlım! Tezliklə bir yerdə olacağımıza görə bərk sevinirəm, sən doğrudan da məndən ötəri darıxırsansa, onda bu qısa sürəcək qovuşmağımızdan sonra az da olsa toxtaqlıq tapa biləcəksən. Mən birlikdə keçirəcəyimiz o gözəl günləri gözləməkdən duyduğum sevinclərlə yaşamaqdayam. Bilirəm, burada sən məni saxlayıb, bu görüşümüzdən çox şeylər ummaqdan çəkindirəcəksən, axı gözləntiləri doğrulmayanda insanın ürəyi sınır, ona görə də düşünürəm, sən məni bu duruma düşməkdən qorumaq istəyərdin. Ancaq Marthen, bu, birlikdə keçirəcəyimiz günlərin gözəl olması bizim özümüzdən asılı deyilmi?.. Bizim bu günləri sevinc içində yaşamağımıza nə pis keçən hava, nə başqalarının ovqatı, nə də eşitdiyimiz yaxşılı-yamanlı xəbərlər təsir eləyə bilər. Bilirsənmi, mənim bu, qarşıdakı birgə gəzintimizdən gözləntim nədir? Mən bu, birlikdə keçirəcəyimiz vaxt ərzində sənin həmişəlik mənim olacağına bir də arxayın olmaq istəyirəm, bir də, bizim ilişkilərimizin sözdə yox, gerçəkdən də böyük bir sevgi üzərində qurulduğuna inanmaq üçün də, bu birgə səfərimiz mənim üçün çox önəmlidir. Sənin olub-keçənləri göz önünə gətirib götür-qoy eləmək özəlliyin doğrudan da yaxşı bir iş imiş. İndi mən də bu yolla geriyə boylananda, mənim səni, sənin məni sevdiyindən, qat-qat artıq sevdiyimi görürəm. Daha doğrusunu desəm, biz hər birimiz ayrı-ayrılıqda öz sevgimizin mahiyyətini və onun «primam falsam»ını — kimi ki, məntiqçi deyərdi — qavramadıqca, mən özümü sənə sırıyacağam, sən isə, heç bir vurğunluq və istək olmadan mənim sənə aşıladıqlarımı qəbul edəcəksən. Ancaq mən bizim bu maneəni də adlaya biləcəyimizə ürəkdən inanıram. Mən bütün bunların yaxşılığa doğru dəyişəcəyinə arxayınam. Bilirsənmi, mənə səninlə bağlı nələr deyirlər? Deyirlər, mənim işim-gücüm səni qıcıqlandırıb özündən çıxarmaqdır, özü də, sən demə, mən bunu çox yaxşı bacarıram. Deyirlər, biz ara vermədən biri-birimizlə öcəşirik, savaşırıq, sən mənim üçün heç nə eləmirsən. Deyirlər, biz büsbütün ayrı-ayrı adamlarıq, özümüzün eqoist sevgi istəyimizi qarşılıqlı sevgi adı ilə ortaya çıxarır, belə tanıtmaq istəyirik. Deyirlər, biz sevib sevilmək istəyimizdən adaxlanmışıq, ancaq bizim ömür yolumuz, özəlliklərimiz biri-biri ilə uyğun deyildir. Ancaq bütün bu ağır sözləri eşidəndən sonra da, boynuma alıram: mən səni sevirəm. Bizim sevgimizlə bağlı soruda mənim tərəfimdə olan bir-iki adamı çıxsaq, qalan çoxlu kimsələrdən heç birisi sənin insanlıq mahiyyətini anlamaq gücündə deyil, onlar sənin, taleyin mənim üçün yaratdığı, ən gərəkli bir varlıq olduğunu başa düşə bilmirlər. Sənin deməyinə görə, mən sənə heç bir təsir göstərə bilmirəm. Bunun niyəsi, səni yetkin və öz anlağı ilə yaşamağı bacaran bir kimsə saymağımdır. Ancaq sən mənə acımırsan və bu davranışını adətlərin qoyduğu yasaqlarla doğrultmağa çalışırsan, mənim isə sənin üzərində heç bir ağalığım yoxdur və mən bunun olmasını istəmirəm də. Sən mənim sözümə qulaq asmasan da, günü-gündən mənim gözümdə böyüyürsən. Birdən, on üç ay bundan öncə, Vyanadakı hospitalın qarşısında sözləşib ayrılmağımıza oxşar bir olay yenidən baş versəydi, onda mən özümü bu dünyanın ən qaragünlü kişisi sayardım. Onda mənim ümidim az qala tükənmək üzrə idi və mən, elə bil, dəyişməyi unutduqları keşikçi əsgərin gününə düşmüşdüm. Onda bizim biribirimizlə görüşmək, vaxtımızı bir yerdə keçirmək istəyimiz də çox soyumuşdu. Durumun bu ağırlığı məni sındıra bilmədi və mən bu sınaqdan qalib kimi çıxmağı bacardım, düzdür, mən onda başqalarının bacardığı kimi, qadınların könlünü almaq üçün deyilən çoxlu incə sözləri də bilmirdim. Ancaq mən onda sənin gözündə hansısa dəyərimin olduğunu duymuşdum. Sənin tez-tez şikayətləndiyin bu, bizim ilişkilərimizdə özünü göstərən iyəşmələr və özünəqapanmalar biz birgə yaşayanda özözünə yox olub gedəcəkdir. O günlərdən keçən vaxtda mən çox dəyişmişəm. Ruhumdakı yaraların bir çoxu qaysaq bağlasa da, indi başqa, daha dərin yaralarım vardır. Sən bilirsən, məndə indi çox güclü inadcıllıq və özünəsayğı özəllikləri oyanmışdır. Bir il öncəyə kimi mən bu özəlliklərimin olmasından baş açmırdım. Ona görə də, mən daha öz səadətimizə qovuşmağı gecikdirmək istəmirəm. Səninlə ürəklərimizi biri-birinə bağlayan anlaşmanın olması mənə öz işlərimi davam elətdirmək, yeni işlərə başlaya bilmək üçün də çox önəmlidir. Ancaq necə də olsa, kiçik bir inamsızlıq da qalır. Sən məni, yenədəmi, öncələrdə olduğu kimi, o çılğın vurğunluq ilə sevirsənmi? Belə uzun bir sürədə görmədiyin, səsini eşitmədiyin, düşüncələri ilə tanış ola bilmədiyin bir insan sənə yadlaşmayıb görəsən? Yoxsa, çoxdandır sənin yanında olmayan bu insan sənin üçün özgələşibdir? Bütün bu, çoxillik ayrılıqdan sonra görüşəcəyin bu insan sənin öz düşüncələrində obrazını yaratdığın və iki-üç il bundan öncə tanıdığın o insana oxşayacaqmı, yoxsa sən onun indisinin keçmişinə uyğun gəlmədiyini görüb sarsılacaqsan? Mən sənin “yox” sözünün ağırlığına dözüb yaşaya bilmərəm. Sənin gəlişini dözümsüzlüklə gözləməkdəyəm. Görünür, gözləmək, səninlə mənim taleyimizə yazılıb. Bezikmədən və toxtaqlıqla, həyəcan içində və çarpışaraq, o günü gözləmək. Düzünə qalsa, gündəlik yaşamımızda əlimizə düşən səadəti necə bərk-bərk qoruyub saxlamağa çalışırıqsa, burada da elə o sayaq dirənişə gərək vardır. ... On dörd gün də gözləməliyik. Ardınca nə olacağını isə artıq düşünmürəm. Qarşıdakı illər, elə bil, zaman adlı bir pərdə ilə örtülmüşdür. Mən səni çox sevirəm, ancaq özümün də sənin sevimlin olmağımı, bilsən, necə çox istəyirəm. Mən görüşümüzədək qalan bu dörd həftəni də, indiyədək ömrümə sevinc gətirmiş günlərin sırasına yazmaq istəyirəm, ancaq bu günləri də, hər şeyin yaxşı olacağı düşüncəsi ilə özümü ovudaraq, gələcəyə qurban vermək və səni görmədən yaşamağın ağrısına qatlanmaq istəmirəm. Bu dörd həftənin özü elə gələcək deməkdir. Mənim körpəmin sağlamlığı yerindədirmi? Mən elə sağlamam, deyəsən, heç vaxt bunca sağlam olmamışam, habelə, indi işim də çox azdır. Mən gərək sənin gəlişinədək, vaxt tapıb, nə işlər görəcəyimin üzərində düşünüb daşınam. Məndən qəzet üçün məqalə yazmağı istəyiblər və bir sıra xəstələrin üzərində müşahidə aparmağı tapşırıblar. Mən xəstəxananın müalicə şöbəsində onları izləyirəm. İstəkli Marthenim, bu məktubumda sənin könlünə toxuna biləcək nəsə varmı? Varsa, mənə çəkinmədən de. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 16 yanvar 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 16 yanvar 1885 Mənim dəfinəm! Səni ayın onyeddisinə görə ürəkdən alqışlayıram! Görünür, bu da bir yaxşı gəlişigözəllikdir, mənim dərs deməyə başladığım kurs da ayın on yeddisində açıldı. İndi isə, gecikmədən, səni sevindirəcək yeniliklərimi çatdırmaq istəyirəm. Artıq püşküm atılır. Mən pırtlaşıq saqqalımı qırxdırıb, Notnagelin yanına getməli oldum, bu yaxınlarda isə ona belə bir açıqca göndərmişdim: “Cənab dövlət müşaviri, icazənizlə bilmək istərdim, məni özəl bir işimlə bağlı qəbul eləyə bilərsinizmi, bu mümkündürsə, qəbul vaxtını mənə bildirməyinizi rica eləyirəm”. Açıqlamama cavab olaraq Notnagel məni yanına çağırdı. Yenə də yan-yörəmdə, mənə qorxu ilə baxıb pıç-pıç eləyən bir yığın adamlar vardır. Onlara belə bir soru dinclik vermir: ölkənin sayğılı vətəndaşlarından biriləri düzmü eləyib mənim yanıma müalicəyə gəlirlər? Mənə həkim demək doğrumu? Mənim gördüyüm işlərin tibb elminə bir qarışacağı varmı? Mənimlə bağlı danışılan sözlərin mahiyyətini, bir qara paltarlı xanımın öz qardaşına dedikləri daha aydın açıqlayır. O özünün qadınlara xas “uzaqgörənliyi” ilə mənim işimə şübhə ilə yanaşdığını demişdi. Onun qardaşı isə, incə bir tərzdə ona etiraz eləmişdi, ancaq gülümsəməsindən onun da bacısı kimi düşündüyü, habelə, mənə bir həkim kimi güvənmədiyi duyulurdu. Kolleqalarımdan Manne adında birisinin mənə münasibəti daha kəskindir. Ancaq bu başa düşüləndir: onun kabinetində ölmüş arvadının ciddi və düşüncəli portreti asılıb. Mən Notnagelin kabinetinə girən kimi ondan soruşdum: mən elə indi nə istədiyimi deyə bilərəmmi? O mənə: qısa danışa biləcəksizsə indi də deyə bilərsiniz, uzun çəkəcəksə, sonraya saxlayaq, dedi. Mən qısa danışacağımı deyib sözə başladım: – Siz, bir dəfə yeri gələrsə mənə kömək eləyəcəyinizi demişdiniz, mən də buna inandığım üçün sizə müraciət elədim. İndi isə sizə nə işim düşdüyünü deyirəm. Bilmək istəyirəm, indiyədək gördüyüm elmi işlərimə görə mən dosent adı almaq üçün namizədliyimi verə bilərəmmi, yoxsa hələ gözləməliyəm? – Sayğılı doktor, siz ancaq bu “Koko” dərgisində işləmisiniz, yoxsa elmi çalışmalarınız başqa dərgilərdə də çap olunubdur? Mən ona mart ayından bugünə kimi yazdığım elmi məqalələrimin əlyazmaları olan qovluğu verdim. O bu məqalələrin məzmunu ilə maraqlanmayıb, yalnız onları saymaqla yetindi. Sonra isə mənə dedi: – Həcminə görə bu elmi işləriniz ya səkkiz, ya da doqquz müəllif səhifəsi eləyir. Siz dosent adı almaq üçün ərizə verə bilərsiniz. Aman allah! Bilsəydiniz, necə adamlar dosent adı almaq üçün ərizə verirlər! Onların arasında azacıq da olsa belə elmlə məşğul olmayanlar da vardır. Mən dilləndim: – Lap bu yaxınlarda mənim daha bir neçə elmi məqaləm çap olunacaqdır, onlardan ikisi bugünlərdə çıxacaqdır. – Sizin yeni məqalələrinizin çıxmasını gözləməyə gərək yoxdur. Çap olunan yazılarınız yetərlidir. – Axı çap olunan yazılarımın çox azı nevropatologiya ilə bağlıdır... – Bu önəmli deyil. Psixologiya və anatomiya ilə dərindən tanış olmadan nevropatologiyadan necə baş açmaq olar? Siz nevropatologiya üzrə dosent olmaq istəyirsiniz? Onda Meynertin, Bambergerin, bir də, çox ola bilsin, mənim sizin referatınızın rəyçiləri olması ən məqsədəuyğun bir iş olardı. Elə bilirəm, sizin dosent seçilməyinizə etiraz edən olmaz, birdən kolleqalarınızdan kimsə sizin elmi işlərinizə şübhə ilə yanaşsa, adını çəkdiyim rəyçilərin ortalıqda olması onları geri çəkilməyə məcbur eləyər və siz, sözsüz, bu işdə uğur qazanarsınız. İşlər yoluna qoyulacaq, siz özünüzü darıxdırmayın. – Elə isə, sizin mənim namizədliyimə səs verəcəyinizə ümid bəsləyə bilərəmmi? Meynertlə yaxından tanışıq, onun mənə səs verəcəyini bilirəm. – Sözsüz, mən sizə səs verəcəyəm və sizin namizədliyinizə qarşı kiminsə çıxacağını da düşünmürəm, birdən belələri olsa belə, biz səs çoxluğu ilə onları üstələyərik. Mən sözümə davam elədim: – Bilirsiniz, mən indi ara-sıra kurslar düzənləyib mühazirələr oxuyuram, dosent görəvi alsam bu kursları arasıkəsilməz olaraq apara bilərdim. Düzdür, mən indi ancaq ingilislər üçün və sözsüz, ingiliscə mühazirələr oxuyuram. Onlar mənim mühazirələrimə böyük axınla gəlirlər. Sonra biz biri-birimizin əlini bərk-bərk sıxıb ayrıldıq, mən onun yanından tezliklə ən gənc dosent olmaq umdusu ilə çıxdım. Dosentliyə namizədlik üçün diləkçəni gələn həftə verəcəyəm. Bu dəfə “qızıl ilan” sürüşüb əlimdən çıxa bilməyəcək. Minlərlə öpüşlərimi göndərirəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 7 may 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 7 may 1885 Mənim balaca şahzadə xanımım! Bu gün sənin göndərdiyin ərməğanları aldım. Onlar məni çox sevindirdi. Portfel, mənə indi əlyazmalarımı yığmaq üçün çox gərəkdir, bloknot isə resept yazmağa çox gözəl yarayacaqdır. Ancaq göndərdiyin bloknot elə gözəldir, sözün düzü, onu gündəlik işlərdə yararlanıb, tükətməyə əlim gəlmir. Göndərdiyin keksin necə dadlı olduğunu sözlə demək çətindir. Mən keksin belə dadlı olduğunu bilməzdim. Sənin mənə göstərdiyin bu ürəyiyananlıq mənim ovqatımı yüksəltdi və beynimdə bir sıra düşüncələr yaranmağa başladı. Bu düşüncələrimin özəti belədir: evliliyə hazırlaşmaq çox önəmli bir işdir və bu hazırlığı evlənənədək görüb qurtarmaq olası bir iş deyildir. Bütün bunları düşündükcə ürəyimdə belə bir istək yarandı: biz bu çəkdiyimiz ağrı-acılara son qoymalı, toyumuz üçün təyin olunmuş 17 dekabr 1886-cı ili gözləməli deyilik. Daha belə davam eləyə bilməz, biz gərək tezliklə evlənək. Evlilikdə biribirimizə qarşı dözümlü olsaq, hər şey yoluna düşəcəkdir. İndi mənim əlimdə olan pul, yəqin ki, tamamilə toyumuz üçün xərclənəcəkdir. Evliliyin ilk çağlarını sənin pulunla dolanarıq, sonra mən qurduğumuz ailəni dolandırmaq üçün yetərincə pul qazana biləcəyimə arxayınam. Mən bu istəyimin üzərində çox götür-qoy eləmişəm. Onun gerçəkləşməsi indi yalnız bir nəfərin istəyindən asılıdır – o bir nəfər sənsən, Marthen. Bugün evdə idim və çox ürəkli bir addım atdım – dərzi Tişerin yanına gedib, mənə indi çox gərəkli olan, iki kostyum sifariş verdim. Bilmirəm, düz eləmişəm, yoxsa yox. Hər halda umarım, görüşəndə qucağını geniş açıb məni bağrına basacaqsan. Gecən xeyrə qalsın, mənim çox dəyərli dəfinəm. İndi gecə saat ikinin yarısıdır. Daha bir gün sonsuzluğa gömüldü, sabah yenə də işə getməliyəm. Bacın Minneyə mənim adımdan çiçək bağışlasan sevinərəm. Çox ola bilsin, sabah sənin məktubun da gəlib çıxsın, sevgilim. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 6 iyun 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 6 iyun 1885 Beləliklə də, çoxdan gözlədiyim iş düzəldi. Bugün məni kollokviuma çağırdılar, orada iyunun on üçündə professorlar kollegiyası – elmi şuranın qarşısında çıxış eləməli olduğumu öyrəndim. Bu da qarşıda məni gözləyən bir imtahandır elə. Bu sınaqdan necə çıxacağımı isə indidən deyə bilmərəm. İndi gərək bu çıxışa gedəndə geyinmək üçün özümə silindr və əlcək də alam, üstəlik bir abırlı kostyum da almalıyam. Deyəsən, elmi şuranın qarşısına frakda çıxmalıyam. Sözün düzü, düşüncələrim haçalanır, bilmirəm, bu frakı tikdirim, yoxsa birovuz götürüm. Düzdür, mən dərzi Gillerə, çöl-bayırda geyinmək üçün, kostyum tikməyi sifariş vermişəm, ancaq indi bilmirəm, bu kostyumu tikdirməyə dəyərdimi? İş burasındadır, frakı birovuz götürüb professorların qarşısına çıxanda geyinsəm, gərək onu saxlayıb bir də, sınaq mühazirəsi oxuyanda da geyinəm. Mənə iki qara rəngdə kostyum da gərəkdir. Ancaq bilmirəm, onları tikdirməyə pul tapa biləcəyəmmi? Özümü büsbütün itirmişəm, işin çoxluğundan başım fırlanır! Məzuniyyətə çıxmaq üçün icazə aldım, üstəlik yol pulunu ödəmək üçün gərəkən qədər pul da borc eləyə bildim. Bundan başqa da, Oberştayndan məktub aldım, o mənə bir həftəlik öz evində otaq ayırdığını yazır. Bu mənim işimi yüngülləşdirir və işlərimi yoluna qoya bilmək üçün mənə ümid verir. Pulsuzluq nə yaman ağır dərd imiş, sevgilim. Oturub düşünürəm, elmi məqalələrə bunca az pul ödəyirlərsə, bu alimlər öz ailələrini necə dolandırırlar, aldıqları bu azacıq pulları biri-birinə calayıb necə yaşaya bilirlər? Boqentsdən Atemədək olan yolu gedəndə öz işimlə bağlı soruların üzərində düşünməyə imkanım olacaqdır, bu da bir yandan məni kədərləndirir. Beynin anatomiyası ilə bağlı, kolleqalarımızla başladığımız birgə işdən ayrılmağım heç yaxşı olmadı... Bizim adaxlandığımız günlə Minnanın ad gününün eyni vaxta düşməsi ilgincdir, deyilmi? Bizim adaxlandığımız bu ay gözəl olaylarla dolub daşır. Bunların hamısı yaxşı bir sonluqla bitsəydi nə gözəl olardı. Amerikalı xəstəm ayın birində mənə iyirmi qulden müalicə haqqı verdi, mən bu pulları səninlə Minna üçün saxlamışam. O mənə çatası iki həftəlik müalicə pulunun hamısını ödədi, ancaq elə bilirəm, o gərək mənim şahzadə xanımım və onun bacısı üçün hələ bir az da töycü ödəsin. Bu gəzintiyə çıxana kimi təqaüdümü də ala bilsəm, çox yerinə düşərdi. Mən yenə də, razılaşdığımız kimi, sizinlə birgə, Vandebekə səyahət eləmək istəyirəm. Ancaq bu gəzintiyə xərcləməli olacağımız, mənim üçün az pul olmayan, yüz quldeni toplaya bilmək çox çətindir. Bizim ürəyimizcə olacaq bu gəzintidən hətta düşüncələrimdə belə daşınmaq isə mənim üçün çox ağırdır. Ancaq, sözün düzü, yüz qulden də bu gəzinti üçün çox az puldur, hələ səfərimiz vaxtı mən sənə nəsə alıb bağışlamasam belə, yenə bu pulu çox qənaətlə xərcləməli olacağıq. Qabaqda bir on günlük də işim var, ola bilsin, bir az da pul artıra bildim. Deməyi unutmuşdum, yeni bir qazanc yeri də tapmışam. İndi mən baron S. adlı bir xəstəni müalicə eləyirəm. O indiyədək iki dəfə mənim qəbulumda olub, bu ay hələ iki dəfə də konsultasiya üçün gəlməlidir. Doğrudan da çox ağır bir durumdur: mən bu pulsuzluqdan necə qurtulmaq üçün yol tapmaqda çox ərincəklik eləyirəm. Bir yandan da bu dözülməz istilər adamı təntidir! Marthen!!! Sən, sözsüz, mənim bu gün necə bir çıxılmaz duruma düşdüyümü və bu darlıqdan çıxış yolu tapa bilmədiyimi anlayırsan. Məktubunu mənim köhnə ünvanıma göndər. Səni var gücümlə bağrıma basıram, mənim dəyərli dəfinəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 20 iyun 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 20 iyun 1885 Mənim bambalaca şahzadə xanımım! Gün gələcək, hər şey çox gözəl olacaq – mən varlanacağam, əlim-qolum açılacaq və sənə çox gözəl sovqatlar gətirəcəyəm, sonra Parisə gedib orada böyük alim olub, başımda müqəddəslərin nimbası (xristian ruhanilərinin rəsmlərində, onların başlarının üstündə görünən işıqlı çevrə) ilə Vyanaya qayıdacağam və biz evlənəcəyik. Mən bütün sağalmaz əsəb xəstəliklərini sağaldacağam, səni öz alovlu öpüşlərimlə xəstələnməyə qoymayacağam, həmişə sağlam olacağıq, sevinclər və gülüşlər içində keçən bir ömür sürəcəyik. İşimiz ancaq yaşamaq olacaq –ölməyəcəyik. Öncə istədim sənə teleqram vurub, elmi şurada, səkkiz səsə qarşı on üç səs almaqla dosent seçilməyimi sənə çatdıram. Ancaq sən onda bu seçkidə baş verənlərlə bağlı bilgisiz qalardın deyə, bunu eləmədim, bir də mənim xəttimlə yazılmış bu açıqcanın da sənin üçün dəyərli olduğunu bildiyimdən, məktub yazmağa üstünlük verdim. Sənin ürəyinə daman o beş yüz marka, üstəgəl altı yüz səkkiz qulden pulumuzun olması deyəsən çin olacaqdır. Əlimdə bir iş var, onun baş tutmasından çox şey gözləyirəm. Mənə elə gəlir, iş yoldaşlarım olan professorlar mənə rəğbətlə baxırlar. Mən buna hədsiz sevinirəm. İyun mənim üçün ayların gözəli olduğundan, bu ayın mənə illər öncəsi gətirdiyi sevinc ilə yetinirəm. Elmi şuradakı səsvermədən keçəndən sonra, ümumi yığıncaqdakı səsvermədə üç səsə qarşı on doqquz səs qazanmaqla dosent vəzifəsinə təyin olundum. Öncə mənə qarşı bir səs verilmişdi, bir az sonra məni istəməyən daha iki nəfər gəlib çıxdı. Səkkiz gündən sonra, elmi araşdırmalarımla bağlı: “Baş-beynin anatomiyası” adlı sınaq mühazirəm olacaqdır. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı göndərirəm, üstündən uzun bir müddət keçsə də, çatdığım bu səadətə alışa bilmirəm. Mənim üçün ən böyük səadət, üç il öncə, 17 iyunda səninlə adaxlanmağımdır! Sənə yüz min öpüş göndərirəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Modlinq, 23 iyul 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Modlinq, 23 iyul 1885 Mənim balaca şahzadəm! Açıqcanı bu gün səhər almışam. Təəssüf ki, sənin Hamburq danışıq tərzində hər şey mənə aydın deyildir. Ancaq necə olursa olsun, sənin beş markan çox yerində oldu. De görüm, şirinim, biz artıq indidən pis günləri qabaqcadan duymalıyıqmı? Yenə də mənə pul qəbzini göndər. Axı bilirsən, çamadan və yol çantası artıq məndə vardır, Morits ikisini də burada qoyub. Bəs, indi durumu izah eləyim. Biz, yəni Dolfi və mən, Zemmerinq aşırımına gəzintiyə getmək qərarına gəldik. Birin yarısında Pauerbaxa gedirik, sonra yolun bir hissəsini piyada gedirik, haradasa gecələyirik və səhər tezdən evə qayıdırıq. Balaca Dolfi sevinəcəkdir. Zemmerinq aşırımında, axşam saat on Hər şey gözəl alınır. Hava möcüzəlidir. Üstəlik, burada ən yaxşı yağ, bal, bir də şərabla qarışdırılmış dörddə bir soda suyu vardır. Bu, çox gözəl idi və mənə böyük ləzzət verdi. Düzdür, yolun başlanğıcında mən yalnız səndən və sənsiz hər bir ləzzətin əzaba çevrilə biləcəyindən düşünürdüm. Biz Klammdan Adlitsqrebena qədər marşrutu keçdik, sonra Zemmerinq aşırımını aşdıq. Adlitsqrebendə biz qonaqpərvər, balaca qulluqçuları olan gözəl, rahat bir mehmanxana tapdıq. Dolfi orada gecələməyi təklif eləməklə çox düzgün elədi. Mən isə “Ertshersoq İohann” otelinə getmək istəyirdim. İndi başımıza gələnlərdən danışım. Biz ora, o otele, əvvəlcədən orada gecələmək imkanı olub-olmadığını bilmədən çatdıq. Axşam gec gəlib çıxdıq. Otelin sahiblərindən soruşanda isə boş yer olmadığını eşitdik. Ay işığında dağın o biri yamacına, Turistlər evinə, sonra fermaya getdik. Ancaq heç bir yerdə bizə yer tapılmadı. Yolu öyrənib daha bir mehmanxana tapdıq, ancaq ay işıqlı gecədə yolumuzu azdığımıza inanmadılar. Axırda sahibi təslim oldu və mərhəmət göstərib izah elədi ki, balaca yeməkxanada gecələyə bilərik. Dolfi özünü əla apardı. O, igid bir əsgər kimi addımlayırdı, qaranlıq meşədən qorxmurdu, diribaş və şən idi. Və ən başlıcası, buna ciddi əsasları olsa da, məni danlamadı. Özümlə kifayət qədər pul götürmədiyim üçün öz qeyri-ciddiliyimin bəhrəsini yığırdım. Bacım isə məni bir neçə dəfə bəladan qurtarmalı oldu. Güman eləyirəm ki, sən belə bir halda çox əsəbiləşərdin. Mən isə öz növbəmdə səni elə incəliklə öpə bilərdim. Və ən az önəmli olmayan şey, belə bir öpüş haqqını qazanmağa çalışacağam. Doğrudan da, bunu təsəvvür eləmək çox axmaqlıqdır, ancaq mümkün səadət haqqında xəyal qurmaq elə xoşdur, elə gözəldir. Ah, kaş ki sən burada, mənim yanımda olaydın, mənim balaca şahzadəm! Mən gücümü toplamalı və pul qazanmaq üçün on dörd gün ərzində özümü yaşamın düşüncəsiz ləzzətlərindən çox məhdudlaşdırmalıyam. Axı mən sənin niyə bu günləri saymağımı xoşlamadığını çox yaxşı başa düşürəm. Mənim yazıq balaca qızım, sənin doğum gününün möcüzəli bir bayram olmasını elə istəyirəm. Ancaq indi, səni görənə qədər, bu səadəti həqiqətən qazanmaq üçün ciddi və çox işləməli, hər şeyə qənaət eləməliyəm. Məktub kağızı cırıldı və mən sənə təsadüfən əlimə keçən bir kağız parçasına yazıram. Sabah nahardan əvvəl biz artıq evə qayıdacağıq. Sənin doğum gününü özümlə təkbətək düşüncələr içində keçirmək istəyirəm. Gecən xeyrə qalsın, əzizim. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 6 avqust 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 6 avqust 1885 Canım, ürəyim mənim! Mən artıq kurortdan qayıtmışam. Sən Şenberqi bu yaxınlarda görmüşdün, ancaq onun indi necə olduğunu təsvir eləməyə gücüm çatmır: qansız, arıq, sakit və demək olar ki, nəfəssiz. Ağciyərinin bir yarısı büsbütün dağılıbdır, o biri ağciyəri isə xəstəliyin öhdəsindən güclə gəlir və onun tələsik təzyiqinə dözmür. Mən onu məhvə məhkum sayıram, hərçənd günlərinin qalığının nə qədər tez, yoxsa nə qədər yavaş tükənəcəyini dəqiq bilmirəm. Üç aydan sonra o, Vyanada olacaqdır. Görək, daha yumşaq iqlim, yaxşı qulluq və dinclik sayəsində nəyə nail olmaq olar. Hər halda o, dostlar üçün itirilmişdir. Onun yazıq ruhu yaşamdan yorulubdur. Yüksək məqsədlə ruhlanma, ehtiras, sevgililərinin onun öz seçimi ilə ətrafında yaratdığı halə – bütün bunlar onun sağlam olduğu keçmişdə qalmışdır. Nəfəs qısaldıqca maraqlar dairəsi də daralır, ürək bütün istəklərdən əl çəkir. Yorğun, taleyə boyun əymiş bir filosof qalır – o filosof ki, vaxtilə utanc gətirən ailəsi ilə barışıbdır, heç nədən inciyə bilmir və qohumlarının, dostlarının göstərdiyi hər bir diqqətə minnətdardır. Xəstədir və ilk növbədə dincliyə, istirahətə, sükuta ehtiyacı vardır. Biz onunla sənin bacından danışdıq: Razısan ki, mən bu ilişkini qırmaqla, Minneylə münasibətləri kəsməklə düzgün elədim? Mən dedim ki, bu barədə Minneyə yazmışam. Ancaq imtina heç nə ifadə eləmir, o mənada ki, onun hissləri əvvəlki kimi qalmışdır. Düzdür, o, həmişə heç bir gücü çatmadığı ilişkilərdən asılı olubdur. Ancaq o, qətiyyətlə etiraz elədi: “Xeyr! ” Və birdən mənə aydın oldu ki, o, haqsızdır, onun sevgisi özündən əvvəl ölübdür. Buna onu nə gətirib çıxardıb, niyə hər şeydən imtina eləyib, bilmirəm. Ancaq o, əminliklə belə bir fikir söylədi ki, onun üçün ən başlıcası iş və vəzifədir, qardaşlardan asılı olmamaq və öz iradəsidir. Bu nədir – uzun, ağır mübarizənin sonu, yoxsa pozulmuş psixikanın əlamətidir? Sözləri az idi, ancaq o, mənə elə bir önəmli şey dedi ki, bu, qohumlarına qarşı qəzəbimi saxladı. Sabah, yaxud ikinci gün doktor Müllerlə birlikdə onun yanına gedəcəyəm. Mən özümə elə gəlirdim ki, mən heç kim deyiləm, ancaq Şenberqin dostuyam, buna baxmayaraq, Şenberqin qardaşı Gezaya sərt həqiqəti dedim. Düzdür, o oğlan həddindən artıq təkəbbürlü və axmaq çıxdı. Bu arada, Şenberqin qohumları, görünür, başa düşürlər ki, xəstə qulluğa möhtacdır və hamı ilə yenidən əlaqə saxlamağa hazırdırlar, axmaqlar. Şenberqin ağzından çıxan bir kəlmə mənə böyük inciklik gətirdi. O, Martanın onun üçün çoxlu yaxşılıq elədiyindən, zahiri görkəminin də gözəl olduğundan danışdı, ancaq dedi ki, onun “gözlərinin altında mavi kölgələr” vardır. Niyə onun mənim qızımın “gözlərinin altında mavi kölgələr” olduğunu dediyini heç ağlıma sığışdıra bilmirəm. Buna görə əhvalım pozuldu. Mən insan psixologiyası barədə, xüsusən də onun haqqında düşündüm ki, sənin “gözlərinin altında mavi kölgələr” məni yazıq Şenberqin kədərli durumundan daha çox sarsıtdı. Gələndə səni doyunca öpəcəyəm. Ümid eləyirəm ki, oktyabrın birində məni qovub salmayacaqsan. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 12 avqust 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 12 avqust 1885 Mənim səyyar şahzadəm! Sənsiz Lübekdə istirahət eləməyinlə barışmaq lazım gəlir. İki tək qız Şimali Almaniyada səyahət eləyir! Axı bu, kişi imtiyazına qarşı üsyan deməkdir. Bu o deməkdir ki, kişilər olmadan da yaşamaq olar və hətta kifayət qədər firavan. Sizin başınıza heç bir macəra gəlmədi? Belə bir şey olsaydı, səmimi sevinərdim. Sənin Lübekdə özünü yaxşı hiss eləməyinə sevinməkdən başqa mənə heç nə qalmır. Dünəndən mənim yaşamımda heç bir dəyişiklik olmayıbdır, bütün xəbərləri isə artıq sənə yazmışam. Yalnız bu xəbər yadımdan çıxıbdır: polis idarəsindən çağırış gəlibdir. Qorxma, bu, bəlli məsələdir, mənim dosentliyimlə bağlıdır. Dövlət bilmək istəyir ki, məni belə nəcib bir adla taclandırdıqdan sonra mənim hansısa alçaqlıq eləməyəcəyimə təminat vermək olarmı? Ancaq mən heç kimi satmamışam, heç kimə xəyanət eləməmişəm. Bundan başqa, qarşımda Eliotun dörd cildlik “Middelmarc”ı durur. Mənim dəsmallarım artıq tükənmək üzrədir, zökəm isə hələ keçməyibdir. İndi isə nahar eləmək istəyirəm. Qayıdanda sənə pulla bağlı bədbəxt durumdan yazacağam. Sənə izah eləməliyəm ki, niyə dərin təəssüfümlə heç nə gətirə bilməyəcəyəm. Hərçənd sənə hədiyyə eləməyi çox istəyirdim. Bu, sənə olduğundan çox mənə böyük sevinc gətirərdi. Ancaq qulaq as. Mən Paketə üç yüz qulden göndərməkdən imtina eləyəcəyəm, sonra Breyerdən doxsan qulden borc alacağam; sonda borcum beş yüz quldenə çatacaqdır. İndi bu məbləği belə bölək. Yüz quldeni dülgər alacaqdır. Bu, uzun bir müddətə hesablanmış birinci və yeganə ödəniş olacaqdır. İki yüz quldeni sentyabra, Vandsbek səfəri də daxil olmaqla ayıraq. Bu, daha çox azdır, nəinki çox. Keçən il biz daha çox xərcləmişdik, hərçənd son günlərdə çox qənaət eləyirdik. Səfər üçün yalnız yüz yetmiş qulden qalır. İndi doxsan quldeni bölüşdürək: ondan kitab satan adama əlli yeddi qulden, ayaqqabıçıya yeddi, fransız dili müəlliminə beş qulden vermək lazımdır (mən beş dərsdən çox götürməməyi qərara aldım); çamadan, yeşik, qablaşdıran adam – bütün bunlar üçün daha otuz qulden ayıraq. Çox baha deyilmi? Şlyapa almaq? Yenə də yox. Hamburq çağını gözləyək. Mənim xidmətçimə beşdən səkkiz quldenəcən vermək lazımdır. Bir sözlə, görürəm ki, əgər evdə nəsə qoymalı olduğum daha iyirmi qulden qalacaqsa, mən xoşbəxt olacağam. Belə ki, bizim səfərimiz şübhə altına düşür. Mən özümlə tam iki yüz qulden gətirəcəyəm və əslində, mənim bütün vəsaitim budur. Düşünürəm ki, oktyabrın birinəcən artıq heç nə almayacağam. Beləliklə, sənə hədiyyə üçün heç nə qalmır, mənim dəfinəm. Mənə pul çatışmazlığını bir az da olsa kompensasiya eləmək üçün son xəstələrdən qoparmağımı məsləhət gördükləri qırx qulden də çatmır. Belə alınır ki, mən, güman elədiyim kimi, sənə heç nə gətirə bilməyəcəyəm. Bu, sözsüz, məni ruhdan salır. Axı sənə sevinc bəxş eləməyi elə istəyirdim. Beləliklə, əmin ola bilərikmi ki, otuzunda gələndə daha on səkkiz gün dözəcəyik? Gərgin işlərin uzun və çətin çağıdır, ancaq məni daha təminatlı eləyə biləcək yeganə şey budur. Axı biz Vandsbekdə fransız dili ilə məşğul olmaq istəyirdik. Sən vicdanlı və səliqəli, dərsləri də çox baha olmayan bir müəllim tapa biləcəksənmi? Axı yaşamda xırda qayğılar həddindən artıq çoxdur. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirirəm. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 19 oktyabr 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 19 oktyabr 1885 Mənim sevimli dəfinəm! Bu gün mən öz tənbəlliyimə son qoymağı qərara aldım. Salpetriyer klinikasında oldum – orada tibbi avadanlıq yaxşı quraşdırılıbdır, Vyanadakı xəstəxanamız kimi çoxsaylı şöbələri vardır. Mən assistentə özümü təqdim eləyib Şarkonun nə vaxt gələcəyini soruşmaq istəyirdim. Ancaq məlum oldu ki, əvvəlki assistent artıq Salpetriyerdə deyildir, onu yenisi əvəz eləyirdi, Şarko isə xəstəxana palatalarında idi. Mən ora girə bilərdim, ancaq xidməti vəsiqəmi evdə unutmuşdum. Beləliklə, sabah mən çox şeyin asılı olduğu bir addım atmalıyam. Səhər doqquzun yarısında ekstern kimi konsultasiya olacaqdır – həkim kabinetində ayaqüstü gələn xəstələrin qəbulu belə adlanır. Yəqin ki, sabah klinikada mənim birinci iş günüm başlayacaqdır. Ekol de Medisində mühazirələr yalnız noyabrın beşində başlayacaqdır. Ancaq Şarkonun yanı mənim xoşuma gəlsə, orada nəsə eləyə bilməyəcəyəm, çünki vaxtımı və diqqətimi Salpetriyeri işləri udacaqdır. Ekol de Medisinin birinci mərtəbəsində kitabxana vardır. Orada çoxlu dərgi vardır, o cümlədən almanca və ingiliscə. Mən artıq tibbi elmi dərgiləri oxumaqla çoxlu saat keçirmişəm. Şarkonun kitablarından birini fransızca dörd franka almışam. Onun məzmununu almanca bilirəm və indi özüm almancadan fransızcaya çevirməyi və bundan fayda götürməyi qərara almışam. Mənim tənbəlliyim məni dəhşətli dərəcədə yandırır, son günlərdə elə bir saat keçmir ki, özümü bərk-bərk danlamayım… Dünən nə elədiyimi güclə xatırlaya bilərəm. On yeddinci günü teatr axşamından sonra məndə güclü miqren başladı. Axı bilirsən, burada tamaşalar axşam saat səkkizdən gecə saat on ikiyəcən gedir, üstəlik, dözülməz bürküdə. Mən Conla birlikdə idim. Ən ucuz yerlər (yəni qalereyada) bir frankdır, biz isə bir frank əlli santima bilet aldıq – elə ölçüdə rüsvayçı lojalar ki, ancaq göyərçinlər üçün yararlıdır. Bunlar ən yuxarı qatdakı yan yerlərdir; orada elə bir hiss yaranır ki, sanki tamamilə təksən və heç kim yoxdur. Mən kədərlə bizim Hamburq teatr axşamlarımızı xatırladım. Ancaq burada xanımların geyimlərinin nümayiş etdirilməməsi mənim xoşuma gəldi. Varlı, bəzəkli geyinmiş xanımlar bura heç qalxmırlar və görünür, öz zərif geyimlərini opera üçün saxlayırlar. Bu dəfə heç bir musiqi, heç bir orkestr yox idi. Pərdə arxasında çəkicin üç səslənən zərbəsi tamaşanın başladığını bildirir. Səhnədə Molyer hökm sürürdü: onun “Məcburi nikah”, “Tartüf” və “Gülməli nazlılar”ı. Və fransız dilim elə bir səviyyədədir ki, qadın personajların nitqini heç başa düşmədim, kişi rollarını isə yalnız yarı-yarıya, buna baxmayaraq, parlaq oyundan böyük ləzzət aldım. Axı “Tartüfü” mən əvvəllər də yaxşı bilirdim, sonuncu pyes “Gülməli nazlılar”da isə diqqətəlayiq olan odur ki, orada gözəl komik oyundan çox dialoq azdır. “Tartüf” tamaşasında tamaşaçılar hər uzun dialoqdan sonra vəhşicəsinə alqışlayırdılar. Güclü miqren mənim teatra mümkün qədər çox getmək kimi qızğın canatımı bir az soyutdu. Mənim üçün tamaşalar təkcə estetik ləzzət deyil, həm də bir növ fransız dili dərsləridir. Axı mənimlə heç kim fransızca danışmır və mənim tələffüzüm arzuolunan səviyyədə deyildir. Təəssüf ki, yəqin ki, mən heç vaxt güclü ləhcədən qurtula bilməyəcəyəm. Ancaq heç olmasa fransız dilində cümləni düzgün qurmağa nail olmaq istəyirəm. Sənə danışmaq istədiyim gəzinti üç gün öncə məni bir neçə nazirliyin yerləşdiyi məhəlləyə gətirdi. Sonra mən Əlillər evinin yanından keçib körpü ilə Senanı keçdim və Fransanın paytaxtının ən gözəl yeri olan Yelisey çöllərinə çıxdım. Orada, Yelisey çöllərində, ekipajlar təmkinlə hərəkət eləyir və heç bir dükan yoxdur. Zadəgan xanımlar burada üzlərində təsvir olunmaz bir ifadə ilə ağır-ağır gəzirlər, elə bil göstərmək istəyirlər ki, dünyada yalnız onlar, bir də ərləri vardır. Yanında park vardır, orada şirin uşaqlar fırlanğıcla oynayır, oyuncaq nizələri idarə eləyir, halqanı nişanlı-nişanlı atır və klounların sirk tamaşalarına ləzzətlə baxırlar. Skamyələrdə dayələr oturub uşaqları yedirdirlər. Yanlarında isə dayələri ilə dalaşanda şıltaq körpələrin qışqıraraq qaçdıqları müəllimələr vardır. Mən dərhal yazıq bacım Mitsini xatırladım, axı o, müəllimə işləyir, ürəyim isə qəzəblə və hər cür üsyankar fikirlərlə doldu. Bu, mən Luksor şəhərindən gətirilmiş qədim heykəl qrupunun ucaldığı Saziş meydanına çatanadək davam elədi. Bir təsəvvür elə: quş başları, oturmuş adamcıqlar və müxtəlif heroqliflərlə əzəmətli bir heykəldir. Bu, naməlum ustaların yaradıcılığıdır və onun yanından ötüb keçən bugünkü yolçulardan təxminən üç min il yaşlıdır. Heykəl çox az adamın tanıdığı bir çarın şöhrətinə yaradılıbdır. Onun adı bu heykəlin üzərində qorunub saxlanmasaydı, onu büsbütün unudardılar. Saziş meydanına Tüilri bağı birləşir. Sən bu yeri asanlıqla təsəvvür eləyə bilərsən. O, şəhər darvazaları, Folksqarten bağı və iki muzey arasındakı Vyana meydanımıza oxşayır. Bəli, dünən mən Luvrda oldum, onun antik şöbəsini araşdırdım. Orada çoxlu yunan və Roma heykəlləri, qəbirüstü daşlar, yazılar və qırıqlar vardır. Bəzi eksponatlar sadəcə əzəmətlidir. Qədim tanrılar sayı bilinməyən miqdarda durur. Onların arasında məşhur qolsuz Miloslu Veneraya baxdım və ona hamının dediyi komplimenti elədim. Yadımdadır, tanış ailənin atası qoca Mendelson Parisdən onun – Miloslu Veneranın – barədə sadəcə yeni bir eksponat kimi yazmışdı və bununla xüsusi bir heyranlıq göstərməmişdi. Düşünürəm ki, heykəlin gözəlliyi yalnız sonralar və demək olar ki, hamılıqla layiqincə qiymətləndirildi. Mənim üçün bu şeylər estetik dəyərdən çox, əsasən tarixi dəyərə malikdir. Mənim diqqətimi imperatorların büstləri cəlb elədi, onların çoxu əla xüsusiyyətlərlə verilibdir. Burada kesarların çoxu dəfələrlə təqdim olunubdur və tez-tez onların bir təsviri o birisinə oxşamır. Yəqin ki, çoxlu təqlid və standart iş vardır. Mənim hələ də Assuriya və Misir zallarına qısaca göz gəzdirməyə vaxtım oldu, onlara mütləq baş çəkəcəyəm. Assuriya çarlarının ağaclar kimi nəhəng heykəllərini gözucu gördüm. Bu hökmdarlar şirləri qarovul itləri kimi qucaqlarında tuturdular. Orada pəyələr üzərində gözəl kəsilmiş saçları olan qanadlı insan-heyvanlar oturmuşdu. Mixi yazı elə görünür ki, sanki dünən hazırlanıbdır. Bir də od rənglərinə boyanmış Misir barelyefləri, əsl Sfinkslər, imperator tacları vardı. Bir az təxəyyül – və elə bil bütün kainat öz tarixi keçmişi ilə burada təqdim olunubdur. Bu gün mən üç gün öncə getdiyim elə həmin yolla, ancaq əks istiqamətdə getdim və sənin müəyyən elədiyin proqramı srağagün yerinə yetirmədiyim şəhər hissəsində oldum. Mən məşhur Respublika bulvarını başdan-başa keçənədək Parisin hay-küyünün ən qatı yerinə düşdüm. Bulvarda mən 1789, 1792, 1830, 1849 və 1870-ci illərin hadisələrinin xatirəsinə Respublikanı simvolik təsvir eləyən nəhəng heykəl qrupu gördüm. Yazıq Respublika tez-tez öz varlığını kəsirdi. Dünən Fransada, xüsusən də Parisdə seçkilərin ikinci turu keçirildi. Respublikaçılar bu dəfə birinci turda radikallarla opportunistlər arasındakı parçalanmaya görə birləşdilər. Demək olar ki, yalnız monarxistlər seçildilər. Qəzet satanlar bu gün elə qışqırırdılar ki, qulaqları tutmaq lazım gəlirdi. Bəzi qəzetlər bu gün dörd-beş dəfə çıxdı, mən özüm də ikisini aldım. Bu dəfə seçkilərdə respublikaçılar qalib gəldilər. Bəs necə, Parisdən yazdığım məktublar sənin xoşuna gəlirmi? Axı ən ətraflı hesabatlar ürəkdən gələn incə sözləri əvəz eləyə bilməz. Artıq səkkiz gündür ki, səni görmürəm və hər gün sənin üzünə baxmaq barədə düşünürəm. Yenə də sənin necə göründüyünü heç cür təsəvvür eləyə bilmirəm. Yoxsa Berlinə heç getməsəydim daha yaxşı olardı? Mən hər şənbə axşamlar yola düşüb bazar gününü sənin yanında keçirmək istərdim. Vandsbekdə keçirdiyim vaxtın xeyirli təsiri, güc təravəti və qəlb rahatlığı hələ keçməyibdir. Ancaq mən buna sevinmirəm. Mən həddindən artıq aşiqəm və üstəlik, həddindən artıq ağırbədənsənəm. Sənə daha hansı xırda xəbərləri çatdırım? Burada qəhvə hər yerdə möcüzəlidir, uşaqlar isə elə sizin San-Fransiskodakı kimi köynəkciklər geyinirlər. Bir fikirləş, üz qırxma üçün tualet ləvazimatlarına üç yarım frank verdim. Ona görə mən qənaət eləməyə çalışmalıyam. Mənə hər şeyi ətraflı yaz. Sənin son məktubun imzasız idi, ancaq mən onun səndən olduğunu bilirdim. Axı səndən başqa kim belə mehriban yaza bilər? Sənin sadiq Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 8 noyabr 1885 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 8 noyabr 1885 Sevgilim, mənim dəfinəm! Dərk eləyirəm ki, sənə bütöv bir əbədiyyət yazmamışam. Sənin açıqcanı aldım; orada yazırsan ki, yenidən ananla yaşayırsan və mənim barədə eşitmək istərdin. Budur, mən qələmi ələ götürdüm. Hər cür xırda şeyin çoxluğuna baxmayaraq, mənim üçün ən önəmlisi odur ki, artıq nəhayət işdə uğur qazanıram, çox tədricən olsa da, yenə də irəli gedirəm və ciddi səy göstərirəm. Düzdür, dünən sənə niyə yazmadığımın tamam başqa səbəbləri vardı. Dünən mən teatrda oldum və məşhur Sara Bernara heyran oldum. Bir az yorulmuşam. Tamaşa saat səkkizdən gecə saat birin yarısınadək getdi. Üstəlik, dəhşətli isti vardı. Bütün bunlara dözmək lazım idi. Ancaq tamaşa bundan da böyük əziyyətə dəyərdi. Bu olay barədə hekayətimi haradan başlayım? Teatrda mən rus həmkarımla birlikdə idim. Bizim biletlər hər yer üçün dörd frank idi. Düzdür, yerlər rahatsız idi və ən başlıcası, elə sıx idi ki, yəqin ki, tabutda da daha geniş və rahat olar. Əvəzində isə hər şey əla görünür və eşidilir. Tamaşa, artıq sənə yazdığım kimi, saat səkkizdə başladı. Onun beş pərdəsi və səkkiz səhnəsi vardır. Birinci pərdədən sonra isti elə gücləndi ki, elə bil ətrafdakı hər şey közəribdir. Tamaşanın sonunda bürkü dözülməz idi. Bu, buradakı yaşamın üslubudur: tamaşanı dörd-beş saatdan az olmayaraq göstərmək və gündə beş-altı dəfə yemək. Bəs, bunlar xırdalıqdır. Ən başlıcası, tamaşa böyük ləzzət verdi. O, elə sarsıdıcı bir maraqla baxılır ki, yorğunluq öz-özünə yox olur. Fasilədə biz küçəyə çıxdıq. Hava isti idi, ancaq pivə içmək, siqar çəkmək, yaxud bir portağal yemək olardı. Fasilədən sonra teatra çox tez qayıtdıq və buna görə cəhənnəm əzablarını yenidən dadmalı olduq. “Teodora” tamaşasının qəlbimdə yaratdığı heyranlığı ifadə eləmək üçün söz tapa bilmirəm (düzdür, bəziləri artıq “Dora” deməyə hazırdırlar, yəqin ki, ona görə ki, bu söz termidor, Ekvador və toreadorla həmavazdır). Təmtəraqlı dekorasiyalar, Bizans saraylarının əzəməti, şəhərdə yanğın, silahlı adamların yürüşü – hamısı yadda qalır, hamısı silinməz təəssürat buraxır. Mənə elə gəlir ki, bu tamaşa heç kimi biganə qoymayıbdır. Teodoranın özü – məşhur imperatriça, Yustinianın arvadı – əvvəlcə baletlə məşğul olub, rəqqasə olubdur. Ancaq onun axtarışlarının tarixi nə qədər maraqlı olsa da, pyesdə o, əsasən sadəcə bir qadın kimi, qadın ləyaqətləri və ehtirasları ilə göstərilibdir. Fransızlar xarakterlərin çoxşaxəliliyinin bu cür sadələşdirilməsini sevirlər; Viktor Hüqonun qəhrəmanlarından birini – donna Solu xatırlamaq kifayətdir. Teodora respublikaçı idealları olan gənc patrisini sevir. Səmimi və ehtirasla sevir, ancaq həmişə qarşılıq görmür. Dramatizm ondadır ki, Teodoranın sevgilisi onun üzünə (düzdür, artıq pyesin sonunda) onun öz ruhuna uyğun olmadığını deyir. Ancaq Sara Bernar necə oynayır! Onun dərin, köksdən gələn səslə dediyi ilk sözlərdən sonra mənə elə gəldi ki, onu çoxdan tanıyıram. Məni bu qədər sarsıdan bir aktrisanı heç vaxt görməmişdim! O, demək olar ki, bütün tamaşanı aparırdı və ilahi oynayırdı. Birinci səhnədə imperator taxtında uzanaraq qəbul verir, ifadəli, hakim bir jestlə söhbətə dəvət eləyir və pyesin personajlarından biri olan, gözdən düşmüş Belizara səxavətlə yanaşırdı. İkinci səhnədə Teodora öz süd anasını ziyarət eləyir. Üstəlik, indi heyvanxanada gözətçi işləyən qoca dayə-süd ana onu tanımır. Teodora pələngə heyran qalır və ümumiyyətlə, yaşamın sevincini duyur. Sonra o, keçmiş süd anasına soğan təmizləməyə kömək eləyir və onun kasıb naharını bölüşür. Sonra bağda öz sevgilisi ilə görüşür. Bu, üçüncü səhnənin süjetidir. Dördüncüdə mənim xüsusilə yadımda qalan kiçik səhnə odur ki, o, öz ərri-imperatoru – qəddar və qorxaq tiranla birlikdə peyda olur. O, qəzəblə ona belə bir töhmət verir ki, ərri yaşamda ondan da böyük komediantdır. Səhnə intriqasının kulminasiyası odur ki, pyes qəhrəmanının sevgilisi öz dostu ilə birlikdə gecə qaranlığında, imperatoru öldürmək gizli niyyəti ilə saraya girir. Andreasın dostu kandarın qapısından keçən kimi Teodora qapıları qəflətən örtür. Beləliklə, o, sevdiyini gözətçilər tərəfindən tutulacağı halda qaçılmaz işgəncələrdən xilas eləmək istəyir. O tələb eləyir ki, sevgilisi getsin, əks halda onu sui-qəsdçi kimi mühakimə eləyə bilərlər və o gecə kiminlə olduğunu öyrənmək üçün ona işgəncə verərlər. O, ona öz həyatı üçün qorxduğunu aşılamağa və xilas yolunu göstərməyə çalışır. O, onun qayğısını rədd eləyir və ondan yalnız bir şey tələb eləyir: onu öldürsün, əks halda hər şeyi imperatora danışacağı ilə hədələyir. Sonra hər şey melodram qanunları ilə inkişaf eləyir: Teodoranın sevgilisi olan Andreasın dostu onu imperatriçanın qızıl sancağıyla öz ürəyini deşməyə məcbur eləyir. Beşinci səhnədə o, yenidən sevdiyi ilə görüşür, ancaq faciəli şəraitdə: dostunun dəfnində. Andreas qatildən, yəni Teodoradan amansız qisas alacağına and içir. Növbəti səhnədə o, imperatorla birlikdə sirk lojasında peyda olanda onların yanına gözlənilmədən bir kişi soxulur və imperator cütlüyünü dəhşətli söyüşlərə və lənətlərə tutur. O, dərhal cinayət üstündə tutulur və mühakimə olunmazdan əvvəl onların qarşısında diz çökməlidir. Bu, sözsüz, Andreasdır. Sonra biz Yustinianı görürük – o, öz sarayında qorxudan əsir, axı şəhərdə iğtişaşlar başlayıbdır. Andreas gözətçilərdən qaçır və şəhərdə üsyan qaldırır. Ancaq Belizar qalib gəlir, məhbusları yenidən zindanlara qaytarır. Şəhərdə yanğın alovlanır. Bu arada imperatorun Teodoraya qarşı şübhələri güclənir. Teodora isə öz dayəsindən öyrənir ki, dayə sirkdə yaralanmış Andreası gizlədib və qaçmağına kömək eləyib. Qoca süd anasının köməyilə o, Andreasla görüşür, onun nifrətli töhmətlərinə qulaq asır və ona dayənin hazırladığı sehrli içkini verir. Məlum olur ki, əvvəlcə bu içki Yustinian üçün nəzərdə tutulubmuş ki, imperator güzəştə gedən və yumşaq olsun. Ancaq son anda içkilər təsadüfən qarışdırılıb, Teodoranın əlində zəhər qalıb və o, təbii ki, bundan heç şübhələnməyib. Süd anasının tiran tərəfindən ölüm cəzasına məhkum edilmiş oğlu beləliklə nifrət elədiyi imperatordan qisas almaq istəyirmiş. Andreas ölür. Teodora sevdiyi üçün acı-acı göz yaşı tökür. Bu vaxt bir neçə saray əyanı peyda olur və sükutla baş əyirlər. Teodora gözlərini göyə zilləyib qətiyyətlə deyir: “İndi mən də ölmək istəyirəm”. Saray əyanlarının arasında olan cəllad ona xidmət göstərərək ipək kəndir təklif eləyir və ipi onun boynuna keçirir. Pyesin süjeti qısaca belədir. Ancaq onda hər şey faciəli deyildir. Orada sadədil yumor və şənliklə dolu parçalar vardır. Mən Sara Bernarın ikinci səhnədə elədiklərindən daha komik bir şey heç vaxt görməmişəm. O, tanınmadan öz dayəsini ziyarət eləyəndə sadə, kasıb paltarda oynayırdı. Onda hər şeyin, həqiqətən hər şeyin yaşam və cazibə ilə nəfəs aldığını deyəndə heç bir şeyi artırmıram. Onun xahişləri, hətta dayəsinə qarşı yaltaqlığı zalda xoş təbəssüm və gülüş doğururdu. Öz rolunu oynayanda onun həm səsə, həm də hər bir jestə, əyilməyə, hərəkətə necə virtuozluqla yiyələnməsi sadəcə inanılmazdır. O, gah çarlıq və əzabın təcəssümü, gah da cazibədar zəriflik və incəliyin təcəssümüdür. Düşünürəm ki, o, yaşamda da səhnədəkindən başqa cür ola bilməz. Cazibə və səmimiyyət həmişə onun görkəmində və davranışındadır. Ləzzətlər üçün həmişə ödəmək lazım gəlir. Mən də ödədim… miqrenlə. Bu, birinci dəfə deyildir. Və indi qərara almışam ki, teatra daha az gedim və bilet beş-altı frankdan baha olmasın. Mən professor Botkinin assistenti, rus həkimi Klikoviçin cəmiyyətində idim. Klikoviç diribaş, bir az bic, mehriban bir cavandır. Praktik baxımdan faydalı olan hər cür biliklərə görə ona borcluyam. Məsələn, o, mənə bir bistro göstərdi; orada kafedə altmış santim verdiyin şeyi otuz santimə almaq olar. Bu da Klikoviçin hesabında daha bir xeyirli işdir. O, məni başqa yerlərdəkindən daha çox yemək seçimi olan bir restorana apardı. Üstəlik, bu restoranda qonşu duvaldan iki dəfə çox yemək və içmək olar, həm də hər naharda və şam yeməyində iyirmi santim qənaət eləmək olar. Pivə yerinə şərab içsəydim, pul qənaətində daha çox uğur qazanardım, o zaman iki frank yerinə yalnız bir frank altmış santim verməli olardım. Bu gün, bazar günü, Versala ekskursiya planlaşdırılırdı. Ancaq, deyəsən, mən öz başıma, eyni zamanda kisəmə də istirahət verəcəyəm. Bu gün məni bir fincan çaya dəvət eləmiş digər tanışımla – o da rusdur – bir neçə mühazirəyə getmək niyyətindəydim. Cümə günü biz M. Alloponun qonağı olduq – gənc alimdir, onunla amfiteatrda rastlaşıb orada tanış olmuşduq. O zaman mən cənablara özümü təqdim elədim, ancaq qəbul barədə söhbət getmirdi. Ətrafdan teatr tamaşaçılarının nidaları eşidilirdi: “Cazibədar, gözəldir!” – halbuki bu, gerçəkliyə heç uyğun gəlmirdi. Sonra mən Vyanaya getdim və orada gələcəkdə birlikdə işləmək niyyətində olduğum mütəxəssislərlə tanış oldum. Mən bu əlaqələrin yaranmasına çox can atırdım, bundan başqa, biletlərə bir az da qənaət elədim. Buradakı mənəvi ab-havaya gəlincə, deyə bilərəm ki, burada, Parisdə tanış olduğum o gənc əcnəbilər fransızların sözdə mehribanlığı və qonaqpərvərliyi barədə təxminən mənim kimi düşünürlər. Bəs, indi, görünür, yaşamımın xronikası kifayətdir. Deməyi yaddan çıxartmışam: mən Dolfidən çox şirin bir məktub aldım. İndi, Fransadakı yaşamımın bütün yeni faktları və hadisələrinin öhdəsindən gəldiyimə görə, yenidən sənə yazmaq, səninlə ünsiyyət eləmək istəyirəm. Səndən ətraflı, geniş bir məktub almağa ümid bəsləyirəm. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirir, sənin həmişə sadiq Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 18 yanvar 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 18 yanvar 1886 Mənim istəkli şahzadə xanımım! Dünən iş vaxtım qurtarandan sonra bir analitik araşdırmamın qaralamasını yazıb bitirdim. Bugün isə, sənin çoxdan gözlədiyim dəyərli məktubun gəlib çıxdı. İndi sənə cavab yazmağa tələsirəm, yoxsa, bugünlər başım bərk qarışdığından, sonra sənə məktub yazmağı çatdıra bilmərəm, sən də məndən uzun bir müddətə soraq tuta bilməzsən. Dünən mən bir saata kimi Şarkonun yanında oldum, onun on vərəqlik əlyazmasını almancaya çevirmək üçün götürdüm. Mən bu böyük alimlə görüşümdən, onunla danışığımdan sənə bir az geniş yazmaq istəyirəm, ola bilsin, sonrakı məktublarımda yazdım. Bir-iki gün öncə o mənimlə Rikettini cümə axşamı, işdən sonra öz evinə qonaq çağırıbdır. Mənim bu qonaqlıqla bağlı həyəcanlarımı və orada baş verəcəklərə necə maraq göstərdiyimi yaxşı başa düşərsən. Gərək ağ əlcəklər geyinim, qalstuk taxım, təzə köynək geyinim, saçımı qırxdırıb artıq tüklərini aldırım, habelə bu kimi xırdalıqları gözləyim. Dilim topuq vurmasın deyə, bir azca kokain də udmalı olacağam. Gərək bu yeniliyin Hamburqda və Vyanada yayılması qayğısına da qalam, bir az da özümdən artırıb, bu böyük alimin mənim alnımdan öpdüyünü də uyduram. Görürsən, mənim işlərim pis getmir və sənin gələcək üçün qurduğun planları ələ salmaq fikrim yoxdur. Məncə, bunları çox yaxşı düşünmüsən. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirirəm. Çox istərdim, sənin diş həkimin özüm olam. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 20 yanvar 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 20 yanvar 1886 Sevgilim! Dünən gecə saat on ikidə, evə qayıdan kimi, sənə məktub yazmaq istəyirdim, ancaq ha axtardımsa kibrit tapa bilmədim və ay işığında özümün gözəl geyimlərimi soyunub yatmalı oldum. Qoy hamısını sıra ilə, bir-bir danışım. Şənbə günü Şarko, yurduna dönməyə hazırlaşan, Rikettiyə yanaşıb ikinci gün onu evinə qonaq çağırdı. Riketti öncə özünü itirib boyun qaçırmaq istədi, sonra haçandan-haçana gələcəyinə söz verdi. Sonra Şarko otağıma keçib məni də qonaqlığa çağırdı. Mən bu çağırışa görə ürəkdən sevindim. Sonra o mənimlə bazar günü də görüşmək istədiyini, onun əsərlərini almancaya çevirməyimlə bağlı danışmalı olduğumuzu bildirdi. İlk öncə, Şarkonun evində bərk sıxıldım. Ancaq bu, onun evi ilə bağlı, mənim bölüşmək istədiklərimin hamısı deyildir. Öncə, onun iş kabinetindən danışmaq istəyirəm. Onun bu kabineti bizim gələcəkdə yaşayacağımız otaq böyüklükdədir, bura, elə bil, Şarkonun arxayınçılıq içində yaşadığı sirli və alınmaz bir qaladır. Onun kabineti iki yerə bölünüb. Çox böyük olan birinci bölüm elmə qulluq eləmək üçündür, o burada elmi yaradıcılığını sürdürür, kiçik bölüm isə, yaxşıca dincəlmək üçün qurulubdur. Divarlara bərkidilmiş iki çıxıntı, onun kabinetindəki bu iki bölümü biri-birindən ayırır. Kabinetin qapısını açan kimi, ilk öncə, bağçaya açılan üç laylı pəncərə görünür. Pəncərənin şüşələrini gözoxşayan naxışlar bəzəyir. Divarlar boyunca ikiqatlı kitab dolablarından düzənlənmiş çox böyük bir kitabxana vardır. Hər iki divar boyunca, ikinci qatdan kitab götürə bilmək üçün, asma nərdivanlar qoyulmuşdur. Sol divarın yanında, üstündə çoxlu kitablar və jurnallar olan, olduqca uzun bir stol qoyulub. Üçlaylı pəncərənin qarşısında isə üstündə qovluqlar və əlyazmalar olan kiçik bir stol vardır. Qapıdan bir az aralıda, alabəzək boyanmış şüşələri olan pəncərənin önündə, üstündə kitablar və əlyazmalar qalaqlanmış, Şarkonun iş stolu qoyulubdur, stolun başında onun oturduğu kreslo, yörəsində isə çoxlu stullar düzülübdür. Kabinetin dincəlmək üçün olan bölümündə isə buxarı və stol qoyulub, bundan başqa da hind və çindən gətirilmə antik əl işlərinin düzüldüyü dolablar vardır. Divarlar, qoblen və şəkillərlə bəzədilibdir. Bunların hamısı çox gözəl və ürəyəyatımlı görünür. Başqa otaqlara da ötəri göz gəzdirib, onlarda da, çoxlu qoblenlər, şəkillər, xalçalar, keçmişdən qalma gözəl və qəribə-şaşırtıcı nəsnələr gördüm. Bir sözlə, Şarkonun evinə muzey, lap ondan da artıq bir yer demək olar. Şarko ikinci gün günortadan qabaq bizi qonaq çağırdığını dediyi andan başlayaraq, Riketti ilə mən bu qonaqlığa necə gedəcəyimizi götür-qoy eləməyə başladıq. Çox simic olan Riketti, arvadının təkidi ilə, bu görüş üçün özünə təzə şalvar, xanımına isə təzə şlyapa almaqla yetindi. Onun deməsinə görə, belə qonaqlığa fraksız və redinqotda da getmək olardı. Sonradan, o gün qonaqlığa yalnız onun frak geymədən gəldiyi bəlli oldu. Mənim geyimim çox gözoxşayan alınmışdı, həmişə geyindiyim ağ jiletin yerinə, Hamburqdan aldığım, indiyəcən geymədiyim, parlaq qara rəngli, Hamburqdan gətirilmiş gözəl düymələri olan jiletmi geyindim. Frakımı da ilk dəfə o gecə geyinirdim, sonra özümə təzə köynək və təzə ağ əlcəklər aldım, necə olsa da, gündəlik geyindiyim əlcəklər, yuyulmuş olduğundan, pis görünür. Sonra mən bərbərxanaya gedib saçımı qaydaya saldırdım və çox uzanmış saqqalımı qısaltdırıb fransızsayağı elədim. Bir sözlə, mən o gün üçün on dörd frank pul xərcləməli oldum. Elə buna görə də, mənə elə gəlir, qonaqlıqda çox yapışıqlı və gözəçarpacaq bir görünüşüm vardı. Gecikməmək üçün Riketti ilə, yarılığına pul qoyub, ekipaj tutduq və deyilən vaxtdan da bir az qabaq qonaqlığa gəlib çıxdıq. Riketti buralarda yaxşı tanınan birisi olsa da, ancaq bərk həyəcan keçirirdi; mən belə qonaqlıqlara alışmasam da, burada çaşıb pis duruma düşə biləcəyimdən çəkinsəm də, ancaq kiçik dozada udduğum kokainin yardımı ilə özümü çox toxtaq tuta bilirdim. Biz qonaqlığa birinci gəldiyimiz üçün, qonaq otağında oturub, ev yiyələrinin gəlişini gözləməli olduq. Boş qalan bu vaxtımızda oturduğumuz yaraşıqlı otağın bəzəklərini izləməkdən həzz alırdıq. Çox keçmədən ev yiyələri, ardınca da o biri qonaqlar gəlib çıxdılar və ara qızışdı. Qonaqlıqda bu sadaladığım adamlar var idi: müsyö və madam Şarko, madmazel Joan Şarko, müsyö Leon Şarko, Alfons Dodenin oğlu gənc müsyö Dode, çox ağıllı və anlaqlı birisi olan, məhkəmə tibb ekspertizası üzrə professor Bruardel; taun xəstəliyinin adlı-sanlı araşdırıcısı, habelə, Pasterin assistenti olmuş müsyö Ştraus, gödək boylu, xəstə görkəmli, Fransanın ən güclü klinika həkimlərindən biri sayılan Lionlu professor Lepi; Şarkonun keçmiş assistenti, indi isə professor Bruardelin assistenti işləyən, müsyö Jil de lya Turet (bu adam görkəmcə Güney fransalılara oxşayır, işlədiyi institutun fəxri üzvüdür, tibbdən başqa, habelə, riyaziyyat və astronomiya üzrə də görkəmli alim sayılır, o almanca da yaxşı danışır, sonradan danışığımızın gedişində onun kökəncə norveçli olduğu da bəlli oldu); bir az sonra Şarkonun qardaşı ilə professor Vulpi və başqa çoxlu qonaqlar da gəldilər, onların adlarını çəksələr də, indi xatırlamıram, nədənsə mənə elə gəlir, bu adların hamısı biribirinə oxşayırdılar. Qonaqların arasında italyan rəssam Toffano da vardı. İndi elə bilirəm, mənim belə bir yüksək yığıncaqda özümü necə apardığımla bərk maraqlanacaqsan. Sözün düzü, özümü çox yaxşı apardığımı, ürəklə deyə bilərəm: mən ilk öncə, elmi işləri ilə tanış olduğum professor Lepi ilə danışmağa başladım və bu danışığımız yetərincə uzun çəkdi, sonra isə Ştraus və Jil de lya Turetlə danışıqlarımız oldu. Bu arada Şarkonun qızı madmazel Şarkoya bir fincan qəhvə təklif etdim, bir az sonra pivə içdim, çubuq çəkdim və baş verən bir xoşagəlməz durumu çıxsaq, demək olar, bütün qonaqlıq boyunca, özümü çox yaxşı hiss elədim. Mən bir qıraqda tanımadığım qonaqlarla danışığa girişmişdim, danışığımız yaxşı alınırdı və mənim qırışığım getdikcə daha çox açılırdı. Birdən professor Lepi yaxınlaşıb məni, Liona gəlib, onun başçılıq elədiyi klinikada işləməyə çağırdı, mən onun bu çağırışına hə deyərdim, ancaq onda gərək professorun yaxın tanışları olan Vyanalı alimlərin məni necə gözümçıxdıya saldıqlarını açıb tökəydim ortaya, bu isə istər-istəməz məni diqqət mərkəzinə salacaqdı. Riketti Şarkonun xanımı ilə qızının qulluğunda dayanmışdı və xanımlar onun davranışlarının incəliyinə vurulmuşdular. Şarkonun xanımı mənimlə danışmağa başlayıb, hansı dilləri bildiyimi soruşdu. Mən, almanca və ingiliscəni yaxşı, ispancanı bir az, fransızcanı isə çox pis bildiyimi dedim. Xanım mənim fransızca yaxşı danışdığımı dedi, müsyö Şarko da onunla razılaşdı və ardınca, mənim hərdən fransızca deyilən sözləri bir az gec qavradığımı də söylədi. Mən onunla razılaşıb, çox vaxt, fransızca deyilən sözləri yalnız yarım dəqiqədən sonra anladığımı boynuma aldım və bu durumu tabes xəstələrində özünü göstərən əlamətlərə oxşatdım, bəlli olduğu kimi, belə xəstələrdə onurğa beynində quruma getdiyindən, onlar qıcıqlara gec reaksiya verirlər. Bir sözlə, bu qonaqlıqda qazandığım uğurdan razıyam, ancaq deyəsən, bu uğura kokainin uğuru demək daha doğru olardı. Mən o gecə professor Bruardelin ölüxanada oxuduğu mühazirəyə qatılmaq üçün onun razılığını aldım və bugün onun mühazirəsini dinləməyə getdim. Çox gözəl bir mühazirə idi, ancaq bu əsəbləri zəif olan adamlar üçün deyildi, bu mühazirədə hansısa bir ölünü göstərib onun Paris qəzetlərində verilən ölüm tarixini danışır, sonra ölümün necə baş verdiyi praktiki olaraq göstərilir. Ola bilsin, mənim Şarkonun xanımı və qızı ilə bağlı duyğularım səni ilgiləndirir. Şarkonun xanımı gödəkboylu, yumru bədənli, çox təpərli, ağ- pudralanmış saçı olan, hər şeylə maraqlanan və o qədər də zərif görünüşlü olmayan bir qadındır. Şarkonun evindəki bütün zənginlik bu xanıma görədir, müsyö Şarko özü çox yoxsul birisi olmuş, onun xanımına isə, irs olaraq, atasından çoxmilyonluq bir var-dövlət qalmışdır. Şarkonun qızı madmazel Şarko isə gödəkboylu olsa da, görünüşcə, anasına oxşamır. O dolubədənlidir və görkəmcə, demək olar, öz dahi atasının oxşarıdır. Ona görə də, atasını tanıyanlar, ilk baxışdan, bu gənc xanımın atasına oxşarlığına daha çox diqqət yetirdiklərindən, onun gözəl olub-olmaması ilə ilgilənmirlər. Onun iyirmiyə yaxın yaşı var, səmimi və adamayovuşandır. Düzdür, mənim onunla danışığım, tanış olmaq üçün biri-birimizə dediyimiz, bir-iki sözdən oyana keçmədi, ancaq Riketti bütün qonaqlıq boyunca onun yanından əl çəkmədi və onun qulluğunu tutmaq üçün əlindən gələni elədi. Madmazel Şarko almanca və ingiliscəni başa düşür. Ancaq mənim ömrümdə sən olduğuna görə, mən ona başqa gözlə baxa bilməzdim. Ola bilsin, sən olmasaydın, onunla bir sevgi romanı yaşamağa dəyərdi. Bu gənc xanıma qarşı yaranan marağa gəlincə, burada qorxulu heç nə yoxdur: axı bu gənc qadın mənim böyük sayğı göstərdiyin bir kişinin oxşarıdır. Onunla isti ilişkilər qurub heç olmasa bu gecənin gedişində doyunca deyib-gülmək olardı, onda mənim “sevgi macəralarımla” bağlı təcrübəm, heç olmasa, bir az artardı, ancaq bu baş vermədi. Sözün düzü, bir şey də məni maraqlandırır, görəsən Şarko məni birinci və sonuncu dəfəmi qonaqlığa çağırmışdı? Düşünürəm, elə belədir, axı o məni bu qonaqlığa öz adıma görə yox, yalnız Riketti ilə bir yerdə işlədiyim üçün çağırmışdı. Səni bağrıma basıb öpürəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 2 fevral 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 2 fevral 1886 Mənim dəyərli incilərin yatağı olan sevgilim! Sən məktublarında olduqca ilginc olaylardan söz açmağı çox gözəl bacarırsan, ona görə də, mən sənin sonrakı məktubunda daha hansı maraqlı yeniliklər yazacağını səbirsizliklə gözləyirəm. Bilirəm, çatdırdığın bu bilgilərə görə məndən sağ ol istəmirsən. Sənin yazı stilin təbiətinə çox oxşayır. Son çağlar mən sənə daha da artıq sayğı və inam bəsləməyə başlamışam. Mənim ürəyimdə indi bir istək baş qaldırıb, elə bilirəm, hər bir insanda belə bir istək var – mən sağlam olmaq istəyirəm. Ola bilsin, bu sözümü oxuyanda gülümsəyəcəksən. Ancaq doğrudan da, mən indi sağlam deyiləm. Gərgin işləməkdən yaranan yorğunluq məndə yüngül formada nevrasteniya(sinir pozğunluğu) doğurubdur. Bu xəstəliyin məni yaxalamasının niyəsi isə, ara vermədən qarşılaşdığım sıxıntılar, daimi əsəb gərginliyi, son illərdə çəkdiyim ağır qayğılar və yaşadığım sarsıntılarıdır. Ancaq nə işdirsə, səninlə görüşəndə bu xəstəlik bir andaca yox olub gedir. Bu fakt isə mənə sağalmağımın yolunu göstərir. Biz gecikmədən bir yerdə yaşamağa başlamalıyıq və bizim bu istəyimizin gerçəkləşməsinin qarşısını kimsə ala bilməz. Biz evlənəndən sonra mən ildə ən azı üç min qulden pul qazanmağa çalışacağam. Onda bizim ağır qayğılarımıza də son qoyulacaq, özümüzü qaragünlü və yalqız saymaqdan da qurtulacağıq. Umarım, onda mənim əsəblərim də qaydasına düşəcəkdir. Sən nə yaxşı, mənim Vyanadakı naşirdən, Şarkonun çevirdiyim kitabına görə, alacağım qonorarı xatırlatdın. Mən bu naşirlə, ürəyimin təmizliyinə görə, götür-qoy eləmədən bağlaşdığım üçün, bu işdə çox pis duruma düşdüm. Burada durum doğrudan da sən dediyin kimidir. Görünür, biz hələ çox gənc olduğumuzdan belə yanlışlara yol veririk və yaşamın bu sınaqlarından gələcək üçün dərs almalıyıq. Mən kitabın satışı ilə məşğul olan adama məktub yazsam da, o mənə cavab vermir. Sözün düzü, bütün bunları sənə yazmaq mənim üçün çox ağırdır. Ancaq naşirin bu davranışı məni sarsıtdığından, özümü saxlaya bilməyib, bunları sənə yazmalı oldum. Başqa bir yenilik də deyim. Oberştaynerdən çox dostyana yazılmış bir məktub almışam. Bildiyin kimi, onun mənə yardımçı olacağına ümid bəsləməkdəyəm. O mənə öz işlərindən yazır, sonra isə Vyanadakı elmi çevrələrdə alimlər arasında çoxlu çəkişmələrin olduğunu deyir. Bilmirəm, onun yazdıqlarına inanmaq olarmı? Sözün düzü, Vyanadakı böyük alimlərin mənə çox yaxşılıqları keçib. Çox ola bilsin, elmi çevrələrdəki mənəvi ovqat heç də bir çoxlarının danışdığı qədər pis deyildir. Ancaq nə bilmək olar, gərək bu işlərə yanaşanda, necə olsa da, götür-qoylu olmağı da unutmayasan. Oberştayner buradakı həkimlər cəmiyyətinin statusu ilə bağlı bilgilər almaq istəyir. Mənə məktubu da buna görə yazıbdır. Çox ola bilsin, bu axşam mən ona gərək olan bilgiləri öyrənə biləcəyəm. İndi saat altıdır, axşam saat onun yarısında isə Şarko məni evinə qonaq çağırıb. Qorxuram, bugünkü qonaqlıq mənim üçün çox da ilginc olmasın. Bu qonaqlığa, birinci qonaqlıqda olduğu kimi, çox da bərk hazırlaşmıram. Özümlə götürdüyüm kiçik dozada kokain, elə bilirəm, mənim dilimi açmağa kömək eləyəcəkdir. Şarkonun evindəki qonaqlığın necə keçdiyini sənə gələn məktubumda bütün genişliyi ilə yazaram, indi isə sənin mənim kimliyimlə bağlı qınaqlarından söz açıb, dediklərinin doğru olduğunu bildirmək istəyirəm. Sən bunu yaxşı bilirsən, insanın yaxşılıqsevərliyi, yaşamda çox az durumlarda ona köməklik eləyir, çoxunda isə onu, demək olar, qaragünlü eləyir. Bunun tərsinə olaraq, insanın kimliyində özünü göstərən kiçik çatışmazlıqlar və onun böyük olmayan yanlışlıqları, çox vaxt görürsən, onun çıxış yolu tapmağına və xoşbəxtliyinə yardımçı olur. Məncə, sənin Barnayslar soyunun özəllikləri ilə bağlı yazdıqların da doğrudur. Ancaq mən bu özəlliklərdən şikayətçi deyiləm. Sənin soyunda özünü göstərən, olayları bir az şişirtməyə çalışmaq özəlliyi olmasaydı mən, çox ola bilsin, sənin sevgini qazana da bilməzdim. Birdən, necəsə, mənim gözləntilərim də səninki kimi belə ağır durumlarla üzləşsəydi, onda mənim hansı duyğuları yaşayacağımı demək çox çətindir, ancaq bütün bu: yoxsulluğuma, olduqca yavaş-yavaş uğur qazanmağıma, işimin çox vaxt düz gətirməməyinə, yersiz dəymədüşərliyimə, əsəblərimin yerində olmamasına və çoxlu ağır qayğılarıma baxmayaraq, mən özümü xoşbəxt saymaqdayam. Mənə bu sarsılmaz gücü verən isə, sənin mənim olacağına inamım və özümün də sənin tərəfindən sevildiyimə olan arxayınçılığımdır. Mən səninlə həmişə açıq danışmışam, deyilmi? Mən bütün durumlarda, istənilən insanda, o sıradan qadınlarda da, hər şeydən öncə onların ən yaxşı özəlliklərini görməyə çalışıram. Bu baxışlarım istənilən yaşda olan insanlar üçün də belədir. Bununla bağlı sənə belə geniş yazmağımın bir niyəsi var, bizim qarşılıqlı ilişkilərimizin sonucunu mən yalnız belə görürəm: biz gərək həmişəlik bir yerdə olaq. Mən bu konuda çoxlu düşünüb-daşınandan sonra, ancaq sənin mənim olmağından başqa bir şey istəmədiyimi anlaya bildim. Bir sözlə, sən mənə olduğun kimi, necə varsansansa elə də gərəksən. ... Doğrudanmı, mən deyilən kimi, görünüşcə çox yaraşıqlıyam? Sözün açığı, mən özümdə nəsə bir qeyri-adilik, daha doğrusu, bir qəribəlik olduğunu duyuram. Məncə, bunun niyəsi, gəncliyimdə olduqca toxtaq, yaşa dolanda isə çox çılğın olmağımla bağlıdır. Ötənlərdə mənim biliksevər və özünəvurğun birisi olduğumu deyərdilər. Mən çox vaxt təbiətin məni görünüşcə dahiyə oxşatmasını onun mənə qarşı yamanlığı sayaraq ondan inciyərdim. Doğrudan da, təbiətin belə anlaşılmazlıqları çox olur, görürsən, gözlənilmədən, kiməgəldi, necəgəldi, dahilik möhürü vurub ortaya çıxarır. Mən indi dahi olmadığımı bilirəm və bunu bilən gündən, özümün nə üçün dahi olmaq istədiyimi heç cür anlaya bilmirəm. Çox ola bilsin, mənim böyük bir istedadım da yoxdur. Ancaq mənim kimliyimdə olan bir sıra özəlliklər, olduqca əməksevər bir kimsə olmağıma gətirib çıxarmışdır. Ona görə də, qazandığım uğurların mənim çox böyük intellekt yiyəsi olmağımla bağlı olmadığını düşünürəm. Ancaq mən bir şeydən arxayınam, insanın kimliyində belə özəlliklərin olması onu yavaş-yavaş olsa da, gerçəkliyi anlamağa doğru aparır. Mənim oxuyub işləməyim üçün yaxşı maddi imkanlarım olsaydı, onda Notnageldən daha çox işlər görə bilərdim və ola bilsin, Şarkonun qalxdığı ucalığa çata da bilərdim. Bu heç də mənim onlar təki olacağım kimi anlaşılmamalıdır, birincisi, onlar kimi əlverişli maddi durumum, bundan başqa da, məni içəridən tərpədəcək mənəvi gücüm və dahilik enerjim yoxdur. Deyəsən, yaman çox yanşaqlayıram a! Mən büsbütün başqa söz demək istəyirdim. Məni, ən çox da bu yad yer olan Parisdə, özünəvurğun və qapalı adam olmaqda qınayanların yanıldıqlarını demək istəyirdim, gör hara gəlib çıxdım. Qarşılaşdığım pis adamların, elə adi sayılan adamların da çoxunun, davranışları məndə adamlara qarşı belə bir inamsızlıq yaratmışdır və buna görə də öz yalqızlığımı onlarla qaynayıb-qarışmaqdan üstün tuturam. Düzdür, iş yoldaşlarım və tabeliyimdə olan adamlarla qurduğum yaxşı ilişkilər bu baxımdan məni ovundurur. Ancaq, sözün düzü, məndən azacıq üstün mövqedə dayanan insanlarla ilişkilərdə mən onlardan çoxlu yamanlıqlar gördüyümü deyə bilərəm. Bütün bunlardan gəldiyim sonuc isə belədir: yaşamın ağrı-acılarına qarşı dayana bilmək üçün gərək bacardıqca müstəqil və güclü olasan. Mən hələ məktəbdə oxuyanda özümün olaylara fərqli yanaşmağımla seçilər, ən kəskin ideyaları bəyənər, onları yaymağa çalışardım. Adətən, bunun üçün tam ödəməyə, sona qədər getməyə hazır idim. Çox vaxt, mənə elə gəlir, mən ulu babalarımızın öz məbədlərini, öz inanclarını müdafiə etdikləri üsyankarlıq ruhunu və bütün o ehtirası miras almışam. Ona görə də, mən hansısa böyük məqsəd uğrunda öz həyatımı sevinclə qurban verə bilərdim. Müəllimlərim bu davranışlarıma görə çox tez-tez məni söyüb yamanlayardılar. Ancaq bir az sonra, mənim sinifdə ən yaxşı dərs oxuyan öyrənci olduğumu və yaşıdlarımın mənə çox böyük sayğı ilə yanaşdıqlarını görüb, daha məndən atama şikayət eləməyi yığışdırdılar. Bilirsənmi, bir dəfə gecə vaxtı Breyer mənə nə demişdi? Mən onu özümə yaxın bildiyimdən, bizim necə adaxlandığımızı, habelə, bununla bağlı başqa ürək sözlərimi də açıb ona demişdim. O gecə, onunla başqa konularda da çox danışmışdıq. Onun deməsinə görə, mən üzdən çəkingən və utancaq olsam da, içdən çox kəskin və dönməz baxışları olan birisiyəm. Sözün düzü, mən də çoxdan özümlə bağlı belə düşünürdüm, ancaq bu düşüncələrimi başqa birisi ilə bölüşməyə ürək eləmirdim. Bundan başqa da, mən öz düşüncələrimi sözlə və şeirlə yetərincə açıqlamağı da bacarmıram. Ona görə də, içimdəki bu qızğınlığı örtülü saxlamağa üstünlük verirəm. Ola bilsin, məni dərindən izləyə bilənlər bu özəlliyimi duyurlar. Görürsənmi, mənim incim, necə bir sayalıqla öz ürəyimdəkiləri açıb tökürəm. Sözün düzü, bütün bunları mənə dedirdən azacıq dozada qəbul elədiyim kokaindir, məni belə açıq danışdıran onun gücüdür. İndi isə mən gərək çağırıldığım qonaqlığa tələsəm. Sabah sənə Şarkonun evindəki qonaqlığın necə keçdiyini doğru-düzgün, olduğu kimi yazmağa söz verirəm. Sən hər dəfə, məktublarında, mənimlə danışmağın çox maraqlı olduğunu yazırsan. Ona görə də, mən Vyanadakı doğmalarıma da Şarkodan da, səndən də bilgilər yazıram. Həqiqət həmişə birdir. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı yetirirəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Paris, 3 fevral 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Paris, 3 fevral 1886 Mənim dəfinəm! Tanrının baxışları üstümüzdə olduğu üçün hər şey yaxşı qurtardı və indi gecikdirmədən, dünənki qonaqlıqla bağlı düşüncələrimi sənə yazmaq istəyirəm. Ürəyimə damanlar çin çıxdı. Kiçicik dozada udduğum kokain olmasaydı bu qonaqlıqda, darıxmaqdan, bağrım çatlayacaqdı. Bütün qonaqlıq boyunca vaxtımı, demək olar, yalnız səni düşünməklə keçirdim. İndi də qonaqlığın gedişindən yazıram. O gecə Şarkonun qonaqsevər evində 40, yoxsa 50 adam vardı, mən onları bu evdə, öncədən də, görmüşdüm. Ona görə də, kiminləsə tanış olmağa gərək yox idi. Bu qonaqlıqda kim necə bacarırdısa elə də əylənirdi. Mənim üçün burada ilginc olan bir iş yox idi. Məncə, elə başqaları da burada vaxtlarını öldürürdülər, ancaq yenə necə də olsa onlar biri-biri ilə danışmaqla başlarını qatırdılar. Mənim isə onlarla danışığım tutmurdu. Burada məni tanıyanlardan da heç biri mənə qarşı diqqətli deyildi. Mən nəzakətlə Şarkonun xanımı ilə salamlaşdım, görünür mənimlə danışmaq onun üçün maraqlı olmadığından, madam Şarko, o andaca, ərinin qonşu otaqda, qonaqlarla olduğunu deyib uzaqlaşdı. Qoca professor Şarko stulda tərpənməz oturub qalmışdı və çox yorğun görünürdü. O, mənimlə xəstələrlə bağlı danışmağa icazə vermədi. Bu, onunla təklikdə geniş mövzular haqqında danışmaq imkanım olan yeganə hal idi. Şarkonun qızı yunan stilində geyinmişdi və çox gözəl görünürdü. Sənin qısqanmağına yol verməmək üçün deyim, madmazel qonaq otağına gələn kimi mənimlə əl tutub görüşdü və bir söz belə demədən uzaqlaşaraq başqa qonaqların yanına getdi. Qonaqlıq sona yaxınlaşanda mənimlə Jil de lya Turet arasında siyasi konuda qızğın bir danışıq oldu. O, çılğınlıqla Almaniya ilə şiddətli müharibə olacağını proqnozlaşdırırdı. Mən bir az barışdırıcı danışmağa üstünlük verib, istər alman, istərsə də avstriya vətəndaşlarının öz hakimiyyətlərinin istəklərindən tam xəbərsiz olduğunu dedim. Belə danışıqlar, bir neçə səbəbdən, mənim üçün çox ağır və sıxıntılıdır. Ancaq, mən içimdə baş qaldıran alman yurdsevərliyi duyğusunu boğub özümü toxtaq apara bildim. Saat on ikinin yarısında bizi yemək stoluna çağırdılar. Stolun üstündə çoxlu içkilər və az-maz da yeyəcəklər vardı. Mən bir fincan şokolad içməklə yetindim. Bu qonaqlığa görə incik deyiləm, onsuz da, belə qonaqlıqların hamısı elə bu sayaq olur. Mən səninlə heç vaxt belə qonaqlıqlar düzəltməyəcəyimizi yaxşı bilirəm. Belə darıxdırıcı gecələr kimə və nəyə gərəkdir? Ancaq, buna baxmayaraq, Şarkonun məni çağırdığı, onun ailəsi və maraqlı insanlarla tanış olduğum, o birinci qonaqlığa görə onlara səmimi minnətdarlıq və təşəkkürlə böyük sayğı duyuram. İndi isə, gecən xeyrə qalsın, mənim dəfinəm. Sənə ürəkdən gələn alqışlarımı göndərirəm. Sənin Ziqmundun ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Berlin, 10 mart 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Berlin, 10 mart 1886 Mənim qiymətli dəfinəm! Mənə necə heyrətamiz şeylər danışırsan, necə maraqlı məktublar yazırsan! Sənin şirin hədiyyəni qəbul eləyirəm və gümüş ilançıq üçün ürəkdən təşəkkür eləyirəm. Sakit iş, o qədər. Düzdür, tərcüməyə görə narahatam, çünki onu vaxtında qurtara bilməyəcəyimdən qorxuram. Hərçənd, görünür, narahatlığım əsassızdır. Bu gün nahardan əvvəl özümü toplayıb Kral muzeyinə getdim və orada antik qırıqlara qısaca göz gəzdirdim, bu sahədə heç bir baş açmadığıma görə isə səmimi təəssüf elədim. Kədərlə Luvru xatırladım, o, qat-qat əzəmətli və məzmunca zəngindir. Kral muzeyində ən maraqlısı, sözsüz, Perqam xarabalıqları idi – tanrıların titanlarla məşhur mübarizəsinin təsviri. Son dərəcə canlı səhnələrdir. Axı, həmkarım doktor Türheymin adətən dediyi kimi, özünü həmişə yalnız həkim hiss eləmək lazım deyildir. Ancaq qədim daşlardan qat-qat çox mənə uşaqlar xoş gəlir. Onlar elə balaca və elə təmizdirlər. Və onlar mənə böyük xəstələrdən qat-qat çox xoş gəlir. Bu yazıqlar doğrudan da cəlbedicidirlər, axı onların balaca başları hələ heç nə ilə dumana bürünməyibdir. Onlar əzab çəkəndə isə bu, mənim ürəyimin dərinliyində hiss olunur. Güman eləyirəm ki, xəstə uşaqlara tez öyrəşəcəyəm. Daha bir-iki ay hazırlıq heç nə ifadə eləmir, ancaq bu heç də o demək deyildir ki, mənim dəli cəsarətim artıq tükənibdir. Rəsmi Vyana məsuliyyətdən boyun qaçırır və buna icazə verilə biləcəkdən də artıq boyun qaçırır. Mən ciddi əməl elədiyim öz qaydalarıma zidd hərəkət eləyib, yeni durumu mahiyyətcə anlayanadək onun barədə düşüncələrlə özümü əzablandırmayacağam. Təəssüf ki, mən hələ də keçmişi eşələyirəm. Xeyr, öz gözlərimlə iyrənc Müqəddəs Stefan qülləsini görənədək heç nəyə qayğı göstərməyəcəyəm. Ancaq indi mən bu mövzunu qurtarıram və səndən çox xahiş eləyirəm ki, mənə daha mülayim yanaşasan, axı mən səni uşaq xəstəliklərinin bütün sirlərinə daxil eləyə bilmərəm. Doktor Baginskinı artıq o qədər görkəmli adam saymıram ki, onun barədə ətraflı yazmağa kəskin ehtiyac yaransın. Gizlicə günləri sayıram, ancaq sən artıq hansı saya çatdığımı bilməməlisən. Ürəkdən gələn alqışlarla və öpüşlə. Sənin Ziqmundun. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Berlin, 19 mart 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Berlin, 19 mart 1886 Mənim şirinliklərlə dolu xəzinəm! Sənə deyiləsi heç bir yenilik yoxdur və mən, sənin yanına gəlməkdənsə, burada ilişib qaldığım üçün bərk acıqlıyam. Sənin bizə qonaq gələsi xanım qohumun da hələ gəlib çıxmayıb və açığını desəm, mən onun belə gözlənilməz gəlişindən bir az qorxuya düşmüşəm. İndi mən gərək, vaxtın mənim üçün çox dəyərli olduğu bu durumda, bir həftəmi də bu çağırılmamış qonağın qulluğunda durmaqla itirəm. Ancaq yenə də qarşıdan, dincələ və əylənə biləcəyim günlərin gəldiyini bildiyimə görə bir az ovunuram. Mən çoxdandır, olduqca əməksevər, doğrucul, qoçaq və götür-qoylu olmuşam və sözün düzü, belə, başqalarına görk olası birisi olmağım məni artıq bezdiribdir, ürəyimdən bütün bunları bir qırağa tullayıb, nəsə bir şuluqluq salmaq keçir. İstəyirəm, sənə, gecikdirmədən, bir xəbər də verim, Hammerşlaqın Breslauda yaşayan kürəkəni professor L.-dən məktub almışdım. O mənim də uzaq qohumum olan, öz qardaşı arvadına baş çəkməyi xahiş eləmişdi. Mən artıq onun bu istəyini yerinə yetirmişəm. Sözün düzü, vaxt mənim üçün çox dəyərlidir, axı mən heç vaxt indiki kimi işimdən bu qədər sevinc duymamışam. Müəllimim Şarko ilə bağlı mənim çox parlaq və yüksək dəyəri olan xatirələrim vardır, bu xatirələri yalnız səninlə birgə keçirdiyim son görüşümüzdən qalan xatirələrlə tutuşdurmaq olar. Doğrudan da, Şarko ilə bu tanışlığımızdan, nəsə çox gözəl olan duyğular yaşadım və bu duyğuları kimsə mənim ömrümdən silə bilməyəcəkdir. İş yoldaşlarımla çox götür-qoylu dolanmağa çalışıram. Öz kimliyimi və iş bacarığımı ucuz tutmaqdan qaçıram. Burada, bu ayın iyirmi ikisində başlayacaq, tətil kursları adlanan mühazirələrə qatıla bilmədiyim üçün üzgünəm. Ah, sevdiciyim, mənimlə görüşdən qaçmağın sənin, kiçik də olsa, yanlışındır. Mən indi özümün xoşbəxt olmağı ən yaxşı bacara biləcək çağlarımı yaşayıram və bu xoşbəxtliyin acıyam. Mən hələ bir neçə həftə də burada qalmalı olacağam, sonra isə Vyanada ev kirələməyə çalışacağam və yazda biz evlənəcəyik. Daha sonra biz əlimizdə olan, mənim bu yeddiaylıq ezamiyyətim zamanı qazandığım nə varsa hamısını dəyərləndirib, onunla necə dolanacağımızın üstündə düşünərik. Gözəl diləklərin əlçatmaz olmağı insanı çox ağrıdır. Mən günü sabah və birisigün sənə bağışlaya biləcəyim və səndən ala biləcəyim öpüşlərin ancaq bir xəyal olaraq qalmasından çox üzülürəm. Ancaq bax ha, sən də qarşıdakı görüşümüzdə, beləcə əlçatmaz olacaq və məndən qaçacaqsansa, onda mən də indidən işimi bilim, burada daha çox gecikməklə, sənin bu yamanlığına cavab verim. Axı Hamburqa qayıdış bileti bir də yalnız beş gündən sonra olacaqdır. Mənim bu yaxın günlər üçün qurduğum planlar baş tutmasa da, ancaq mən belə bir taleyə heç cür boyun əymək istəmirəm. Mən anlaya bilmirəm, səndə bu son günlərin üzgünlüyü nədəndir? Sənə, adını gizləyərək, o buketi göndərən kimdir? Yoxsa bunu sənin keçmiş adaxlın Huqo Kadiş göndərib, bununla da səninlə keçmiş ilişkilərinin barışla qurtardığını bildirmək istəmişdir? Çox yüksək çevrələrdə məni gözləyən görüşün baş tutacağını gözləyə-gözləyə mən burada fransızsayağı saqqal buraxası oldum. Bir sözlə, burada artıq hamı mənə həsəd aparır. Ancaq indi istəyirəm saqqalımı qırxdırıb, üz-gözümü qaydaya salam. Doğrusu, mən elə yerində bu berlinlilərin, ən çox da onların bərbərlərinin bədii yaradıcılıq bacarıqlarını bəyənmirəm. Mənim reyxsmarka ödəyib saç-saqqalımı qırxdırdığım Unter den Linden küçəsindəki bərbərxanadakı gənc özünü lap nazir kimi aparır, mənə də çox yuxarıdan aşağı baxır. Darıxmayım deyə ya şənbə, ya da bazar günü teatra gedəcəyəm. Bu darıxmağın mənim üçün necə də qorxunc olduğunu bilsəydin. Şənbə günləri kitabxanalar da bağlı olur. Bazar günləri isə mən fransızcadan almancaya çevirmələrimlə başımı qatmağa çalışıram. Ancaq deyəsən, yorğunluqdan lap kütləşmişəm, görürsən, birdən hansısa sözün çevirməsinin dəqiq qarşılığını tapa bilmirəm, sözlərin anlamını olduğu kimi çevirə bilmirəm, birdən də, çevirdiyim sözün almancamı, yoxsa fransızcamı yaxşı səsləndiyi üzərində baş sındırmaqla özümü əldən salıram. Mənə elə gəlir, yolüstü səninlə görüşmədən, birbaşa Parisdən Vyanaya gəlsəydim darıxmaqdan ölüb gedərdim. İndi Parisdən çox uzaqlarda olan Vyanadayam və sənə belə yaxın olduğuma görə sevinirəm. Vyananın Deblinq rayonu isə indi mənim üçün ən sevimli bir yerə çevrilib, axı mən, bu yaxınlarda, buradakı gözəl kitabxanada öz elmi işimi bitirə bilmişəm. Bilirsənmi, bugünlərdə mən birgə yaşayacağımız günlərdəki dolanışığımızı götürqoy eləyəndə, bizə ildə ən azı min, yaxşısı isə, iki min qulden pul gərəkəcəyini anladım. Vyanada yerləşə bilsək, burada iş-gücümü qura bilsəm, onda faizlə pul verən adamların yanına getməli olacağam, ancaq bunların arasında olan soyğunçu faizlərlə pul verənlərin tələsinə düşməkdən də çəkinməliyəm. Görəsən, yaxşı bir faizlə pul borc verib qarşılığında insanın başını və əllərini mənimsəmək istəməyən gözütox bir kapitalisti haradan tapmaq olar? Bu çox çətin bir problemdir. Mən indidən, bir neçə ay keçəndən sonra, qazana biləcəyimi düşündüyüm o min quldeni necə xərcləyəcəyimizi düşünürəm. Bu, sözsüz, bizim yaşamımızda böyük bir çevriliş olardı, sanasan, illər uzunu pul-para korluğu çəkən birisinin əlinə, sonradan, birdənbirə, bir neçə min qulden pul keçir. Sözün düzü, hərdənbir gələcəklə bağlı düşünəndə qorxuram. 15 iyun 1886-cı ildə mən, əlimdə ödəniş vaxtı çatmış veksellə, sənin yanına gələcəyəm, əgər bu daha əvvəl baş verməsə. Sən də, mənim sevimli körpəm, elə bütün varlığınla bunu istəmirsənmi? Qarşıdan gələn bu böyük olay – bizim toyumuz, mənim gözümdə, bu yüzillikdə baş vermiş olayların hamısından yuxarıda dayanır. Bu məktubun cavabını, sənin Ziqmunduna, ayın sonunda, öz dilinlə verə biləcəksən. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 6 may 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 6 may 1886 Sevimli qızcığazım! Mənə yazdığın gözəl məktubunu və öncədən yola salacağını dediyin, sovqatını göndərdiyinə görə sənə ürəkdən gələn sağollarımı yetirirəm. Sovqat olaraq nə göndərəcəyin öncədən ürəyimə dammışdı, elə bil, onları alanda sənin yanında olmuşdum. Sən mənə nə gərək olduğunu çox gözəl bilirsən, elə bilirəm, bu işi səndən yaxşı bilən başqası ola bilməz. Göndərdiklərinin az olduğunu yazıb dil-ağız da eləyirsən, ancaq, sevgilim, bu artıq işdir, buna heç bir gərək yoxdur. Sözün düzü, mən sənə sovqat göndərməkdənsə, sənin mənə sovqat göndərməyinə görə çox utandım və özümü bu işdə sənə borclu sayıram! Mən artıq yaşa dolmuşam. Bizim adaxlanmağımızın dördüncü ili başa çatmaq üzrədir, ancaq biz hələ də biri-birimizlə qovuşmaqla bağlı olan o böyük diləyimizin haçan gerçəkləşəcəyini dəqiqliyi ilə bilmirik. Ancaq, biz bu məqsədimizə çatmaqdan necə uzaq düşməyimizdən asılı olmayaraq, heç vaxt, inamsızlığa qapılmamışıq. Bir neçə həftə sonra mənim əlimdə olan pul qurtaracaqdır (mən artıq bir neçə dəfə belə duruma düşüb ondan çıxa bilmişəm), ona görə də, pulum qurtarandan sonra Vyanada qalıb-qalmayacağımı da indidən deyə bilmərəm. Umarım, mənim sonrakı ad günüm sənin dediyin kimi olacaqdır: sən məni səhər erkən öz öpüşlərinlə yuxudan oyadacaqsan və daha bir də, mənim səndən məktub gözləməyimə gərək qalmayacaqdır. Bunun harada baş verəcəyinin isə mənim üçün dəyəri yoxdur, təki birlikdə olaq, yaşayacağımız yerin isə Avstraliya, ya da başqa bir ucqar ölkə olması önəmli deyildir. Ancaq mən daha sənsiz yaşamağı bacarmıram. Mən istənilən ağır qayğını çəkməyi, ən çətin əməyə qatlaşmağı bacararam, təki səndən ayrı olmayım. Düzünü desəm, Vyanada qalmaq ümidim çox azdır. Bayaq, işin çoxluğundan, sənə yazdığım məktubu yarımçıq saxlamalı oldum, indi axşam vaxt tapıb məktubun ardını yazıram. İş otağımda Breyerin mənim üstümə göndərdiyi iki xəstəsi oturub, başqa heç kim yoxdur. Mən özümə qayda qoymuşam ki, iş otağımda beş xəstə qəbul eləyim. Onlardan ikisini elektriklə müalicə eləyirəm, habelə, gərək onlardan işsiz olan birisini pulsuz qəbul eləyim. ...Evimizdə mənim ad günümü böyük sevinclə keçirdilər. Pauli ilə Dolfi məni öpüş yağışına tutub, gözəl bir çiçək buketi bağışladılar, anam isə mənim çox sevdiyim şirin peçenye bişirmişdi. Roza yazı stolunun üstünə qoyulan gözəl kağız çərçivələr, Minna isə, böyük bir şəkil bağışladı. Villensdən, Şannadan, Kinenbergerdən və Elias dayıdan təbrik məktubları aldım. Evdə mənə krallara yaraşan bir sayğı göstərdilər. Mənə göstərilən bu diqqət və qayğıya görə hamıya ürəyimdə böyük bir sayğı vardır, sözün düzü, onlar bu istiqanlıqları ilə məni bir az yordular da və ona görə də indi gedib yatmaq istəyirəm. Laboratoriyadakı işimdən böyük zövq alıram. Düzdür, buna çox az vaxtım qalır. Ancaq başımda bir terapevtik ideya yaranıb, yaxın çağlarda onu gerçəkləşdirməyə çalışacağam. Mən bununla bağlı “Koka” jurnalında bir məqalə də çap elətdirmişəm, ancaq bu ideyanın gerçəkləşməsinin mənim gözlədiyim sonucu verəcəyini indidən demək çətindir. Gecən xeyrə qalsın, mənim qızcığazım. Sənin Ziqmundun P.S. Sabah, anan ilə bacın Minnaya ayrıca məktub yazacağam. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Vyana, 13 may 1886 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Vyana, 13 may 1886 Mənim dəyərli dəfinəm! İş otağımda çox dözülməz bir bürkü olduğundan, orada oturub sənə məktub yaza bilmirəm. Mənim qəbuluma olduqca çoxlu adamlar gəlir və mən saat üçəcən onları qəbul eləməkdən yaranan gərginliyə güclə dözüb dayanıram. Xəstələrim olduqca çoxdur, ancaq onları müalicə eləməkdən çox az pul qazanıram. Üstəlik bu iş çoxlu vaxtımı və diqqətimi əlimdən alır. İşiasdan (aşağı ətrafların sinir pozğunluğu) müalicə elədiyim, professor M.-in xanımı mənə çox başağrısı versə də, indi demək olar, bütünlüklə sağalmaq üzrədir. Ondan başqa da, həftədə bir dəfə, iki polis məmuru müalicə almaq üçün mənim yanıma gəlirlər. Bax, bugün mən səkkiz qulden qazana bildim, üstəlik Breyerin tövsiyəsi ilə ərinə kömək edə biləcəyim hər şeyi məndən alan doktor K.-nın xanımı beş qulden pul göndəribdir. Mənim müşahidələrimə görə, həkimin qazancı ilə fəaliyyəti həmişə bir-birinə uyğun gəlmir. Bəzən demək olar ki, heç nə etmədən pul qazanırsan, bəzən isə cüzi qəpik-quruş üçün başqa yerdə əziyyət çəkməli olursan. Bir örnək deyim, srağagün mənim yanıma müalicə üçün bir amerikalı həkim gəlmişdi, o çox güclü əsəb xəstəliyinə tutulubdur. Onda özünü göstərən bu xəstəlik mürəkkəbliyi ilə məni çox maraqlandırdığından, onu pulsuz müalicə eləməyi üzərimə götürdüm. Xəstəliyin səbəbi, bu həkimin çox gözəl bir xanımla qarşılıqlı münasibətlərində yaranan müxtəlif çətinliklər idi. Dediyim xanımı da mən müalicə eləyirəm. Bu xanımla bağlı bir sıra soruları aydınlaşdıra bilmək üçün, gərək sabah ginekologiya üzrə professor Xrobakunun yanına məsləhət almağa gedim. İnanırsanmı, elə bərk yorulmuşam, işimlə bağlı olan bu incəlikləri sənə bütün genişliyi ilə yazmağa da heyim qalmayıb. Ancaq sənə, çox pis duruma düşdüyüm, bir olayı açıb deməkdən özümü saxlaya bilmirəm, yuxarıda dediyim o gözəl xanımı qəbul eləyəndə, iki dəfə, gözlənilmədən, mənim iş stolumun üstündə dayanan sənin portretin aşaraq üzü üstə düşdü. Qarşıda, bir də, belə gözlənilməzliklə üzləşməyi heç istəməzdim. Yox, birdən, bu olay məni nədənsə çəkindirmək üçün baş verirsə, mənim buna gərəyim yoxdur. Həkim gərək qazandığı pulları əlində saxlamağı bacarsın. Mən hər bir quldeni qorumağa çalışıram. Dünən Ştatquthassedə yaşayan bir tanışımı müalicə eləmək üçün onun evinə getməli oldum, sözsüz, müalicə üçün pul götürmədim. Ancaq oradan evə qayıtmaq üçün, vaxtında taksi tapa bilmədiyimdən, iki saat vaxtımı boşuna itirdim. Bugün yenidən o tanışımı müalicə eləməyə getməli oldum, yenə də ondan pul götürmədim və çox çətinliklə, yorğun-arğın evə gəlib çıxdım, ancaq mən hələ bundan sonra xəstəxanaya gedib xəstələrimi qəbul eləməliyəm. Vaxt itirməyim deyə, yenə taksi ilə getməli oldum. Bu da ucuz başa gəlmədi; üç gün şam yeməyindən qənaət eləyib yığdığım bütün pullar yol puluna xərclənib qurtardı. Bu həftənin dördüncü günü, Psixologiya klubunda hipnozla bağlı məruzə elədim. Yaxşı qarşıladılar, üstəlik alqışladılar. Bugün isə, bu məruzəni Psixiatrlar birliyində, iki həftə sonra, yenidən oxuyacağımla bağlı bildiriş yaydım, Həkimlər birliyində isə, üç həftə sonra, mənim Parisdə keçdiyim ixtisasartırmam ilə bağlı başqa bir məruzə eləyəcəyəm. Rəsmi Vyana ilə mübarizə ən yaxşı şəkildə davam edir, və əgər sən burada olsaydın, səni öpüb deyərdim ki, altı aydan sonra səni öz arvadım adlandırmaq ümidimi itirməmişəm. Umarım, tezliklə mənə daha bir iş otağı ayıracaqlar və mən orada pulsuz müalicə alan xəstələrimi elektriklə daha yaxşı müalicə eləyə biləcəyəm. Mənə elə gəlir, bununla bağlı mənim irəli sürdüyüm təklifləri anlaşıqla qarşılamağa başlamışlar. Gecən xeyrə qalsın, mənim dəyərli dəfinəm. Sənin Ziqmundun P. S. Necə bilirsən, anama ikimizin adından bir hədiyyə alıb bağışlasaq yaxşı olmazdımı? ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Roma, 20 sentyabr 1912 | SEVGİ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Roma, 20 sentyabr 1912 Mənim sevimli qarıcığım, Bayaq böyük məmnuniyyətlə sənin Vyanalı ilk məktubunu aldım və xəbərlərə, xüsusən də Matildada baş verən dəyişikliklərə çox sevindim, hərçənd onun üçün heç də narahat deyildim. Ancaq yenə də onu havanın temperaturunu bir az aşağı salmağa razı sal. Sənin məktubunla birlikdə kitab satan bir ingilis mağazasının “Yuxuların yozumu”nun tərcüməsi barədə təklifi – imtina eləməyə məcbur olduğum artıq üçüncü təklif – və Krakovdan təcili bir xəstəmin bildirişi gəldi. Mən işlədiyim müddətdə dolanmağımız üçün vəsait olacağına şübhə eləmirəm. Roma mənim çox xoşuma gəldi. Mən əvvəllər heç vaxt olmadığı qədər həzz alıram, bəlkə də ona görə ki, mənim əla yaşayış yerim vardır. Mənim köhnə planım təsdiqləndi: Kottaj yox, Roma. Sənin və Minnanın da xoşuna gələcəkdir. Gözəl hava, günəş, külək və təmiz hava barədə sənə elə danışa bilərəm ki, səni S. Kristofa yollayım. Otel rahatlığına görə Klobnştaynla müqayisə oluna bilər. Ferentsi məni tərk eləmədi, əksinə, yenidən faydalı olduğum vaxtdan o, təşəbbüskar və diqqətli bir yoldaş oldu. O, həmişə çox mehribandır. Mənim durumum hələ tamamilə normallaşmayıbdır, hər ikinci gün yenə də hansısa xoşagəlməz hallar olur, ancaq əvvəlki ilə artıq heç bir müqayisə yoxdur. Dünən qonaqlıq naharından sonra hətta teatrda da olduq, yeni vətənpərvərlik operettasına baxdıq. Mənim üçün bu, bir az artıq idi, üstəlik, görünür, fasilədə boş yerə qəhvə içdim. Ancaq indi – nahardan əvvəl – yenə diribaşam. Mən heç vaxt özümə belə qayğı göstərməmişdim, işdən bu qədər azad olmamışdım, öz istəyimlə və öz ləzzətim üçün yaşamamışdım. Bu gün mən hətta qardeniya tapıb aldım, onun ətri məni əla əhvala gətirdi. Minna bu bitkini tanıyır, o, dəlibəngdən də zərifdir. Ümid eləyirəm ki, tezliklə yenidən təravətli və işgüzar olacağam, mənim xəstələnmək istedadım yoxdur. Ancaq təəccüblənmə ki, mən Ernst kimi hərəkət eləməyi qərara alıb, tez qayıtmaq barədə düşünmürəm: “Mən burada qalıram!” – pul olduğu müddətdə. Bizim bütün cavanlara və qocalara ürəkdən gələn alqışlarımı yetir. Sənin Ziqmin. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Marta Bernaysa məktublar

