A. Hegar: „Der Geschlechtstrieb“ (1895)
Cinsi meyl. A. Hegar tərəfindən sosial-tibbi bir tədqiqat. Ştutqart 1894.
Məşhur qadın həkiminin bu kiçik əsəri, başlığın aldadıcı təsiri ilə bir mütəxəssisdən qadınların cinsi həyatı haqqında etibarlı məlumatlar gözləyən bir çoxlarını məyus edəcəkdir. Bu, Bebelin məşhur «Die Frau und der Socialismus» kitabına bir cavabdır, lakin nə məzmunu, nə də təqdimat tərzi baxımından rəqibin oxucular üzərindəki təsirinə müvəffəqiyyətlə meydan oxumağa qadir olmayan bir cavabdır. Yeri gəlmişkən, Hegarın əsəri də sosialist liderininki qədər tərəfkeşlikdən azad deyildir. Sonuncu mümkün qədər cinsi meylin tələblərini önə çəkərkən, bugünkü cəmiyyət quruluşunun bunlara ədalətlə yanaşmadığını göstərərkən, həkim bu narahat təhrikçini nisbətən zərərsiz bir yoldaş kimi təqdim etməyə çalışır. Hegara görə — belə bir ehtimaldan qaçmaq mümkün deyil ki, indiki mədəni insanda təbii cinsi meyl təsvir edildiyi qədər həddindən artıq güclü deyildir. Kişidə «təbii meyl ilə süni şəkildə alovlandırılmış atəş» (səh. 5) arasında fərq qoyulmalıdır, halbuki «qadının fiziki sevgiyə olan təbii meyli ümumiyyətlə, təbii ki, istisnalar nəzərə alınmamaqla, çox da böyük deyildir».
Qabaqcadan göründüyü kimi, Hegar zaman-zaman cinsi meylin bu aşağı qiymətləndirilməsinə yaraşmayan faktları qeyd etməli olur. Belə ki, «vəhşi sevgi»nin müzakirəsində deyilir: Bu gün vəhşi sevginin gətirdiyi belə dəqiq müəyyən edilmiş təhlükələr qarşısında, kiminsə özünü onlara məruz qoymasını çətin ki, mümkün hesab etmək olar (səh. 51). Hegar buna bir izahı onda tapır ki, böyük kütlənin vəhşi sevginin zərərləri haqqında hələ aydın bir təsəvvürü yoxdur. Hegarın əsərinin əldə etdiyim nüsxəsində bununla bağlı bir kənar qeydi var: «Cənab Hegar məhz — cinsi meyli unudur». Əsər bunlardan başqa, cinsi meyllə bilavasitə, hər halda mahiyyət etibarilə bağlı olmayan mövzular haqqında xeyli statistika ehtiva edir: əhali artımı, uşaq ölümü və s.
Bütün problemin mahiyyəti, insanların — sağlamlıqlarının digər zərərləri ilə yanaşı — təbii bir ehtiyacın təmin edilməsi zamanı uşaqlarını qərəzsiz yan məhsullar olaraq dünyaya gətirməyə məcbur olmaları faktı barədə Hegar çətin ki, bir kəlmə belə söz tapır və konsepsiyanı sağlamlığa zərər vermədən koitusdan ayırmağa yönəlmiş cəhdlərin əhəmiyyəti üçün isə heç bir anlayış göstərmir! F.
[«Wiener klinische Rundschau», 1895, № 5, s. 77.]