Panik Ataklarla Bağlı 7 Mif və Elmi Cavablar

Panik atak xarakter zəifliyi deyil, qadın «uydurması» deyil, «öz-özünə keçən mərhələ» deyil. Bu məqalədə ən çox yayılmış 7 mifə baxırıq və hər birinə dəlilə əsaslanan cavab veririk.

Yalan. Statistik olaraq qadınlarda 2 dəfə tez-tez rast gəlinir, lakin kişilərin də 3-5%-i həyatı boyu panik pozğunluqdan əziyyət çəkir (NIMH məlumatı). Kişilərdə tez-tez «diaqnoz qoyulmur» çünki onlar yardım istəməyə daha az meyillidirlər. Kişilərdə panik atak tez-tez «ürək problemi» və ya «təzyiq dəyişiklikləri» şəklində maskalanır.

Yalan. Panik atak sırasında baş verən fizioloji dəyişikliklər (sürətli ürək, hiperventilyasiya, tərləmə) sağlam bir orqanizmə ziyan vurmur. Sürətli ürək döyüntüsü (160-180/dəq) idmançı qaçışı zamanı normaldır. Bədəniniz bunu emal edə bilər.

İstisna: əgər mövcud ciddi ürək xəstəliyi varsa (məs. uzunmüddətli aritmiya), panik atak əlavə yük ola bilər. Lakin sağlam yetkin üçün — panik atak təhlükəsizdir.

Yalan. Panik atak şizofreniya, psixoz və ya hər hansı psixiki xəstəliyə çevrilməz. «Dərinmə» hissi (depersonalization/derealization) panik dövrünün simptomudur — beyinə qan paylanmasının dəyişməsindən qaynaqlanır. Atak bitəndən sonra tam normal qayıdır.

Tədqiqatlar (Roy-Byrne et al., 2008) göstərir ki, panik pozğunluqdan psixoz, dementia və ya digər ciddi pozğunluqlara çevrilmə yoxdur.

Yalan. Panik pozğunluq neyrobioloji vəziyyətdir. Genetik faktorlar (ailədə narahatlıq pozğunluğu olanlarda risk 4-5 dəfə yüksəkdir), beyin kimyası (serotonin, GABA balansı), travmatik təcrübələr — hamısı rol oynayır. Heç bir əlaqə «iradə zəifliyi» və ya «xarakter qüsuru» ilə yoxdur.

Müqayisə: kimsə diabetdən əziyyət çəkdiyində ona «iradəsiz» demirik. Panik pozğunluqda da eyni standart tətbiq olunmalıdır.

Yalan. Panik pozğunluqda dərman müalicəsi — tipik 6-12 ay arası. SSRI tipli antidepressantlar (sertralin, paroksetin) və SNRI-lar uzun müddət istifadə olunur, sonra tədricən kənarlaşdırılır. Benzodiazepinlər (alprazolam) — yalnız qısamüddətli istifadə üçün, asılılıq riski səbəbindən.

NICE qaydalarına görə, KDT psixoterapiya alanlar dərman olmadan da uğurlu nəticə əldə edə bilirlər (50%-dən çox hallarda). Qərar individualdır — hər pasiyent üçün ayrıca planlaşdırılır.

Tam əksinə — fiziki məşq panik üçün təbii anti-anksietik müalicədir. Cochrane (2013) meta-analizi göstərib ki:

Həftədə 3 dəfə 30 dəq aerobik məşq panik tezliyini 30-40% azaldır

Məşqdən sonra serotonin və endorfin səviyyəsi artır

Müntəzəm məşq amigdalanın həssaslığını azaldır

Bonus: müntəzəm məşq insanı bədəninin sürətli ürək döyüntüsünə «öyrəşdirir» — interocepetiv ekspozisiya kimi işləyir.

Yarım yalan. Tək bir panik atak — bəli, bəzən təkrarlanmadan keçir (cəmi 25-30% halda). Lakin panik pozğunluq (yəni təkrarlanan ataklar) müalicə olunmadığı təqdirdə aşağıdakıların ehtimalını yüksəldir:

Agorafobiya inkişafı (50%-ə qədər)

İkincili depressiya (30-50%)

Alkoqol/narkotik istifadəsi (özü-müalicəsi cəhdi)

İş itkisi və sosial təcrid

Erkən müalicə — daha qısa, daha effektiv. 5 il «öz-özünə gedər» gözləyən insan tez-tez 5 il sonra daha mürəkkəb klinik şəkillə gəlir.

Mifləri kənarlaşdırmaq panik pozğunluqdan əziyyət çəkənlər üçün rahatlıq verir: «Mən tək deyiləm. Bu xarakterimdə qüsur deyil. Bu vəziyyət öyrənilə və müalicə oluna bilər.»

Əgər siz və ya yaxınınız panik atakdan əziyyət çəkirsə — kömək istəmək zəiflik deyil, məsuliyyətdir. Sınıq qol kimi — özündən sağalmaz, lakin doğru müalicə ilə tam bərpa olunur.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.