Giriş

Yuxuları yozmağa cəhd edərkən, zənnimcə, mən nevropatoloji maraqların qapalı dairəsini aşmıram. Psixoloji analizdə yuxugörmə psixi fenomenlər sırasında birinci həlqədir, sonrakı həlqələr olan isterik fobiyalar, zəhlətökən fikirlər və sərsəm ideyalar həkimləri praktiki mülahizələrdən dolayı maraqlandırmalıdır. İrəlidə görəcəyimiz kimi, yuxugörmə belə bir praktiki mahiyyətə iddia etmir. Lakin onun nəzəri əhəmiyyəti paradiqma1 kimi önəmlidir.

Yuxugörmələrin əmələ gəlməsini özü üçün izah edə bilməyənlər müxtəlif tipli fobiyalara, zəhlətökən fikirlərə, sərsəm ideyalara terapevtik təsir göstərmək üçün onları anlamağa əbəs yerə cəhd etməsinlər.

Lakin araşdırılan mövzunun öz əhəmiyyətinə görə borclu olduğu bu sıx qarşılıqlı əlaqə təklif olunan işin həm də səbəbini ehtiva edir. Araşdırmamızdakı problemlər o qədər çoxdur ki, o qədər təmas nöqtələrinə uyğun gəlir ki, həmin nöqtələrdə yuxugörmələrin əmələ gəlmə problemi psixopatologiyanın daha ümumi problemlərinə daxil olur. Burada onlar işıqlandırılmır, əgər vaxtımız və gücümüz çatsa, sonrakı tədqiqatlarımız həmin məsələlərə həsr olunacaq.

Yuxuların yozumu üçün istifadə etməli olduğumuz materialın özünəməxsusluğu işimi həddindən artıq çətinləşdirdi. Ədəbiyyatda təsvir olunan, ya da naməlum şəxslərdən toplanan yuxuların mənim məqsədim üçün niyə tamamilə yarasız olduğu tədqiqatdan aydın olacaq. Mən yalnız öz şəxsi yuxularımla psixoanalitik müalicədən istifadə edən pasiyentlərimin yuxuları arasında seçim edə bilərdim. Sonuncudan istifadənin çətinliyi ondan ibarət idi ki, nevrotik elementlər bu yuxuları mürəkkəbləşdirirdi. Öz yuxularım haqqında danışmağım isə şəxsi həyatımın intim təfərrüatlarını başqalarının qarşısında istədiyimdən daha çox açmaq zərurəti ilə qırılmaz surətdə bağlıydı; bunu nəinki təbiətşünas müəllif, heç şair də etməz. Ancaq bu, xoş olmasa da, qaçılmaz idi. Təki gəldiyim psixoloji nəticələri arqumentləşdirməkdən, ümumiyyətlə, imtina etmək zorunda qalmamaq üçün bununla barışmalı oldum. Mən yalnız ona ümid edə bilərəm ki, kitabımın oxucuları düşdüyüm çətin durumu anlayacaq, mənə qarşı mərhəmətli olacaqlar və haqqında söhbət gedəcək yuxularda bu və ya digər dərəcədə toxunacağım şəxslər bu sferada mənə tam fikir azadlığı verməkdən imtina etməyəcəklər.

Kitabımın çıxmasından on il keçməmiş ikinci nəşrinə ehtiyac yaranmasıyla bağlı ikinci nəşrə yazdığım önsözə görə qətiyyən giriş hissəsində müraciət etdiyim mütəxəssislərin marağına borclu deyiləm. Psixiatr həmkarlarım özlərinə zəhmət verərək mənim yuxugörmələrə yeni baxışımın onlarda doğurmalı olduğu heyrətlə hesablaşmaq istəməyiblər, yuxugörmə probleminə şüur əlavəsi kimi baxmağa öyrəşən filosoflar isə bütün psixoloji nəzəriyyələrimizin kökündən dəyişdirilməsinə aparan bəzi şeyləri məhz buradan çıxarmağın zərurətini anlamayıblar. Elmi tənqidin münasibəti yalnız mənim o gözləntimi təsdiqləyə bilərdi ki, kitabımın taleyi daim gizli qalmaq olacaq; kitabımın ilk nəşrini tibbi psixoanalizin tətbiqi yolunda arxamca gələn və yuxuları mənim kimi yozaraq sonradan onlardan əsəb xəstələrinin müalicəsində istifadə etmək istəyən azsaylı cəsarətli tərəfdarlarım tamamilə araşdıra bilmədilər. Buna görə də, özümü geniş ziyalı dairələrinə və maraqlı şəxslərə təşəkkür etməyə borclu bilirəm, onların rəğbəti sayəsində doqquz ildən sonra ağır və geniş mənada mühüm zəhmətə yenidən qatlaşmalı oldum.

Bir çox şeyləri düzəltməli və dəyişməli olduğumu məmnuniyyətlə qeyd edə bilərəm. Bəzi yerlərdə yeni materiallar daxil etməklə, davamlı müşahidələrimə əsaslanan bir neçə qeyd əlavə etmiş, bəzi hissələri isə yenidən işləmişəm. Yuxugörmələr və onların yozulması haqqında olan bütün əhəmiyyətli məsələlər, eyni zamanda sonuncudan doğan ümumi psixoloji prinsiplər olduğu kimi qalıb. Bütün bunlar hər halda subyektivdir və zamanın sınağına tab gətiriblər.

Mənim digər işlərimlə (etiologiya və psixonevroz mexanizmi haqqında) tanış olan hər kəs bilir ki, mən heç vaxt hazır və tam olmayan şeyi tam kimi təqdim etməmişəm, hazır olanlar haqqında fikrim dəyişəndə də qərarlarımı hər zaman dəyişməyə hazır olmuşam. Ancaq yuxuların yozulması sahəsində öz ilkin qənaətimdə qalmışam. Nevroz problemi üzərində çalışdığım uzun illər ərzində dəfələrlə tərəddüd etmiş, baxışlarımı dəyişmişəm; təkcə «Yuxuların yozumu»nda həmişə möhkəm dayanmışam. Odur ki, çoxsaylı elmi rəqiblərim sayıqlıq göstərərək, yuxugörmə problemi sahəsində mənimlə toqquşmaqdan çəkinirlər.

Kitabımın materialı əsas etibarilə köhnəliyinə görə qiymətdən düşmüş yuxulardır, mən onları misal gətirməklə yuxuların yozulma prinsiplərini izah edirəm; yenidən nəzərdən keçirdikdə onların da hər hansı dəyişikliyə ehtiyacı olmadığı aşkara çıxdı. Bu kitabın şəxsən mənimçün başqa bir subyektiv əhəmiyyəti də var ki, onu yalnız işi başa çatdırdıqdan sonra anladım. Bu mənim özüm haqda olan analizim – atamın ölümünə, insan həyatının ən böyük hadisəsinə və ağır itkisinə qarşı reaksiyam idi. Bunu anladıqdan sonra həmin təsirin cizgilərini məhv etməyi mümkünsüz hesab etdim. Amma oxucu üçün yuxuları dəyərləndirməyi və yozmağı hansı materialın üzərində öyrənməyinin heç bir əhəmiyyəti yoxdur.

Zəruri qeyd əvvəlki ifadələrlə məntiqi əlaqəyə girə bilmədiyi yerlərdə onu kvadrat mötərizələrə almışam (Sonrakı nəşrlərdə mötərizələr yığışdırılıb).

Berhtesqaden, 1908-ci ilin yayı