3 may 1908 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 3 may 1908 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Çox hörmətli cənab doktor! Keçən həftənin ilk günlərində Vyanda deyildim, qayıtdıqdan sonra isə yığılıb qalmış işlərin yoluna qoyulmasına çox vaxt ayırmalı oldum, buna görə də sizin nəzakətli göndərişinizə [1] görə təşəkkürümü bildirməkdə bu qədər uzun gecikmə baş verdi. «Erkən çələnglər»i [2] oxumaqdan bilirəm ki, siz şairsiniz, və buna görə də kitabı açanda qulağıma oxşayan bu gözəl, əzəmətli, axıcı misralar mənə yüksək həzz saatı vəd edir ki, tezliklə özümü məcburi işin əvəzinə onunla mükafatlandıracağam. Əlaqəni təxmin edirəm və qeyd edirəm ki, qədim şairlərin şahidliyinə görə Troydan sağ-salamat evinə qayıdan bir insanın ölməsinə imkan verdiyinizə görə nə qədər mərhəmətli ola bilirsiniz. Bir daha ən böyük təşəkkürümü qəbul edin. Səmimi qəlbdən sizə bağlı Freyd Qeydlər: [1] Tsveyqin «Tersit. Üç pərdəli faciə» kitabı (1907). [2] S. Tsveyqin şeirlər toplusu (1906). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

