Bölüm 6. «Kurtizan» münasibət modeli

Sahib olmaq sənəti: Sonsuz qələbənin tələsi.

1. AD VƏ MƏNA

Transkripsiya və Etimologiya: Modelin adı «Kurtizan» (ital. cortigiana) terminindən gəlir — bu söz ilk dəfə XV əsrin ortalarında İntibah dövrü Romasının saray və salonlarında işlədildi. Tarixən bu, zadəganların sevgilisi olan, yüksək mənşəli, işıqlı həyat tərzi ilə yaşayan qadın obrazıdır. Adi fahişədən fərqli olaraq, kurtizan bədənini sağ qalmaq üçün satmağa məcbur deyildi — o, münasibətlərdə oyun, rəqabət və öz müstəsnalığının təsdiqini axtarırdı.

Tarixi kontekstin məntiqinə əsaslanaraq desək, bu, əxlaqsızlığın zadəganlığıdır. Yunan mifologiyasında bu arxetipin əks-sədaları Afroditanın — sevgi, gözəllik və ehtiras ilahəsinin — surətindədir: o, zərurətə deyil, arzu çağırışına tabe olaraq sevgililərini dəyişdirirdi. Metodikanın terminologiyasında «Kurtizan» — bağlantının keyfiyyəti üzərindən qələbələrin miqdarının vacibliyidir, burada sevgi döyüş meydanına çevrilir.

Obrazın kökləri İntibah dövrünə gedir. Yüksək status kurtizanlara şərtləri diktə etməyə imkan verirdi. Onlar təhsilli, zərif və təhlükəli idilər. Metodikamızın kontekstindəki «Kurtizan» mütləq qadın deyil, bu, cinsi cazibəni özünün əhəmiyyətini təsdiqləməyin əsas silahı hesab edən psixotipdir. Bu, münasibətlərin ittifaq deyil, əyləncə və rəqabət kimi qavranıldığı modeldir.

2. ŞÜAR VƏ İNANCLAR

«Kurtizan» ruh halında olan insanlar tez-tez cazibə fəlsəfələrinə çevrilən fikirlər səsləndirir. Bu modelə xas üç əsas inanc bunlardır:

«İnsanın həyatında çox sayda sevgilisi ola bilər». (Əlaqənin müstəsnalığının inkarı).

«O, mənim cazibəm qarşısında dayana bilməz». (Manipulyasiya gücünə inam).

«Sevgi, mənim həmişə qazandığım bir oyundur». (Münasibətlərin rəqabət kimi qavranılması).

3. İNFORMASİYA BLOKU: TARİX, ƏDƏBİYYAT VƏ PSİXOLOGİYA

Bu model bir insanın həyat hekayəsində nə zaman formalaşır? Çox vaxt bu, özgüvən maskası arxasında gizlənən aşağılıq kompleksinin nəticəsidir. İnsan şəxsiyyət kimi öz dəyərinə inanmır, buna görə onu fəth edilmiş ürəklərin miqdarı vasitəsilə təsdiqləyir. Pərəstişkarlar ordusu yaradan «Geyşa»dan fərqli olaraq (istedada heyranlıq), «Kurtizan» arxasınca sevgililər ordusu çəkir (bədənə və cazibəyə heyranlıq).

Psixoanaliz terminləri ilə desək, burada cinsi qeyri-əminliyin kompensasiyası baş verir. İnsanın öz cinsi potensialına dair şübhələri varsa, o, əksinə tərəfdaşların miqdarı vasitəsilə bunu sübut etməyə çalışır. Bu, «Lilit» və ya «Məşuqə» kimi puldan asılılıq deyil. Kurtizan çox vaxt maliyyə baxımından müstəqildir. O öz pulunu sevgililərinə xərcləyib hədiyyələr ala bilər. Onun üçün maddi dəstək yox, sahib olmaq faktı vacibdir. O, tərəfdaşları qarşısında öhdəlik daşımır, hədiyyələri onların sevgisinin təsdiqi sayır, xidmət haqqı kimi yox.

