1935-ci il «Özünü təqdimat» əsərinə əlavə

Bu "Özünü təqdimat" məcmuəsinin tərtibçisi, bildiyimə görə, müəyyən bir müddət keçdikdən sonra onlardan birinin davamı olacağını nəzərdə tutmamışdı. Bu, burada ilk dəfə baş verə bilər. Bu təşəbbüsə səbəb, amerikalı nəşriyyatçının kiçik həcmli əsəri oxucularına yeni nəşrdə təqdim etmək istəyi oldu. O, ilk dəfə 1927-ci ildə Amerikada (Brentano nəşriyyatında) "An Autobiographical Study" (Avtobioqrafik tədqiqat) başlığı ilə çıxmışdı, lakin bacarıqsız şəkildə başqa bir esse ilə birləşdirilmiş və onun "The Problem of Lay-Analyses" (Qeyri-peşəkar psixoanaliz məsələsi) başlığı ilə örtülmüşdü. Bu əsərdən iki mövzu qırmızı xətt kimi keçir: mənim həyat taleyim və psixoanalizin tarixi. Onlar bir-biri ilə ən sıx əlaqəyə girir. "Özünü təqdimat" göstərir ki, psixoanaliz mənim həyat məzmunuma necə çevrildi və sonra elə məntiqli qəbulu izləyir ki, mənim şəxsən başıma gələn heç nə, elmi münasibətlərimdən kənarda maraq doğurmur. "Özünü təqdimat" əsərinin yazılmasından qısa müddət əvvəl, mənim həyatım bədxassəli xəstəliyin təkrarlanması nəticəsində tezliklə sona çatacaq kimi görünürdü; lakin cərrahın sənəti 1923-cü ildə mənə qurtuluş gətirmişdi və mən, heç vaxt ağrılardan azad olmasam da, sağ və iş qabiliyyətli qaldım. O vaxtdan bəri on ildən çox müddət ərzində mən analitik işləməyi və nəşr etməyi dayandırmamışam, mənim XII cildlə bitən "Toplu əsərlərim" (Vyanadakı Beynəlxalq Psixoanalitik Nəşriyyatı) bunu sübut edir. Amma mən özüm əvvəlkilə müqayisədə əhəmiyyətli bir fərq görürəm. Mənim inkişafımda bir-birinə dolaşmış iplər bir-birindən ayrılmağa başladı, sonradan qazanılmış maraqlar geri çəkildi və daha köhnə, ilkin olanlar yenidən üstünlük təşkil etdi. Həqiqətən, bu son onillikdə mən "Hemmung, Symptom und Angst" (Ləngimə, Simptom və Təşviş) əsərində 1926-cı ildə təşviş məsələsinin nəzərdən keçirilməsi kimi bir çox vacib analitik işə girişdim, və ya 1927-ci ildə cinsi "Fetishismus" (Fetişizm) məsələsinin aydın həllini tapdım; lakin doğrudur ki, iki həvəs növünün (Eros və Ölüm həvəsi) qurulmasından və psixi şəxsiyyətin Mən, Fövqəl-Mən və O (Es) hissələrə ayrılmasından (1923) sonra mən psixoanalizə artıq həlledici töhfələr verməmişəm və sonradan yazdıqlarım ya zərərsiz şəkildə buraxıla bilərdi, ya da başqa tərəfdən tezliklə təqdim olunacaqdı. Bu, məndəki bir dəyişikliklə, əgər belə adlandırmaq istəsək, reqressiv inkişafın bir parçası ilə bağlı idi. Təbiət elmləri, tibb və psixoterapiya üzərindən ömür boyu dolanbac yoldan sonra, mənim marağım bir vaxtlar düşünməyə təzəcə ayılmış gənci əsir almış olan mədəniyyət məsələlərinə qayıtmışdı. Artıq psixoanalitik işin zirvəsində, 1912-ci ildə, mən "Totem und Tabu" (Totem və Tabu) əsərində yeni qazanılmış analitik qavrayışlardan din və əxlaqın mənşəyini araşdırmaq üçün istifadə etmək cəhdini etmişdim. Sonrakı iki esse, "Die Zukunft einer Illusion" (Bir İllüziyanın Gələcəyi) 1927 və "Das Unbehagen in der Kultur" (Mədəniyyətdəki narahatlıq) 1930, sonra bu iş istiqamətini davam etdirdi. Mən getdikcə daha aydın görürdüm ki, insan tarixinin hadisələri, insan təbiəti, mədəniyyət inkişafı və dinin özünü onların nümayəndəsi kimi təqdim etdiyi qədim təcrübələrin qalıqları arasındakı qarşılıqlı əlaqələr yalnız psixoanalizin fərd insanda öyrəndiyi Mən, O və Fövqəl-Mən arasındakı dinamik konfliktlərin əksidir, eyni proseslər daha geniş səhnədə təkrarlanır. "Bir İllüziyanın Gələcəyi"ndə mən dini əsasən mənfi qiymətləndirmişdim; sonradan ona daha çox haqq qazandıran düsturu tapdım: onun gücü həqiqətən də onun həqiqət məzmununa əsaslanır, lakin bu həqiqət maddi deyil, tarixidir.⁶