4 iyul 1908 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 4 iyul 1908 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! “Balzak”[1] əsərinizə görə sizə çox sağ olun, onu bir nəfəsdə oxudum. Təsvir etməyə çalışdığınız o burulğan o qədər cəlbedicidir. Bu müəllif sizə çox yaxındır; Napoleonunuzun kim olduğunu bilmirəm, lakin sizdə hər ikisi üçün səciyyəvi olan ruhlara yiyələnmə cəhdi xeyli dərəcədə mövcuddur ki, bunu dilinizdə büruzə verirsiniz, — oxuyarkən gözəl ata minmiş cəsur süvari obrazı məni durmadan təqib edirdi. Mən sizin fikirlərinizə asanlıqla hopuram, sanki onlarla çoxdan tanışam. “Tersit”[2] çox yaxşıdır, yerlərdə məst edicidir, lakin nə üçün bu və ya digər xarakteri mütləqləşdirməli, baş qəhrəmanı şarj etməli! Mənim kimi rasional düşünən adam üçün hər cür sual vermək asandır. Mənə elə gəlir ki, siz öz əsərlərinizi mənə göndərməyi qayda olaraq götürməklə çox gözəl edirsiniz və icazə verin soruşum, məgər mən də öz növbəmdə sizə hər hansı öz — doğrudur, tamam başqa cür — əsərlərimi təklif edə bilmərəmmi? Səmimi qəlbdən sizə bağlı Freyd Qeydlər: [1] Onore de Balzakın 1908-ci ildə Tsveyq tərəfindən yazılmış romanlaşdırılmış bioqrafiyası. [2] Əvvəlki məktuba bax. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 dekabr 1911 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 dekabr 1911 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Dərin hörmətli cənab doktor! Özünüzün zərif və psixoloji cəhətdən əhəmiyyətli uşaq hekayələrinizi [1] göndərdiyiniz üçün sizə böyük təşəkkürümü bildirirəm. Təəssüf ki, geniş oxucu dairəsi məni — hər halda, müvəqqəti olaraq — kitabdan ayırdı, elə ki, ilk hekayəni oxumağa ancaq macal tapdım. Lakin bəlkə də siz buna görə inciməyəcəksiniz, çünki bir qoca oxucu əvəzinə bu qədər gənc oxucu qazanmısınız. Dərin ehtiramla, sizə sadiq Freyd Qeydlər: [1] S. Tsveyqin «İlk təcrübə. Uşaqlıq ölkəsindən dörd hekayə» kitabı 1911-ci ildə nəşr olunmuşdur. Kitaba «Alatoranlıqda», «Müəllimə», «Yandırıcı sirr», «Yay novellası» daxil idi. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

