Uşağın tərbiyəsinə və onunla münasibətə hazırlıq proqramı. Uşağın tərbiyəsinə və onunla münasibətə hazırlıq proqramı — yaş dövrləri, inkişaf mərhələləri, psixoloji maneələr.
Valideyn uşaqlığından gətirdiyi modeli təkrarlayır. Valideyn öz uşaqlığından gətirdiyi modeli təkrarlayır. Bu modeli görmək — onu dəyişdirməyin ilk şərtidir.
Uşaq davranışının böyük hissəsi tərbiyə səhvi deyil, yaşa uyğun normadır — sadəcə valideyn o yaşın nə tələb etdiyini bilmir. «Sözə baxmayan» üç yaşlı uşaq muxtariyyət dövrünü yaşayır, «qapanan» on üç yaşlı isə kimlik axtarır. Proqram məhz bu fərqi tanımağı öyrədir: hansı davranış keçici mərhələdir, hansı isə mütəxəssis müdaxiləsi tələb edir.
Hər yaş dövrünün öz vəzifəsi, öz böhranı və qavrayış tərzi var. Hər yaş dövrünün öz vəzifəsi, öz böhranı və öz qavrayış tərzi var — uşağı yaşına görə anlamaq lazımdır
Uşaq dünyanın etibarlı olub-olmadığını sözlə deyil, valideynin cavab verib-vermədiyi ilə öyrənir. Bu dövrdə qurulan bağlanma tipi sonrakı bütün münasibətlərin şablonu olur.
«Özüm!» və «yox!» inadkarlıq deyil, öz iradəsini yoxlamaqdır. Bu dövrdə həddindən artıq nəzarət utanma və şübhə formalaşdırır, tam sərbəstlik isə sərhəd hissini əngəlləyir.
Uşaq təşəbbüs göstərir, rol oynayır, qaydanı oyun vasitəsilə mənimsəyir. Təxəyyüllə reallıq arasındakı sərhəd hələ nazikdir — «yalan» çox vaxt yalan deyil. Günah hissi ilə tərbiyə məhz burada zərər verir.
Məktəb uşağın dəyərini nəticə ilə ölçməyə başlayır. Uğursuzluq təcrübəsi düzgün müşayiət olunmazsa, «mən bacarmıram» inancı formalaşır. Müqayisə — başqa uşaqla deyil, uşağın öz dünənki nəticəsi ilə aparılmalıdır.
Bədən sürətlə dəyişir, həmyaşıd qrupunun rəyi valideynin rəyindən ağır gəlir. Kəskin emosional dalğalanma bu dövr üçün normadır; təhlükə əlaməti — davamlı təcrid və maraqların itməsi.
Yeniyetmə «mən kiməm» sualına cavab axtarır və bunu valideyndən ayrılaraq edir. Münaqişə burada zəruri prosesdir — məqsəd onu söndürmək deyil, təhlükəsiz formada keçirməkdir.
Davranışın arxasındakı siqnalı oxumaq — cəzalandırmaqdan əvvəl. Davranışın arxasındakı siqnalı oxumaq — cəzalandırmaqdan və qorxutmaqdan xeyli əvvəl
Bağçadan, məktəbdən, yatmaqdan imtina çox vaxt tənbəllik deyil, ayrılıq qorxusudur. Qorxunu inkar etmək onu gücləndirir; addım-addım ayrılma isə söndürür.
Uşaq sözlə ifadə edə bilmədiyini davranışla göstərir. Aqressiyanın arxasında adətən gücsüzlük, qısqanclıq və ya eşidilməmək durur.
Utancaqlıq və «bacarmıram» mövqeyi. Tərif nəticəyə deyil, səyə verildikdə özgüvən möhkəmlənir — bu, sınanmış və sadə düzəlişdir.
Daimi «yox» çox vaxt sərhədlərin qeyri-müəyyənliyindən doğur. Uşağa sərhəd lazımdır — sabit, əvvəlcədən məlum və əhval-ruhiyyədən asılı olmayan.
Dərsə maraqsızlıq nadir hallarda tənbəllikdir. Altında uğursuzluq qorxusu, müəllim və ya sinif münaqişəsi, bəzən isə diqqət pozuntusu dayanır.
Yeni uşaq ailədə yalnız sevinc deyil, itki təcrübəsidir. Bərabər münasibət bərabər vaxt demək deyil — hər uşaq ayrıca tanınmağa ehtiyac duyur.
Uşaq deyiləni deyil, görüləni təkrarlayır — model sözdən güclü. Uşaq deyiləni deyil, görüləni təkrarlayır — valideynin öz modeli sözdən qat-qat güclüdür
Valideyn öz ailəsindən gətirdiyi tərbiyə modelini fərqinə varmadan təkrarlayır. İlk addım — bu modeli adlandırmaq.
Sakit valideyn sakit uşaq deməkdir. Öz qəzəbini idarə etmək bacarığı tərbiyənin texnikasından daha çox nəticə verir.
Ata və ana fərqli qayda qoyduqda uşaq qaydanı deyil, ziddiyyəti öyrənir. Razılaşdırılmış mövqe — ən güclü tərbiyə aləti.
Tələbkarlıq və qayğı bir-birini istisna etmir. Ən yaxşı nəticə hər ikisinin eyni anda mövcud olduğu tərbiyə üslubunda alınır.
Ailə terapiyası çərçivəsində — ayrıca proqram, yaxud onun bir hissəsi
Proqramı klinik psixoloq, ailə terapevti Samirə Rəhimova aparır. Valideyn məktəbi həm müstəqil kurs kimi, həm də ailə terapiyasının valideyn-uşaq istiqamətinin tərkib hissəsi kimi keçilə bilər. Uşaqda davranış pozuntusu artıq formalaşıbsa, proqram terapiya ilə birləşdirilir — Ailə-Uşaq Terapiyası.
WhatsApp vasitəsilə birbaşa əlaqə saxlayın WhatsApp vasitəsilə birbaşa əlaqə saxlayın