Qızarma və Tərləmə — Sosial Reaksiyalar

Sosial situasiyada qəfildən qızarmaq, əllərin tərləməsi, səsin titrəməsi — bunlar utancaqlıq deyil, simpatik sinir sisteminin avtomatik reaksiyalarıdır. Bu reaksiyaları «düz başlamaq» mümkün deyil — onları idarə etmək olar.

Üzdə qızarma — qan damarlarının genişləməsi nəticəsidir. Bu reaksiya beyin tərəfindən «diqqət edilmə» siqnalı kimi tetikleyir. Paradoks: qızarmaqdan qorxmaq qızarmanı gücləndirir.

Cəmiyyətdə yayılmış inanc: «Hər kəs görər mənim qızardığımı». Tədqiqatlar göstərir: insanlar başqalarının qızarmasını yalnız 30%-də qeyd edir. Yəni qızardığınız hallarda 70%-i heç kim görmür.

Müalicə yanaşması:

Paradoksal niyyət — «qızar, mənə fərq etməz» düsturu — Frankl yanaşması

Kortizol idarəsi — müntəzəm məşq, kafein azaltma

Soyuq su biləklərə — anlıq rahatlama

KDT — düşüncə yenidən quruluşu

Əgər qızarma ciddi dərəcədə həyata təsir edirsə — nadir hallarda dərman müalicəsi (beta-blokatorlar) tətbiq olunur. Lakin əksər hallarda KDT kifayətdir.

Hiperhidroz (artıq tərləmə) — başqa fizioloji səbəblə də ola bilər (genetik, hormonal). Sosial anksiyete tərləməsi bu özəlliklərlə fərqlənir:

Sosial vəziyyətdə artır, tək olduqda azalır

Əllər və qoltuqaltı ən çox

«Hamı görər tərimi» düşüncəsi onu gücləndirir

Strategiyalar:

Antiperspirant — gecə tətbiq edin, daha effektiv

Soyuq əl tutuşu — kontaktdan əvvəl əlləri yuyun, soyuq su ilə

Botulinum (botox) — şiddətli halda, dermatoloji prosedur

KDT — düşüncələrlə işləmə tərləmənin tezliyini azaldır

Səs titrəməsi və əl titrəməsi — adrenalin dövranının nəticəsidir. Bunu tamamilə qarşısını almaq mümkün deyil, lakin azaltmaq olar:

Dərin nəfəs 4-7-8 düsturu ilə

Mikrofon istifadə edin — səs titrəməsi az hiss olunur

Əlləri masaya qoyun — titrəmə görünməz

Beta-blokatorlar (psixiatrın nəzarətində) — adrenalin reaksiyasını blok edir

Cornell Universitetinin klassik tədqiqatı (Gilovich, 2000): tələbələrdən biri uğursuz köynək geyinib otağa girdi. Sonra digər tələbələrdən soruşuldu — yalnız 23%-i köynəyi xatırladı. Halbuki köynəyi geyinən tələbə «hamı görüb» hesab edirdi.

Bu effekt sosial anksiyete üçün qızıl bilikdir: başqaları sənə düşündüyündən 2-3 dəfə az diqqət edir. Onların öz işləri, narahatlıqları, fikirləri var.

Bir həftə ərzində:

Gündə 1 dəfə qəsdən «diqqət çəkən» hərəkət edin — fərqli rəngli paltar geymək, hər kəsdən fərqli yer seçmək, məzəli hekayə danışmaq

Ertəsi gün analiz edin: nə qədər insanın diqqətini çəkdi? Real cavab nədir?

Nəticələri qeyd edin

Əksər vaxt nəticə şokverici olur: heç kim demək olar ki diqqət etmədi. Bu eksperiment «hamı məni izləyir» inancını sındırır.

Qızarma, tərləmə, titrəmə — bunlar bədənin «diqqət edilmə!» siqnallarına avtomatik reaksiyasıdır. Onları tamamilə yox etmək məqsəd deyil. Onlardan qorxmamaq — məqsəddir. Qorxu yox olduqda — reaksiyanın özü də zaman keçdikcə zəifləyir.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.