Alarm Cihazı Necə İşləyir? — Beynəlxalq Protokol

Enurez müalicəsində alarm cihazı (enuresis alarm) — qızıl standartdır. NICE, ICCS, AAP — bütün beynəlxalq qaydalar onu birinci xətt müalicə kimi tövsiyə edir. Effektivlik 70-80%, residiv riski dərmanlardan 3-4 dəfə aşağı.

Lakin bu cihaz hələ də Azərbaycanda az tanınır. Bu məqalədə işləmə prinsipini və düzgün tətbiqini izah edirik.

Cihaz iki hissədən ibarətdir:

Sensor — uşağın iç paltarına və ya yatağa yerləşdirilir, rütubətə həssasdır

Alarm — sensorla naqillə və ya simsiz qoşulur, səs və/və ya vibrasiya verir

İşləmə mexanizmi: uşaq sidikləməyə başlayan kimi sensor rütubət aşkar edir və alarmı işə salır. Səs uşağı oyadır.

Burada Pavlov şərtləndirməsi prinsipi tətbiq olunur:

Şərtsiz stimul: alarm səsi → şərtsiz reaksiya: oyanma

Şərtli stimul: sidik kisəsinin dolması (sensiya)

Tədricən yaranan əlaqə: sidik kisəsinin doluluğu → oyanma

Yəni 8-12 həftə ərzində beyin sidik kisəsi siqnallarını tanımağa öyrənir və alarm gəlmədən uşaq özü oyanır.

1. Yastıq tipli (mat type): Yatağın altına qoyulan döşəmə. Bütün yatağı qoruyur. Üstünlük: sensor uşaqla təmasda deyil, rahatdır. Çatışmazlıq: bəzən kifayət qədər tez işləmir.

2. Iç paltarına bərkidilən (body-worn): Sensor iç paltarına bərkidilir, alarm boyunda və ya bilekdə. Üstünlük: tez reaksiya verir. Çatışmazlıq: uşağa narahatlıq verə bilər.

3. Simsiz tip (wireless): Sensor uşağın yataq otağında, alarm valideynin otağında. Beləcə valideyn də uşağa kömək edə bilər. Daha bahadır.

Həftə 1-2: Adaptasiya

Cihazın necə bağlanacağını uşağa öyrətmək

Hər gecə yatmazdan əvvəl birgə quraşdırma

Alarm zamanı protokol: dərhal qalxmaq → tualet → cihazı yenidən bağlamaq → yatağa

Uşaq özü iştirak edir — passiv qurban deyil

Həftə 3-6: Effekt formalaşır

Adətən bu mərhələdə alarm sayı azalır

Bəzi gecələrdə alarm gəlmədən uşaq özü oyanır

Quru gecələrin sayı artmağa başlayır

Həftə 7-12: Bərpa

14 ardıcıl quru gecə hədəfdir

Tam quru səhər — kiçik sevinc anı (təbrik etmək, lakin «qonaqlıq» deyil)

Sıçrayış olduqda — danlama yox, «bu da yoldur» yanaşması

Müalicə uğurla bitdikdə: 14 ardıcıl quru gecədən sonra cihaz tədricən kəsilir — 1 həftə hər ikinci gecə, sonra dayandırılır.

Cihazı uşağın yox, valideynin otağında yox — uşağın yatdığı otaqda yerləşdirin. Bəzən uşaq alarmı eşitmir, ona görə valideyn də yaxınlıqda olmalıdır

Müalicəyə həvəslə başlayın — uşağa «kömək alır» hissi verin, «cəza» yox

Şəkər və tort vermədən uşağı motivasiya etməyin — bu davranış asılılığını yaradır

Yataq paltarını uşaq özü dəyişmir — bu cəza kimi qəbul edilir; valideyn dəyişir, uşaq sadəcə kömək edir (məsələn, çirkli paltarı çamaşır maşınına qoyur)

Yenidən başlamaqdan qorxmayın — bəzi uşaqlarda 1-ci protokol uğursuz olur, 2-ci uğurlu

Cihaz uğursuz olduqda — adətən tətbiqdə səhvlər (uşaq sidiklədikdən sonra alarmı eşitmir, valideyn yardım etmir)

Bəzi uşaqlar dərin yuxu səbəbindən alarmı eşitməzlər — bu zaman valideynin köməyi vacibdir

Müalicə tamamlandıqdan sonra residiv (15-20%-də) — qısa müddətli yenidən tətbiq həll edir

Azərbaycanda alarm cihazları hələ az tapılır. Beynəlxalq olaraq:

Wet-Stop, Malem (ABŞ)

Anzacare DRI Sleeper (Yeni Zelandiya)

Pjama (İsveç)

Klinikada müalicə alındıqda cihaz tez-tez verilir, müalicə bitdikdə geri qaytarılır.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.