Psixoloji mexanizm: İnsan anlayır ki, diqqəti başqa cür cəlb etmək üçün görkəmli intellektual və ya yaradıcı qabiliyyəti yoxdur. O zaman işə yarayır: görünüş, geyim, kosmetika, emosional davranış. Yeniyetməlik dövründə belə insan həmyaşıdlarından yaxşı flört etməyi, hisslərlə oynamağı öyrənir. Bu, onun əsas modeli olur. O, qaranlıq tərəflərini gizlədir, sürətli nəticəyə can atır. Çox vaxt bu, birinci görüşdə tərəfdaşı yatağa aparmağı uğurun nişanəsi kimi göstərmək istəyindədir.

Kurtizanların müasir analoqu «Pikap» hərəkatlarının iştirakçıları hesab oluna bilər. Onlar, bir insanı sürətlə özünə necə aşiq etmək barədə müzakirə apardıqları icmalar yaradırlar. Bu, cinsi mənsubiyyəti qələbələrin miqdarı vasitəsilə təsdiq etmək ehtiyacının təbliğatıdır. Onlar özlərini cinsi «quru»lar kimi təqdim edir, lakin bunun kökündə öz potensialına şübhə dayanır. Onlar miqdar vasitəsilə keyfiyyəti göstərməyə çalışır, lakin əslində səmimi bağlantı qura bilmirlər.

Digər modellərdən fərqi: Bu modeli «Narsistik şəxsiyyət pozuntusu» ilə qarışdırmamaq vacibdir. Narsizm — sabit şəxsiyyət tipidir, «Kurtizan» isə dəyişdirilə bilən düşüncə modelidir. Kurtizan «Hippi» kimi məsuliyyətdən qorxmur, o, ifşa olmaqdan qorxur. Rəsmi nikahdan qaçır: «Vəsiqədəki möhür hissləri soyudur». Bu, onun həqiqi görünə biləcəyi yaxınlıqdan sığortadır.

Ədəbi kontekst: «Təhlükəli əlaqələr» romanını xatırlayaq. Markiza de Mertey və vikont de Valmon cazibə sənəti üzrə rəqabət aparır. Bu, Kurtizanın xalis modelidir: silah kimi emosiyalar, düel kimi sevgi. Ya da Gi de Mopassanın «Əziz dost» (Bel Ami) romanı — baş qəhrəman Jorj Düroa öhdəliklərdən azad olaraq qadınları karyerası üçün istifadə edir. Bu, Kurtizan modelinin kişi variantıdır.

4. 5 MƏŞHUR ŞƏXSİYYƏT (MODELİN ARXETİPLƏRİ)

Davranışı «Kurtizan» modelinə — çox sayda sevgililər, sevgidə oyun, sahib olmaq vasitəsilə statusun təsdiqi — uyğun gəlmiş tarixi və mədəni şəxsiyyətlər.

Cakomo Kazanova (İtaliya, XVIII əsr).

Adı xüsusi məna daşıyan Venesiya macəraçısı.

Modelin təzahürü: Kurtizanın klassik kişi arxetipi. O, fəthləri haqqında ətraflı gündəliklər aparırdı, sevgini həyat qabiliyyətinin özünü təsdiqləməsinin macərası və yolu kimi qavrayırdı. Onun münasibətləri parlaq, lakin qısamüddətli idi — çünki əsas məqsəd fəth idi, saxlamaq yox.

II Yekaterina (Rusiya, XVIII əsr).

Favorit sevgililəri ilə tanınan imperatriça.

Modelin təzahürü: Statusuna baxmayaraq, onun şəxsi münasibətləri tez-tez zövq və müşayiət üçün tərəfdaş seçimi, əvəzetmə imkanı ilə qurulurdu. O, favoritlər saxlamaqla öz hakimiyyətini və qadınlığını təsdiqləyirdi, müstəqil hökmdar olaraq qalırdı — bu isə Kurtizanın azadlığına uyğun gəlir.

Mey Uest (ABŞ, XX əsr).

Sevgi haqqında hazırcavab ifadələri ilə tanınan aktrisa və seks simvolu.

Modelin təzahürü: O, açıqca bəyan edirdi: «Yaxşı olduğumda çox yaxşıyam, pis olduğumda isə daha da yaxşıyam». O, kişiləri idarə edir, onları dəyişdirirdi, seksuallığını hakimiyyət aləti kimi istifadə edirdi — tərəfdaşlar qarşısında öhdəliklərdən azad olaraq maliyyə müstəqilliyini saxlayırdı.

