Giriş

Yuxuları yozmaq cəhdimdə, zənnimcə, nevropatoloji maraqların qapalı dairəsindən kənara çıxmıram. Psixoanalizdə yuxu psixi fenomenlər sırasında ilk halqadır, ondan sonrakı halqalar olan isterik fobiyalar, obsesif fikirlər və sayıqlama ideyaları həkimləri praktiki mülahizələr səbəbindən maraqlandırmalıdır. Gələcəkdə görəcəyimiz kimi, yuxu belə bir praktiki əhəmiyyətə iddia etmir. Lakin onun nəzəri əhəmiyyəti paradiqma kimi önəmlidir.

Yuxugörmələrin əmələ gəlməsini özü üçün izah edə bilməyənlər müxtəlif tipli fobiyalara, zəhlətökən fikirlərə, sərsəm ideyalara terapevtik təsir göstərmək üçün onları anlamağa əbəs yerə cəhd etməsinlər.

Lakin mövzumuzun əhəmiyyətini borclu olduğu eyni əlaqə, bu işin çatışmazlıqlarına da cavabdehdir. Tədqiqatımızdakı problemlər o qədər çoxdur ki, onlar yuxugörmələrin yaranması probleminin psixopatologiyanın daha ümumi problemlərinə daxil olduğu bir çox təmas nöqtələrinə uyğun gəlir. Burada onlar işıqlandırılmır, əgər vaxtımız və gücümüz çatsa, sonrakı tədqiqatlarımız həmin məsələlərə həsr olunacaq.

Yuxuların yozumu üçün istifadə etməli olduğum materialın özünəməxsusluğu işimi həddindən artıq çətinləşdirdi. Ədəbiyyatda təsvir olunan, ya da naməlum şəxslərdən toplanan yuxuların mənim məqsədim üçün niyə tamamilə yarasız olduğu tədqiqatın özündən aydın olacaq: mən yalnız öz şəxsi yuxularımla psixoanalitik müalicədən istifadə edən pasiyentlərimin yuxuları arasında seçim edə bilərdim. Sonuncu materialdan istifadə etmək isə ona görə mümkün deyildi ki, burada yuxu prosesləri nevrotik xarakterlərin qarışması üzündən arzuolunmaz komplikasiyaya məruz qalırdı. Öz yuxularım barədə danışmaq isə ayrılmaz surətdə onunla bağlı idi ki, psixi həyatımın intim tərəflərini yad gözlərə özümün arzu etdiyimdən də, şair deyil, təbiətşünas olan bir müəllifə yaraşandan da çox açırdım. Bu, ağrılı olsa da, qaçılmaz idi; odur ki, psixoloji nəticələrimin isbatından tamamilə imtina etməmək üçün buna dözməli oldum. Təbii ki, buraxmalar və dəyişmələrlə bəzi indiskretliklərin ucunu kəsmək istəyinə yenə də müqavimət göstərə bilmədim; bu hər dəfə baş verəndə nümunələrimin dəyərinə ən qəti ziyan vururdu. Mən yalnız ona ümid edə bilərəm ki, bu əsərin oxucuları düşdüyüm çətin durumu başa düşəcək, mənə qarşı mərhəmətli olacaqlar, həmçinin nəql etdiyim yuxularda bu və ya digər dərəcədə özlərinə yer tapmış şəxslər, heç olmasa, yuxu aləmində məndən fikir azadlığını əsirgəməyəcəklər.

