Uşaq cinsəllik nəzəriyyələri haqqında

İlk dəfə "Sexualprobleme" jurnalında, "Mutterschutz" jurnalının Yeni seriyası, IV cild, 1908-ci ildə; sonra "Nevrozlar nəzəriyyəsinə dair kiçik yazılar toplusu"nun İkinci seriyasında çap olunmuşdur.

Aşağıdakı tərtibin dayandığı material bir neçə mənbədən gəlir. Birincisi, uşaqların ifadələrinin və təhriklərinin bilavasitə müşahidəsindən, ikincisi, psixoanalitik müalicə zamanı uşaqlıq dövründən şüurlu yaddaşında nə qaldığını danışan yetkin nevrotiklərin məlumatlarından, üçüncüsü isə qismən nevrotiklərlə aparılan psixoanalizlərdən çıxan nəticələrdən, konstruksiyalardan və şüura çevrilmiş şüursuz xatirələrdən.

Bu üç mənbədən birincisinin təkbaşına bütün bilinməli olanları verməməsi, yetkinlərin uşaq cinsi həyatına münasibəti ilə əsaslandırılır. Uşaqlarda cinsi fəaliyyət ehtimal edilmir, buna görə də onu müşahidə etməyə səy göstərilmir, digər tərəfdən isə diqqətə layiq olan təzahürləri boğulur. Deməli, bu ən saf və ən məhsuldar mənbədən bəhrələnmək imkanı olduqca məhduddur. Yetkinlərin öz şüurlu uşaqlıq xatirələri haqqında təsirsiz məlumatlarından gələnlər, ən çoxu geriyə baxışda mümkün təhrif etirazına məruz qalır, bundan başqa, məlumat verən şəxslərin sonradan nevrotik olmaları baxımından da qiymətləndirilməlidir. Üçüncü mənşəli material, psixoanalizin etibarlılığına və ondan çıxarılan nəticələrin dəqiqliyinə qarşı adətən irəli sürülən bütün etirazlara məruz qalacaq; bu hökmün əsaslandırılmasına burada cəhd edilə bilməz; yalnız onu təsdiq etmək istəyirəm ki, psixoanalitik texnikanı bilən və tətbiq edən şəxs onun nəticələrinə geniş etimad qazanır.

Nəticələrimin tamlığına zəmanət verə bilmərəm, yalnız onların əldə edilməsinə göstərdiyim səylə qədər səylə.

Burada uşaqlar haqqında ümumiyyətlə deyilənlərin bütün uşaqlara, yəni hər bir ayrı-ayrı uşağa nə dərəcədə aid edilə biləcəyini qərar vermək çətin bir məsələ olaraq qalır. Tərbiyə təzyiqi və cinsi həvəsin müxtəlif intensivliyi, şübhəsiz ki, uşağın cinsi davranışında böyük fərdi tərəddüdlərə imkan verəcək, ən başlıcası isə uşaq cinsi marağının zaman etibarilə ortaya çıxmasına təsir edəcəkdir. Buna görə də təsvirimi ardıcıl uşaqlıq dövrlərinə görə bölmədim, əksinə, müxtəlif uşaqlarda gah erkən, gah gec özünü göstərənləri bir yerdə cəmlədim. Əminəm ki, heç bir uşaq — heç olmasa tam sağlam düşüncəli, hətta zehni istedadlı olan — yetkinlik yaşından əvvəlki illərdə cinsi problemlərlə məşğul olmaqdan yayına bilməz.