19 oktyabr 1920 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 19 oktyabr 1920 — Freyd Tsveyqə Vyana IX, Bergqasse 19 Çox hörmətli cənab doktor, Burada, nəhayət ilk dəfə rahatlıq taparaq, gözəl kitabınıza [1] görə Sizə təşəkkür etmək borcumu xatırladım. Kitabı burada tapdım və hələ ilk iki həftənin təlaşı içində oxudum. Fövqəladə həzzlə oxudum, əks halda bu barədə Sizə ümumiyyətlə yazmağa ehtiyac olmazdı. Anlama tamlığı söz ifadəsi ustalığı ilə birləşərək nadir həzz verir. Məni xüsusilə doyğunluq və gərginlik maraqlandırdı ki, bunlar sayəsində cümləniz təsvir olunanın ən intim mahiyyətinə getdikcə daha çox yaxınlaşır. Bu, yuxuda simvolların yığılmasına bənzəyir ki, bu da gizlinin getdikcə daha aydın təzahür etməsinə imkan verir. Əgər mətninizə xüsusilə sərt ölçü ilə yanaşsaydım, deyərdim: Balzak və Dikkenslə bacarmağı tamamilə bacardınız. Lakin bu çox da çətin deyildi, bunlar sadə düzxətli tiplərdir. Bu rus çaşdırıcısı ilə iş isə bu qədər uğurlu bitə bilməzdi. Burada boşluqlar və yan keçilmiş tapmacalar hiss olunur. İcazə verin — həvəskar olsam da — mövcud materialı təqdim edim. Üstəlik, sahəsi Dostoyevski olan psixopatoloqun da burada müəyyən üstünlüyü ola bilər. Məncə, Siz Dostoyevskinin arxasınca ona aid edilən epilepsiyanı buraxmamalı idiniz. Onun epileptik olması çox az ehtimallıdır. Epilepsiya — ruhi quruluşdan kənar orqanik beyin zədələnməsidir və bir qayda olaraq ruhi həyatın təzahürlərinin azalması və sadələşməsi ilə bağlıdır. Bu xəstəliyin ruhən yüksək səviyyədə duran insanda yalnız bir tək halı məlumdur və bu da emosional həyatı haqqında az bildiyimiz intellektual nəhəngdir (Helmholts) [2]. Epilepsiya aid edilən bütün digər böyük şəxsiyyətlər saf isterik idilər. (Fantast Lombrozo [3] hələ diaqnoz qoyarkən bu fərqi edə bilmirdi). Lakin onların bu fərqləndirilməsi heç də tibbi pedantizm deyil, kifayət qədər mahiyyətli bir şeydir. İsteriya ruhi quruluşun özündən qaynaqlanır, o, dahi bədii yaradıcılıqda açılan həmin orqanik ilkin qüvvənin ifadəsidir. Lakin o, həm də bu ilkin istəklər arasında hökm sürən və sonra ruhi həyatı iki düşərgəyə parçalayan xüsusilə güclü və həll olunmamış konfliktin əlamətidir. Düşünürəm ki, bütün D.-ni onun isteriyası üzərində qurmaq olardı. İsteriyada, Dostoyevskinin isteriyası kimi isteriyada orqanik meyillilik amili nə qədər boğucu dərəcədə güclü olsa da, yenə də maraqlıdır ki, nəzəriyyəmizin əhəmiyyət verdiyi digər amili də bu halda aşkar etmək mümkündür. Dostoyevskinin bioqrafiyalarından birində mənə elə bir yer göstərdilər ki, orada — dilimə bir ifadə gəlir — onun yetkinlik illərinin sonrakı xəstəliyi ilə atası tərəfindən çox ciddi şəraitdə baş vermiş cəza arasında faciəli (haqlıyam?) əlaqə müəyyən edilir. «Nəzakət» mülahizələrindən orada, əlbəttə, işin nədən ibarət olduğu deyilmir. Bu yeri tapmaq Sizin üçün məndən asan olacaq. Uşaqlıq dövrünün bu halı — «İlk təcrübələr»in müəllifinə sübut etməyə ehtiyacım yoxdur — sonrakı edamdan əvvəlki hala tutma şəklində təkrarlanma üçün travmatik qüvvə vermişdi və D.-nin bütün həyatını ata-çar hakimiyyətinə ikili münasibət ələ keçirir: şəhvətli mazoxist tabeçilik və üsyankar qəzəb. Mazoxizm «azad olmağa» bütün qüvvələrlə can atan günah hissini özündə ehtiva edir. Sizin süni sözdən qaçmaq üçün «dualizm» adlandırdığınız şey bizdə «ambivalentlik» adlanır. Hisslərin bu ambivalentliyi həm də ibtidai insanın ruhi həyatının mirasıdır ki, lakin digər xalqlardan daha yaxşı və şüura daha əlçatan şəkildə rus xalqında qorunub saxlanmışdır, bunu bir neçə il əvvəl həqiqi rus pasiyentinin [4] ətraflı xəstəlik tarixçəsində göstərə bilmişəm. Ambivalentliyə bu güclü meyillilik, uşaqlıq travması ilə birləşərək, isterik xəstəliyin fövqəladə intensivliyini əvvəlcədən müəyyən edə bilərdi. Ambivalentlik qeyri-nevrotik ruslarda da, Dostoyevskinin demək olar ki, bütün personajlarının qəhrəmanlarında da kifayət qədər aydın görünür. Onun yaradıcılığının demək olar ki, bütün xüsusiyyətləri — ki, heç biri, yəqin ki, Sizin diqqətinizdən yayınmamışdır — bizim üçün anormal, ruslar üçün isə daha adi olan ruhi meyilliliklə, daha doğrusu: cinsi quruluşla izah olunur ki, bunu ayrılıqda göstərmək çox asan olardı. İlk növbədə, bütün əzabverici və qəribə olanlar. Psixoanaliz olmadan D. anlaşılmazdır, yəni o, buna ehtiyac duymur, çünki hər bir personajı və hər bir cümləsi ilə özü onu izah edir. «Karamazov Qardaşları»nın məhz Dostoyevskinin şəxsi problemini — atababasını — mövzu edərək hərəkətin və pis niyyətin bərabərliyi haqqında psixoanalitik tezisi əsaslandırması — yalnız bir nümunədir! Həmçinin onun cinsi məhəbbətinin özünəməxsusluğu — ki, ya cilovsuz ehtiras, ya da sublimasiya olunmuş şəfqət şəklində təzahür edir — qəhrəmanlarının sevdikləri zaman sevdiklərini, yoxsa nifrət etdiklərini, və nə vaxt sevdiklərini bilməmələri və s. onun psixologiyasının hansı qeyri-adi torpaqda bitdiyini göstərir. Sizin halınızda mən narahat deyiləm ki, bir anlaşılmazlıq yarana bilər, guya sözdə patoloji elementin vurğulanması Dostoyevskinin poetik yaradıcılıq istedadının əzəmətini azaltmaq və ya izah etmək məqsədi daşıyır. Artıq uzadılmış bu məktubu çoxsəbirli materialın təlqini ilə, heç də onun tükənməsi nəzərə alınmadan, təşəkkürün ikinci ifadəsi və səmimi salamla bitirirəm. Sizin Freyd Qeydlər: [1] «Drei Meister, Balzac, Dickens, Dostojewski», Insel-Verlag, Leypsiq 1920. Rus dilinə tərcümədə: Üç usta: Balzak. Dikkens. Dostoyevski. Leninqrad, 1929. [2] Herman fon Helmholts (1821-1894) — alman həkimi, fizioloqu və fiziki. [3] Çezare Lombrozo (1836-1909), italyan psixiatrı, «Dahilik və dəlilik» əsərinin müəllifi. [4] Söhbət Sergey Pankeyevdən gedir. Bax: Freyd Z. Bir infantil nevrozun tarixindən. [Canavar-adam] (1918b) ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