Virciniya Oldoini, qrafinya de Kastilyone (İtaliya/Fransa, XIX əsr).

Gözəlliyi və III Napoleona təsiri ilə tanınan zadəgan.

Modelin təzahürü: O, siyasi və şəxsi məqsədlər üçün görünüşündən və cazibəsindən istifadə edirdi, Avropanın yüksək zadəganları arasında pərəstişkarlar və sevgililər toplayırdı. Onun həyatı bir tamaşa idi — o, baş qəhrəman, kişilər isə tamaşaçılar və oyununun iştirakçıları idi.

Don Juan (Ədəbi arxetip).

Bir çox əsərlərin (Molyer, Bayron, Puşkin) qəhrəmanı olan əfsanəvi cazibəçi.

Modelin təzahürü: Kurtizanın kişi simvolu. Onun üçün fəthlərin miqdarı hisslərin keyfiyyətindən vacibdir. O, bir qadında dayana bilmir, çünki hər yeni qələbə onun varlığının təsdiqidir. Onun faciəsi sevgidə verə bilmədiyini axtarmasıdır — öz dəyərinin əbədi təsdiqi.

5. MODELDƏN ÇIXIŞ (DEPRESSİV VƏ AQRESSİV)

Metodikaya görə, insan günahkarlıq hissi ilə üzləşə və ya rədd cavabı ala bilər.

Qələbə illüziyası sındıqda (tərəfdaş həqiqəti öyrənir və ya gedir) böhran başlayır.

Modelin böhranı: Böhran Kurtizanın tapa biləcəyi ən yüksək statuslu insanla rastlaşdığında gəlir. Onu fəth etmək həyatının missiyasına çevrilir. O, onu özünə aşiq etmək üçün bütün istedadını, bütün hiyləsini toplayır. Lakin məqsədə çatıldıqda ən dəhşətlisi başlayır. Fəth üçün istifadə edilən yalan (saxta hisslər, vədlər) üzə çıxmağa başlayır. Tərəfdaş onu səmimiyyətlə deyil, trofey kimi sevdiklərini dərk edir. Aldandığını hiss edərək depressiyaya düşür. Kurtizan ən böyük qələbə əvəzinə ən böyük məğlubiyyəti etdiyini dərk edir. Öz metodları ilə bir insanı bədbəxt etdi. Başqasının əzabları üçün günahkarlıq hissi onu dərin depressiyaya apara bilər.

Depressiv çıxış: İnsan dərk edir: «Mən fəth etmək istədiyimə əzab verdim». Kurtizan özünə qapanır, səmimiyyət axtarmağa başlayır. Müxtəlif maskalar sınamağa başlaya bilər, özünü anlamağa çalışır (Buqələmun modelinə keçid). Yaxud bir insana xidmət etməklə günahını yuymağa qərar verir, azadlığını qurban verir (Sinderella modelinə keçid).

Aqressiv çıxış: İnsan tərəfdaşın «oyununu başa düşmədiyinə» görə qəzəblənir. «Niyə o mənim sevgimi rədd etdi?». Kurtizan dözümsüz, kinli olarsa, qisas almaq üçün başqalarını azdırmağa başlaya bilər. Bu, izolyasiyanı gücləndirir və Putana modelinə (əxlaq və hisslərə qarşı üsyan) gətirib çıxarır.

6. MƏRYƏMİN HEKAYƏSİ: KURTİZAN YOLU

Zərfli o səhərdən iki il keçmişdi. Məryəm başqa şəhərdə, başqa adla, başqa saç düzümü ilə yaşayır, əvvəlki özünü isə kasıb bir qohumu yada salan kimi yada salırdı. Şəhərkənarı evdən bircə dərs götürmüşdü: gözləyən uduzur. Deməli, gözlənilən o olmalıdır.

İmkanlı kişilərə şam yeməkləri və səfərlər üçün müşayiətçi xanımlar seçən bir agentlikdə işləyirdi və çox keçmədən seçən özü oldu. Eyni vaxtda üç kişisi vardı. Biri onu restoranlara aparır və onunla mübahisə etməsini xoşlayırdı, o biri gül göndərir və dinməz qulaq asmasını gözləyirdi, üçüncüsü isə sadəcə tamaşa edirdi və onunla Məryəm anadangəlmə özündə olmayan bəm, sinədən gələn bir gülüşlə gülürdü. Replikaları bir dəfə də qarışdırmadı.