Nevrotiklərin degenerativ quruluşla seçilən xüsusi bir insan sinfi olduğu, onların uşaqlıq həyatından başqalarının uşaqlığı haqqında nəticə çıxarmağın qadağan edilməli olduğu etirazına böyük əhəmiyyət vermirəm. Nevrotiklər də başqaları kimi insanlardır, normallardan kəskin şəkildə ayırmaq mümkün deyil, uşaqlıqda onları sonralar sağlam qalanlardan həmişə asanlıqla fərqləndirmək olmur. Psixoanalitik tədqiqatlarımızın ən dəyərli nəticələrindən biri budur ki, onların nevrozlarının onlara xas və yalnız onlara məxsus xüsusi psixi məzmunu yoxdur, əksinə, C. G. Yunqun ifadə etdiyi kimi, onlar biz sağlamların da mübarizə apardığımız həmin komplekslərdən xəstələnirlər. Fərq yalnız bundadır ki, sağlamlar bu komplekslərin öhdəsindən kobud, praktik olaraq aşkar edilə bilən ziyan çəkmədən gəlməyi bacarırlar, əsəbi olanlar isə bu komplekslərin boğulmasına yalnız bahalı əvəzedici formalaşmalar bahasına nail olurlar, yəni faktiki olaraq buna nail ola bilmirlər. Əsəbi olanlarla normallar uşaqlıqda, təbii ki, sonrakı həyatda olduğundan qat-qat yaxın dururlar, buna görə də nevrotiklərin öz uşaqlıqları haqqında verdikləri məlumatlardan normal uşaqlıq həyatı barədə analogiya nəticələri çıxarmaqda metodik səhv görmürəm. Lakin sonralar nevrotik olanlar çox vaxt konstitusiyalarında xüsusilə güclü cinsi həvəs və erkən yetişkənliyə, onun vaxtından əvvəl təzahürünə meyl gətirdikləri üçün, onlar bizə uşaq cinsi fəaliyyətindən bir çox şeyi digər uşaqlar üzərində onsuz da küt olan müşahidə qabiliyyətimizin imkan verdiyindən daha parlaq və aydın göstərəcəklər. Yetkin nevrotiklərdən gələn bu məlumatların həqiqi dəyərini isə, şübhəsiz, yalnız Havelok Ellisin nümunəsinə uyğun olaraq yetkin sağlamların uşaqlıq xatirələri də toplanmağa layiq görüldükdən sonra qiymətləndirmək mümkün olacaqdır.

Xarici və daxili şəraitin əlverişsizliyi üzündən aşağıdakı məlumatlar əsasən yalnız bir cinsin, yəni kişi cinsinin cinsi inkişafına aiddir. Lakin burada cəhd etdiyim kimi bir toplunun dəyəri yalnız təsviri olmaq məcburiyyətində deyildir. Uşaq cinsi nəzəriyyələrinin uşaq düşüncəsində necə formalaşdığını bilmək müxtəlif istiqamətlərdə maraqlı ola bilər, təəccüblü dərəcədə miflərin və nağılların anlaşılması üçün də. Lakin o, nevrozların özünün dərk edilməsi üçün əvəzolunmaz olaraq qalır, çünki bu nevrozlar daxilində həmin uşaq nəzəriyyələri hələ də qüvvədədir və simptomların formalaşmasına təyinedici təsir qazanır.