3 noyabr 1920 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 3 noyabr 1920 — Tsveyq Freydə Zaltsburq, Kapusinerberq, 5 Dərin hörmətli professor! Əgər sizə dərin və mənim üçün bu qədər dəyərli olan məktubunuza görə təşəkkürümü yalnız bu gün bildirirəmsə, bu gecikmə yalnız onunla izah olunur ki, mən Zaltsburqa üç həftəlik mühazirə səfərindən dünən qayıtmışam. Təsəvvür edə bilərsiniz ki, Dostoyevskinin patoloji obrazını sizin qavrayışınız mənim üçün nə qədər maraqlıdır, təbii ki, mənim qavrayışımdan fərqli olaraq, mövzunun peşəkar biliyinin dəyərinə malikdir. Bilirəm ki, hər şeyin bilicisi olan Dostoyevski üçün bu zahiri epilepsiya forması da yad deyildi — o, bunu öz Smerdyakovunda təsvir etmiş və göstərmişdir ki, elə insanlar var ki, müəyyən dərəcədə öz istəyi və iradəsi ilə xəstəliyi müəyyən dərəcədə şüurlu surətdə təkrar etmək qabiliyyətinə malikdirlər. Bundan sonra inanıram ki, onda həqiqətən də sirli şəhvətpərəstlik hissindən müəyyən növ tutmalara qarşı istək yaranırdı: burada, əlbəttə, psixopatoloq üçün ən cəlbedici sirlərdən biri də mövcuddur. Mənim etyüdümə bu qədər çox zəhmət sərf etdiyinizi görmək mənim üçün eyni zamanda həm utancverici, həm də xoş idi və xahiş edirəm, mənə inanın ki, mən bu cür fədakarlığı ən dərin minnətdarlıqla qiymətləndirməyə qadirəm. Mən o mənəvi nəslə aidəm ki, bilik baxımından başqa heç kimə sizə olduğu qədər böyük dərəcədə borclu deyildir və bu nəsil ilə birlikdə hiss edirəm ki, ruhunuzun kəşfinin bütün dərin əhəmiyyətinin ümumbəşəri sərvətə, Avropa elminə çevriləcəyi saat yaxınlaşır. İngiltərədən, Amerikadan mənə sizin və yaradıcılıq fəaliyyətiniz haqqında suallarla məktublar gəlir — bəlkə də, yavaş-yavaş vətənə də aydın olacaq ki, siz bizi nə qədər sonsuz zənginləşdirmisiniz. Və ümid edirəm ki, tezliklə bu barədə açıq və ətraflı danışmaq imkanım olacaq. Minnətdar hörmətlə sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

27 oktyabr 1922 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 27 oktyabr 1922 — Freyd Tsveyqə Vyana Hörmətli cənab doktor! Gözəl kitabınızı aldım [1], «həzzlə» oxunacaq. Əlyazma hissəsi orada haqsız yerə çox mənalıdır. Səmimi qəlbdən sizin Freyd Qeydlər: [1] Söhbət S. Tsveyqin ona psixoloji hekayə ustası şöhrəti gətirmiş «Amok» novellalar toplusundan gedir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 may 1924 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 may 1924 — Tsveyq Freydə Hazırda, Vyana, IX Qarnizonsqasse, 10 [may 1924-cü ilin əvvəli] [1] Dərin hörmətli cənab professor! Vyanda bir neçə gün qalan Romain Rolland mənə müraciət edərək sizə özünün əlverişli vaxtınızda sizi ziyarət etmək arzusunu çatdırmağımı xahiş etdi. Bu xahişi sizə çatdırmağı özümə şərəf hesab edirəm, hörmətli cənab professor; ümid edirəm ki, onun sizinlə şəxsən tanış olmaq arzusunun yerinə yetirilməsinə heç bir maneə yoxdur. Sizdən xahiş edirəm ki, cavabı ya birbaşa ona (Linke-Vintsayle, 4, Rigerin yanında* [2]), ya da mənə (Qarnizonsqasse, 10) göndərəsiniz. Telefonla məni yalnız səhərlər, səkkiz yarım ilə doqquz yarım arasında tapmaq olar, çünki qalan vaxtlarda mən onu müşayiət edirəm (nömrə 16 327). Bu gün sizə, hörmətli cənab professor, öz məhəbbətli minnətdarlığımı bildirmək və bir daha öz ehtiramımı ifadə etmək fürsətindən nə qədər məmnunluqla istifadə edərdim! Səmimi qəlbdən sizə sadiq Stefan Tsveyq *Xahiş edirəm onun ünvanını sirr saxlayasınız, R.R., təəssüf ki, fiziki cəhətdən çox zəifdir və korifeylərdən başqa heç kimi görmək istəmir. Qeydlər: [1] Məktubun yazılma tarixi dəqiq məlum deyil. [2] Riger Ervin (1889-1941) — vyanalı ədəbiyyatçı, S. Tsveyqin ilk bioqrafı. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

11 may 1924 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 11 may 1924 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Qəzetlərdən öyrəndim ki, R. Rolland Vyanadadır və o anda qiyabi olaraq hörmət etdiyim şəxslə nəhayət şəxsən tanış olmaq arzusu yarandı məndə. Lakin ona necə yaxınlaşacağımı bilmirdim. Sizin məlumatınız məni bir o qədər də sevindirdi ki, o, məni ziyarət etmək istəyir və görüşümüzlə bağlı təkliflərimi sizə çatdırmağa tələsirəm. İş günüm elə bölünüb ki, saat ikidən dördün yarısına qədər sərbəst oluram, ona görə də çərşənbə axşamından etibarən bu fasilə ərzində hər ikinizi gözləyə bilərdim, əgər bu barədə əvvəlcədən bilsəydim. Lakin mənim üçün daha çox arzuolunan olardı ki, hər ikiniz çərşənbə axşamı axşam saat səkkizin yarısında (nahardan sonra) ən dar çevrədə çay süfrəsi arxasında mənə ziyarət sevinci bəxş edəsiniz. Ev sakinlərindən başqa heç kim olmayacaq. Belə bir vaxtda qonaqlığa artıq bazar ertəsi hazır olardıq. Eşitmək mənim üçün çox təəssüf doğurur ki, Rollandın özü özünü fiziki cəhətdən yaxşı hiss etmir. Sizin iştirakınıza bir o qədər də ümid edirəm ki, son yarım ildə keçirdiyim əməliyyat nəticəsində nitq imkanlarım ciddi məhdudlaşıb və xüsusilə ona görə ki, mənim fransız dilim söhbət üçün tamamilə yararsız olardı. Bundan başqa, bu münasibətlə sizə şəxsi xarakterli bir xahişlə müraciət etmək niyyətindəyəm. Sizi və böyük dostunuzu ürəkdən salamlayıram. Sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

12 may 1924 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 12 may 1924 — Tsveyq Freydə IX , Qarnizonsqasse, 10 Bazar ertəsi [12 may 1924] [1] Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor! Yaxşı xəbəriniz üçün sizə böyük təşəkkür! Rolland yaxın axşamlar musiqi bayramında iştirak edəcək, sonra isə səhhətinə görə dərhal evə yollanmalı olacaq. Buna görə də o, yəqin ki, çərşənbə günü saat ikidən bir az sonra yanınıza gəlməyə icazə verəcək, və əgər mən sizə onun sizi ziyarət etmək icazəsinə malik olmasından duyduğu sevinci bildirirəmsə, o zaman onu müşayiət etmək və sizi yenidən (!) görmək imkanından duyduğum öz sevincim barədə də susmağa haqqım yoxdur, hörmətli cənab professor. Dərin ehtiramla səmimi qəlbdən sizə bağlı Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun yazılma tarixi alman redaktorları tərəfindən müəyyən edilmişdir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

5 noyabr 1924 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 5 noyabr 1924 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli və əziz cənab doktor! Cela va sans dire![1] Əgər sizin nə vaxtsa mənim adımı yeni əsərinizlə[2] əlaqələndirmək ehtiyacınız yaranarsa və bu övladınızı gələcək həyatda qeyri-qənaətbəxş himayəçiliklə xeyir-dua verməkdən qorxmasanız — bu mənim haqqımdır. Mən sizin həsr etmənizi yalnız bir şərəf kimi qəbul edəcəyəm və əsəri sondan əvvəlki əsəriniz kimi maraqla, bəlkə də eyni zövqlə oxuyacağam. Xoş arzularınıza görə təşəkkür edirəm və sizə xeyir-dualı iş qabiliyyəti və böyük uğurlar arzulayıram. Sizin Freyd Səmimi salamlarımı çatdırıram Anna Freyd Qeydlər: [1] Öz-özünə aydındır (fransız). [2] S. Tsveyq Freydə "Şeytanlarla müharibə. Hölderlin, Kleyest, Nitşe" (1925) kitabını həsr etmişdir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

14 aprel 1925 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 14 aprel 1925 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Möhtəşəm kitabınız üçün sizə çox sağ olun! Hölderlin haqqında, yəqin ki, ən bədii əsər olan bu ilk yazını bir nəfəsdə oxudum, özümə gəlmək və nəfəs dərmək üçün bir neçə fasilə verdim. Sizə deməliyəm ki, siz dildə elə bir şey yarada bilirsiniz ki, mənim anlayışıma görə, sizdən sonra heç kim bunu təkrar edə bilməz. Siz predmeti elə dərinliklə ifadə edə bilirsiniz ki, onun ən xırda təfərrüatları belə hiss olunur və görünür, əvvəllər ümumiyyətlə sözlə tutulmamış münasibətləri və keyfiyyətləri dərk etməyə imkan verirsiniz. Mən çoxdan metodunuz üçün bir müqayisə tapmağa çalışırdım; dünən nəhayət, bir dostumun, epiqraf və arxeoloqun ziyarətindən ilhamlanaraq ağlıma gəldi. Bu proses qədim mətnlərin köçürülməsinə bənzəyir. Bildiyimiz kimi, bu zaman nəmlənmiş kağız daşın üzərinə qoyulur və yumşaq parça yazı səthinin ən xırda çuxurlarına sıxılır. Bilmirəm, bu müqayisə xoşunuza gələcəkmi. Etirafım bir o qədər də əhəmiyyətlidir ki, axı təsvir etdiyiniz şey üçün dəqiq təsvir üsulu, əslində, mövcud deyil və bu çatışmazlıq digər qavrayış sahələrindən ən müxtəlif növ müqayisələrin istifadəsi ilə aradan qaldırılmalıdır. Əsas problem, şeytanla mübarizə haqqında çox şey demək olardı, yazmaq isə həddindən artıq uzun alınar. Şeytanla mübarizəmizin ayıq üsulu axı ondan ibarətdir ki, biz onu elmin hiss edilə bilən obyekti kimi təsvir edirik. Sizi ürəkdən salamlayıram sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

15 aprel 1925 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 15 aprel 1925 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq, Hörmətli cənab professor, sizin bu qədər məşğul olduğunuz halda, üstəlik bu qədər vacib işlərlə, dərhal kitabımı əlinizə götürməyiniz mənim üçün həyəcanverici və şərəflidir və sözləriniz mənim üçün çox şey ifadə edir. Sizə həsr etmə — yalnız minnətdarlıq ehtiramının əlaməti deyil: bəzi fəsillər, məsələn, Kleyest haqqında «Hissin patologiyası» və ya Nitsşe haqqında «Xəstəliyin apologiyası», siz olmasaydınız, ümumiyyətlə yazıla bilməzdi. Bununla demək istəmirəm ki, onlar psixoanalitik metodun bəhrələridir, lakin siz bizə şeylərə yaxınlaşmaq, həm ən xarici, həm də ən daxili hissə qorxu olmadan və hər hansı yalançı utancaqlıq olmadan yanaşmaq cəsarətini öyrətdiniz və cəsarət doğruçuluq üçün zəruridir — bu barədə sizin fəaliyyətiniz dövrümüzdə heç bir başqa fəaliyyətin şahidlik etmədiyi qədər şahidlik edir. Ümid edirəm ki, Vyanada sizi bir daha ziyarət etməyə mənə icazə veriləcək — arzum böyükdür, lakin vaxtınıza hörmətim daha da böyükdür. Hörmətli (!) qızınıza ən yaxşı arzularla və ehtiram ifadəsi ilə sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

3 iyun 1925 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 3 iyun 1925 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Dərin hörmətli cənab doktor! Mən artıq məruzəmi R. Rollana məxsus «Liber amicorum» [1] üçün göndərmişəm. İndi məni bir sual məşğul edir: sizin təklifinizdə məruzələrdən söhbət getmirdi. Nəşr xərclərini hansı vəsaitlərdən ödəmək lazımdır? Mən, təbii ki, sizdən xahiş edərdim ki, məruzəyə görə hesablaşmanın hansı həcmdə arzuolunan olduğunu mənə bildirəsiniz. Səmimi salamlarımı çatdırıram sizin Freyd Qeydlər: [1] «Dostlar kitabı» (lat.) ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

15 iyun 1925 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 15 iyun 1925 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq Dərin hörmətli cənab professor, mən Händel festivalından Leypsiqdən yenicə qayıtdım və dərin sevinclə məktubunuzu aşkar etdim. Nə yaxşı ki, məruzəni göndərmisiniz! Öz-özünə aydındır ki, heç bir pul lazım deyil, əksinə, əməyiniz artıq üzərində adınızın olması ilə özünü doğruldur. Bəlkə də sizə xoşdur eşitmək ki, sizə həsr etmənin özü şərəf olan kitabım yaxşı yoldadır: ilk on min nüsxə demək olar ki, tamamilə satılıb və Miladdan əvvəl yeni nəşr çıxır. Mən tez-tez sizi düşünürəm və həmişə sağlamlığınız və yaradıcılığınız üçün ən səmimi arzularla! Zəhmət olmasa, hörmətli qızınıza salam yetirin və qoy firavanlıq sizi tərk etməsin. Sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

5 fevral 1926 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 5 fevral 1926 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Romen Rollanın ad günü keçdi. "Liber amicorum" yəqin ki, artıq çapdan çıxıb. Mənə nüsxə gəlmədi və eşitsəm ki, onu gözləməyə əsasım yoxdur, təəccüblənməzdim. Amma bunu bilmək istərdim, çünki onu çox istəyirəm. Buna görə də sizə müraciət edirəm ki, nəşriyyatın iştirakçılara kitab göndərmək niyyəti var, adət olduğu kimi. Xahişlə, amma heç də tələb ilə deyil. Səmimi salamlarımı göndərirəm sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

6 may 1926 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 6 may 1926 — Tsveyq Freydə Zaltsburq Bayram gününü sevinc, sağlamlıq və keçici olmayan nailiyyətlərə görə haqlı qürur içində keçirməyinizi hörmətlə arzu edirəm. Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

8 may 1926 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 8 may 1926 — Freyd Tsveyqə Vyana, Zaltsburq, Kapusinerberq Səmimi təşəkkür daha layiqli və məzmunlu ola bilməzdi. Sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

4 sentyabr 1926 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 4 sentyabr 1926 — Freyd Tsveyqə Zemmerinq Vyana, IX , Berqqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Mənim şəxsən dr. St. Tsveyqi tanımağım və onun mənə daim böyük nəzakət və ehtiram göstərməsi az qala məndə təəssüf doğuracağdı. Axı indi mən şəxsi rəğbət üzündən hökmümün səhv olub-olmadığına dair şübhədən əziyyət çəkirəm. Əgər əlimə tanımadığım bir müəllifin belə bir novellalar kitabçası [1] keçsəydi, heç tərəddüd etmədən qərar verərdim ki, birinci dərəcəli yaradıcıya və bədii şedevra rast gəlmişəm. Lakin mən həqiqətən hesab edirəm ki, bu üç novella, daha dəqiq desək, onlardan ikisi şedevrdir. Birincisi, əslində, mənə artıq tanış idi, o vaxt mən onda hansısa bir detalı tənqid etmişdim, indi isə onu tapa bilmirəm. O, məndə xüsusi maraq oyatdı, çünki analitik yozuma yol verir, daha doğrusu, onu tələb edir və çünki sizinlə ünsiyyətdə əmin oldum ki, siz bu gizli məna barədə heç nə bilmirsiniz, amma götürüb onu qüsursuz libasda ifadə etmisiniz. Yəqin ki, siz belə yozum imkanını qəbul etmirsiniz, bəlkə də ondan ikrah edirsiniz, lakin mən onu inkar edə bilmərəm və bu dəfə onu daha dolğun əldə etdim. Analiz bizə güman etməyə imkan verir ki, yazıçının toxunduğu problemlərin və situasiyaların böyük, guya tükənməz zənginliyini məhdud sayda «ilkin motivlərə» endirmək olar ki, bunlar da əsasən sənətkarın ruhi həyatının sıxılmış yaşantı materialından qaynaqlanır, beləliklə, bu yozumlar həmin uşaqlıq fantaziyalarının libas geyindirilmiş, bəzədilmiş, sublimasiya edilmiş yeni nəşrlərinə uyğun gəlir. Bunu xüsusilə birinci novellada göstərmək asandır. Əgər şüursuz nüvəni bəzəksiz ifadə etsək, o, iyrəndirici təəssürat yaradır. Söhbət ananın özünü oğluna verməsindən gedir ki, onu cinsi həyata daxil etsin və bununla da onu uşağa ölümcül təhlükəli görünən onanizmdən qorusun. Yetkin illərdə insanlar tez-tez cinsi yetkinlik dövrlərindən qalan bu cür fantaziyaları xatırlayırlar! Şüursuza o, həmişə xasdır. O, bundan başqa, bütün qurtuluş əsərlərinin, məsələn, Vaqnerin operalarının əsasında durur. Poetik işlənmədə onanizm tamamilə yararsız olduğu üçün başqa bir şeylə əvəz edilməlidir, sizin novellanızda oyun əla əvəzedicidir. Sıxılmışlıq, boğulmuşluq, ən ciddi niyyətlərə baxmayaraq təkrarlanmalar, həyat təhlükəsi — bunlar birbaşa köhnə nümunənin cizgiləridir; onanizmin uşaq otağında qazandığı ilk ad «oynamaq» idi — təhlükəli oyun, uşağa dedilər, ondan ya dəli olurlar, ya da ölürlər, — və sizin belə heyrətamiz ustalıqla həyata keçirdiyiniz əllərin və onların hərəkətlərinin vurğulanması düz-əsl xəyanətkar təsir bağışlayır. Axı masturbasiyada əllər öz cinsi funksiyalarını yerinə yetirir. Sizin novellanızda gənc oyunçunun oğul roluna o qədər aydın işarə edilir ki, inanmaq çətinləşir ki, guya siz öz şüurlu niyyətinizə tabe olmamısınız. Lakin mən bilirəm ki, bu belə deyildi və siz öz şüursuzunuzu işə salmısınız. Məsələn, gənc polyak iyirmi dörd yaşındadır, on yeddi yaşında ərə getmiş qırx iki yaşlı qadının böyük oğlu da düz bu qədər idi. Əgər novellanın proloqunda deyilirsə ki, hər bir qadın şüursuz impulslara məruz qalır, bu, şüursuzu inkar etməyə heç də yönəlməmiş fasad deyil. Novellanın məzmunu isə əksinə göstərir ki, bu impulslar çox yaxşı müəyyən edilə bilər. Sədaqət andı ilə bağlanmış dul qadın öz ayıqlığını başqa kişilərdən gələn vəsvəsələrdən qorunmağa cəmləyir. O bilmir ki, ana kimi oğlunda libidonun fiksasiyası var ki, bu da aktivləşə bilər və tale ona məhz bu müdafiəsiz yerdən zərbə vurur. Bu, novellada tamamilə düzgün təsvir edilmişdir, mənim sözlərim isə yalnız analiz cəhdidir və poeziyanın gözəlliyini əks etdirmək cəhdi deyil. İkinci novella isə, əksinə, təkdayanır. Yazıçının şəxsi iştirakı az hiss olunur. Analitik motiv yozum tələb etmir, hər şey səthdədir. Atanın böyüyən qızının cinsəlliyinə paxıllığı, qız ki əvvəlki dövrlərdə onun cinsi obyekti, öz mülkü idi. Lakin bu motiv bizi qeyri-ixtiyari düşmən mövqe tutmağa vadar edir. Biz hesab edirik ki, atanın iddiası gecikmişdir, o, həqiqətən gənclərə rəqib deyil, o, həqiqətən öz vəzifəsini yerinə yetirmiş və qadınları maddi cəhətdən təmin etdikdən sonra artıq olmuşdur. Buna görə də biz onun taleyinə soyuq yanaşmaqda haqlıyıq. Üçüncü novellada da yozulacaq bir şey yoxdur. İlkin motiv aydındır: kişi ki, başqası ona öz sevgisini təklif edir. Lakin heç olmasa çoxları üçün, normal sayılanların hamısı üçün bu situasiya problemlə bağlıdır. Nə üçün kişi kişinin fiziki sevgisini qəbul edə bilmir, hətta ona ən güclü psixi meyil duysa belə? Bu, erosun təbiətinə zidd olmazdı ki, o, kişilər arasındakı təbii rəqabətin (paxıllıq əhvalının) aradan qaldırılması ilə xüsusi triumf qeyd edərdi. Həm də tarixi inkişaf mövqeyindən kişinin kişiyə sevgisi daha asan keçərdi, axı o, daha böyük məmnunluq verərdi, çünki ona kişi və qadın arasındakı yadlığın son qalığını aradan qaldırmaq lazım deyil və o, hər iki cinsin münasibətlərini zəhərləyən sadizm qarışığından məhrumdur. Bundan başqa, o, insanın «təbiətinə» zidd deyil, çünki o, biseksualdır, daha doğrusu, bu qabiliyyətsizlik həmişə mövcud olmamışdır, görünür ki, yalnız biz müasirlər üçün mövcuddur, hətta hamı üçün deyil. Kim onunla üzləşirsə, o, qeyri-ixtiyari ümidsiz əziyyət çəkir. Elementar görünən və yenə də elementlər vasitəsilə izah edilə bilməyən bu kənarlaşmanın əsaslandırılması nə deməkdir? Bunu heç kim bilmir və novellada bunu aydınlaşdırmaq cəhdi edilmir. Əlbəttə, haqlı olaraq. O, ataya keçmiş münasibətə işarə edir, kişiliyin zorla həddindən artıq vurğulanması vasitəsilə kompensasiya həyata keçirmək cəhdlərini nümayiş etdirir, lakin o, problemi lazım olduğu kimi təsvir etməyə cəsarət etmir. Bu təsvir elə bir sənətkarlıqla, açıqlıqla, doğruluqla və səmimiyyətlə həyata keçirilir, dövrün hər hansı yalançılığından və ya sentimentalizmindən o qədər azaddır ki, mən həvəslə etiraf edirəm: bundan daha uğurlusunu təsəvvür edə bilmirəm. Hətta bu tərifi də qınağa çevirmək olar. Predmetin hər bir qırışını təsvir etməyə qadir olan və hər bir affekt səsini eşitməyə imkan verən bu təsvir ustalığı oxucuya təsirə az qala mane olur. O, oxucuya təxmin və əlavələr üçün sahə qoymur və müəllifə heyranlıq təsvir edilənə marağı az qala boğur. Tənqid, yəqin ki, bu nailiyyət səviyyəsində aparılmır. O, yazıçının səmimiyyətinə toxunmayacaq və vurğunu kənar bir şeyə keçirəcək, hörmətli müəllimin qadına sevgi münasibətində «hisslərin qarışıqlığını» axtaracaq. Lakin bu kontekstdə qadın yalnız kontrast fiqurdur. Konflikt, əslində, ondan ibarətdir ki, gənc kişinin sevgisinə cavab vermək istəyir və sirli daxili qadağa üzündən bunu edə bilmir. Mən sizin novellalarınızı sıxışdırılmış şüursuz üzündən ən dərin həyəcanı tanıdığımız birinin əsərləri ilə müqayisə etdikdə, sizin xeyrinizə fərq görürəm. D. güclü pozulmuş nevrotikdir, onun əsərlərində ehtiyac gərginliyindən heç olmasa simvolik məmnunluq vasitəsilə azad olmağa yönəlmiş eqoist canatma aydın görünür və o, oxucunu qorxutmaq və əzab vermək imkanından da çəkinmir. Siz isə müşahidəçi, dinləyici tipisiniz, böyüyü anlamaq üçün xeyirxah və məhəbbətlə mübarizə aparırsınız. Siz hətta zorakı deyilsiniz. Sizdən bir parça viviseksiya üçün üzr istəmək əvəzinə, sizə təşəkkür edir və ürəkdən salamlayıram. Səmimi qəlbdən sizin Freyd Qeydlər: [1] Söhbət S. Tsveyqin «Hisslərin qarışıqlığı» (1926) toplusundan gedir. «Qadının həyatından iyirmi dörd saat» novellasını Freyd müəllif əlyazmasında oxumuşdur. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

8 sentyabr 1926 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 8 sentyabr 1926 — Tsveyq Freydə Kapuzinerberq, 5 Zaltsburq Ən hörmətli cənab professor, mənəvi fəaliyyətinizlə yanaşı, heyrətamiz dərəcədə böyük bir sənət də nümayiş etdirirsiniz: yaxşılıqla utandırmaq! Mənə söylədiyiniz sözlər tək deyil, həm də istirahət vaxtınızda insanlar və problemlərlə məhdudlaşdığınız halda, əslində sizə sonsuz borclu olan bir əsərə bu qədər əsaslı şəkildə nəzər salmaq qayğısını öz üzərinizə götürməyiniz faktı məni həqiqətən çaşdırır — dünən qələmə heç əl vura bilmədim. Mənə, bir çoxlarının sizə nə borclu olduğunu aydın deməyə icazə verin — psixologiyada cəsarət. Siz bütöv bir dövrün saysız-hesabsız ədəbiyyatçısını komplekslərdən azad etdiniz. Sizin sayənizdə biz çox şey görürük, sizin sayənizdə biz adi halda görülə bilməyəcək, deyilə bilməyəcək çox şey deyirik. Bu, indi hələ aşkar deyil, çünki bizim poeziyamız hələ tarixi olaraq, öz ilkin predmetli formalarında görünmür, on və ya iyirmi il keçəcək — o zaman yalnız görəcəklər ki, Fransada Prusta, İngiltərədə Lourens və Coysa, bəzi almanlara qəflətən başqa psixoloji cəsarət verən əlaqə harada idi. Onun adı olacaq — siz. Və biz heç vaxt bu böyük kəşf edəni inkar etməyəcəyik. Mənim üçün psixologiya (siz bunu hər kəsdən yaxşı başa düşürsünüz) indi əslində həyatımın yeganə ehtirasıdır. Və o zaman, kifayət qədər uzağa irəliləsəm, onu ən çətin obyektdə, öz üzərimdə yoxlamaq istərdim. Və freyddən sonrakı dövrün özünütərcümeyi-halı əvvəlki dövrlərin hamısından daha aydın və cəsarətli ola bilər. Mən elə bu müstəvidə Tolstoyu öyrənirəm — o, hər gün özünü cəsarətli və doğru danışmağa inandırırdı. Lakin o, həqiqətən aşkar həqiqətlərdən yayınır. İndiyə qədər onu həyatında bir dəfə də olsun həqiqətən dibinə qədər sarsıtmamışdır və mən bunu çox istəyirəm. Ən müasirlərdən cəsarətli olan (kifayət qədər biliyə malik olmadan) Hans Yeğer olmuşdur «Xristianiya boheması» və «Xəstə məhəbbət» əsərlərində[1]. Eyni tərzdə hələ mənim üçün əlçatmaz olan Frank Harrisin kitabı da olmalıdır[2]. Lakin mənə elə gəlir ki, bizim dövrümüz, məhsuldar cəhətdən zəif, özündən sonra bilik və sənədlər buraxacaq, cəsarətinə görə bunu sizə borcludur. Mənim daha dərin bir arzum yoxdur, nəinki sağlamlığınızın möhkəm qalması, fəaliyyətinizin daha da güc qazanması arzusundan: siz hələ də ruh uğrunda görünməz mübarizədə həlledici qüvvəsiniz. Siz hələ də bizə mənəvi olanın mexanikasını yaradıcı şəkildə izah edən yeganə insansınız. Sizə hər zamankından daha çox əməldə ehtiyacımız var. Sevgi, minnətdarlıq və ehtiramla sizə dərindən bağlı Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Yeğer Hans Henrik (1854-1910) — norveçli yazıçı; «Xristianiya bohemasından həyat» romanı (1885) 1902-ci ildə alman dilində nəşr edilmişdir, «Xəstə məhəbbət» romanı (1893) — 1920-ci ildə. [2] Harris Frank (əsl adı Ceyms Tomas Harris, (1856-1931) — ingilis yazıçısı. Söhbət, görünür, onun 1926-1929-cu illərdə alman tərcüməsində çıxmış sensasiyalı «Mənim həyatım və məhəbbətim» (1923-1926) kitabından gedir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

18 mart 1927 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 18 mart 1927 — Tsveyq Freydə Oteldə-Şate Sen-Jorj Rut-de-Freje — Kann Dərin hörmətli cənab professor, yola düşməyimdən iki gün əvvəl sizə bir daha qısa bir müraciət etməyə cəsarət edirəm. Əlbəttə, Bethovenin yubileyi [1] sizi də ziyarətlərlə yükləmişdir — buna baxmayaraq, Jül Romenin [2] xatirinə bir söz deməyə icazə verirəm — təkcə ona görə deyil ki, o, Fransanın ən yaxşı şairlərindən biridir, həm də ona görə ki, o, fransız şairləri arasında ilk olaraq «Nüvel Revü Frans»da sizin yaradıcılığınız haqqında ən güclü əks-səda doğuran o əsəri yazmışdır. Bethoven bayramı münasibətilə o, Vyanalıdadır və sizinlə görüşmək üçün icazə almaq fikri ona əsl xoşbəxtlik bəxş edərdi. Ümid edirəm ki, səhhətiniz ona sizinlə yarım saatlıq söhbət etməyə imkan verəcəkdir. Dəyişməz hörmətlə, sizi tez-tez xatırlamaqla! Sizə dərin sədaqətlə Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Lüdviq van Bethovenin (1770-1827) ölümünün yüz illiyi 27 mart 1927-ci ildə Vyanda təntənəli surətdə qeyd olunmuşdur. [2] Romen Jül (əsl adı Lui Fariqül, 1885-1972) — fransız yazıçısı, S. Tsveyqin bəzi əsərlərini tərcümə etmişdir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 may 1928 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 may 1928 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX. Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Yeni hədiyyənizə [1] görə sizə ürəkdən təşəkkür edirəm. Qələminizdən çıxmış bir şeyi oxumaq mənim üçün həmişə dərin bir zövqdür. Nə qədər bəhrəli çalışqansınız! Başqalarını anlamaq bacarığı sizdə əsl korifey kimi inkişaf edib, lakin ümumiyyətlə, mən daha çox yaradıcını sevirəm («Hisslərin qarışıqlığı»). Sizdə böyük daxili təvazökarlıq görürəm — sənətkar üçün çox nadir keyfiyyət. Sizi ürəkdən salamlayıram sizin Freyd Qeydlər: [1] Söhbət S. Tsveyqin «Öz həyatının şairləri. Kazanova, Stendal, Tolstoy» (1928) kitabından gedir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

19 sentyabr 1929 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 19 sentyabr 1929 — Freyd Tsveyqə Sənət. «Teqel qəsri» Berlin-Teql Yeni gözəl göndərişiniz üçün səmimi minnətdarlığımı bildirirəm. Sizə son dərəcə sadiq Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