Onlardan birincisi heç vaxt belə qadına rast gəlmədiyini etiraf edəndə Məryəm güzgü qabağında yoxlayıb cilaladığı təbəssümlə gülümsədi:

— Bu ona görədir ki, sən hələ məndən başqa heç kimi görməmisən.

O güldü və Məryəmin əlini öpdü. Məryəm ürəyində qeyd etdi ki, cümlə işə yarayır, və onu o biri ikisi üçün də saxladı.

«Mən heç kimə bağlı deyiləm, — dan yeri sökülərkən evə qayıdıb ayaqqabılarını dəhlizdə çıxara-çıxara düşünürdü. — Diqqəti, hədiyyələri, nəyəsə dəydiyimin təsdiqini alıram, əvəzini də gözəl bir axşamla ödəyirəm. Heç kim aldadılmayıb. Hər şey vicdanla olur».

Telefonunda hər biri haqqında qeydləri vardı: nəyi sevir, nədən qorxur, yanında nədən danışmaq olmaz. Onları bir vaxtlar başqalarının təqdimatlarını hazırladığı kimi səliqə ilə aparır və bu nizamla fəxr edirdi. Agentlikdəki rəfiqəsi ilə kişiləri cıdırdan qabaq atları müzakirə edən kimi müzakirə edir, gözlərindən yaş gələnə qədər gülürdülər və belə dəqiqələrdə Məryəmə elə gəlirdi ki, nəhayət, heç kimin heç vaxt qiymətini endirə bilməyəcəyi bir qadına çevrilib.

İkinci ilin sonuna yaxın kişilər daha artığını istəməyə başladılar. Biri söz saldı ki, yalnız onunla olsun, o biri bir yerdə yaşamağı təklif etdi. «Yalnız» sözündən içi buz kimi olurdu: qaranlıq qonaq otağını və giriş yolundakı faraları çox yaxşı xatırlayırdı. İzahat vermədən yoxa çıxır, bir həftəyə yerinə başqasını tapırdı. İnciyənlərə cavab vermirdi. Gül göndərən ona uzun, çaşqın bir məktub yazdı, Məryəm də onu rəfiqəsinə ucadan, ifadə ilə oxudu.

Amma hər yeni üzlə içi bir az da boşalırdı. Arzulanan olduğunu daim hiss edirdi, diri olduğunu isə demək olar ki, heç vaxt; səhərlər makiyajını yuyandan sonra xeyli vaxt yadına sala bilmirdi ki, heç kim baxmayanda üzü necə olur.

Timur da elə onda peyda oldu. Agentlikdə onun adını yavaşdan çəkirdilər: Məryəmin hələ yaxından görmədiyi bir mövqenin adamı idi. Xeyriyyə gecəsinə tək gəlmişdi, demək olar ki, içmir, qadınlara da baxmırdı. Onu ələ gətirmək Məryəm üçün bir məsələyə, sonra isə xəstəliyə bənzər bir şeyə çevrildi. Gözünə görünməzdən əvvəl üç həftə onu öyrəndi: hansı kitabları hədiyyə verdiyini, hansı musiqiyə dözmədiyini, şəriklərindən kiminlə küsülü olduğunu bildi. Bildi ki, Timurun anası martda ölüb və o, kiminsə ona yazığı gəlməsinə dözmür.

Qeydlərdə bir sətir peyda oldu: «Ana — mart. Yazığın gəlməsin. Təsadüfən yanında ol».

İldönümü günü o, Timurun tək gəzdiyi həmin sahil bulvarında «təsadüfən» peyda oldu və başsağlığına bənzər bircə kəlmə də demədi. Sadəcə yanınca gedir və nə qədər lazım idisə, düz o qədər susurdu. Üç ay sonra Timur onun ayaqları altında idi, hərçənd özü buna başqa ad verərdi.

— Mən sənə etibar edirəm, — bir axşam düz gözlərinin içinə baxa-baxa dedi. — Bunu az adama demişəm.