* * *

Əgər biz bədənimizdən imtina edərək yalnız düşünən varlıqlar kimi, məsələn, başqa bir planetdən yer üzünün şeylərinə təzə gözlə baxa bilsəydik, bəlkə də diqqətimizi insanlar arasında bir-birinə bu qədər bənzəyən, lakin ən zahiri əlamətlərlə fərqliliklərini vurğulayan iki cinsin mövcudluğundan başqa heç nə daha çox cəlb etməzdi. Görünür, uşaqlar da cinsi problemlərə dair tədqiqatlarının başlanğıc nöqtəsi kimi bu əsas faktı seçmirlər. Atanı və ananı tanıdıqları, yaddaşları yetdiyi qədər onların varlığını daha artıq araşdırılmasına ehtiyac olmayan bir reallıq kimi qəbul edirlər; oğlan da özündən cəmi 1-2 yaş kiçik olan bacısına qarşı eyni cür davranır. Uşaqların bilik istəyi burada ümumiyyətlə öz-özünə, məsələn, anadangəlmə səbəbiyyət ehtiyacı nəticəsində oyanmır, əksinə, onları idarə edən eqoist həvəslərin qıcığı altında — məsələn, həyatının ikinci ilini tamamladıqdan sonra — yeni bir uşağın gəlişi ilə üzləşdikdə oyanır. Uşaq otağı evin özündə belə bir əlavə qonaq qəbul etməyən uşaqlar isə başqa evlərdəki müşahidələrinə əsaslanaraq özlərini bu vəziyyətə qoya bilirlər. Valideynlər tərəfindən qayğıdan məhrum olmağın bizzat yaşanması və ya haqlı olaraq gözlənilməsi, bundan sonra bütün malı əbədi olaraq yeni gələnlə bölüşmək məcburiyyətində qalmaq qorxusu uşağın hiss həyatını oyadır və düşünmə qabiliyyətini kəskinləşdirir. Böyük uşaq rəqibinə qarşı açıq-aşkar düşmənçilik nümayiş etdirir; bu düşmənçilik onu xoşagəlməz şəkildə qiymətləndirməkdə, "leylək onu yenidən aparsın" kimi arzularda və sairədə özünü göstərir, bəzən isə beşikdə köməksiz uzanan körpəyə qarşı kiçik sui-qəsdlərə belə gətirib çıxarır. Daha böyük yaş fərqi adətən bu ilkin düşmənçiliyin ifadəsini zəiflədir; eyni şəkildə bir qədər sonrakı illərdə, qardaş-bacı olmadıqda, uşağın başqa yerdə müşahidə edə bildiyi kimi bir oyun yoldaşına olan arzusu üstünlük qazana bilər.

Bu hislər və qayğılar təhriki altında uşaq həyatın ilk, əzəmətli problemi ilə məşğul olmağa başlayır və "uşaqlar haradan gəlir?" sualını qarşısına qoyur; bu sual əvvəlcə, yəqin ki, "bu tək narahat edən uşaq haradan gəlib?" şəklində səslənir. Bu ilk tapmacanın əks-sədasını mif və əfsanələrin saysız-hesabsız tapmacalarında eşitdiyimizi zənn edirik; sualın özü isə, hər bir tədqiqat kimi, həyat ehtiyacının məhsuludur — sanki düşüncə qarşısına belə qorxulu hadisələrin təkrar baş verməsinin qarşısını almaq vəzifəsi qoyulmuşdur. Lakin fərz edək ki, uşağın düşüncəsi tezliklə bu təhrikdən azad olur və müstəqil tədqiqat meyli kimi fəaliyyətini davam etdirir. Uşaq hələ çox qorxudulmamışsa, gec-tez növbəti yola əl atır: bilik mənbəyi saydığı valideynlərindən və ona baxan şəxslərdən cavab tələb edir. Lakin bu yol uğursuzluğa düçar olur. Uşaq ya yayındırıcı cavab alır, ya bilik həvəsinə görə məzəmmət eşidir, ya da Almaniyada mifik əhəmiyyət daşıyan o məlumatla yola salınır: "Uşaqları leylək gətirir, onları sudan çıxarır". Əminəm ki, valideynlərin güman etdiyindən qat-qat çox uşaq bu həll yolu ilə razılaşmır və ona qarşı həmişə açıq etiraf olunmayan qəti şübhələr irəli sürür. Üç yaşlı bir oğlan uşağı tanıyıram ki, ona verilən izahatdan sonra dayəsinin dəhşətinə görə yoxa çıxmış və böyük saray gölməçəsinin sahilində tapılmışdı; ora uşaqları suda müşahidə etmək üçün qaçmışdı. Bir başqası da var idi ki, öz inamsızlığını yalnız çəkinərək belə ifadə edə bilmişdi: o, daha yaxşı bilir, uşaqları leylək yox, vağ gətirir. Çoxsaylı məlumatlardan aydın görünür ki, uşaqlar leylək nəzəriyyəsinə inam göstərmirlər, lakin bu ilk aldatma və rədd edilmədən sonra böyüklərə qarşı daxillərində bir inamsızlıq bəsləyir, onlardan "böyüklər" tərəfindən gizlədilən qadağan olunmuş bir şeyin varlığına dair bir duyğu qazanır və buna görə də sonrakı tədqiqatlarını sirr pərdəsi altında aparır. Bununla yanaşı, onlar "psixi konflikt"in ilk təhrikini də yaşamış olurlar: belə ki, həvəs təbiətli üstünlük duyduqları, lakin böyüklərə "doğru" görünməyən fikirlər, "böyüklər"in nüfuzu ilə dəstəklənən, özlərinə isə xoş gəlməyən digər fikirlərlə ziddiyyətə girir. Bu psixi konfliktdən tezliklə bir "psixi parçalanma" yarana bilər; bir fikir — ki onunla birlikdə yaxşı davranış, həm də düşünmənin dayandırılması bağlıdır — hakim şüurlu fikir olur; digəri isə — ki bu arada tədqiqat işi ona yeni sübutlar gətirmişdir, lakin bunlar qəbul edilməməlidir — boğulmuş, "şüursuz" fikir olur. Nevrozun nüvə kompleksi bu yolla təşəkkül tapır.²⁸