4 dekabr 1929 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 4 dekabr 1929 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Dərin hörmətli cənab doktor! Sizə təəccübümü bölüşməyi təklif edirəm. Bugünkü gəzintim zamanı qeyri-ixtiyari olaraq nəhəng, gözəçarpan bir afişaya diqqət yetirdim; orada hansısa cənab Ş. Meylen [1] bütün reklam vasitələri ilə mənə qarşı yönəlmiş, 7 dekabra təyin edilmiş məruzəsini elan edir. Nə olsun, qoy belə olsun, o, bədniyyətli axmaqdır, ari fanatikidir, Berlində psixoanalitik təhsil almağa çalışdığı zaman bir neçə ay keçdikdən sonra qeyri-normal və yararsız şəxsiyyət kimi uzaqlaşdırılmış, bundan sonra isə, ehtimal ki, qisas və tez şöhrət qazanmaq naminə mənim haqqımda psevdoanalitik bir kitab nəşr etmişdir; doktor Dril [2] Frankfurt qəzetində bu kitabı kəskin şəkildə «alçaqlıq» kimi səciyyələndirmişdir; o, hiylə yolu ilə xanım professor Şmuttser [3] vasitəsilə mənim fotoşəkilimi çoxaltmaq imkanı əldə etmişdir , məhdudiyyət və küstahlıqdan mənə heyrətamiz dərəcədə qüsurlu məktublar yazır və s. Bu afişada onun kitabının üç tövsiyəsi göstərilmişdir. Yuxarıda — K. Q. Yunqa məxsus olan, aşağıda «Berliner tsaytunq»dan anonimin, ortada — sizin. Bu mümkündürmü? Kitabı oxumusunuzmu? Onun niyyətlərinin nədən ibarət olduğunu görmədinizmi? Bəs siz necə onun pəncəsinə düşdünüz? Yoxsa həqiqətən belə bir fikirdəsiniz? Yaxın münasibətlərimizə görə yenə də sizdən şəxsən izahat almaq istərdim. Səmimi qəlbdən sizə bağlı Freyd Qeydlər: [1] Meylen Şarl Emil (1886-cı ildə anadan olmuşdur) — amerikalı dilettant-psixoanalitik, «Freydin faciəvi kompleksi. Psixoanalizin təhlili» (1929) kitabının müəllifi. [2] Dril Robert — «Frankfurter tsaytunq» qəzetinin redaktoru. [3] Şmuttser Ferdinand (1870-1928) — 1926-cı ildə Freydin portretini çəkmiş vyanalı rəssam; Şmuttser Alisa (1884-1949) — onun arvadı. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

6 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 6 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə Zaltsburq, Kapusinerberq, 5 Dərin hörmətli cənab professor! Sizin nəzakətli məktubunuzun məzmunu mənim üçün son dərəcə kədərlidir. Mən o cənab Meylənlə tanış deyiləm və onun kitabı haqqında heç vaxt açıq şəkildə fikir bildirməmişəm. O, kitabı bir vaxtlar mənə məktubla birlikdə göndərmişdi, mən ona müəyyən dərəcədə baxdım, o qədər də ətraflı deyil və əsasən ona görə ki, birinci səhifədə sizin fotoşəkiliniz yerləşdirilmişdi və mən gördüm ki, o, əsasən sizinlə məşğul olur. Mən o vaxt ona yazdım ki, kitab hazırda mənim üçün vacibdir, çünki özüm sizin haqqınızda həcmli bir əsər üzərində işləyirəm və bu metodu müəllifə tətbiq etməyi maraqlı hesab edirəm, lakin onun bunu etdiyi tərz mənə müəyyən dərəcədə dolayı görünür. Sonra mən cənab Meyləndən bir məktub aldım, o məktubda məndən xahiş edirdi ki, «dolayı» sözü ilə nə nəzərdə tutduğumu dəqiqləşdirim. Onun məktubuna cavab vermədim — və indi siz, mənim təəccübümə, məlumat verirsiniz ki, o, yəqin ki, ona göndərdiyim kitaba görə təşəkkür etdiyim məktubumdan hansısa qeyri-düzgün bir cümlə çıxarıb və onu afişada çap edib. Mən tamamilə bilmirəm ki, o, oradan nə çıxarıb və təbii ki, ona nə yazdığımı heç bir şəkildə xatırlaya bilmirəm. Lakin məktublardan kontekstdən qoparılmış ayrı-ayrı ifadələrin, müddəaların bu şəkildə sui-istifadəsi həqiqətən dözülməzdir, mən dərhal bu cənabdan buna son qoymasını tələb edəcəyəm. Həqiqətən də ehtiyatlı olmaq lazımdır! Sizə səmimi təşəkkür edirəm, hörmətli cənab professor, ona görə ki, siz bir anlıq da olsa inanmadınız ki, mən bu hiylələrdən xəbərdaram. Mən heç vaxt sizin yaradıcılığınıza və sizə indiki qədər yaxın olmamışam və buna görə də mühazirə zamanı sizin yaradıcılığınızın yanlış təfsiri və kobudlaşdırılması məni özümü də maraqlandırmalıdır (mən indi bu kitabla ətraflı tanış olmaq niyyətindəyəm). Bizi şəxsən, yəqin ki, sizin təliminizin bəzi yanlış təfsirləri qəzəbləndirmişdi — biz hadisəyə xarici tərəfdən başqa cür baxırıq, biz bilirik ki, bu cür pöhrələr və budaqlar hər ağacda əmələ gəlir, lakin bu dönüklər zaman keçdikcə başqa mənada həqiqətən də «düşürlər», solmuş yarpaqlar kimi, və yalnız təmiz gövdə, sima qalır. Mən indi Mesmerə qarşı, bəlkə də, 40 və ya 50 köhnə broşür oxumuşam, əsasən o müəlliflərin əsərlərini ki, əvvəlcə onun təliminə xidmət etmiş, sonralar isə öz tənqidləri ilə ona olan marağı daha da qızışdırmışdılar; indi onları kim xatırlayır, bizə isə yalnız bir adam məlumdur — Mesmer. Mesmer haqqında bu işdə siz dəfələrlə öz taleyinizlə paralellər aşkar edəcəksiniz, mənə elə gəlir ki, demək olar ki, fatalist bir haldır ki, həmin şəhərdə təxminən yüz il sonra psixi müalicə təsiri yenidən əsaslandırılmışdır və 1785-ci ilin akademiyaları və professorları 1885-ci ilin akademiyalarına və professorlarına inanılmaz dərəcədə bənzəyirlər. Ümid edirəm ki, kitabda təqdim olunan baxış sizin marağınıza səbəb olacaq; mənim üçün Mesmer Kolumbdur, psixi müalicə metodunun ilk kəşfçisidir, həm də o mənada Kolumbdur ki, o, ömrünün sonuna qədər Hindistana dəniz yolu kəşf etdiyini düşünürdü, halbuki əslində Amerikanı kəşf etmişdi. Əslində, başqalarının əksinə olaraq, mən göstərmək istərdim ki, o, artıq siqnezasiya fenomenini, hipnozu əlində tuturdu, özü bundan xəbərsiz və bunu anlamadan, çünki gözlərini onun maqnetizm haqqında orta əsr barbar təsəvvürləri örtmüşdü. Lakin təsdiqləmək lazım gələcək ki, birincisi, Mesmer heç vaxt şarlatan olmamışdır, əksinə idealist və vicdanlı tədqiqatçı olmuşdur, ikincisi, akademiyalar və universitetlər iki yüz il ərzində ən anlaşılmaz və paxıl şəkildə onu tanımamışdılar. Mesmer haqqında böyük əsərdən sonra missis Eddi [1] haqqında miniatür gəlir, yarı ciddi, yarı şən, və kitabın ikinci əsas hissəsi — artıq bir neçə ildir planlaşdırılan sizin və yaradıcılığınız haqqında əsərdir [2]: yəni Mesmer — psixi müalicə metodunun, «ruhla müalicə»nin qabaqcadan xəbər verənidir, siz isə — biliyidir, kitabın adı belə olacaq. Mən artıq sizin hörmətli qızınızdan xahiş etmişəm ki, sonradan Vyanada 8 və ya 14 gün psixoanalitik arxivdə işləməyimə icazə versin və bəlkə də mənə bəzi şəxsi materiallar təqdim etsin. Mənə (Mesmerlə analogiya baxımından) məhz müqavimət, istehza, kənaraçıxma, pamfletlərdə və səhnədə lağ etmə şahidlikləri, universitetlərin davranışı haqqında sənədlər lazımdır və mən sizin dostlarınızın əlindən gələn köməyinə ümid edirəm. İşin gedişi mənə bu gün artıq tamamilə aydındır və mən, bəlkə də, təkəbbür göstərməyəcəyəm, əgər deyərsəm ki, səviyyə yenə də əksər icmallardakılardan bir qədər yüksək olacaq. Mən əsasən müalicə təsirinin özünə deyil, dünyaya təsirinə, bu kəşf sayəsində bütün mənəvi və əxlaqi həyatın yenidən formalaşdırılmasına toxunmağa çalışacağam. Bir daha sizə təşəkkür edirəm, əziz, hörmətli cənab professor, ona görə ki, bu işdə mənim üzərimə günah qoymursunuz; mən bu gün öz fikrimi bu cənab üçün aydın və qəti şəkildə bildirəcəyəm. Səmimi ehtiramla çoxdan sizə sadiq olan Ştefan Tsveyq Sizin yaradıcılığınız haqqında böyük tədqiqatı martda başlamaq niyyətindəyəm (o vaxta qədər Mesmer və əziz missis Eddi haqqında yazılıb qurtaracaq) və ümid edirəm ki, onu hələ yaydan əvvəl tamamlayacağam. Qeydlər: [1] Beyker-Eddi Meri (1821—1910) — «Xristian elmi»nin əsasını qoyanlardan biri (bax: s. 37-yə şərh); psixi xəstəliklər nəticəsində ağır iflicdən əziyyət çəkmiş, mezmerist tərəfindən müalicə edilmiş, sonralar özü də həmin üsulla xəstələri müalicə etməyə başlamış, lakin nəhayət mezmerizmdən imtina etmiş, onu telepatiya və okkultizmlə bağlı hesab etmişdir. [2] Söhbət «Ruhla müalicə. Mesmer, Meri Beyker-Eddi, Freyd» (1931) kitabından gedir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 dekabr 1929 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 dekabr 1929 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Dərin hörmətli cənab professor! Əlbəttə, anlaşılmazlığı qavramamla bağlı yanılmamısınız. Sui-istifadə həmin gözətçinin xarakterinə tam uyğun gəlirdi, xəyanət isə sizin adınızla heç cür uzlaşmır. Və buna baxmayaraq, diqqətinizi ehtiyatlılıq barədə öz sözlərinizə cəlb edirəm. Avropaya amerikan utanmaz reklam üsulları nüfuz edəndən bəri, bir dəfə açıq şəkildə deyilmiş sözləri geri götürmək mümkün olacağına ümid etmək çətindir. Bu gün mənim afişa dirəyindən köçürdüyüm, sizə aid edilən ifadələr belədir: "Son dərəcə əhəmiyyətli. Freydin yolu ilə gedənlərin əksəriyyətindən qat-qat dərin mövzuya nüfuz etmə və daha müəmmalı ilkin səbəbləri tanıma". Yeni kitabınızda yer alacağım barədə xəbərləriniz, əlbəttə ki, mənim üçün M.-in məruzəsindən daha maraqlıdır. Əgər niyyətinizdən sizi daşındıra bilməyəcəyəmsə, onda mənə onu dəstəkləməkdən başqa heç nə qalmayacaq. Nəşriyyatımızın rəhbəri A. Ştorfer [1] "arxivdə" müasirlərin ifadələrindən ibarət "xəzinələr" toplamışdır ki, onları da, əlbəttə, sizin ixtiyarınıza verəcəkdir. Öz konsepsiyanızı təsdiqləməyə can atmayın. Vyana rəsmi dairələrinin lehinə yalnız bir tərif demək istərdim ki, bu da Mesmerlə analogiyaya ziddir. Mənimlə sadəcə maraqlanmadılar və bu yaxşı oldu. Psixiatriya, hətta psixoanaliz professoru olsaydım nə edərdim? O ya mənə mane olardı, ya da faydasız olardı. Əslində, Yunq, Adler və Ştekel kimi sözdə uzaqlaşmış şagirdlərim pis davrandılar. Heyne'nin sözləri ilə desək, "bəşəri baxımdan adi". Bütün qəlbi ilə sizin Freyd Qeydlər: [1] Ştorfer Albert Yozef (1888—1944) — vyanalı psixoanalitik, 1921-ci ildən Vyandakı Beynəlxalq Psixoanalitik Nəşriyyata rəhbərlik etmişdir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

9 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 9 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq Dərin hörmətli cənab professor! Səmimi qəlbdən sizə nəzakətli məktubunuz üçün təşəkkür edirəm. Sizə bildirməyə borclu olduğumu hiss edirəm ki, mən artıq çoxdandır bu işə çox sevinirəm və bundan başqa, hesab edirəm ki, Mesmerə qarşı qoyma yalnız öncəgörmə ilə biliyin, hiss edilən, lakin qavranılmayan ilk sadəlövh cəhdin və yüz il sonra həyata keçirilmiş əsl irəliləyişin qarşı-qarşıya qoyulması mənasına gəlməlidir. Mənim hissiyyatıma görə, onların arasında demək olar ki, fasiləsiz anlaşılmazlıq, laqeydlik, cəhalət və şarlatanlıq əsri uzanır. Bilmirəm, fürsət düşdükdə Vyanda sizin vaxtınızı almaq və iki-üç ay sonra Mesmer haqqında əsəri də oxumağa lütf göstərməyinizi xahiş etmək kimi bir ədəbsizliyə haqqım çatırmı. Bəlkə də nəyisə qaçırmışam — axı məni orada yalnız həqiqi idrakdan cəmi iki addım aralı duran və bu son addımları atmaq əvəzinə düz O biri tərəfə keçən insanın faciəli problemi, həmçinin onun şərəfinin xilası cəlb edir — axı Mesmer heç vaxt nə fırıldaqçı, nə də onu təsvir etdikləri kimi xəsis cəngavər olmamışdır, əksinə, orta əsr məhdudluğuna baxmayaraq, çox ehtiyatlı, real fəaliyyət göstərən realist, dahi deyil, lakin instinktlə istedadlı bir şəxs olmuş və bütün elmlər doktorlarını universal təhsili ilə üstələmişdir. Sizin yaradıcılığınıza və doktor Ştorferdəki arxivə aid materialı sistemli şəkildə işləyə biləcəyim üçün əvvəlcədən çox sevinirəm və burada mənə tam sərbəstlik verdiyiniz üçün sizə təşəkkür edirəm. Çünki bəlkə də məhz sizin üçün ən vacib olan şey — müalicə metodu — mənə bu gün işdə heç də ən başlıca görünmür. Hesab edirəm ki, sizin psixoloji və fəlsəfi sahələrdə, eləcə də dünyamızın bütün mənəvi quruluşunda törətdiyiniz inqilab kəşflərinizin sırf terapevtik hissəsini qat-qat üstələyir. Çünki siz haqqında heç bir şey bilməyən bütün o insanlar, 1930-cu ilin hər hansı bir adamı, eləcə də «psixoanaliz» sözünü heç vaxt eşitməmiş bir şəxs bu gün artıq dolayı yolla sizin mənəvi dəyişiminizlə hopmuşdur və bu yarım əsrin baş verdiyini dərk etmək üçün əvvəlcə 1880-ci ilin psixoloji mentalitetini bərpa etmək lazımdır. Buna görə də mənə təəccüb, müqavimət, narahatlıq şahidlikləri o qədər zəruridir, lakin mən o zamankı rəqiblərini rüsvay etmək kimi xırda motivdən bunu etmirəm. Axırda, uzun illər boyu bu işə hazırlaşmışam və əgər bu iş heç olmasa qismən uğurlu olsa, əminəm ki, xeyli irəliləyişə kömək edəcək və bəlkə də Nobel mükafatının təyinində həlledici olacaq, daha gecikdirilməsi mümkün olmayan tərəziyə atılan o həlledici dənə olacaqdır. Qədim səmimi ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

31 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 31 dekabr 1929 — Tsveyq Freydə Zaltsburq, Kapuzinerberq, 5 Dərin hörmətli cənab professor! Bu günlərdə məni çox məşğul edən və hələ də məşğul edəcək olan görkəmli əsərinizə [1] görə ən səmimi təşəkkürümü qəbul edin. Dərhal Vyana «Taqeblatt» qəzetinə müraciət etdim — onlarda mənim çıxışım hələ də arzuolunandırmı? — ki, heyranlığımı ifadə edim. Onun cavabını gözləyirəm və sonra orada bu mənəvi zirvəni yaradıcılığınızın nə qədər mühüm hesab etdiyimi bildirməyi ümid edirəm. Buna görə də icazə verin bu gün təşəkkürümü yalnız bu keçici sözlərlə məhdudlaşdırım. Sizin vaxtınız məktub oxumağa sərf etmək üçün çox qiymətlidir, amma deməli olduğumu çoxlarına demək istərdim. Sizin bu qədər yüksək və ucaldıcı dərəcədə məhsuldar olmağınızın şüuru mənə böyük sevinc gətirir, çünki bu, başqa şeylərlə yanaşı, sizin fiziki rifahınızdan xəbər verir. Ruhun bu cür işi yalnız ən dərin təmərküzdən qaynaqlana bilər. Ən səmimi hörmətlə, sizə dərindən bağlı Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Söhbət Freydin 1929-cu ilin sonunda ayrı kitab kimi çıxmış «Mədəniyyətdən narazılıq» essesi haqqında gedir. Ş. Tsveyqin resenziyası 1930-cu il martın 31-də «Berliner taqeblatt» qəzetində çıxmışdır. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

12 avqust 1930 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 12 avqust 1930 — Tsveyq Freydə [Hamburq] Hörmətli cənab professor, sizə Göte mükafatı [1] təqdim edilməsi münasibətilə təbriklərimi çatdırmağa icazə verin: qoy o, çoxdan haqq etdiyiniz Nobel mükafatına yol açsın. Mən bayram ərəfəsində Hamburqa qayıtdım ki, sakit şəraitdə sizin haqqınızda esse yazım: o, hələ sentyabrda tamamlanacaq və əgər içindəki bir şey sizə sevinc gətirərsə, deməli, iş boş yerə görülməyib. Ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq Hamburq, Alsterqlasis, 10, Jaffe yanında Snozlar: [1] Göte adına mükafat (10000 reyxsmarka) 1927-ci ildə təsis edilmişdir. İlk laureatlar Ştefan George, Albert Şveytser və Leopold Tsigler olmuşlar. 28 avqust 1930-cu ildə Freydin xəstəliyi ilə əlaqədar nitq onun qızı Anna Freyd tərəfindən oxunmuşdur. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

14 avqust 1930 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 14 avqust 1930 — Freyd Tsveyqə Grundlsee Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Mərhəmətli sözləriniz üçün sizə təşəkkür edirəm. Göte mükafatı mənim üçün tamamilə gözlənilməz oldu, mən çoxdandır ki, ictimai etirafın hər hansı təzahürünü gözləmirəm. İndi isə icazə verin, mənə çox yaxşı tanış olan Hamburq şəhərində yazdığınız essenin qarşıdakı oxunuşuna sevinim. Məni Mətuşelah yaşında cəlb etmək istədiyiniz digər mükafatın gözləntisi ilə özümü bağlamaq istəməzdim. Etiraf edirəm ki, vaxtilə mən onu arzulamışdım; elə olur ki, arzular da tükənir. Səmimi qəlbdən sizə bağlı Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 fevral 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 fevral 1931 — Tsveyq Freydə [Barselona, fevral 1931] [1] Hörmətli cənab professor, kitabımı sizə şəxsən göndərmədiyim üçün məni bağışlamağınızı ən dərin hörmətlə xahiş edirəm, lakin mən Leypsiqdən nüsxələri poçtla almaq üçün çox uzaqdayam və buna görə də onları birbaşa sizə göndərməyinizi xahiş edirəm. Hörmətlə, sizə sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun yazılma tarixi dəqiq məlum deyil. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

10 fevral 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 10 fevral 1931 — Tsveyq Freydə Antibes, "Hotel du Cap" [fevral 1931] [1] Hörmətli cənab professor, ümid edirəm ki, kitabım artıq əlinizdədir və özümə çox arzu edərdim ki, onda çoxlu qüsurlar aşkar edə bilməyəsiniz. Sizi ən səmimi ehtiramla salamlayıram, sizə dərin sədaqətlə bağlı olan Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun dəqiq yazılma tarixi məlum deyil. Tarix təxmini olaraq göstərilmişdir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

17 fevral 1931 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 17 fevral 1931 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Dərin hörmətli cənab doktor! Son əsərinizi [1] aldım və bu dəfə, təbii ki, əvvəlki cəlbedici əsərlərinizdən daha böyük maraqla oxudum. Təəssüratlarımı sizə tənqidi formada çatdırmağa icazə verilsəydi, deyərdim: ən ahəngdar, ədalətli və nəcib mənə Mesmer göründü. Sizin kimi mən də hesab edirəm ki, onun kəşfinin əsl mahiyyəti, yəni suqgestiya bu günə qədər müəyyən edilməmişdir və yeni bir şey üçün məkan qalır. Meri E.B.-də (!) məni narahat edən odur ki, siz onun yorulmaz enerjisini belə hərtərəfli təsvir edirsiniz. Bu, patoloji nöqteyi-nəzərdən xilas ola bilməyən bizim kimilərə qat-qat az xoş gəlir. Biz bilirik ki, tutmada olan adam normal vəziyyətdə olmayan qüvvələri itirir. Meri B.E. halında dəlilik və cinayətkarlıq sizin təsvirinizdə təzahür etmir, eləcə də Amerika fonunun göstərilməsindəki son dərəcə boğucu cəhət. Öz portretini qəbul etməmək və ya onda özünü tanımamaq — adi və hamıya məlum faktdır. Buna görə də mən məmnunluğumu bildirməyə tələsirəm ki, mənim halımda ən mühüm olanı düzgün müəyyən etmisiniz. Yəni: nəticə nə qədər intellektdən deyil, xarakterdən irəli gəlir. Bu sizin mövqeyinizin mahiyyətidir və mən özüm də belə hesab edirəm. Əks halda etiraz edərdim ki, siz məndə xırda burjua düzgünlüyü elementini həddindən artıq vurğulayırsınız, — axı oğlan yenə də bir az mürəkkəbdir; sizin təsvirinizlə uzlaşmır ki, mən hər hansı bir insan kimi baş ağrıları və yorğunluq hiss edirəm, ehtiraslı siqaret çəkən olmuşam (hələ də olmaq istərdim), öz təmkinimin və işdə səbrimin çox hissəsini siqaretə borcluyam, təriflənən tələbsizliyimə baxmayaraq, yunan, Roma və Misir nadir əşyaları kolleksiyası toplamaq üçün çoxlu fədakarlıq etmişəm və ümumiyyətlə psixologiyadan çox arxeologiya oxumuşam, müharibəyə qədər və bir müddət ondan sonra da ən azı ildə bir dəfə bir neçə gün — bəzən həftələrlə — Romada olmağa məcbur olmuşam və sairə. Kiçik incəsənət formalarından bilirəm ki, miqyas rəssamı sadələşdirmələrə və buraxmalara məcbur edir, lakin o zaman asanlıqla yanlış mənzərə yaranır. Güman edirəm ki, kitab çap olunmazdan əvvəl psixoanalitik təlimin məzmununun sizə tanış olmadığını düşünməkdə yanılmıram. O vaxtdan bəri bu qədər çox şeyi mənimsədiyiniz üçün bir o qədər də təqdirəlayiqdir. Və yenə də sizi tənqid etmək cəsarətini göstərəcəyəm. Siz sərbəst assosiasiyalar texnikasını demək olar ki, xatırlatmırsınız, halbuki bu, çoxlarına psixoanalizin ən əhəmiyyətli yeniliyi görünür və analizin nəticələrinə metodoloji açar rolunu oynayır, və məni yuxuları uşaq travması ilə başa düşməyə məcbur edirsiniz ki, bu tarixi baxımdan yanlışdır və yalnız didaktik məqsədlə belə təsvir olunur. Sizin son şübhəniz də — analizin normal uşaqlara tətbiq edilib-edilə bilməyəcəyi — bu texnikanın bilməməzliyindən irəli gəlir. Mikroskop həkimin əlində yeni alət olduğu dövrdə fiziologiya dərsliklərində oxumaq olardı ki, mikroskopla işləyən həkim hansı nadir keyfiyyətlərə malik olmalıdır. Sonralar cərrahlara da eyni tələblər qoyulurdu, indi hər bir tələbə mikroskopdan istifadə etməyi öyrənir və yaxşı cərrahlar məktəblərdə yetişdirilir. Əgər hamı bunu eyni dərəcədə yaxşı etmirsə, buna heç bir sahədə mane ola bilməz. Sizə ürəkdən xoş istirahət arzulayıram sizin Freyd Qeydlər: [1] S. Tsveyq. "Ruhla sağalma". ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

20 fevral 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 20 fevral 1931 — Tsveyq Freydə «Otel dü Kap d'Aptibes» Antibes Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor, sözlərinizə və hələ də formalaşmaqda olan, təsiri baxımından tam müəyyənləşməmiş bir əsəri təsvir etməyin çətinliyini inkar etmədiyinizə görə ən səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Mənə heç vaxt metodu, sistemi tənqidi şəkildə nəzərdən keçirmək vəzifəsi qoyulmamışdı — bunun üçün təcrübəm və cəsarətim çatmır. Çalışdığım şey — hadisənin əhəmiyyətini, fiqurun unikallığının ölçüsünü və bütöv bir nailiyyəti təxmini xarakterizə etmək idi. «Təxmini» deyirəm, çünki tam diskursiv icmal üçün iki cild lazım gələrdi. Təkcə üstündən xətt çəkilənlər buna bəs edərdi. Xahiş edirəm, elə hesab etməyin ki, yerlərdə aşkar, xarici şeyləri vurğulamağım şüurlu çaşqınlıq idi. Bir neçə töhməti buraxıb onları ümumi yerlərlə əvəz etmək mənə heç nəyə başa gəlməzdi, lakin mən fəaliyyət-siyasi mənada təsvir olunan fiquru bütün müasirlərindən qat-qat yüksəyə qoymağı və eyni zamanda göstərməyi vacib hesab edirdim ki, bu «sınaqdan keçmiş» bir əsər deyil. Yəqin ki, diqqətinizi çəkdi ki, mən sizinlə bir sırada çəkilməyi xoşlayanların heç birini qeyd etmirəm, çünki onlardan heç biri o yüksəkliyə və o dövrü əhəmiyyətə çatmır ki, onun əsasında sizin nailiyyətinizin yanında ümumiyyətlə görünə bilsin; Nitsşe — bu kontekstdə ümumiyyətlə adını çəkdiyim yeganə addır. Mənim üçün vacib olan budur: nailiyyətin səviyyəsini göstərmək, xüsusiyyəti deyil, və bunu zamanla əlaqələndirməyə çalışmaq. Daha çox şey deyilə biləcəyini məndən yaxşı heç kim bilmir və qaralama qeydlərim altı dəftəri doldurur. Lakin burada sıxlaşdırma vacib idi və bununla birlikdə, etiraf edirəm, müəyyən Prokrust yanğısı da. Özümə arzu etdiyim uğur üçün vacib olan, əslində, yalnız bu idi ki, bu, Nobel mükafatı uğrunda mübarizəyə həlledici təsir göstərsin, çünki nəhayət ədəbiyyat cənablarının əlinə maraqlı tərəflərin oyununda kart olmayan bir şey vermək mümkündür, — vacib olan odur ki, kitabım sürü hissi üzündən müqavimət göstərən bu insanlarda bütün məcmu nailiyyətə qarşı hörmət oyatsın, — məhz bu insanlar həmişə xüsusiyyətə ilişdikləri üçün mən qəsdən ayrı-ayrı tezisləri laqeyd qoymuşam. Şəxsi xarakterli səhvlər barədə yeni nəşrdə qeyd etmək olar və bu mütləq ediləcək. Xahiş edirəm, yeganə buraxılmaya mərhəmətlə yanaşasınız və sizi əmin edirəm ki, sizin nailiyyətinizin ümumi mənzərəsinə, yaradıcılığınızın əhəmiyyətinə mənim qədər ruhən dərindən nüfuz etmiş az adam var. Şadam ki, fikrinə dəyər verdiyim tanışlarım hiss edirlər ki, mən sizin yaradıcılığınız haqqında müzakirəni xüsusiyyətlər sferasından, tibb sferasından psixologiya sferasına keçirmişəm və ki — tərif və tənqid olaraq — bu gün adi iyrənc dərəcədə dar, səs-küylü müzakirə artıq mümkün deyil. Bundan sonra, xüsusi məsələlərdəki səhvlərimə baxmayaraq, yaradıcılığınızın, şübhəsiz, daha yüksək qiymətləndiriləcəyini və nəhayət sizi Yunq, Adler, Vineken [1] və daha kiçik kəmiyyətlərlə bir sıraya qoymağa son qoyulacağını. Əgər həqiqətən buna kömək edə bilsəydim, çox şad olardım, çünki bu halda, bütün səhvlərə baxmayaraq, həqiqətə xidmət etmiş olardım. Hörmətlə və qızınıza ən yaxşı arzularla. Səmimi qəlbdən sizə bağlı Stefan Tsveyq Qeydlər: [1] Vineken Gustav (1875—1964) — alman müəllimi, şagirdlərin daha sərbəst tərbiyəsinin tərəfdarı. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

6 may 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 6 may 1931 — Tsveyq Freydə Zaltsburq Yetmiştə beş illik təkrarı günü münasibətilə dünyamızın borclu olduğu düşüncə uçurumu və böyük, həqiqətən nümunəvi bir həyat örnəyi üçün ən səmimi arzularımı dəyişməz ehtiramla qəbul edin. Heyranlıqla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

6 may 1931 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 6 may 1931 — Freyd Tsveyqə Yetmiş beş illik yubileyimdə göstərdiyiniz dostluq iştirakına, digər çoxsaylı dostluq əlamətlərindən sonra, təşəkkür edirəm. Sizin Freyd Vyana, may 1931 ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 iyun 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 iyun 1931 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq Hörmətli cənab professor, siz “yüksəkliklərin və dərinliklərin bilicisi” kimi, ümid edirəm ki, yalnız ən dar çevrəyə verdiyim əlavə olunmuş özəl nəşri tamamilə artıq saymayacaqsınız: iyirmi bir yaşlı Motsartın doqquz məktubu, burada onlardan birini seçmə şəkildə dərc etdiyim, onun erotikasına psixoloji baxımdan çox qəribə bir işıq salır və bu erotika hər hansı digər əhəmiyyətli insanın erotikasından daha güclü şəkildə infantilizmi və ehtiraslı bədəniliyi göstərir. Bu, əslində, sizin şagirdlərinizdən biri üçün maraqlı bir tədqiqat ola bilərdi, çünki bütün məktublar yalnız eyni bir mövzu ətrafında fırlanır. Fürsətdən istifadə edərək sizə hörmətimi və ən səmimi sağlamlıq arzularımı bildirir, həmişə sizə sadiq qalan Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

25 iyun 1931 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 25 iyun 1931 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Şəxsi nəşrə [1] görə təşəkkür edirəm! Motsartın tələbsiz zəng səsinə meyl etməsi mənə — bilmirəm hansı mənbədən — məlum idi. Sizin verdiyiniz izah heç bir etiraz doğurmur. Musiqiçilərə həsr olunmuş bəzi tədqiqatlarda onların bağırsaqdakı səslərə uşaqlıqdan qaynaqlanan xüsusi marağı diqqətimi çəkdi. Bunu səs aləminə ümumi marağın yalnız xüsusi halı kimi qiymətləndirmək lazımdır, yoxsa musiqi istedadına (bizə məlum olmayan) güclü anal komponentin daxil olduğunu güman etmək lazımdır — hələlik mənə aydın deyil. Sizi səmimi salamlayıram sizin Freyd Qeydlər: [1] 1931-ci ildə S. Tsveyq Motsartın Auqsburqdakı əmisi qızına yazdığı məktubu faksimile üsulu ilə nəşr etdirdi; bu məktubun orijinalı S. Tsveyqin şəxsi mülkiyyəti idi. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