Məryəm bir anlığa çaşdı. Ehtirasa, qısqanclığa, hədiyyələrə öyrəşmişdi, bu söz isə sobanın başında çay içib heç nə soruşmadıqları hansısa başqa bir həyatdan idi. Bir saniyəliyə ona hər şeyi, lap bilərzikdən başlayıb danışmaq və qalıb-qalmayacağına baxmaq istədi. Saniyə keçdi.

— Mən də, — dedi və səsi titrəmədi.

O axşam özündən razı idi, təmiz görülmüş işdən usta necə razı qalırsa, eləcə. Rəfiqəsinə yazdı: «Baş mükafat götürüldü», yanına da gülən bir sifət əlavə etdi.

Timur hər şeyi bir ay sonra öyrəndi. Gül göndərən adam Məryəmin düşündüyündən səbirli çıxdı: onun agentlikdəki rəfiqəsini tapdı, o da özünün bir incikliyinə görə yazışmalarını, qeydlərin şəkillərini, o biri iki kişi ilə fotoları ona verdi. Bunların hamısı Timura birdən gəlib çatdı.

Üzləşmə Məryəmin evində oldu. Timur qapının yanında, paltosunu çıxarmadan dayanmışdı, aşağı salladığı əlində çap olunmuş vərəqlər vardı. Qışqırmırdı, Məryəmin nə deyəcəyini gözləyirdi.

Məryəm artıq ağzını açmışdı ki, izah etsin: bu, incimiş bir adamın intiqamıdır, saxtakarlıqdır, indi hər şeyi olduğu kimi danışacaq. Sözlər hazır idi, özü də onlara az qala inanırdı. Sonra onun üzünə baxdı və başa düşdü ki, yalan deyə bilməyəcək; onu saxlayan da heç Timurun inanmayacağı deyildi. İnanardı, məsələ də elə bunda idi.

— Anam barədə, — nəhayət, o dedi və üstdəki vərəqi çevirdi. — Bu da siyahıda idi? Bulvar?

Məryəm susurdu.

— Məryəm, — dedi. Onun əsl adını həmin kağızlardan öyrənmişdi və ilk dəfə dilinə gətirirdi. — Mən isə elə bilirdim, bəxtim gətirib.

Vərəqləri qapının yanındakı dolabçanın üstünə səliqə ilə, künc-küncə qoydu və çıxdı.

Mənzildən hələ onun odekolonunun iyi gəlirdi. Dünən bu, qələbə qoxusu idi, bu gün ondan ürəyi bulanırdı. Məryəm dəhlizdə döşəməyə oturub dizlərini qucaqladı. İki il ərzində hər şeyin niyə vicdanla olduğunu ona ləngimədən izah edən səs bu dəfə susurdu.

Dolabçanın üstündəki telefon işıq saçırdı: təzə pərəstişkarlardan on cavabsız zəng, rəfiqəsindən sual: necə keçdi? Məryəm ekrana baxır, gözünün qabağında isə vərəqi çevirən Timurun üzü dururdu. Ondan udmaq istədiyi hər şeyi udmuşdu və ona bir vaxtlar Rafaelin özünə etdiyini etmişdi, təkcə Rafael heç olmasa özünü başqa cür göstərmirdi. Bölümdə bəhs olunan Kurtizan böhranı budur: ən böyük qələbə elə məğlubiyyətin özü olur.

O gecə dəstəyi bir dəfə də götürmədi. Soyuq parketin üstündə uzanmışdı, nə özünə bəraət qazandırmaq istəyirdi, nə də kiminsə xoşuna gəlmək; bircə onu istəyirdi ki, Timur o üzlə getməsin.

Bir həftə sonra rəfiqəsi danışdı ki, Timur bütün görüşlərini ləğv edib və hara getdiyini heç kimə demədən çıxıb gedib. Məryəm ona yazdı: «Bağışla». Mesaj çatdırılmamış qaldı və o, hələ neçə gün onu açıb boz işarəyə baxdı.

İndi bir şeyi möhkəm bilirdi: daha heç kimə ağrı verməyəcək. Yalnız yaxşılıq edəcək, o qədər yaxşılıq ki, o bulvarın üstünü örtməyə bəs etsin.