"Leylək nağılı" uşaq cinsəllik nəzəriyyələrinə aid deyil; əksinə, cinsi həyatını bu qədər az örtən və uşağın özünü bu qədər yaxın hiss etdiyi heyvanların müşahidəsi uşağın inamsızlığını gücləndirir. Uşağın ananın bədənində böyüdüyü anlayışı ilə — ki, uşaq onu hələ özü müstəqil şəkildə əldə edir — o, ilk dəfə düşünmə qüvvəsini sınadığı problemi həll etmək üçün düzgün yolda olardı. Lakin sonrakı irəliləyişdə ona əvəzolunmaz bir biliksizlik və öz cinsəlliyinin vəziyyətinin ona zorla qəbul etdirdiyi yanlış nəzəriyyələr mane olur.

İndi müzakirə edəcəyim bu yanlış cinsəllik nəzəriyyələrinin hamısı çox qəribə bir xarakter daşıyır. Qrotesk şəkildə yanılmalarına baxmayaraq, hər biri bir parça əsl həqiqət ehtiva edir; bu birləşmədə onlar yetkin şəxslərin insan düşüncəsi üçün həddindən artıq çətin olan dünya problemlərinə dair "dahiyanə" adlandırılan həll cəhdlərinə bənzəyir. Bu nəzəriyyələrdəki doğru və əsaslı cəhət onların artıq uşaq orqanizmində təhrik edən cinsi həvəsin komponentlərindən qaynaqlanması ilə izah olunur; çünki bu fərziyyələri psixi ixtiyar və ya təsadüfi təəssüratlar deyil, psixoseksual konstitusiyanın zərurətləri yaratmışdır və buna görə də biz uşaqların tipik cinsəllik nəzəriyyələrindən danışa bilərik, buna görə də cinsi həyatı bizə açıq olan bütün uşaqlarda eyni yanlış fikirlərə rast gəlirik.