28 noyabr 1931 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 28 noyabr 1931 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! 50-ci ad günü mənə xoş təsir bağışlaya bilməz. Ümumiyyətlə, ad günü münasibətilə keçirilən təntənələrə öz təcrübəmə görə nifrət edirəm. Əgər buna baxmayaraq bu gün sizin əllinci illiyiniz münasibətilə sizə yazıramsa, bu, zaman keçdikcə artan bir ehtiyacdan irəli gəlir; əks halda bu ehtiyac fürsət gözləyəcək, bəlkə də mənim yaşımda olduğum halda onu tamamilə əldən verəcəkdi. Bu ehtiyac sizə nə vaxtsa xoş, mehriban bir söz deməkdən ibarətdir; yalnız rəssamın portretini o qədər də uğurlu çəkmədiyini düşünən sifarişçi kimi təqsirləndirmələr yağdırmaqdan deyil. Yəni sizə demək istəyirəm ki, yaradıcılığınızın mənim sevimlilərim sırasına daxil olan əsərlərindən — İyeremiyadan [1], "Hisslər qarışıqlığı"ndan, şeytani xarakterlərin ruhi həyatına dalmalarınızdan necə zövq alıram, fikirləri şəffaf bir tunikanın antik heykəllərin fiqurlarını bürüdüyü kimi bürüyən məharətli dilinizə necə heyran qalıram, bu əlaqəsiz zamanlarda ruhun ən qüdrətli və ən nəcib korifeylərinin birliyini qoruyub saxlamaq yolundakı canatmalarınızı necə də məmnuniyyətlə izləyirəm. Amma kifayətdir, əsas olan təbrik edənlərə qoşulduğum ürək əhvalıdır. Sadiq Ziqm. Freyd Qeydlər: [1] "İyeremiya. Doqquz mənzərədə dram" (1917) nəzərdə tutulur. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

29 noyabr 1931 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 29 noyabr 1931 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq, Dərin hörmətli cənab professor, eyni zamanda həm xoşbəxtəm, həm də utanıram ki, siz, hər dəqiqəsi qiymətli olan son dərəcə məşğul bir insan olaraq, məni xoş məramla xatırlayırsınız. Həyatımın hədiyyəsi (nailiyyəti deyil) hesab etdiyim şey — bu, həmişə əsas dəyərləri axtarıb tapmaq və sonra onları bacarığım daxilində dərk etməkdir; sizin yaradıcılığınızla mənəvi görüş belə xoşbəxt hallardan biridir. Bilirsiniz ki, mən portretimdən tam razı deyiləm; yalnız o mənada ki, o, yenə də sizin fəaliyyətinizin gələcəkdə hörmətlə qiymətləndirilməsinə kömək etdi və sadə tənqidi baxış yerinə dərin baxış tələb etdi, — bu mənada məni sevindirir ki, mənim tədqiqatım eyni vaxtda Fransada, İngiltərədə, Amerikada və İtaliyada çıxacaq, Norveçdə isə daha əvvəl çıxıb və artıq rus dilinə tərcümə olunur. Bəlkə də, mənə daha bir cəhd etmək və o vaxtdan bəri mənə aydın olan şeyi söyləmək nəsib olar, — bəlkə də. Lakin mənim işimin mənası başqalarını stimullaşdırmaq və həvəsləndirməkdən ibarətdir: hazırda vicdanımda mənim essemlə birlikdə çörəkçi Eddi haqqında üç yad teatr pyesi var və iki nəfər Mesmerin ətraflı bioqrafiyasını yaratmağa başlayır. Bəlkə də mənim işim kimisə sizin haqqınızda həqiqətən layiqli bir kitab yazmağa təşviq edər; həqiqətən də vaxt yetişib. Dəyişməz sevgi və ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

2 iyun 1932 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 2 iyun 1932 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Hər hansı bir əsəri ictimaiyyətin mühakiməsinə təqdim etdikdən sonra uzun müddət onun məzmununa qayıtmaq istəyi duymuram. Sizinlə də buna bənzər bir şey baş verirsə, bu məni kədərləndirərdi, çünki niyyətim diqqətinizi yenidən kitablarınızdan birinə — üçdə birini mənə və yaradıcılığıma həsr etdiyiniz həmin kitaba yönəltməkdir. Bir dostum bu günlərdə Venesiyada idi, orada kitab mağazasında "Ruhla müalicə"nin italyan dilinə tərcüməsini görüb mənə hədiyyə etdi. Bu, əsərinizin bəzi hissələrini yenidən oxumaq üçün bəhanə oldu. Bu zaman 272-ci səhifədə təsvirdə elə bir səhv aşkar etdim ki, onu əhəmiyyətsiz adlandırmaq olmaz, əslində, düzəltmək istəsəniz, mənim xidmətim də o qədər də böyük deyil. Orada yazılıb ki, guya Breyerin pasiyenti hipnoz altında olarkən atasının xəstəxana çarpayısı yanında müəyyən "sentimenti illeciti" (yəni cinsi xarakterli) hisslər keçirdiyini və onları boğduğunu etiraf edib. Əslində isə o, heç vaxt belə bir şey deməyib, yalnız xəstədən öz həyəcanını, xüsusən də incə qayğısını gizlətmək istədiyini bildirib. İş sizin mətninizdə iddia olunduğu kimi baş versəydi, hər şey başqa cür olardı. Cinsi etiologiyanın kəşfi məni təəccübləndirməzdi, Breyerə ona etiraz etmək çətin olardı və mən, yəqin ki, heç vaxt hipnozdan imtina etməzdim, çünki onunla bu qədər açıq etiraflar əldə etmək mümkündür. Breyerin pasiyenti ilə əslində nə baş verdiyini bizim ayrılığımızdan uzun müddət sonra, gözümə birdən Br.-nin bir vaxtlar bizim əməkdaşlığımızdan əvvəl başqa bir münasibətlə verdiyi və bir daha heç vaxt təkrarlamadığı məlumatı düşdüyü zaman danışa bildim. Həmin günün axşamı, onun bütün simptomları aradan qaldırıldıqdan sonra, onu yenidən yanına çağırdılar, o, onu qarın nahiyəsində konvulsiyalarla əzab çəkən bir çaşqınlıq içində tapdı. Ona nə olduğunu soruşduqda, o cavab verdi: dr. Br.-dən mayalandığım uşaq çıxır. Bu anda onun əlində "Analara" [1] aparan açar var idi, lakin o, açarı yerə saldı. Bütün böyük mənəvi istedadlarına baxmayaraq, onda heç bir faustvari şey yox idi. Dəhşətə qapılaraq qaçdı və xəstəni həmkarının qayğısına buraxdı. Özünə gəlmək üçün o, sanatoriyada daha bir neçə ay yatdı. Bu rekonstruksiyamın doğruluğuna o qədər əmin idim ki, onu haradasa dərc etdirdim. Breyerin kiçik qızı (həmin müalicə başa çatdıqdan az sonra doğulmuşdu və bu, daha dərin əlaqələrlə bağlı deyil!) mənim təsvirimi oxudu və atasından soruşdu (bu, onun ölümündən az əvvəl idi). O, sözlərimi təsdiqlədi və sonra qızı mənə xəbər verdi. Səmimi sədaqətlə sizin Freyd Sənədlər: [1] Hötenin "Faust"una istinad, Qaranlıq qalereyadakı səhnə: Mefistofel: Böyük sirri istəməyərək açıram. Bil: tanrıçaların uca bir ailəsi var, Zaman və məkandan kənar. Çaşqınlıq olmadan Onlar haqqında danışa bilmərəm. Anla: Onlar Analardır! Faust: (titrəyərək) Nə? Analar? Mefistofel: Titrəyirsən? Faust: Nə qəribə! Analar, deyirsən... Mefistofel: Bəli, Analar! Onlar sizə tanış deyil, Onları özümüz də asanlıqla adlandıra bilmirik. Onların əbədi məskəni — dərinlikdir. Bizə onlar lazımdır — burada mənim günahım yoxdur. Faust: Onlara yol haradadır? Mefistofel: Yoxdur! O sınaqdan keçirilməyib, Həm də sınaqdan keçirilə bilməz; açılmayıb Və açılmayacaq. Hazırsan? Orada qarşında qıfıl olmayacaq, Lakin bütünlüklə boşluqla əhatə olunacaqsan. Boşluğun mənasını bilirsənmi? ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

2 iyun 1932 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 2 iyun 1932 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq Dərin hörmətli cənab professor, mərhəmətli məktubunuz üçün sizə çox minnətdaram. İtalyan tərcüməsi bu yerdə qəsdən kobudlaşdırılmışdır, lakin mən dərhal düzəliş edəcəyəm və həm bu tərcüməyə, həm də gələcək alman nəşrlərinə aydınlıq gətirəcəyəm. Məndən yaxşı heç kim bilmir ki, sonuncuda mənim işim nə dərəcədə tam aydın şəkildə ifadə olunmamışdır: artıq xarici həcm sıxlaşdırmalara və əslində hamısı hazırlanmış bir çox aspektlərin boğulmasına məcbur edirdi; sizin yaradıcılığınız haqqında əsl əsər hələ yazılmalıdır və mən özümü bir növ katalizator kimi hiss edirəm. Diqqətin bu cür stimullaşdırılması və təəssüf ki, hələ lazımi dərəcədə mövcud olmayan hörmət mənasında tədqiqat buna baxmayaraq artıq təsir göstərmişdir, ilk növbədə Fransada, burada qısa müddət ərzində müxtəlif tərcümələrdə — ingilis, ispan, italyan, isveç, norveç dillərində 30 nəşr işıq üzü görmüşdür, indi onlara polyak, holland və s. də əlavə olunur. Beləliklə, mənim təvazökar səylərim buna baxmayaraq maraq radiusunu genişləndirmişdir və mənim təsvirimdə qeyri-dəqiq olduğum yerlərdə bəziləri indi özləri üçün orijinal mətni və ustanın ipsis verbis [1] təlimini axtarırlar. Məktubunuzun xətti mənə (ümumiyyətlə qrafologiyaya az etibar edənə) elə təsirli bir möhkəmlik göstərir ki, ümid edirəm, bu, bədənin tam sağlamlığından xəbər verir; sizdə ruhun azadlığı və təravəti barədə narahat deyiləm. Tezliklə buna yaradıcı təsdiq görmək istərdim! Ən dərin hörmətlə, sizə daim sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Öz sözləri ilə (lat.). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

20 oktyabr 1932 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 20 oktyabr 1932 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Sizin səxavətiniz sayəsində indi kitablarınızın, insanların və talelərin təsvirlərinin demək olar ki, hamısını oxumuşam və qeyd etmək istəyirəm ki, onların heç biri mənə bu son kitab qədər inandırıcı, bəşəri cəhətdən cazibədar, bəlkə də çətin duyulan, lakin buna baxmayaraq əvəzolunmaz tarixi həqiqətə bu qədər adekvat görünməmişdir — xoşagəlməz, sizin ifadə etdiyiniz kimi, kiçik miqyaslı və tale tərəfindən ağır təhqir olunmuş Mariya-Antuanetta [1] haqqında. Həm tam yetkin, məlum patetik həddindən artıqlıqdan azad dil, həm də təsvirin sadə və ən zəruri ilə məhdudlaşdırılması bir ustanı ortaya qoyur. Təbii ki, məni xüsusilə materialın psixoanalitik iş gördüyünüz hissəsi maraqlandırdı. Söhbət qadının nikah tarixindən və anaya qarşı qanqarışıqlıq ittihamlarından gedir. Bu, əlbəttə ki, sizin təsvir etdiyiniz kimi baş vermişdir. İnsan həyatı, şübhəsiz ki, bu insani zəifliklərlə maraqlanmağa icazə verildiyi vaxtdan bir az da anlaşılan olmuşdur. Və tarixçilər üçün ən xırda ilə mübahisəsiz böyük, heç olmasa ən hay-küylü, ən gözəçarpan arasındakı qeyri-müəyyən əlaqəni siz burada Aleksandr Serbskinin [2] baxışı kimi əmin bir baxışla əhatə etmisiniz. Bilirsinizmi ki, anasını (və xalasını) yoldan çıxarmaqda ittiham edən kral əclafının təhliliniz tamamilə etibarlıdır? İndi bizim müayinə etdiyimiz bütün nevrotiklər proqram üzrə tam eyni şeyi edirlər. Onlar öz infantil onanizmi faktının üzərinə yoldan çıxarma fantaziyası qururlar və əsl inadkarlıqla yoldan çıxaranlar kimi qadağan olunmuş həzzə görə ya cəzalandıran, ya da onları danlayan şəxsləri seçirlər. Bu zaman aldatmanın arxasında bir qədər həqiqət durur, çünki genital oyanmanın ilk səbəbi adətən körpəyə gigiyenik qulluq zamanı zəruri manipulyasiyalar olur və dayənin şəxsiyyəti sonradan ana ilə birləşir, hətta ana o olmasa belə. Lakin bizim pas[iyentlərimiz] bu şüursuz qalmış fantaziyaları bizə yalnız analizin təzyiqi altında açırlar. Əgər bu fantaziyalar real olaraq düşünülmüş ittihamlar kimi qəbul edilirsə, bu, psixi strukturun təhlükəli hermetik olmaması ilə izah olunur. Dofendə [3] anaya qarşı deqradasiyaedici və düşmən mühit buna mütləq kömək etmişdir, lakin gerçəkliyi uydurmalarla əvəz etmək meyli əvvəlcədən ana tərəfindən müşahidə edilmişdir. Sizi səmimi salamlayıram sizin Freyd Qeydlər: [1] Söhbət S. Tsveyqin «Mariya-Antuanetta» (1932) kitabından gedir. [2] Aleksandr Serbski — söhbət Aleksandr I, Serb kralından (1876—1903) gedir. Freydin işarəsi aydın deyil. [3] Dofen — Lüdovik XVII (1785—1795). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

21 oktyabr 1932 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 21 oktyabr 1932 — Tsveyq Freydə Zaltsburq Kapusinerberq, 5 Dərin hörmətli cənab professor, icazə verin sizə qeyri-adi mehribanlığınıza görə təşəkkür edim — bilirəm ki, sizin miqyasda və sizin yüklülükdə bir insan üçün öz vaxtını bir kitaba həsr etmək nə deməkdir; yazdığım hər şey sizin təsirinizin nəticəsidir və siz, bəlkə də, hiss edirsiniz ki, bəlkə də kitablarımın əsas mahiyyətini təşkil edən həqiqətə canatma sizdən gəlir: siz bütöv bir nəslə nümunə verdiniz. Dofin məsələsində mən reallaşdırdığımdan daha çox materiala malik idim. Lakin o, şahidlərin önündə dediyi sözü çatdırmaq mənim üçün çox qorxulu idi: «Quand guillotinera-t-on enfin ces sacrees putaines» [1]. Və o, açıq-aydın bunu eşitmişdi və bunu əyləncə kimi qəbul etdiyindən (və bəlkə də gizli nifrətdən) təkrar etdi. Bütün bu şeylər haqqında çoxlu material bir fransız həkimi, doktor Katanenin «Indiscretions de l'histoire», «Les morts mysterieux» [2] və s. əsərlərində toplanmışdır. Bu adam heyranedici zəhmətlə tarixin bütün cinsi faktlarını toplamış və tibb nöqteyi-nəzərindən yoxlamışdır — təəssüf ki, lakin psixoanaliz haqqında heç bir təsəvvürə malik olmadan, belə ki, bütün bu xəzinələr indi tələbsiz qalır. Bəlkə də siz bir vaxt tələbələrinizdən bəzilərinin diqqətini bu sıraya yönəldə bilərdiniz ki, onlar bu əla materialdan istifadə etsinlər (Mariya-Antuanettada ilk həlledici göstərişləri mən ona borcluyam, sonra onların ardınca getdim və o, onları psixoloji cəhətdən istifadə edə bilmədi). O, instinktə malikdir, zəhmli, maraqlını hiss edir, yalnız təəssüf ki, — məhz sizin metodunuzun biliyi ilə təchiz olunmadığı üçün — hadisələri şərh edə bilmir: o, yalnız onları sadalayır. Lakin 20 kiçik cilddə tədqiqatçı üçün bütöv bir bilik dağı toplanmışdır. İcazə verin, hörmətli, əziz ustad, indi yalnız bir arzunu bildirim: qoy sizin möhtəşəm və misilsiz fiziki təravətiniz, yaradıcı marağınız hələ uzun müddət bizimlə qalsın; ruhən tərk edilmiş bizimki kimi bir zaman intellektual nüfuza ehtiyac duyur. Və bizi yönləndirən və öyrədənlər nə qədər azdır! Dərin ehtiramla həmişə sizə sadiq Ştefan Tsveyq Sətiraltı qeydlər: [1] «Nə vaxt nəhayət bu lənətə gəlmiş fahişələr edam olunacaq» (fransızca) [2] «Tarixdə ədəbsizliklər», «Sirli ölümlər» (fransızca). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

30 dekabr 1932 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 30 dekabr 1932 — Tsveyq Freydə Kapusinerberq, 5 Zaltsburq Dərin hörmətli cənab professor! Bu gün, ilin sondan əvvəlki günündə, həqiqətən mənəvi zövqlə sizin möhtəşəm mühazirələrinizi oxuyuram. Sırf bədii cəhətdən də biz bu nəsrdən öyrənə bilərdik ki, o, fikirləri necə gözəl qavrayır və geyindirir, və mənə elə gəlir ki, başqalarında adətən ruhu qaraldan yaş sizdə onun daha da çox işıqlanmasına səbəb olur. Bu gün hələ təfərrüatlara işarə etməyə cəsarət etmirəm, lakin il bitməzdən əvvəl sizə, sizin pərəstişkarlarınıza və bütün dünyaya arzu etmək istərdim ki, yeni ildə sağlamlıq və iş qabiliyyəti sizi tərk etməsin və siz bizə yenidən əməyinizin bəhrələrindən zövq almağa imkan verəsiniz. Ən dərin hörmətlə həmişə sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Z. Freydin «Psixoanalizə giriş üzrə mühazirələrin davamı» (29—35-ci mühazirələr) 1932-ci ilin sonunda ayrıca kitab kimi nəşr olunmuşdur. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 iyun 1933 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 iyun 1933 — Tsveyq Freydə [Zaltsburq, iyun 1933] [1] Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor, sizə məlumdur (mənim ehtiramımla yanaşı) vaxtınıza olan hörmətim və ondan da artıq, sadəcə maraqlanan bir şəxsi yanınıza gətirməyə cəsarət etməyəcəyim. Lakin əgər X.C. Uells , böyük ingilis, Vyanada ciddi məxfilik şəraitində qaldığı müddətdə sizi tək görmək üçün səmimi istək duyursa, onda mən hesab edirəm ki, bu səfərin sizə yalnız sevinc gətirəcəyini söyləməyə haqqım var. Ümid edirəm ki, siz nəzakət göstərib ona onu nə vaxt qəbul edə biləcəyinizi bildirəcəksiniz. Daimi ehtiram və məhəbbətlə səmimi qəlbdən sizə bağlı olan Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun dəqiq yazılma tarixi məlum deyil. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

13 sentyabr 1935 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 13 sentyabr 1935 — Tsveyq Freydə Vyana, “Regina” oteli, 13 sent. 1935 (Tel. A 23-5-85) Dərin hörmətli cənab professor! Bu gün sizə Qrinzingə zəng etməyə çalışdım, doktor Kris mənə sizin telefon nömrənizi nəzakətlə bildirdi. Bir anlaşılmazlığı aydınlaşdırmaq mənim üçün son dərəcə vacibdir. Yazda bir yarım ay burada olduğum zaman ikinci günü kiminsə mənə dərhal dediyi oldu ki, siz artıq heç kimi qəbul etmirsiniz. Bundan sonra mən, təbii ki, özümü sizə bildirməyə cəsarət etmədim və sizin təmkininizə hörmət etdim. İndi isə doktor Kris, böyük sevincimə səbəb olaraq, mənə dedi ki, siz yenidən özünüzü əla hiss edirsiniz, hamımızdan daha çalışqansınız və mən sizə sadəcə olaraq bildirmək istəyirdim ki, bunu eşitmək mənim üçün nə qədər sevindirici oldu. Bəlkə də, üstəlik, burada keçirməli olduğum bu azsaylı günlərin birində sizi ziyarət etmək imkanım yaranacaq! Qədim ehtiramla, sizə dərin sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

20 oktyabr 1935 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 20 oktyabr 1935 — Tsveyq Freydə II, Portlend-Pleys, London [oktyabr / noyabr 1935] [1] Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor, İngiltərədə avtobioqrafiyanızın [2] nəşri ilə əlaqədar olaraq “Sandi Tayms”a anons verməyi vəd etmişdim; bioqrafiya hazırdır — təəssüf ki, hər cür şmüsttitullarla, ixtisarlarla (xüsusilə sonunda) və olduqca vasat bir tərcümə ilə. Lakin siz anlayırsınız ki, mənim üçün ən çox oxunan bu qəzetdə sizin yaradıcılığınızın layiqli hörmətlə qeyd olunması vacib idi. Bu taktiki bir addım idi və razılaşın ki, siz onu bədii meyarla qiymətləndirmirsiniz. Sadəcə mən həmişə sizə öz ehtiramımı bildirmək üçün hər əlverişli fürsətdən istifadə edirəm. Ən səmimi arzularla, sizə hörmətlə bağlı Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun dəqiq yazılma tarixi məlum deyil. [2] Söhbət Z. Freydin “Avtobioqrafiya”sından (1925) və onun Amerika nəşrinə əlavələrindən (1935) gedir. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 noyabr 1935 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 noyabr 1935 — Tsveyq Freydə Tel.: Lənghəm 1069 11, Portlend-Pleys London, V. I Dərin hörmətli cənab professor! Səmimi sözləriniz üçün ən ürəkdən təşəkkür edirəm. Təbii ki, tərcümədə mənim «məhz universitet dairələrinin təsiri aradan qaldırdı» qeydimin «gücləndirdi» kimi tərcümə olunmasına çox əsəbiləşdim. Ernest Cons da bu barədə mənə zəng etmişdi və mən ona izah etdim ki, bunda mənim heç bir günahım yoxdur. Əgər ümumiyyətlə Nobel mükafatını xatırladıramsa, bu yalnız ona görədir ki, bütün xoşniyyətli insanların bu məqsədə çatmaq üçün birgə fəaliyyətinin nə qədər vacib olacağını həmişə yadda saxlayacağam. Axı mən bilirəm ki, Tomas Mann və Rollan bu işdə səy göstərmişlər. Dekabrda qısa müddətliyə Vyanaya gələcəyimi və sizə çox şey danışa biləcəyimi əvvəlcədən fərəhlə gözləyirəm. Dərin ehtiramla, həmişə sizin Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

4 may 1936 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 4 may 1936 — Tsveyq Freydə Lenqem 3693 49, Helləm küçəsi, London, V. I Dərin hörmətli cənab professor! Bilirəm, sizin xoşunuza gəlmir ki, bayramınız qeyd olunur, lakin sizə yaxşı məlum olan insan təbiətinin eqoizmi öz haqqını tələb edir. Bunun yalnız sizin bayramınız olduğunu zənn etmək yanlış olardı. Axı bu, ilk növbədə bizim, bu torpaqda ruh adamlarının yaddaş günüdür. Biz ki, prinsipcə «fürerləri» sevindirici hal saymırıq, bizi ruhi və mənəvi biliklərə aparanları sevgi və minnətdarlıqla anmasaq, ən naşükür adamlar olardıq. Odur ki, hörmətli professor, bu gün sərt olmayın və bizə ürəkdən və bütün sevgi ilə sizə tamaşa etmək sevincini bəxş edin. Tomas Mann iki gün sonra sizə imzalarla birlikdə siyahını çatdıracaq. Bu kiçik kolleksiyanın əsasını qoyan biz, bütün bu adamların minnətdarlıq hissi ilə heç olmasa imzaları ilə sizə ehtiramlarını nümayiş etdirmək fürsətindən necə istifadə etdiklərini görüb ürəkdən razı qaldıq. Üstəlik, onlar hətta bizə bu imkanı yaratdığımız üçün təşəkkür edirdilər. Bir sıra adlar əlavə olaraq görünəcək, çünki biz dəhşətli dərəcədə səpələnmişik və nüfuzlu adamların çoxunu daimi səfərdə tapırıq və yalnız gecikməklə. Özüm yazdığım və Amerikada, Fransada və ümumiyyətlə bir sıra qəzetlərdə çıxacaq qısa ad günü təbriki, xahiş edirəm, lütfkarlıqla qəbul edilsin. O, geniş oxucu kütlələrinə müraciət edir və əslində, özləri anlamağa qadir olmayan məhz onlara izah etmək məqsədi daşıyırdı ki, siz bizim üçün kimsiz və daha ədalətli gələcək üçün nə olacaqsınız. Hörmətli, əziz cənab professor, bu gün sizə nə arzulayım? İlk növbədə sağlamlıq və o şüurun ki, sarsılan və dağılan dünyanın ortasında siz möhkəm və keçici olmayan bir şey yaratdınız və milyonlarla insana köməkçi oldunuz. Mən heç kimi göstərə bilməzdim ki, bunu özü haqqında bərabər əsasla deyə bilər və heç kimi ki, biz hamımız ona bu qədər dərin borclu olaq. Sizin böyük lütfkarlığınızı daim yadda saxlayaraq və səmimi ehtiramla sizin Stefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

18 may 1936 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 18 may 1936 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 XIX, Ştrasserg, 47 Hörmətli cənab doktor! Ümid edirəm, məktubunuza yalnız bu gün cavab verdiyim üçün mənə acığınız gəlmir. Tələbkar və qayğılı vaxt nəhayət ki, keçib getdi. Cavab yazmağa oturmazdan əvvəl məktubunuzu yenidən oxudum. Onu üslub ustasının yazdığını unuda bilərdim, o qədər sadə və doğru səslənir. Az qala məni öz əhəmiyyətimə inandıracaqdı. Təlimlərimin məzmununun doğruluğuna özümün şübhə etməyim deyil, amma nədənsə inanmaqda çətinlik çəkirəm ki, onlar yaxın gələcəyin inkişafına nəzərəçarpan təsir göstərə bilərdilər. Buna görə də özümü sizin məni təsvir etdiyinizdən qat-qat əhəmiyyətsiz görürəm və daha böyük əminliklə inandığım şeyi qeyd etmək istəyirəm, yəni yubileyim münasibətilə göstərdiyiniz qayğıda büruzə verdiyiniz müstəsna dostluq münasibətinizi. Tomas Mann ilə birlikdə tərtib etdiyiniz möhtəşəm müraciət və Mannın Vyandakı məruzəsi bu iki hadisə oldu ki, onların sayəsində mən bu qədər qocaldığım faktı ilə barışdım. Çünki evimdə, arvadım və uşaqlarımla, xüsusən də atanın bütün nazını nadir səbrlə yerinə yetirən qızımla son dərəcə xoşbəxt olsam da, qocalığın yoxsulluğu və acizliyi ilə yenə də barışa bilmirəm və yoxluğa keçidi bir növ kədərlə gözləyirəm. Yaxınlarımla vidalaşmağın ağrısından qurtulmaq isə mənim gücüm xaricindədir. Sizin gözünüzdeki mövqeyimin müstəsnalığı da sona çatacaq. Mənə elə gəlir ki, sizin qurduğunuz görkəmli insanlar qalereyasında — tez-tez zarafatla onu panoptikum adlandırdığım kimi — mən, əlbəttə, ən maraqlı şəxsiyyət deyiləm, amma yenə də yeganə canlı personajam. Bəlkə də bir çox cəhətdən məhz bu hal sayəsində sizin rəğbətinizə borcluyam. Axı bioqrafın da, analitikin də "köçürmə" sözü ilə ümumiləşdirilmiş şəkildə adlandırılan hadisələri var. Səmimi minnətdarlıqla sizin Ziqm. Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

10 iyun 1936 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 10 iyun 1936 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi, London, V. I. [10.6.1936] Lenqhem 3693 Hörmətli cənab professor, qoy bu açıqca sizin xoşürəkli məktubunuza yalnız təvazökar bir təşəkkür və yeni kitabımın sizə birbaşa naşirdən çatacağına görə üzrxahlıq olsun — Vyandan Vyanaya çatmaq Vyandan Londona və geri Vyanaya çatmaqdan asandır, sizə olan ehtiramım isə səmimiyyətlə təsvir edilmişdir. Sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 oktyabr 1936 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 oktyabr 1936 — Freyd Tsveyqə Vyana 16.X.1936 Gözəl «Zəncir» və «Kaleidoskop» cildlərinə görə təşəkkür edirəm! Bütün qəlbi ilə sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 noyabr 1937 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 noyabr 1937 — Freyd Tsveyqə Vyana 7.XI.1937 [?] Yeni gözəl hədiyyəyə görə təşəkkür edirəm! Sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

15 noyabr 1937 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 15 noyabr 1937 — Tsveyq Freydə Lenqem 3693 49, Helləm küçəsi, London, V. I. Hörmətli, əziz professor, sizə yalnız bir şey demək istəyirəm — sizin əl yazınızı görmək mənim üçün nə qədər sevindirici idi və sizin haqqınızda nə qədər böyük məhəbbət və sədaqət hissi ilə düşünürəm (biz burada Arnold Tsveyqlə sizin haqqınızda çox uzun söhbət etdik). Və bir də — bu cür sevinc bu gün sonsuz dəyərlidir. Sizə deyə bilmərəm ki, zamandan nə qədər çox əziyyət çəkirəm, pis tanrı mənə çox şeyi qabaqcadan görmə istedadı bəxş edib və indi baş verənləri mən artıq dörd ildir ki, sinirlərimlə hiss edirəm. Burada yaşamasaydım, işləyə bilməzdim — «illüziyalarla» xeyir-dua almışlara nə yaxşıdır! Yaxın günlərdə siz daha bir «yan kitab» alacaqsınız — «Magellan»ı; hazırda çox çətin, lakin uzun olmayan bir psixoloji roman üzərində işləyirəm, onun adı «Rəhmdən ölüm» olacaq və göstərəcək ki, zəiflik, natamam rəhm, son qurbanı verməyə hazır olmayan rəhm, zorakılıqdan daha öldürücüdür. Bu sizin dünyanıza qayıdışdır və kitab tibb sahəsinə müdaxilə edir — bu məni təsəlli verir. Yazılmalı olan əsl kitab yəhudiliyin faciəsi olardı, lakin qorxuram ki, reallıq, onu olduğu kimi təqdim etsək, ən cəsarətli fantaziyamızı da üstələyəcək. Sizə təsəlli verilib: siz öz işinizi gördünüz, yaddan çıxmayan və sarsılmaz, siz şahidlik etdiniz ki, biz tamamilə boş yerə mövcud olmamışıq, baxmayaraq ki, bizim sözümüz, bəlkə də, insan qulağına çatmayacaq — buna baxmayaraq, mümkün olanın maksimumunu etməyə cəhd göstərmək borcu qalır. Vyana haqqında düşünəndə və qəmlənəndə, sizi xatırlayıram. İldən-ilə sizin ağır sərtliyiniz məni getdikcə daha çox fəth edir və mən getdikcə daha böyük minnətdarlıqla sizə bağlılığımı hiss edirəm. Ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

