Sosial Fobiya — Sadəcə Utancaqlıq Deyil

«Mən utancağam, hər kəsdə var, problem yoxdur» — sosial anksiyete pozğunluğundan əziyyət çəkənlərin tipik özünüqavrayışıdır. Lakin tədqiqatlar göstərir: insanların 12-15%-i həyatı boyu klinik sosial anksiyete pozğunluğundan əziyyət çəkir (NIMH, 2023). Bu — utancaqlıq deyil. Bu — müalicə olunan klinik vəziyyətdir.

Sadə fərq: utancaqlıq həyatı məhdudlaşdırmır, sosial anksiyete məhdudlaşdırır.

Utancaq insan yeni adamla tanış olduqda 5-10 dəqiqə narahatlıq hiss edir, sonra rahatlaşır

Sosial anksiyetəli insan bir həftə əvvəldən narahat olur, 3 saat əvvəldən fiziki simptomlar yaşayır, hadisədən sonra 2-3 gün ona görə əzab çəkir

Utancaq insan kafeyə girəndə bir az diqqət edilməsindən rahatsızlaşır

Sosial anksiyetəli insan kafeyə girməkdən tamamilə imtina edir, ya yalnız konkret saatlarda, konkret yerlərə gedir

Sosial Anksiyete Pozğunluğu (Sosial Fobiya) diaqnozu üçün:

A. Bir və ya bir neçə sosial vəziyyətdən kəskin qorxu (mühakimə edilmək, alçaldılmaq qorxusu)

B. Şəxs həmin vəziyyətdə narahatlıq simptomlarını göstərəcəyindən qorxur

C. Sosial vəziyyətlər həmişə qorxu yaradır

D. Vəziyyətlərdən qaçınılır və ya çox əzabla yaşanılır

E. Qorxu real təhlükə ilə proporsional deyil

F. Simptomlar 6 aydan çox davam edir

G. Klinik əhəmiyyətli pozulma yaranır (iş, sosial həyat, münasibətlər)

İctimai çıxış (prezentasiya, yığıncaqda söz alma)

Naməlum adamla tanışlıq

Telefon zəngləri

Restoranda sifariş vermə

Ofisdə yemək yemə (başqaları yanında)

İctimai yerdə tualetdən istifadə

Yığıncaqda görünmə (toy, doğum günü)

Müəllimə sual vermə

Otorid figura (rəhbər, müəllim) ilə danışma

Sosial anksiyete bədəndə güclü reaksiyalar yaradır:

Qızarma (ən tipik) — üzdə qan dövranı artımı

Tərləmə (xüsusən əllər, üz, qoltuq altı)

Titrəmə (səs, əllər)

Ürəkdöyüntüsü

Nəfəs daralması

Mədə-bağırsaq problemləri (ürəkbulanma, ishal)

Səs qırıqlığı, «boğazda yumru»

Trick: bu simptomlardan qorxmaq simptomları gücləndirir. «Qızararammı?» düşüncəsi qızarmanı tetikleyir.

Pasiyentlərin yalnız 1/4-i kömək axtarır. Səbəblər:

«Hamı belədir, normaldır» — özünü vəziyyətə uyğunlaşdırma

«Bir şeyim olmaz, sadəcə xarakterimdir»

Psixoloqa getmək özü sosial vəziyyətdir — qorxulu

«Mən zəifəm, kömək istəməyə utanıram»

Mədəniyyətdə «kömək istəmək» zəiflik kimi qəbul olunur

Yaxşı xəbər: sosial anksiyete ən yaxşı müalicə olunan narahatlıq pozğunluqlarından biridir. KDT (Koqnitiv-Davranış Terapiyası) və ekspozisiya terapiyası 12-16 həftədə pasiyentlərin 70-80%-də əhəmiyyətli yaxşılaşma verir (NICE, 2013).

Müalicə komponentləri:

Psixoeğitim (vəziyyəti anlama)

Düşüncə yenidən quruluşu (KDT)

Tədricən ekspozisiya (qorxulu sosial vəziyyətlərə)

Sosial bacarıq məşqi

Bəzi hallarda — SSRI tipli dərmanlar (psixiatrın nəzarətində)

Bu məqalədəki əlamətlərin 4-5-i sizdə varsa — bu xarakter qüsuru deyil, klinik vəziyyətdir. Müalicə oluna bilər. Birinci addım — psixoloq və ya psixiatra müraciət. İlk konsultasiya online da mümkündür — beləliklə birbaşa kabineti getməyin streseini azaltmaq mümkündür.

Kənan Rəhimov

Həkim-Psixiatr, Psixoterapevt. 23 il klinik təcrübə.