Postpartum Depressiya — Tanımaq və Müalicə

«Yeni doğulmuş körpəm var, hamı sevinirsə nə üçün mən belə kədərliyəm?» — postpartum depressiya yaşayan ananın tipik düşüncəsi. Statistik olaraq, doğum verən qadınların 15-20%-i postpartum depressiyadan əziyyət çəkir (NICE, WHO 2023).

Bu — «baby blues» deyil — klinik vəziyyətdir, müalicə tələb edir.

Baby Blues (50-80% qadınlarda): doğumdan 2-3 gün sonra başlayır, 1-2 həftə davam edir. Hormonal dəyişikliyə təbii cavabdır. Simptomlar: ağlamaq, narahatlıq, yorğunluq. Müalicə tələb etmir, özü keçir.

Postpartum Depressiya: doğumdan 2 həftədən sonra başlayır, aylar davam edir. Klinik depressiya kriteriyalarına uyğundur (DSM-5). Simptomlar daha ağırdır:

Daimi kədər, ümidsizlik (2 həftədən çox)

Körpəyə qarşı bağlanma çətinliyi

İştah pozğunluğu (yox və ya çoxlu)

Yuxu pozğunluğu (körpədən asılı olmayaraq)

Özünü «pis ana» hesab etmə

Konsentrasiya çətinliyi

Zərər vermə düşüncələri (özünə və ya körpəyə)

Keçmişdə depressiya tarixçəsi

Doğum zamanı stresli təcrübə

Sosial dəstək çatışmazlığı

Maliyyə çətinlikləri

Münasibət problemləri

Hamiləlik dövründə depressiya

Hormonal həssaslıq (premenstrual sindrom tarixçəsi)

Genetika (ailədə depressiya)

Daha nadir (1-2/1000 doğum) lakin ciddi vəziyyət. Simptomlar: hallüsinasiyalar, bredler, konfuziya, yatmamaq. Bu — acil hospitalizasiya tələb edən vəziyyətdir. Adətən 2 həftə içində başlayır.

NICE və APA qaydaları:

Yüngül-orta postpartum depressiya:

KDT və ya İnterpersonal Terapiya (IPT)

Sosial dəstək (qrup terapiyası)

Müntəzəm fiziki aktivlik

Yuxu rejiminin bərpası (partner kömək edir)

Orta-ağır:

Psixoterapiya + antidepressant

Ana südü ilə qidalandıran qadınlar üçün təhlükəsiz dərmanlar var (sertralin)

Ağır vəziyyətdə: hospitalizasiya, antidepressant + bəzi hallarda EKT.

Tədqiqatlar göstərib ki, atalar da postpartum depressiyadan əziyyət çəkə bilər (8-10%). Simptomlar daha çox: çəkinmə, izolyasiya, qıcıqlanma, qaçma davranışı. Ailədə həm ana, həm ata yoxlanılmalıdır.

«Yaxşı ana belə hiss etməməlidir» inancı

«Hormonaldır, keçər» üzərinə güvənmə

Stiqma və ailənin «üyürdür» hesab etməsi

Praktik səbəblər (körpə baxımı, vaxt yoxluğu)

Maddə qoxusu körpəyə vermək qorxusu (yalnışlıq)

İlk pediatra və ya ginekoloqa müraciət — onlar Edinburgh Postpartum Depression Scale ilə yoxlama edirlər

Psixiatr və ya klinik psixoloq qiymətləndirməsi

Ailə dəstəyini səfərbər etmək — körpə baxımı paylaşılmalı

Online qruplara qoşulma — eyni təcrübə yaşayan analar

Vacib mesaj: postpartum depressiyadan əziyyət çəkmək sizi pis ana etmir. Müalicə almaq isə körpənizə də sizə də ən yaxşı hədiyyədir.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.