Din və illüziyalar

Din insanlığın hamılıqla yoluxduğu nevrozdur.

Din, sanasan, insanı suça batmaqdan çəkindirmək üçündür, ancaq söz gəlib dini sorulara çıxanda, insanlar ürəklərindən keçənləri gizlətməklə, düzgün saydıqlarını deməkdən çəkinməklə, elə ən böyük suça batırlar.

Biz yaşamaq istəyirik və yox olmaqdan qorxuruq, ona görə də, bütün diləklərimizin çin olacağı gözəl nağıllar uydurmağa başlayırıq. Bizi irəlidə gözləyən bəlli olmayan məqsədlər, ruhun bədəndən çıxıb göyə uçması, cənnət xülyası, ölümsüzlük, tanrı, ruhun başqa canlılara keçməsi – bütün bu illüziyalar ölüm acısına az da olsa şirinlik qatmaq üçündür.

Elmdə illüziya yoxdur. İllüziya ən çox bizim inamlarımızdadır, inam – gerçəklikdə əlimiz çatmayan umacaqlarımızı illüziyalar şəklinə salıb bizə verir.

Hamı öz düşüncəsində tanrını doğma atasına oxşar olaraq yaradır.

İnsanların heç biri həzzə qapılmaqdan boyun qaçırmağı bacarmır; görün iş nə yerdədir, din də bu dünyadakı həzlərdən əl çəksələr, o dünyada qat-qat böyük həzlər alacaqları, ölçüyəgəlməz sevinc duyacaqları ilə insanların başını tovlamağa çalışır.

Saya insanların dini – ehkamlardan və şirnikdirici vədlərdən qurulmuş bir sistemdir, bütün bunlar isə bu saya insanlara, gözüaçıq insanların həsəd apara biləcəyi, bir toxtaqlıq gətirir, onlar bu bayağı inancları ilə yaşadıqları dünyanın bütün anlaşılmaz tapmacalarına cavab tapırlar, başqa yandan da, bu inancları onlara, ilahi bir varlığın onların talelərinin keşiyində dayandığını, habelə bu dünyada çəkdikləri ağrı-acıların qarşılığını o dünyada sonsuzlaradək sürəcək gözəl bir yaşamla ödəyəcəyini aşılayır.

Dini sorulardan söz düşüncə, insanların çoxu, bilərəkdən, iki suça batmaqdan çəkinmirlər, bunlar: iyrənc bir şəkildə ikiüzlülük eləmək və özünü anlamaz yerinə qoymaqdır.

Utancaqlığın nə demək olduğunu bilmədiyimiz körpəlik çağlarımızı cənnət sanırıq, elə kütlənin qapıldığı cənnət fantaziyası da, insanlığın çox-çox keçmişlərdə yaşadığı körpəlik çağlarının örnəyi üzrə yaranmışdır.

Bütün dinlərin özülündə öz ətrafında birləşdirdiyi insanlara olan sevgi dayanır; ancaq istənilən din onun buyuruğuna boyun əyməyən və onun ətrafında birləşmək istəməyən bütün yerdə qalan insanlara qarşı qaniçən və dözümsüz bir münasibət göstərir.

Yoxsul ailədən olan bir qız, illüziyaya qapılaraq, haçansa bir şahzadənin onunla evlənib özü ilə dəbdəbəli saraya aparacağını düşünə bilər. Bu mümkündür, axı az da olsa, belə hallar baş vermişdir. Ancaq qeybdən bir xilaskarın gəlib dünyada qaydaqanun yaradacağı, qızıl çağlara yol açacağını düşünmək bundan qat-qat az inandırıcı və baş tutmayacaq bir illüziyaya qapılmaqdır.

Bizə belə bir düşüncə aşılamağa çalışırlar: bu deyilənlərə babalarınız inanıbsa, deməli sizlər də inanmağa borclusunuz. Ancaq babalarımızı bizlə tutuşduranda onların olduqca geridüşüncəli olduğunu da hamı bilir və onların inandığı çoxlu nəsnələrə inanmaq mümkünsüzdür. Bu düşüncələrin sonucu olaraq, elə dini təlimlərin də bu sıradan olduğu şübhəsi yaranır. Dini təlimlə bağlı bilgiləri bizə çatdıran kitablarda yazılanlar, harasına baxırsansa, inandırıcılıqdan çox uzaqdır.

Onlarda çoxsaylı dolaşıq yerlər var, habelə, onların zaman-zaman dəyişdirildiyi və yenidən qondarıldığı da açıq-aydın duyulur.

Dini təlimin illüziyalar üzərində qurulduğunu anlayandan sonra, o andaca belə bir soru da ortaya çıxır: yoxsa, bizim yuxarı başa çıxarıb, yaşamımızı yönətməyi tapşırdığımız mədəniyyətin başqa bölmələri də elə illüziyalardan yaranıbdır?

Görəsən, insanlığın qurduğu dövlət idarəçiliyi də bir illüziyadırmı? Habelə, cinslərarası ilişkilər də, mədəniyyətin uydurduğu erotik bir illüziya, özü də çoxçalarlı bir illüziya ola bilməzmi?

Rusların psixikası öz inkişafında belə bir sonuca gəlib çıxmışdır: günah işlətmək – tanrının bağışlayan və mərhəmətli olduğunu sınamaq zərurətindən yaranır, ona görə də, günah işlətmək tanrının böyüklüyünü təsdiq eləməklə, onun bəyəndiyi əməllərdəndir.

İllüziyaların gözəlliyi bizi ağrı-acılarımızdan ayırmasında və onların yerinə həzlər verməsindədir. Ona görə də, birdən, illüziyalar gerçəkliyin hansısa kəsimi ilə yaranan kəskin qarşıdurmadan çiliklənəndə bunu ürəyimizə salmamalıyıq.

Soruşmaq olar: onda insanın tanrıya, dünyanı yönətən gücə olan inamı nəyə arxalanır? Bu inancın özülündə dayanan ən başlıca nəsnələrdən biri, ulu babalarımızın kimliyinə bəslənən sayğı, onların yalan danışmamasına olan inamdır; daha sonra, keçmişdən bugünə gəlib çıxmış dini inancla bağlı maddi və mədəniyyət abidələri, habelə, toplumda tanrının varlığını sübut eləyən dəlillər axtarmağa qoyulan yasaqlar bizi inancla bağlı deyilənləri yoxlamaqdan çəkindirir.

Dinə arxalanmayan insan özünü qoruyan, yaşadan və dolandıran bir yenilməz, gizlin və böyük gücün olduğunu danmağa gəlib çıxır, o özünün dünyanın seçilmiş yaradılışı olmadığını da anlayır. Bu andan başlayaraq, insan özündən uydurduğu – qoruyucu-atası üçün darıxmaqdan əl çəkir, öz körpəliyindən ayrılmağa başlayır, habelə, anlaqca da yaşa dolmağa başlayır.