Kitabımın ilk nəşrinin çıxmasından on il keçməmiş bu çətin oxunan kitabın ikinci nəşrinə ehtiyac yaranmasıyla bağlı ikinci nəşrə yazdığım və onlar üçün yazdığım önsözə görə qətiyyən giriş hissəsində müraciət etdiyim mütəxəssislərin marağına borclu deyiləm. Psixiatr həmkarlarım özlərinə zəhmət verərək mənim yuxugörmələrə yeni baxışımın onlarda doğurmalı olduğu heyrətlə hesablaşmaq istəməyiblər, yuxugörmə probleminə şüur əlavəsi kimi baxmağa öyrəşən və onu bir neçə – əsasən eyni – cümlə ilə izah etməyə adət edən peşəkar filosoflar isə bütün psixoloji nəzəriyyələrimizin kökündən dəyişdirilməsinə aparan bəzi şeyləri məhz buradan çıxarmağın zərurətini anlamayıblar. Elmi tənqidin münasibəti yalnız mənim o gözləntimi təsdiqləyə bilərdi ki, kitabımın taleyi daim gizli qalmaq olacaq; kitabımın ilk nəşrini tibbi psixoanalizin tətbiqi yolunda arxamca gələn və yuxuları mənim kimi yozaraq sonradan onlardan əsəb xəstələrinin müalicəsində istifadə etmək istəyən azsaylı cəsarətli tərəfdarlarım kitabın ilk nəşrini tükəndirməmişdi. Buna görə də, özümü geniş ziyalı dairələrinə və maraqlı şəxslərə təşəkkür etməyə borclu bilirəm, onların rəğbəti sayəsində doqquz ildən sonra ağır və geniş mənada mühüm zəhmətə yenidən qatlaşmalı oldum.

Mən məmnuniyyətlə deyə bilərəm ki, çox az şeyi dəyişməli oldum. Mən bəzi yerlərdə yeni materiallar əlavə etdim, artan təcrübəmdən bəzi fikirləri daxil etdim, bir neçə yerdə yenidən işləmələr etdim; lakin yuxu və onun yozumu, eləcə də ondan irəli gələn psixoloji təlimlər haqqında bütün əsas məsələlər dəyişməz qaldı; ən azından subyektiv olaraq, zamanın sınağından çıxdı.

Mənim digər əsərlərimi (psixonevrozların etiologiyası və mexanizmi haqqında) bilən hər kəs bilir ki, mən heç vaxt natamamı tamamlanmış kimi təqdim etməmişəm və həmişə irəliləyən anlayışlarıma uyğun olaraq ifadələrimi dəyişdirməyə çalışmışam; yuxu həyatı sahəsində isə ilk məlumatlarımda qala bildim. Nevroz problemləri üzərində işlədiyim uzun illər ərzində dəfələrlə tərəddüd etmiş və bir çox şeydə yanılmışam; lakin hər dəfə “Yuxuyozma” idi ki, orada öz əminliyimi yenidən tapırdım. Beləliklə, çoxsaylı elmi rəqiblərim yuxu tədqiqatı sahəsində məni izləmək istəmədikləri zaman doğru instinkt göstərirlər.

Kitabımın materialı əsasən köhnəlmiş, dəyərini itirmiş və ya mövqeyini itirən öz yuxularımdan ibarətdir; mən onları yuxu yozulmasının qaydalarını izah etmək üçün nümunə kimi gətirmişəm. Kitabı yenidən nəzərdən keçirərkən bu materialın da dərin dəyişikliklərə müqavimət göstərən davamlılıq qabiliyyətinin olduğu aşkarlandı. Bu kitab şəxsən mənim üçün başqa bir subyektiv əhəmiyyətə malikdir ki, onu yalnız işi başa çatdırdıqdan sonra anlamağa nail oldum. O, mənim özüm haqqında analizimin bir hissəsi, atasının ölümünə — həyatımın ən mühüm hadisəsinə və ən dərin itkisinə qarşı reaksiyam kimi meydana çıxdı. Bunu tanıdıktan sonra həmin təsirin izlərini silməyə qadir olmadığımı hiss etdim. Lakin oxucu üçün yuxuları qiymətləndirməyi və yozmağı hansı material üzərində öyrənməsinin heç bir fərqi yoxdur.

Məcburi qeydi əvvəlki mətnlə əlaqələndirə bilmədiyim yerlərdə, onun ikinci redaktədən gəldiyini kvadrat mötərizələrlə göstərdim.

Berchtesgaden, 1908-ci ilin yayı.