Boşanma Astanasında Ailə — Müalicə vs Ayrılıq

«Mən hələ də onu sevirəm, lakin əziyyət çəkirəm. Boşanmalıyammı?» — ailə terapevtinə ən tez-tez verilən sual budur. Cavab universal deyil. Bəzi ailələr terapiya ilə tam bərpa olunur. Bəziləri — yalnız ayrılıqla, hər iki tərəf üçün yaxşı olur.

Bu məqalədə klinik kriteriyalar verilir — qaranquşların qaranlıq düşüncələri yox, dəlilə əsaslanan markerlər.

Hər iki tərəf işə hazırdır. Tək bir tərəfin motivasiyası kifayət deyil. Terapiyaya yalnız «məni saxlasın deyə» gələn partnyorla əhəmiyyətli irəliləyiş çətindir.

Bazis hörmət qalıb. Saymamazlıq və masqaramaz ton səviyyəsindən aşağı. Cütlük «siz» forması işlətsə də, hələ də bir-birini insan kimi görür.

Müsbət xatirələr xatırlanır. «Niyə evləndik?» sualına müsbət cavab var. Münaqişə dövründə yaxşı dövrlər unudulmayıb.

Kommunikasiya problemləri əsas problemdir. Münaqişə tezliyi yüksək, lakin onun əsasında «qulağ verə bilməmək», «ifadə edə bilməmək» durur — fundamental fərqlər deyil.

Cinsi və emosional yaxınlıq əldə edilə bilən səviyyədədir. Tamamilə yox deyil — sadəcə zədələnmiş.

Bu hallarda intensiv ailə terapiyası (12-20 seans) əksər vaxt vəziyyəti dəyişdirir.

Fiziki və ya cinsi təcavüz var. Bu — qırmızı xətdir. Terapiya yalnız təcavüz tam dayandırıldıqdan sonra mümkündür.

Aktiv asılılıq müalicəsiz qalır. Alkoqol, narkotik, oyun bağımlılığı — partnyor müalicəni rədd edirsə, ailə terapiyası boş yerdir.

Bir tərəf əsas qərarı verib. «Mən artıq getmişəm zehni olaraq» mərhələsində terapiya gec olur.

Saymamazlıq dövründəyik. Gottman təhlilinə görə bu mərhələ münasibətin sonunu 90% dəqiqliklə proqnozlaşdırır.

Gerçək yaşam dəyərləri tamamilə fərqlidir. Misal: bir tərəf dindar həyat istəyir, digəri ateist; bir tərəf uşaq istəyir, digəri kateqorik yox; bir tərəf miqrasiya, digəri qalmaq. Bu fərqlər kompromisə gəlmir.

Ən populyar yanlış inanc: «uşaqlar üçün boşanmamalıyıq». Tədqiqatlar əksini göstərir.

Wallerstein və Lewis-in 25 illik longitudinal tədqiqatı (2003): yüksək münaqişəli evdə böyüyən uşaqlarda psixoloji problemlər boşanmış valideynlərin uşaqlarına nisbətən 2-3 dəfə yüksəkdir.

Vacib olan boşanmanın faktı yox, necə baş verməsidir: hörmətlə, uşağı münaqişə zonasından kənarda saxlamaqla, hər iki valideynlə yaxın əlaqə saxlamaqla — boşanma uşağa zərər vermir.

Bill Doherty (Minnesota Universiteti) yaratdığı modelə görə, qətiyyətsiz cütlüklər üçün xüsusi 5 seanslıq protokol mövcuddur. Məqsəd — boşanmanı və ya saxlanmanı seçmək yox, üç istiqamətdən birini aydınlaşdırmaq:

Dayanmaq və hazırkı yolla davam (heç bir aktiv addım atmamaq)

Boşanma prosesini başlamaq

6 aylıq intensiv ailə terapiyasına girmək, sonunda yenidən qiymətləndirmək

Bu modelin üstünlüyü: qərar verməyə təzyiq yoxdur. Pasiyentlər öz pace-də gedirlər.

Boşanma qərarı ailədə krizis anında alınmamalıdır. Tipik addım:

2 həftə fiziki olaraq ayrı yaşamaq (mümkünsə)

Ailə terapevtinə tək gəlmək — öz hisslərinizi aydınlaşdırmaq

Sonra hər iki tərəf birlikdə discernment counseling-ə

5 seans sonra qərar — və qərar etibarlı olur

Qərar tələsməsi peşmançılıq gətirir. Ölçülmüş addım — sonradan istənilən nəticədən razı qalmaq imkanı verir.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.