17 noyabr 1937 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 17 noyabr 1937 — Freyd Tsveyqə Vyana, IX, Bergqasse, 19 Hörmətli cənab doktor! Sizin məhrəbanə məktubunuzu oxuyandan sonra daha çox sevinc, yoxsa kədər hiss etdiyimi əminliklə deyə bilmərəm. Mən də sizin kimi zamandan əziyyət çəkirəm və sizin kimi tək təsəllimi azsaylı digər insanlarla qohumluq hissində tapıram, eyni şeylərin bizim üçün əziz qaldığına, eyni dəyərlərin bizə solmaz göründüyünə dair əminlikdə tapıram. Lakin dostluq adından sizə həsəd aparmağa haqqım var — gözəl bir əsərlə özünüzü qoruya bilirsiniz. Allah sizə mümkün qədər çoxunu tamamlamaq nəsib etsin! Sizin "Magellan"ınızdan əvvəlcədən zövq alıram. Mənim işim arxada qaldı, özünüz dediyiniz kimi. Gələcək zamanların onu necə qiymətləndirəcəyini heç kim əvvəlcədən deyə bilməz. Mən özüm buna o qədər də əmin deyiləm, çünki şübhə tədqiqatdan ayrılmazdır və həqiqətin bir hissəsindən artığına nail olmaq mümkün olmamışdır. Yaxın gələcək mənim psixoanalizim üçün də qaranlıq görünür. Hər halda, yaşamağım qalan o həftələrdə və ya aylarda heç bir sevindirici şey hiss etməyəcəyəm. Öz niyyətimin əksinə olaraq Klagenə gəldim, çünki sizə daha yaxın olmaq istəyirdim. Qabarma dalğalarının boş yerə çırpıldığı dəniz qayası kimi təntənə ilə qarşılanmağımı istəmirəm. Lakin inadkarlığım sükutlu olsa da, yenə də inadkarlıq olaraq qalır və — impavidum ferient ruinae [1]. Ümid edirəm ki, məni yaxınlaşan gözəl və cəsarətli kitablarınızı oxumaq imkanı üçün çox gözlətməyəcəksiniz. Sizi ürəkdən salamlayıram qocanız Freyd Qeydlər: [1] Xarabalıqlar onu vursa da, qorxutmayacaq (lat.). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

20 yanvar 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 20 yanvar 1938 — Tsveyq Freydə Eşteril (Portuqaliya), qısa müddətə [Yanvar/fevral 1938] [1] Hörmətli cənab professor, Londondan mənə sevindirici xəbər verdilər ki, sizin "Musa"nızla (və ya onun dünyaya göstərdiyiniz hissəsi ilə) poçt gəlib. Dörd həftədən sonra qayıdacağam və o zaman sizə həqiqi mənada təşəkkür edə biləcəyəm. Burada təsvirolunmaz dərəcədə təmiz günəş havası var — ah, kaş sizə belə bir cənub intermezzosu arzulaya biləydim. Ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun yazılma tarixi dəqiq məlum deyil. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

2 mart 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 2 mart 1938 — Tsveyq Freydə Lenqem 3693 2 mart 1938 49, Helləm küçəsi, London, B.I Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor, Portuqaliyadan qayıtdıqdan sonra ilk işim Musaya dair tədqiqatınızı oxumaq oldu və Sizin təqdimatınızda tamamilə inandırıcı təəssürat doğuran şeyi bir fərziyyə kimi izah etmək səmimiyyətinizə bütün qəlbdən heyran qalıram. İdeyaların vətəni yoxdur. Onlar xalqlar arasında, insanlar arasında havada uçur və elə bir bilik, inam, din yoxdur ki, özünü ənənəvi olanla qarışdırmasın, həmçinin təbiətdə təmiz formada uydurma ümumiyyətlə mövcud deyil: kəşf edilən hər şey vaxtilə artıq kəşf edilmişdi. Bəlkə də Siz yəhudi millətçiliyi ilə rastlaşacaqsınız, o özünü məhrum edilmiş hiss edir, çünki Siz yəhudi dinini qismən yad və irsi kimi təsvir edirsiniz; lakin yalnız kütbeyinlik özünü bu cür kollektiv lovğalıq vasitəsilə təyin etməyə imkan verə bilər. Əməl başqa birinin onu əvvəl arzulamış olması ilə kiçilmir; real, cismani Musanın hansı qəbiləyə mənsub olmasının əhəmiyyəti yoxdur, bu axı monoteizmi bəşəriyyətə bir problem kimi ötürən yaradıcının simasını kiçiltmir, eyni zamanda öz dili, öz ruhu sayəsində bu ideyanı dünya miqyaslı baxışa qədər yetişdirmiş xalqın obrazını da kiçiltmir. Mənim üçün bu, sanki ikinci dərəcəli əsər, Sizin mahiyyətiniz və yaradıcılığınızla dərindən bağlı qalır, Sizin mənəvi cəsarətinizin, Sizin bəşəri sarsılmazlığınızın ən gözəl təcrübələrindən biri. Məndən sonra daha neçələri Sizə minnətdarlıqlarını bildirəcəklər ki, hətta ən möhkəmlərin, adətən güzəştə getməyənlərin, ən qorxmazların qorxaq olduqları illərdə belə Siz özünüzə mənəvi məskən kimi bütün problemlərin ən çətini və bəlkə də ən işlənməmişi olan dini seçdiniz. Nə misaldır! Siz öz əməllərinizlə bizə yaradıcılığınızdan az kömək etmədiniz, bunu özüm üçün birdəfəlik aydınlaşdırdım. Ruhi həyəcan anlarında fikrən Sizə baxıram və çiyinlərimin iradəm xaricində düzəldiyini hiss edirəm. Bu kritik günlərdə də tez-tez Sizi düşünmüşəm. İndi guya məmnunluq, hətta istehzalı üstünlük hiss edə bilərəm, çünki bütün pis söhbətlərə baxmayaraq artıq dörd ildir ki, yerimdən köçmüşəm. Lakin mən elə əziyyət çəkirəm ki, sanki bu mənə özümə toxunub, indi Vyanada olan, narahatlıqla dolu hamı ilə birlikdə əziyyət çəkirəm. Yaxşı olardı ki, nəşriyyatınız nəhayət kitablarla birlikdə buraya köçsün, bilirsiniz, mən daim deyirəm ki, Sizin əsərləriniz burada olmalıdır, əlçatan və bu gün oxunan, məhz ona görə ki, onlar gələcəklə bu qədər güclü yoğrulmuşdur. Qoy Sizin fədakar əməyə hazırlığınız daim sağlamlıqla möhkəmlənsin, dərin ehtiramlı məhəbbətimə əmin olun, Stefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 iyun 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 iyun 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi, London, B.I (1938-ci il iyunun əvvəli) [1] Lenqhem 3693 Hörmətli, əziz cənab professor, əlim və ürəyim bunu ən qəti şəkildə tələb etsə də, Vyanaya sizə yazmadım, lakin hər gün bütün fikirlərimlə sizinlə idim. Sizin burada təhlükəsiz olmağınız mənə rahat nəfəs almağa imkan verir. Incipit vita nuova! [2] Bilirəm ki, indi necə sıxıntı içində olacaqsınız və sizə nə qədər rahatlıq lazımdır. Buna görə də yalnız siz mənə icazə versəniz görünəcəyəm (məndə telefon var, o, qeydiyyat siyahısında göstərilməyib). Bundan başqa, sizə yaxşı məlumdur ki, günün istənilən saatında nə qədər sevinclə gələrəm, mənim üçün bu ən ağır sınağı necə ləyaqətlə dəf etdiyinizi görməkdən vacib heç nə yoxdur. Yaxınlarınıza ən yaxşı arzularla sizə dərindən sadiq Stefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun dəqiq yazılma tarixi məlum deyil. [2] Yeni həyat başlayır (lat.). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

10 iyun 1938 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 10 iyun 1938 — Freyd Tsveyqə 39, Elsvorsi-rou London S. V. 3 Hörmətli cənab doktor! Bu ilk günlərdə nə qədər böyük təəssürat, iddia və öhdəlik bolluğu! Əsasən dostların, pərəstişkarların və tanışların ürəyə yatan salamları və təbrikləri, lakin yarısı tanımadığım, yalnız rəğbət və sevinc ifadə etmək istəyən və əvəzində heç nə tələb etməyən insanlardan! Bütün bunlar, əlbəttə ki, axmaqlıqla ədviyyatlanıb — traktatlar və incillər göndərirlər, avtoqraf diləyirlər, qəzetə müsahibə verməyi xahiş edirlər, yaxşı ödəniləcəyi vəd edilən əsərlər sifariş edirlər. Hətta həkim məsləhətlərinə də dəvət edirlər, doğrudur, nadir hallarda; burada həkimlik sənətimlə, görünür, özümə dolanışıq təmin edə bilməyəcəyəm. Sizin şirin məktubunuz ilklərdən biri olaraq gəldi. Doğrudur, mən çox yorğunam, lakin bu yalnız fiziki vəziyyətə aiddir — ürəyim indi bir az daha qənaətcil rejim tələb edir. Lakin bu məktub mənim üçün çox dəyərlidir və London barədə düşünərkən həftələr boyu qabaqcadan zövq aldığım həzzi — yəni sizi görmək və sizinlə söhbət etmək həzzini — bundan sonra da özümdən məhrum etmək üçün heç bir əsas görmürəm. Mən demək olar ki, həmişə evdəyəm və əgər yaxın vaxtlarda Primroze 2940 nömrəsinə zəng edərsinizsə, gəlişinizin vaxtını asanlıqla razılaşdırmaq mümkün olacaq. Beləliklə, tezliklə görüşənədək! Bütün qəlbi ilə sizin Freyd ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 iyun 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 iyun 1938 — Tsveyq Freydə London C. 3. 3 23 və ya 39 Elsversi-yol [16.6 (?) 1938] Əziz, hörmətli professor, mən şəhərdən kənara çox uzun həftəsonuna qaçıram və qayıtdıqdan dərhal sonra özüm barədə xəbər verəcəyəm. Sizin sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

10 iyul 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 10 iyul 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi, London, B.I Lənqəm 3693 [Təxminən 10.7.1938] Hörmətli cənab professor, böyük rəssam Salvador Dali [1], sizin yaradıcılığınızın fanatik pərəstişkarı olaraq, sizinlə görüşməyi şərəf sayardı və mən sizin üçün ondan daha maraqlı kimsə tapa bilmərəm. Mən onun yaradıcılığını son dərəcə sevirəm və vaxtınızın bir saatını ona həsr etsəniz, çox məmnun olardım. Hörmətlə, sizə sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Dali Salvador (1904—1989) — ispan rəssamı, ən böyük sürrealist. Onun Freydlə əlaqələrinin mənzərəsi bu kitabdan aydın olur: Salvador Dali. «Bir dahinin gündəliyi». M., 1991. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

15 iyul 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 15 iyul 1938 — Tsveyq Freydə Lenqem 3693 49, Helləm küçəsi, London, V. I Əziz, hörmətli cənab professor! Sizi yenidən görmək arzusu məndə son dərəcə böyükdür və indi, gələn həftə burada elə bir kimsə peyda olacaq ki, mənimlə birlikdə sizə getməkdən xoşbəxt olardı — sizin ən böyük pərəstişkarlarınızdan biri və bütün xırda zarafatlarına baxmayaraq, bəlkə də, müasir rəssamlığın yeganə dahisi — Salvador Dali, onun adı və yaradıcılığı sizə, əlbəttə ki, məlumdur. O, təəssüf ki, burada sözün əsl mənasında bir neçə gün, bazar ertəsi və çərşənbə axşamı qalacaq və mən bazar ertəsi günortaya qədər Sizə zəng etməyə icazə verəcəyəm ki, hər ikimizin bu günlərdən birində sizi ziyarət etməsi üçün icazə istəyim. Amerika işi ilə əlaqədar olaraq oğlunuzla da söhbət edəcəyəm. Özü də aydındır ki, əgər bizdə məndən ağıllısı yoxdursa, bütün qəlbimlə xidmət etməyə hazıram. Sədaqət və ehtiramla sizin Stefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

18 iyul 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 18 iyul 1938 — Tsveyq Freydə Lenqhem 3693 40, Hollom-strit, London, B.I Hörmətli, əziz cənab professor! Yalnız qısa məlumat. Bilirsiniz ki, mən həmişə yanınıza adam gətirməkdən çəkinmişəm, lakin sabah bu, həqiqətən, mühüm bir istisnadır. Mənim üçün Salvador Dali (bəzi hərəkətləri mənə nə qədər gülünc [!] görünsə də) müasir rəssamlığın yeganə dahisidir və əsri yaşayacaq yeganə şəxsdir, öz əqidəsinin fanatiqi və rəssamlar arasında sizin ən minnətdar şagirdinizdir. Uzun illər boyu bu əsl dahi sizinlə tanış olmağı arzulayır (o iddia edir ki, sənətdə heç kimə sizin qədər borclu deyil). Buna görə də sabah biz gələcəyik, o və arvadı, bu zaman o, fürsətdən istifadə edib, biz söhbət edərkən eskiz çəkmək istəyir — əsl portretləri o, həmişə yaddaşdan və daxili obrazdan çəkir. Təsdiq olaraq biz onun cənab Edvard Ceymsə məxsus son əsərini gətirəcəyik. Hesab edirəm ki, köhnə ustalardan sonra heç kim belə rənglər tapmayıb və detallarda, nə qədər simvolik görünsələr də, mən müasir rəssamlığın hamısının mənə solğun göründüyü bir kamillik görürəm. Rəsmin adı "Nərgiz"dir və bəlkə də sizin təsiriniz altında çəkilib. Bu, kiçik karvanla gəldiyimiz üçün üzrxahlıq kimi. Lakin hesab edirəm ki, sizin başqa heç kimə olmadığı qədər təsir etdiyiniz rəssamı görməyiniz və onu tanımağı və dəyərləndirməyi həmişə şərəf saydığımı bilməyiniz lazımdır. O, buraya Parisdən cəmi iki günlük gəlib (o katalondur) və ünsiyyətimizə mane olmayacaq. Nəhayət, bəlkə də ən böyük davamçınızla tanış olsanız, həqiqətən xoşbəxt olardım. Xahiş edirəm, bu yüksək üslubu ədəbsizlik kimi qəbul etməyin. Rəsm, yəqin ki, əvvəlcə sizi təəccübləndirəcək, lakin bu rəssamın köpüyünü sizə açmayacağını təsəvvür edə bilmirəm. Bütün qəlbinlə və səmimi ehtiramla sizin Stefan Tsveyq Salvador Dali, əlbəttə, burada sərgidə öz rəsmlərini sizə məmnuniyyətlə göstərərdi, lakin bildiyimiz üçün ki, siz könülsüz və ya heç çölə çıxmırsınız, biz onun bu son və, məncə, ən gözəl əsərini baxışınız üçün birbaşa evə gətirəcəyik. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

19 iyul 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 19 iyul 1938 — Tsveyq Freydə 49, Hollom-strit, London, B.I Lenghem 3693 Hörmətli, əziz professor, ümid edirəm ki, səbrinizdən sui-istifadə etməmişik, lakin Salvador Dali artıq bir dəfə — boş yerə! — sizinlə görüşmək üçün Parisdən Vyanaya gəlmişdi. Onu müşayiət edən o gənc, Eduard Ceyms, psixoloqla ünsiyyətə çox ehtiyac duyur. Bizim anlayışımıza görə, o, ədəbsiz dərəcədə varlıdır və belə bir müalicə keçmək istərdi (Tilli Loş [1], onun keçmiş arvadı, onu müalicə edə bilməmişdi). Düzdür, siz onu bir az qorxutdunuz, müalicənin, bəlkə də, onun ədəbi işinə mane olacağını söyləməklə. Lakin mən güman edirəm ki, o, nə vaxtsa özü sizə gələcək! Ən yaxşı arzularla və ehtiramla səmimi qəlbdən sizin Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Loş Tilli (1904-1975) — avstriyalı və amerikalı balerina, aktrisa və rəssam. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

20 iyul 1938 — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 20 iyul 1938 — Freyd Tsveyqə Tərcümə №1 (Repko A.) 39, Elsworthy Road London S. V. Z Hörmətli cənab doktor! Həqiqətən də sizin köməyinizi yüksək qiymətləndirirəm, bunun sayəsində dünənki ziyarətçilər [1] mənə gəlib çatdılar. Çünki indiyə qədər mən özünü açıq-aşkar mənim qəyyum mələyim seçən sürrealistləri tamamilə (deyək ki, 95%, alkoqoliklərdə olduğu kimi) axmaq hesab etməyə meylli idim. Özünün fanatik etimadlı gözləri və qüsursuz texniki ustalığı olan gənc ispan başqa qiymətə layiqdir. Bu cür rəsmin [2] yaranma prosesini analitik tədqiq etmək həqiqətən də çox maraqlı olardı. Axı tənqidi baxımdan həmişə demək olardı ki, qiymətləndirilməmiş materialın və ilkin işlənmənin kəmiyyət nisbəti müəyyən həddi aşarsa, incəsənət anlayışı genişləndirilə bilməz. Lakin hər halda bunlar ciddi psixoloji problemlərdir. Digər ziyarətçiyə [3] gəldikdə isə, mənə namizədə çətinliklər yaratmaq, onun mənə olan rəğbətinin dərəcəsini yoxlamaq və özünü qurban verməyə hazırlığına nail olmaq xoşdur. Analiz fəth edilmək istəyən, lakin müqavimət göstərməzsə, ona aşağı qiymət veriləcəyini bilən qadına bənzəyir. Əgər cənab C. indi həddindən artıq uzun düşünürsə, axı sonra o, başqasına, Consa və ya mənim qızıma gedə bilər. Mənə deyirlər ki, siz gedərkən burada nəyisə unutmusunuz, əlcəklər və s. Bilirsiniz, bu — qayıtmaq vədidir. Səmimi qəlbdən sizin Freyd P.S. Ünvanda «cənab» əvəzinə «m-r» — rahatlıq əlamətidir. Tərcümə №2 (Rays E.M.) 39, Elsworthy Road, London, NW3 Hörmətli cənab doktor, Həqiqətən də dünənki ziyarətçiləri [1] mənə gətirən tövsiyənizə görə Sizə təşəkkür etməliyəm. Çünki indiyə qədər mən özünü açıq-aşkar mənim himayədarım seçən sürrealistləri tamamilə (deyək ki, 95%, alkoqol haqqında deyildiyi kimi) axmaq hesab etməyə meylli idim. Etimadla fanatik gözləri və şübhəsiz texniki ustalığı olan gənc ispan məni başqa qiymətə meylləndirdi. Bu cür rəsmin [2] yaranmasını analitik izləmək həqiqətən də çox maraqlı olardı. Tənqidi baxımdan, əlbəttə, həmişə demək olardı ki, şüursuz materialla şüuröncəsi işlənmə arasındakı kəmiyyət nisbəti müəyyən sərhədlərə riayət etməzsə, incəsənət anlayışı genişləndirilə bilməz. Lakin hər halda ciddi psixoloji problemlər ehtiva edir. Digər ziyarətçiyə [3] gəldikdə isə, mən namizədə çətinliklər yaratmaq, onun maraq dərəcəsini sınamaq və onun tərəfindən daha çox fədakarlığa nail olmaq istərdim. Psixoanaliz fəth edilmək istəyən, lakin müqavimət göstərməzsə, ona hörmət edilməyəcəyini bilən qadın kimidir. Əgər Mr. J indi həddindən artıq uzun düşünərsə, o, axı sonra başqasına — Consa və ya mənim qızıma müraciət edə bilər. Mənə deyirlər ki, Siz gedərkən burada nəyisə unutmusunuz, əlcəklər və s. Bilirsiniz ki, bu — qayıtmaq vədidir. P.S. Zərfin üzərində «Mr.» əvəzinə «Herr» — ətalət simptomudur. Səmimi qəlbdən Sizin Freyd Qeydlər: [1] Freydi ziyarət edənlər: Salvador Dali, onun arvadı Qala və ingilis milyoneri, yazıçı Eduard Cems [2] Söhbət «Nərgizin metamorfozaları» rəsm əsərindən gedir (1937-ci ildə çəkilib). Dali və Cems onu özləri ilə gətirmişdilər. Rəsmin özünü Eduard Cems bir az əvvəl almışdı. [3] Eduard Cems ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

1 avqust 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 1 avqust 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm-strit, London, B.I. [Avqust 1938] [1] Lenqhem 3693 Hörmətli, əziz professor, bu günlərdə özüm barədə sizə xəbər vermədim, çünki yaxın bir dostum çox ağır əməliyyat keçirmişdi və mən onu klinikada tez-tez ziyarət edirəm. Lakin sabah sizə yazacağam, sizinlə görüşməyi çox-çox istərdim. Buradakı fotoqraf Marsel Şternberger, Şou, Uells və başqalarının möhtəşəm şəkillərini çəkmiş, öz kolleksiyasını sizin "skalpinizlə" zənginləşdirməyi ehtirasla arzulayır. O, sizdən son dərəcə təvazökarlıqla cəmi on dəqiqə vaxt istəyir və bu, onun üçün (o, Amerikaya gedir) nəhəng mənəvi dəstək demək olacağından, indi isə kömək etmək zəruridir, həm də o, həqiqətən möhtəşəm fotoşəkillər çəkdiyindən, mən onun taleyini sizin xoş qəlbinizə tapşırıram. Bütün qəlbi ilə sizə bağlı olan Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun dəqiq yazılma tarixi məlum deyil. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

24 avqust 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 24 avqust 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm-strit, London, B.I Lənqəm 3693 Hörmətli, əziz professor, sükutumu vəfasızlıq və ya laqeydlik kimi qiymətləndirməyin — ürəyimə yaxın bir dostum ağır əməliyyat keçirmişdir, indi ona tez-tez baş çəkməli oluram, Vyanada isə səksən beş yaşında anam vəfat etdi; hansı dövrdə yaşadığımızı ona görə hiss edirsən ki, indi qəlbimdə kədərdən çox təsəlli var, axı onun bu cəhənnəm Vyanalıqda daha yaşamasına ehtiyac qalmadı, bizim ardımızca isə gedə bilməzdi. Sabah özümdən xəbər verəcəyəm və ümid edirəm ki, tezliklə sizinlə görüşə biləcəyəm. O gənc adam, Eduard Ceyms, düşünürəm ki, artıq tezliklə qərar verəcək, keçən həftə onunla söhbət etmişəm. Sizə hörmətlə bağlı Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 sentyabr 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 sentyabr 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi London, B.I Lənqəm 3693 Hörmətli, əziz cənab professor! Hazırda harada olduğunuzu və özünüzü necə hiss etdiyinizi öyrənməyə boş yerə cəhd göstərdim. Ümid edirəm ki, sağlamlığınız artıq o qədər yaxşılaşıb ki, sizi ziyarət etmək mümkündür. Sizə yalnız mənə nə vaxt gələ biləcəyimi bildirmək qalır, mən sizin üçün istənilən vaxt sərbəstəm. Səmimi qəlbdən sizin Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

30 sentyabr 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 30 sentyabr 1938 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi, London, B.I [Sentyabrın sonu, 1938] [1] Lənqəm 3693 Hörmətli, əziz professor, son həftə ərzində özümü göstərmədiyimə görə bunu laqeydlik kimi qiymətləndirməyin. Lakin hazırda təcili surətdə korrekturalar üzərində işləməli oluram və nəfəsimi rahat aldığım kimi, ilk növbədə sizdən görüş üçün icazə istəyəcəyəm. Sizi görmək üçün səbirsizlənirəm və tamamilə sağaldığınıza dair yaxşı ümidlə doluyam. Sizə dərindən sadiq Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Məktubun yazılma tarixi dəqiq məlum deyil. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 noyabr 1938 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 noyabr 1938 — Tsveyq Freydə Prof. Dr. Ziqmund Freyd London S.V.Z 20, Merisfild Qardens [London, 16.11.1938] Hörmətli, əziz professor, uzun müddət görünmədim, lakin yalnız alman işləri ilə əlaqədar dərin sarsıntımla ailənizi narahat edəcəyimdən ehtiyat etdiyim üçün. Sizi həmişə görməkdən xoşbəxt olardım! Sabah özümü bildirməyə cəsarət edirəm. Ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 yanvar 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 yanvar 1939 — Tsveyq Freydə Ziqmund Freyd, esk. 20 Merisfild Gardens London C.V.Z [Nyu-York 7.1.1939] Hörmətli cənab professor, ümid edirəm ki, Londonda özünüzü yaxşı hiss edirsiniz. Mən köhnəlmiş bağlama kimi yerdən-yerə sürünürəm, lakin hələ də tamamilə iş qabiliyyətliyəm və Londonda görüşümüzü (!) qeyri-adi sevinclə gözləyirəm. Ehtiramla, sizə sadiq Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

16 mart 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 16 mart 1939 — Tsveyq Freydə 49, Helləm küçəsi, London, V.İ Lenqhem 3693 Hörmətli, əziz cənab professor! Mən indicə qayıtdım və indi ilk növbədə bir dağ məktubu gözdən keçirməliyəm. Lakin artıq sizi görmək üçün dəhşətli səbirsizlik içindəyəm və yaxın günlərdə özümü təvazökarlıqla xatırladacağam. Ən səmimi arzularla ehtiramla dolu Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

31 may 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 31 may 1939 — Tsveyq Freydə 49, Helləm-strit, London, V. Lənqhem 3693 Əziz, hörmətli cənab professor! Bathdan qayıtdıqdan sonra hər gün yanınıza gəlmək niyyətindəyəm. İndi Vyana və bütün Almaniyadan mənə axışan məktublar isə vaxtımı yeyib qurtarır. Nəhayət, deyəsən, bir az yüngülləşəcək və sabah, ya da birisi gün özümü sizə göstərəcəyəm; sizi yenidən görmək üçün səbirsizlikdən az qalıram ki, partlayım. Bütün qəlbi ilə sizə sadiq olan Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

7 iyun 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 7 iyun 1939 — Tsveyq Freydə Professor Ziqmund Freyd London C.Ş. 20, Merisfild Qardens “Spa” oteli Bat [7.6.1939] Əziz, hörmətli, dəyərli professor, sözümü yerinə yetirmədim, lakin Londonda yaşayışa dözə bilmədim, orada məni hər gün işdən yayındıran ziyarətlər olur, və yenidən Bat sığınacağımdayam. Lakin tezliklə özümü göstərəcəyəm, həmişə olduğu kimi, mənə xas olan bir xüsusiyyətlə, sizi, əziz ustadı görmək üçün səbirsizlik çəkirəm. Sizin Stefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

24 iyul 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 24 iyul 1939 — Tsveyq Freydə Prof. Ziqmund Freyd London S. Z. Z 20, Merisfild-Qardens [Bat/Somerset, 24.7.1939] Hörmətli, əziz professor, mən yalnız sizə demək istəyirdim ki, mən Batda da bütün fikirlərimlə sizinləyəm və ümid edirəm ki, səhhətiniz yaxşılaşmışdır və tezliklə yenidən məhsuldar iş haqqında düşünə biləcəksiniz. Dəyişməz ehtiramla sizin Stefan Tsveyq Lensdaun-Loc, Bat ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

4 avqust 1939 | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 4 avqust 1939 Lansdaun-Loc Lansdaun-roud Bat, Hörmətli əziz fröylayn! Qəzetdə oxudum ki, hörmətli atanız bir neçə əlverişsiz gün keçirmişdir. Ümid edirəm ki, hər hansı təhlükə artıq sovuşmuşdur. Əslində, buradan telefonla xəbər almaq istəyirdim, lakin bu günlərdə sizi narahat etməkdən çəkindim, çünki yəqin ki, onsuz da kifayət qədər qayğınız var idi. Atanızı yenidən ziyarət etmək mümkün olan kimi, dərhal gəlmək istərdim, səfər etməkdən də çəkinməzdim. Hörmətli dostuma və bütün ailənizə ən xoş arzular. Sizin Ştefan Tsveyq ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

14 sentyabr 1939 — Tsveyq Freydə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ 14 sentyabr 1939 — Tsveyq Freydə Bat, Lensdaun-Loc, Mənim əziz, hörmətli dostum və ustam, sizi yenidən nə vaxt görəcəyəm? Hazırda işlər pisdir. Mənim leqallaşdırılmam tamamlanmaq üzrə idi; lakin təkəbbürlü, lovğa olduğum və israrcılıq göstərmədiyim üçün yenə də imzalanmadı. Buna görə də indi mən «enemy alien» [1]-əm və Bat ticarət meydanından beş mildən çox uzaqlaşmaq hüququm yoxdur. «Sic transit gloria mundi» [2] — beləcə ədəbi əhəmiyyət polis əmri ilə əriyib gedir və mən burada bütün dostlardan uzaqda işləməyə hələ qadir olmayaraq, fikirsiz və faydasız şəkildə yaşayıram. Bu axmaqlığa gülərdim — axı mən təbliğat nazirliyinin yeddi əməkdaşından çox fayda gətirə bilərdim —, lakin bu, məni sizi görmək sevincindən məhrum edir və bu məni kədərləndirir. Ümid edirəm ki, siz hamımız kimi yalnız zamandan əziyyət çəkirsiniz, amma fiziki olaraq yox. İndi biz möhkəm qalmalıyıq — cinayətkarların cəhənnəmə enişini görmədən ölmək mənasız olardı. Hamınıza səmimi salamlar! Qədim və dəyişməz sədaqət və ehtiramla, sizin Ştefan Tsveyq Qeydlər: [1] Düşmən-əcnəbi (ing.). [2] Dünya şöhrəti belə keçib gedir (lat.). ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Tarixi bilinmir | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Tarixi bilinmir Ziqmund Freydin anadan olmasının 165 illiyi münasibətilə onun tanınmış avstriyalı yazıçı və bioqraf Stefan Tsveyqlə yazışmasını dərc edirik. Onların tam yazışması ilk dəfə 1987-ci ildə çap olunmuşdur. Rus dilinə Aleksandr Repko tərəfindən tərcümə edilmişdir. Z. Freydin S. Tsveyqə məktublarından mövcuddur: 30 məktub. S. Tsveyqin Z. Freydə məktublarından mövcuddur: 48 məktub. Cəmi: 78 məktub. Stefan Tsveyqlə yazışma ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.

Tarixi bilinmir — Freyd Tsveyqə | FREYD–TSVEYQ MƏKTUBLARI ← Kitablar✕ Tarixi bilinmir — Freyd Tsveyqə Vyana, IX , Bergqasse, 19 Hörmətli, dərin hörmət bəslədiyim cənab doktor! Məktubunuza və «Sandi tayms»dan çıxarışa görə sizə təşəkkür edirəm. Sizin məqaləniz dost manifestidir, insan oxuduğuna deyil, onun arxasında durana sevinir. Lakin təəccüblə öyrəndim ki, Vyana Universitetinin təşəbbüsü ilə mənə çox arzuladığım Nobel mükafatı verilmişdir. Bu xəbər, yəqin ki, qəzetin mətninizə əlavə etdiyi, sizin şikayət etdiyiniz əlavələrdən biridir. Bəlkə də bu, sizin daha bir «taktiki addımınızdır». Bu halda o, ola bilsin ki, nəticəsiz qalacaq. Yəqin eşitmisiniz ki, 1930-cu ildə Frankfurt şəhərinin Höte mükafatı mənim üçün hansı çətinliklər və müsibətlərlə qazanılmışdı. 15 sentyabr tarixli ziyarətinizdən sonra sizinlə «Musa»nın [1] məzmununu ətraflı izah etdiyimə, işləriniz və niyyətləriniz barədə dinləmək əvəzinə, özümü ciddi şəkildə qınadım. «Musa» heç vaxt ictimaiyyətin gözü qarşısına çıxmayacaq. Səmimi təşəkkür edir və salamlayıram sizi Freyd P.S. Bir də o vaxt sizdən soruşmağı unutmuşdum ki, Oksford Şekspiri problemi ilə maraqlanmaq niyyətiniz yoxdurmu? Mən demək olar ki, əminəm ki, əsl Şekspir Eduard de Ver, Oksfordun on yeddinci hersoqu idi. Ziyarətiniz, təəssüf ki, mənim yanıma çox qısa oldu. Sənədlər: [1] «Musa və monoteist din» — Freydin 1938-ci ildə İngiltərəyə mühacirətindən sonra tamamladığı son böyük əsəri. Ayrı kitab kimi 1939-cu ildə çıxmışdır. ↑ ✕ КП Kitabın sifarişi Kitab artıq nəşr olunub və çap nüsxəsi hazırdır. Sifariş etdiyiniz nüsxəni şəxsən imzalayıb, istənilən ünvana poçtla göndərəcəyəm. Təxmini qiymət — 100 $; sizin üçün ağırdırsa, aşağıda endirim sorğusu göndərə bilərsiniz.