Psixoanalizdən qaynaqlanan, lakin ondan çox uzağa gedən bu tədqiqatlar bəlkə də psixoanalizin özündən daha çox geniş ictimaiyyət arasında rəğbət qazanmışdır. Onlar alman kimi böyük bir millətin qulaq asmağa hazır olduğu müəlliflər arasında yer almaq kimi qısaömürlü illüziyanın yaranmasında öz paylarına sahib ola bilərdilər. 1929-cu ildə alman xalqının ən nüfuzlu sözçülərindən biri olan Tomas Mann mənə müasir fikir tarixində eyni dərəcədə məzmunlu və xeyirxah cümlələrlə yer təyin etdi. Qısa müddət sonra Frankfurt-Mayn bələdiyyə binasında qızım Anna mənim yerimə orada iştirak etdiyi və 1930-cu il üçün mənə verilən Göte mükafatını almaq üçün gəldiyi zaman şərəfləndirildi. Bu, mənim vətəndaş həyatımın zirvəsi idi; qısa müddət sonra vətənimiz bizə dar gəldi və millət bizim haqqımızda heç nə eşitmək istəmədi.

Burada avtobioqrafik məlumatlarımı bitirməyə özümə icazə verə bilərəm. Şəxsi vəziyyətim, mübarizələrim, məyusluqlarım və uğurlarım ilə bağlı digər məsələlərə gəldikdə, ictimaiyyətin bundan daha çoxunu öyrənməyə haqqı yoxdur. Mən onsuz da əsərlərimin bir neçəsində — Yuxuların yozumu, Gündəlik həyat — həyatlarını müasirləri və ya gələcək nəsillər üçün təsvir edən şəxslərin adət etdiyi şeylərdən daha açıq və səmimi olmuşam. Buna görə mənə az təşəkkür ediblər; təcrübələrimə əsasən, heç kimə mənim kimi etməyi məsləhət görmürəm.

Bu son onillikdə psixoanalizin taleyi haqqında daha bir neçə söz! Onun mövcud olacağına artıq şübhə yoxdur, o, həm bir elm sahəsi, həm də terapiya kimi həyat və inkişaf qabiliyyətini sübut etmişdir. Beynəlxalq Psixoanalitik Birliyində təşkil olunmuş tərəfdarlarının sayı əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır; Vyana, Berlin, Budapeşt, London, Hollandiya, İsveçrə kimi köhnə yerli qruplara Paris, Kalkutta, Yaponiyada iki, ABŞ-da bir neçə, ən sonuncu olaraq Yerusəlim, CAR və Skandinaviyada iki qrup əlavə olunmuşdur. Bu yerli qruplar öz vəsaitləri hesabına psixoanaliz üzrə təlimi vahid tədris planına əsasən həyata keçirən tədris institutlarını və təcrübəli analitiklərin və tələbələrin ehtiyacı olanlara pulsuz müalicə verdiyi ambulatoriyaları saxlayırlar və ya belə institutların yaradılması üçün çalışırlar. I. P. V. üzvləri hər iki ildə bir elmi məruzələrin oxunduğu və təşkilati məsələlərin həll olunduğu konqreslərdə toplaşırlar. Özüm artıq iştirak edə bilmədiyim bu konqreslərin XIII-ü 1934-cü ildə Lüzerndə keçirilmişdir. Üzvlərin səyləri hamıya ortaq olan şeydən başlayaraq müxtəlif istiqamətlərdə ayrılır. Bəziləri psixoloji biliklərin aydınlaşdırılmasına və dərinləşdirilməsinə əsas dəyər verirlər, digərləri daxili tibb və psixiatriya ilə əlaqələrin qorunmasına çalışırlar. Praktik baxımdan analitiklərin bir hissəsi psixoanalizin universitetlər tərəfindən tanınmasını və tibb tədris proqramına daxil edilməsini məqsəd tutmuş, digərləri isə bu təsisatlardan kənarda qalmaqla kifayətlənərək, psixoanalizin pedaqoji əhəmiyyətini onun tibbi əhəmiyyəti qarşısında geri plana atmaq istəmirlər. Vaxtaşırı belə bir hal təkrarlanır ki, analitik əməkdaş psixoanalitik kəşflərin və ya baxış bucaqlarının yalnız birini digərlərinin hesabına önə çıxarmağa çalışarkən təcrid olunur. Lakin bütün bu iş yüksək səviyyədə ciddi elmi fəaliyyət təəssüratı yaradır.