Desmopressin və İmipramin — Enurezdə Dərmanlar

«Dərman var ki, uşaq sidik buraxmasın?» — pediatr kabinetlərinin ən tez-tez verilən sualıdır. Cavab — bəli, lakin bu sual kompleksdir. Bu məqalədə iki ən tanınmış enurez dərmanına baxırıq və beynəlxalq protokollarda onların yerini izah edirik.

Desmopressin — sintetik vasopressin (antidiuretik hormon). İşləmə mexanizmi: böbrəklərə «daha az sidik istehsal et» siqnalı verir. Yatmazdan 1-2 saat əvvəl alındıqda gecə sidik istehsalını 30-50% azaldır.

Nə vaxt verilir?

Alarm cihazı kifayət etmədikdə (ikinci xətt)

Səfər, düşərgə, gecə qonaqlıq kimi xüsusi hallarda — qısa müddət

Ailədə alarm cihazını dəstəkləmək mümkün olmadıqda

Sürətli nəticə tələb olunduqda

Forması:

Tablet — ən geniş yayılmış (Minirin, DDAVP)

Tilim altı (sublingual) — uşaq tableti udmaqda çətinlik çəkdikdə

Burun spreyi artıq tövsiyə edilmir — hiponatremi riski səbəbindən

Doza: 0.2 mg yatmazdan 1 saat əvvəl. Effekt göstərmədikdə — 0.4 mg. Maksimum 0.6 mg.

Müddət: Tipik kurs — 3 ay. Hər 3 aydan bir 1 həftə pauza ilə qiymətləndirmə.

Sürətli effekt — bir gecədə görünə bilər

Yataq paltarı az dəyişdirilir — gündəlik həyat asanlaşır

Səfər və ictimai gecələr üçün xüsusilə faydalıdır

Yaxşı tədqiq olunmuş təhlükəsizlik profili

Yüksək residiv riski — dərmanı kəsdikdə 60%-də enurez geri qayıdır

«Müalicə»-dən çox «simptom idarəsi» — beyni öyrətmir

Hiponatremi riski — qan natriumunun düşməsi (nadir, lakin ciddi)

Maye qəbulu məhdudiyyəti vacibdir — yatmazdan əvvəl və gecə az içilməlidir

Yan təsirlər — başağrısı (5-10%), ürəkbulanma, qarın ağrısı

Hiponatremi xəbərdarlığı: Maye sərbəst qəbulu — qanın natrium səviyyəsini təhlükəli aşağı sala bilər. Simptomlar: başağrısı, ürəkbulanma, qıcolma, koma. Buna görə desmopressin alan uşaq yatmazdan əvvəl çox maye qəbul etməməlidir.

İmipramin (Melipramin, Tofranil) — köhnə nəsil triklik antidepressant. 1960-cı illərdən enurez üçün istifadə edilir. Lakin müasir qaydalar (NICE 2010, ICCS 2020) imipramini birinci xətt müalicədən çıxardıb.

Niyə?

Ürək-damar yan təsirləri — aritmiya, taxikardiya, hipotensiya

Antikolinergik effektlər — quru ağız, qəbizlik, görmə pozğunluğu

Mərkəzi sinir sistemi yan təsirləri — yuxulu hal, başgicəllənmə, davranış dəyişiklikləri

Yüksək doza dölük üçün təhlükəlidir — bəzi hallarda fataldır

Effektivlik orta — 40-60% (alarm cihazından aşağı)

Yüksək residiv riski — dərmanı kəsdikdə 80%-də enurez qayıdır

Ölkəmizdə hələ də bəzən pediatr və nevrologlar tərəfindən imipramin verilir — bu beynəlxalq protokollara zidd təcrübədir.

Bu dərmanlar sidik kisəsinin yığılmalarını azaldır. Yalnız polisimptomatik enurezdə (gündüz və gecə simptomları olan) tətbiq edilir, BMGE-də deyil. Yan təsirlər: quru ağız, qəbizlik, üzdə qızarma.

Klinik təcrübə və tədqiqatlar göstərir: alarm cihazı + desmopressin birgə tətbiq edildikdə nəticə hər birindən tək başına yüksəkdir.

Tipik plan:

Həftə 1-4: alarm cihazı + desmopressin (sürətli rahatlama)

Həftə 5-8: desmopressin azaldılır, alarm davam edir

Həftə 9-12: yalnız alarm

14 quru gecədən sonra: hər iki müalicə tamamlanır

Bu protokol residiv riskini 15%-ə qədər azaldır.

Dərmanlar simptomu idarə edir, lakin beyin-sidik kisəsi əlaqəsini öyrətmir. Dərman dayandırıldıqda — orijinal vəziyyət geri qayıdır. Alarm cihazı isə beyni öyrədir — və öyrəndiyini unutmur.

Bu səbəbdən beynəlxalq protokollar həmişə davranış müalicəsini (alarm + maye rejimi + psixoloji dəstək) əsas hesab edir. Dərmanlar — alət, «həll» deyil.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.