«Mənim övladımın enurezi var» — geniş termin. Lakin klinik baxımdan enurezin 4 fərqli növü var və hər birinin özünəməxsus müalicə yolu mövcuddur. Düzgün diaqnoz — düzgün müalicə deməkdir.
BMGE nədir?
BMGE — Birincili Monosimptomatik Gecə Enurezi:
- Birincili — uşaq heç vaxt 6 ay ərzində quru gecələr keçirməmişdir (ikincili — qurudu, sonra başladı)
- Monosimptomatik — yalnız gecə sidik tutmama, gündüz simptomu yoxdur
- Gecə — yalnız yuxu zamanı
- Enurez — sidiyin idarəsiz buraxılması
BMGE — enurez halların 70-80%-ni təşkil edir. Ən yaxşı proqnoz bu növdədir.
BMGE kriteriyaları (DSM-5 və ICCS 2020)
- Yaş 5 və yuxarı (5 yaşa qədər normal hesab olunur)
- Həftədə ən azı 2 dəfə, 3 ay ərzində baş verir
- Klinik əhəmiyyətli stres yaradır
- Tibbi səbəblər (dərman, narkotik, neyroloji vəziyyət) istisna edilmiş
- Gündüz sidik problemləri yox
Patofiziologiya — niyə baş verir?
Üç əsas mexanizm:
1. Antidiuretik hormonun (ADH) gecə istehsalında çatışmazlıq. Normal insanda gecə vasopressin (ADH) artır — böbrəklər daha az sidik istehsal edirlər. BMGE-li uşaqlarda bu hormonal ritm pozulub — gecə də gündüz qədər sidik istehsal olunur.
2. Sidik kisəsinin az kapasiteti və ya yüksək həssaslığı. Sidik kisəsi tam dolmadan kasılma siqnalı verir.
3. Yüksək yuxu dərinliyi. BMGE-li uşaqlar 3-cü mərhələ yuxuda (dərin yuxu) çox vaxt keçirirlər. Sidik kisəsindən gələn siqnalları beyin «almır» — uşaq oyanmadan sidik gedir.
Genetik komponent güclüdür: hər iki valideyn enurez tarixçəsi varsa, uşaqda risk 77%-dir. Bir valideyn — 44%. Heç bir valideyn — 15%.
4 növ enurez — müalicə fərqləri
1. BMGE (yuxarıda təsvir edildi) — Müalicə: alarm cihazı + maye rejimi.
2. Polisimptomatik Gecə Enurezi (PGE) — gecə + gündüz simptomları (gündüz tezliyi, çox gecikdirə bilməmək). Müalicə: uroloji qiymətləndirmə + sidik kisəsi məşqi + bəzi hallarda dərman.
3. İkincili Enurez — uşaq quru olub, sonra yenidən başlayıb. Adətən psixoloji stres (boşanma, doğulma, məktəb dəyişikliyi) və ya tibbi (sidik yolu infeksiyası, diabet) tətikləyicidir. Müalicə: əsas səbəbə müdaxilə + standart enurez protokolu.
4. Gündüz Enurezi (Daytime Wetting) — yalnız gündüz, gecə quru. Adətən sidik kisəsinin disfunksiyası, bəzi hallarda davranış problemi. Müalicə: uroloji qiymətləndirmə birinci.
Diaqnostika addımları
- Anamnez — sidik tezliyi (gecə, gündüz), miqdar, su qəbulu, ailə tarixçəsi
- Sidik analizi — infeksiya, qlükoza, protein
- Fiziki müayinə — neyroloji və genitouroloji
- Sidik dövrü cədvəli — 2-3 gün uşağın sidik tezliyi və miqdarı qeydə alınır
- Lazım gələrsə uzi (ultrasəs) — sidik kisəsinin və böbrəklərin qiymətləndirilməsi
BMGE müalicə protokolu (beynəlxalq)
ICCS 2020 və EAU/ESPU 2019 qaydaları:
Birinci Xətt:
- Psikoeğitim (uşaq və valideyn)
- Maye rejimi və yuxu gigiyenası
- Alarm cihazı (12 həftə)
İkinci Xətt (alarm cihazı kifayət etmədikdə):
- Desmopressin (sintetik ADH) — qısa müddət üçün
Üçüncü Xətt (nadir hallarda):
- Antikolinerjik dərmanlar (oksibutinin) — sidik kisəsi disfunksiyası varsa
- Kombinə müalicə
İmipramin tövsiyə edilmir birinci xətt üçün — ürək-damar yan təsirləri səbəbindən.
Müalicə müddəti və Effektivlik
- Alarm cihazı: 8-12 həftə, 70-80% uğur
- Desmopressin: tez nəticə, lakin dayandırıldıqda 60% residiv
- Birgə yanaşma: ən yüksək effektivlik (85%-dən çox), aşağı residiv
Vacib: müalicə tamamlandıqdan sonra 14 ardıcıl quru gecə tələb olunur ki, uğur sayılsın. Bu — beynəlxalq standartdır.
