Ön söz

Bu kitabın alt başlığı ilə mənim nəşr etdirdiyim «Imago» jurnalının ilk iki cildində çıxmış aşağıdakı dörd məqalə mənim tərəfimdən psixoanalizin baxış nöqtələrini və nəticələrini xalqların psixologiyasının aydınlaşdırılmamış problemlərinə tətbiq etmək üçün ilk cəhdə uyğun gəlir. Deməli, onlar bir tərəfdən W. Vundtun qeyri-analitik psixologiyanın fərziyyələrini və iş üsullarını həmin məqsədə xidmət etdirən geniş miqyaslı əsərinə, digər tərəfdən isə əksinə, fərd psixologiyasının problemlərini xalqların psixologiyası materialını cəlb etməklə həll etməyə çalışan Sürix psixoanalitik məktəbinin işlərinə qarşı metodik bir ziddiyyət ehtiva edir¹. Hər iki tərəfdən mənim öz işlərimə bilavasitə təkanın gəldiyi məmnuniyyətlə qəbul edilə bilər.

Bu sonuncuların nöqsanları mənə yaxşı məlumdur. Bu tədqiqatların ilk əsər xarakterindən asılı olanlarına toxunmaq istəmirəm. Lakin digərləri bir giriş sözü tələb edir. Burada birləşdirilmiş dörd məqalə təhsilli şəxslərin daha geniş dairəsinin marağına iddia edir və əslində isə yalnız psixoanalizin özünəməxsusluğuna görə artıq yad olmadığı azsaylı şəxslər tərəfindən başa düşülə və qiymətləndirilə bilər. Onlar bir tərəfdən etnoloqlar, dil tədqiqatçıları, folklorşünaslar və s. ilə digər tərəfdən psixoanalitiklər arasında vasitəçilik etmək istəyir və buna baxmayaraq hər ikisinə çatışmayanı verə bilmir: birincilərə yeni psixoloji texnikaya kifayət edən girişi, ikincilərə isə emalı gözləyən materiala kifayət edən yiyələnməni. Beləliklə, onlar yəqin ki, həm burada, həm orada diqqət oyatmaqla və hər iki tərəfin daha tez-tez qarşılaşmasının tədqiqat üçün məhsulsuz qala bilməyəcəyi gözləntisini doğurmaqla kifayətlənməli olacaqlar.

Bu kiçik kitaba adını verən iki əsas mövzu, totem və tabu, burada eyni cür işlənilmir. Tabunun təhlili tamamilə etibarlı, problemi tükəndirən bir həll cəhdi kimi çıxış edir. Totemizm haqqında tədqiqat isə yalnız bunu izah etməklə kifayətlənir: bu, psixoanalitik baxışın totem problemlərinin aydınlaşdırılmasına hazırda gətirə biləcəyi şeydir. Bu fərq onunla bağlıdır ki, tabu əslində hələ də bizim aramızda davam edir; mənfi şəkildə ifadə olunsa və başqa məzmunlara yönəlsə də, psixoloji təbiətinə görə Kantın «kateqorik imperativi»ndən başqa bir şey deyil, o imperativ ki, məcburiyyət kimi təsir etmək istəyir və hər cür şüurlu motivasiyanı rədd edir. Totemizm isə bizim bu günkü hissiyyatımıza yad olan, əslində çoxdan tərk edilmiş və yeni formalarla əvəz olunmuş dini-sosial bir qurumdur ki, müasir mədəniyyət xalqlarının dinində, adətində və həyat tərzində yalnız cüzi izlər buraxmışdır və hətta bu gün də ona bağlı qalan xalqlarda da böyük dəyişikliklər keçirməli olmuşdur. Bəşər tarixinin sosial və texniki tərəqqisi tabuya totemdən qat-qat az zərər verə bilmişdir. Bu kitabda totemizmin ilkin əhəmiyyətini onun infantil izlərindən, öz uşaqlarımızın inkişafında yenidən üzə çıxdığı eyhamlardan təxmin etmək cəhd edilmişdir. Totem ilə tabu arasındakı sıx əlaqə burada müdafiə olunan hipotezə gedən sonrakı yolları göstərir və əgər bu hipotez sonda kifayət qədər inandırıcı olmayan çıxmışsa, bu xarakter hətta onun çətin rekonstruksiya olunan reallığa az və ya çox yaxınlaşmış ola bilməsi ehtimalına qarşı bir etiraz belə təşkil etmir.

Roma, sentyabr 1913.