"Yeni doğulmuş körpəm var, hamı sevinirsə nə üçün mən belə kədərliyəm?" — postpartum depressiya yaşayan ananın tipik düşüncəsi. Statistik olaraq, doğum verən qadınların 15-20%-i postpartum depressiyadan əziyyət çəkir (NICE, WHO 2023).
Bu — "baby blues" deyil — klinik vəziyyətdir, müalicə tələb edir.
Baby Blues vs Postpartum Депрессия
Baby Blues (50-80% qadınlarda): doğumdan 2-3 gün sonra başlayır, 1-2 həftə davam edir. Hormonal dəyişikliyə təbii cavabdır. Simptomlar: ağlamaq, narahatlıq, yorğunluq. Müalicə tələb etmir, özü keçir.
Postpartum Депрессия: doğumdan 2 həftədən sonra başlayır, aylar davam edir. Klinik depressiya kriteriyalarına uyğundur (DSM-5). Simptomlar daha ağırdır:
- Daimi kədər, ümidsizlik (2 həftədən çox)
- Körpəyə qarşı bağlanma çətinliyi
- İştah pozğunluğu (yox və ya çoxlu)
- Yuxu pozğunluğu (körpədən asılı olmayaraq)
- Özünü "pis ana" hesab etmə
- Konsentrasiya çətinliyi
- Zərər vermə düşüncələri (özünə və ya körpəyə)
Risk Amilləri
- Keçmişdə depressiya tarixçəsi
- Doğum zamanı stresli təcrübə
- Sosial dəstək çatışmazlığı
- Maliyyə çətinlikləri
- Münasibət problemləri
- Hamiləlik dövründə depressiya
- Hormonal həssaslıq (premenstrual sindrom tarixçəsi)
- Genetika (ailədə depressiya)
Postpartum Psixoz — Acil Vəziyyət
Daha nadir (1-2/1000 doğum) lakin ciddi vəziyyət. Simptomlar: hallüsinasiyalar, bredler, konfuziya, yatmamaq. Bu — acil hospitalizasiya tələb edən vəziyyətdir. Adətən 2 həftə içində başlayır.
Müalicə
NICE və APA qaydaları:
Yüngül-orta postpartum depressiya:
- KDT və ya İnterpersonal Терапия (IPT)
- Sosial dəstək (qrup terapiyası)
- Müntəzəm fiziki aktivlik
- Yuxu rejiminin bərpası (partner kömək edir)
Orta-ağır:
- Psixoterapiya + antidepressant
- Ana südü ilə qidalandıran qadınlar üçün təhlükəsiz dərmanlar var (sertralin)
Ağır vəziyyətdə: hospitalizasiya, antidepressant + bəzi hallarda EKT.
Atalarda Postpartum Депрессия
Tədqiqatlar göstərib ki, atalar da postpartum depressiyadan əziyyət çəkə bilər (8-10%). Simptomlar daha çox: çəkinmə, izolyasiya, qıcıqlanma, qaçma davranışı. Ailədə həm ana, həm ata yoxlanılmalıdır.
Niyə Yardım İstəmək Çətindir?
- "Yaxşı ana belə hiss etməməlidir" inancı
- "Hormonaldır, keçər" üzərinə güvənmə
- Stiqma və ailənin "üyürdür" hesab etməsi
- Praktik səbəblər (körpə baxımı, vaxt yoxluğu)
- Maddə qoxusu körpəyə vermək qorxusu (yalnışlıq)
Praktik Addımlar
- İlk pediatra və ya ginekoloqa müraciət — onlar Edinburgh Postpartum Depression Scale ilə yoxlama edirlər
- Psixiatr və ya klinik psixoloq qiymətləndirməsi
- Aile dəstəyini səfərbər etmək — körpə baxımı paylaşılmalı
- Online qruplara qoşulma — eyni təcrübə yaşayan analar
Vacib mesaj: postpartum depressiyadan əziyyət çəkmək sizi pis ana etmir. Müalicə almaq isə körpənizə də sizə də ən yaxşı hədiyyədir.