İztirab, ölüm və xoşbəxtlik

Yaşama dözümlü yanaşmaq bütün canlı varlıqların ilkin vəzifəsi olaraq qalır.

İnsan yaşamın anlamının, yaxud dəyərinin nə olması üzərində baş sındırmağa başlayırsa, bu onun xəstələnməsindən soraq verir.

Biz özlüyündə ləzzət almağa yox, ağrı-acılarımızdan can qurtarmağa çalışırıq.

İnsanların hamısı şüurdışında (qeyri-şüurluqda) özlərinin ölümsüzlüyünə inanırlar.

İnsanın bütün çalışmalırının məqsədi – özünü ovundurmaqdır.

Tale insanın özünü doğrultmasını saya salmır.

Biz dünyaya yalqız gəlib, ondan yalqız olaraq da gedirik.

Biz öz diləklərimizdən yaranmışıq.

Ən yaxşı nəsnələr sonsuzluğun içində gizlənmişdir.

Mənim dünyam – biganəlik okeanında üzən, ağrılardan qurulmuş kiçik bir adadır.

İnsan yaşamının hansı anlam daşıdığı ilə bağlı soru dönə-dönə ortaya çıxmışdır; bu sorunun ağlabatan cavabı indiyədək tapılmayıb və çox ola bilsin də heç tapılmasın.

Bu sorunu verənlərin biriləri, ona belə bir qoşma da artırmışlar: yaşamın heç bir anlamı yoxsa, onda onun bizim üçün heç bir dəyəri də yoxdur. Ancaq insanlığa belə bir qara-qorxu gəlmək də, burada nəyisə dəyişmək gücündə deyildir. Görünür, bu sorudan yayınmağımız daha düzgün sayılmalıdır. Bu sorunun ortaya çıxmasının niyəsi, bizim addımbaşı qarşılaşdığımız insan şübhələri ilə bağlıdır. Elə isə buna nə deyirsiniz: insanın işinə yarayanları çıxmaqla, yerdə qalan heyların nə üçün yaşadıqları ilə bağlı sorulara niyə cavab axtarmırıq?

Yaşama dözmək istəyirsinizsə, ölməyə hazırlaşın.

Bizə verilmiş ömrü yaşamaq çox ağırdır, o bizlərə çoxlu ağrı-acılar, sıxıntılar, çıxılmaz problemlər gətirir. Ömrün bu ağırlığına dözmək üçün hansısa yüngülləşdirici araclar olmadan keçinmək olmur. Belə araclar, göründüyü kimi, üç yerə bölünür: bizim düşüncələrimizi öz qaragünlüyümüzdən yayındıra bilən güclü təsiri olan əyləncələr; gerçək həzlərimizə oxşayan ötəri sevinclərə qapılmaq; bir də bizə öz bədbəxtliyimizi unutduran narkotik.

Biz, çox vaxt, özümüzü uzun bir müddət üçün çəkindirməli olduğumuz, hansısa həzlərə çatmağa səadət deyirik.

Narkotiklə səadətə çatmağı və ağrı-acılardan qurtulmağı çox yüksək dəyərləndirdiklərinə görə, çoxlu fərdlər, habelə, bir sıra xalqlar öz həzzləri ilə bağlı sferada ona olduqca sayğılı bir yer ayırmışlar. Narkotik ondan yararlananlar üçün təkcə həzzvericiliyinə görə dəyərli deyil, həm də onları dünyadan ayıra bildiyinə görə dəyərlidir. “Qayğı yükündən qurtaran” bu aracın yardımı ilə istənilən vaxt gerçəkliyin sıxıntılarından yayınıb, öz dünyana sığına bilərsən və burada duyduğun həzlər dünyada olanlardan yaxşıdır. Bax elə bu özəlliyinə görə də, narkotik çox qorxulu və ziyanlıdır.

Yaşasaydı, mənim vaxtsız ölən qızımın bugün otuz altı yaşı olacaqdı... Yaşamda itirdiyimiz doğmamızın ruhumuzdakı yeri həmişəlik qalır. Düzdür, bu ağır itkidən doğulan sarsıdıcı kədər sonradan itib gedir, ancaq biz heç vaxt sonacan ovuna bilmirik və bu itkinin yerini dolduracaq başqa birisi tapılmır. Ruhumuzdakı bu boşluq həmişəlik olur və onun yerini doldurmaq istədiyimiz şeylərdən heç biri itkimizin yerini verə bilmir. Belə də olmalıdır. İtirdiyimiz doğmamıza bəslədiyimiz sevgini yaşatmağın başqa yolu yoxdur.

İnsan ağrı-acılardan qaçmağa çalışır və bu təbiidir. Ağrı-acılara tuş gəlməməyin sınanmış yollarından biri öz istəkləri üzərində nəzarətdir. Doğuda (Şərqdə) bunu eləyə bilmək üçün öz ehtiraslarını öldürmək kimi kəskin bir yola əl atmaq təcrübələri olmuşdur. Ancaq belə kəskin yanaşma insanı dünyadan və yaşam qayğılarından büsbütün ayırır. Belə bir xoşbəxtliyin dəyəri – insan toplumunun yox olması ilə ölçülür.

İnsanın özünü xoşbəxtliyə çatdırmaq metodlarından biri, gerçəklikdə çevriliş eləməyə çalışmasıdır. Çevirilişçi, dünyanı öz istəklərinə uyğun qurmağa çalışır. Belə bir metod, bəlli olduğu kimi, uğur gətirmir. İnsan öz illüziyalarında ağılsızlığa kimi gedib çıxır. Ancaq ən maraqlısı, bizim hamımızda gerçəkliyi öz diləklərimizə uyğun dəyişmək aşırılığının olmasıdır. Belə bir illüziyaya çoxluğun qapılması örnəyi isə, dini icmalardır.