Bu nəzəriyyələrin birincisi, əvvəldə uşağa xas xüsusiyyət kimi qeyd etdiyimiz cins fərqlərinin nəzərə alınmamasına bağlanır. O, bütün insanlara, qadın şəxslərə də, oğlan uşağının öz bədənindən tanıdığı kimi bir penis aid etməkdən ibarətdir. "Normal" kimi qəbul etməli olduğumuz o cinsəllik konstitusiyasında penisin özü artıq uşaqlıqda aparıcı erogen zonadır, əsas autoerotik cinsi obyektdir və onun qiymətləndirilməsi məntiqi olaraq bu əsas tərkib hissəsi olmadan Mənə bənzər bir şəxsiyyəti təsəvvür etmək qabiliyyətsizliyində əks olunur. Kiçik oğlan uşağı kiçik bacısının cinsiyyət orqanını görəndə, onun ifadələri göstərir ki, onun qərəzi qavrayışı əymək üçün artıq kifayət qədər güclüdür; o, üzvün yoxluğunu qeyd etmir, əksinə hər dəfə təsəlli verən və vasitəçilik edən tərzdə deyir: o... hələ kiçikdir; böyüyəndə o da böyüyəcək. Qadının penisli təsəvvürü yetkin şəxsin yuxularında hələ çox sonralar da təkrarlanır; gecə cinsi oyanma zamanı o, bir qadını yıxır, onu soyundurur və koitusa hazırlaşır, sonra qadın cinsiyyət orqanlarının yerinə yaxşı inkişaf etmiş üzvü görəndə yuxunu və oyanmanı kəsir. Klassik antik dövrün çoxsaylı hermafroditləri bu bir vaxtlar ümumi olan uşaq təsəvvürünü sədaqətlə əks etdirir; müşahidə etmək olar ki, o, əksər normal insanlara incidici təsir göstərmir, halbuki təbiətin həqiqətən yol verdiyi cinsiyyət orqanlarının hermafrodit formalaşmaları demək olar ki, həmişə ən böyük ikrah doğurur.

Qadında penis təsəvvürü uşaqda "fiksasiya" edərsə, sonrakı həyatın bütün təsirlərinə müqavimət göstərərsə və kişini cinsi obyektində penisdən imtina etmək qabiliyyətsiz edərsə, belə bir fərd başqa cəhətdən normal cinsi həyatda homoseksual olmalı, cinsi obyektlərini başqa somatik və ruhi xüsusiyyətləri ilə qadını xatırladan kişilər arasında axtarmalıdır. Sonralar tanınan həqiqi qadın onun üçün cinsi obyekt kimi qeyri-mümkün qalır, çünki o, əsas cinsi qıcıqdan məhrumdur, hətta uşaqlıq həyatının başqa bir təəssüratı ilə əlaqədə o, onun üçün iyrəncliyə çevrilə bilər. Əsasən penis oyanmasının hökmranlıq etdiyi uşaq adətən onu əli ilə qıcıqlandırmaqla özünə həzz yaratmış, valideynlər və ya baxıcı şəxslər tərəfindən bu işdə tutulmuş və üzvünün kəsiləcəyi təhdidi ilə qorxudulmuşdur. Bu "kastrasiya təhdidi"nin təsiri bu bədən hissəsinin qiymətləndirilməsi ilə düz mütənasib olaraq tamamilə qeyri-adi dərəcədə dərin və davamlıdır. Rəvayətlər və miflər uşaq hiss həyatının qarışıqlığından, sonralar şüur tərəfindən də uyğun şəkildə könülsüz xatırlanan kastrasiya kompleksinə bağlanan dəhşətdən xəbər verir. Bu təhdidi sonralar qavranılan, şikəst kimi başa düşülən qadın cinsiyyət orqanı xatırladır və buna görə də homoseksualda həzz yerinə dəhşət oyadır. Homoseksual elmdən öyrənəndə ki, qadının da penisə sahib olması barədə uşaq fərziyyəsi o qədər də yanlış deyil, bu reaksiyada artıq heç nə dəyişdirilə bilməz. Anatomiya qadın cinsiyyət yarığı daxilində klitorisi penisə homoloji orqan kimi tanımış, cinsi proseslərin fiziologiyası isə əlavə edə bilmişdir ki, bu kiçik və artıq böyüməyən penis qadının uşaqlığında həqiqətən də əsl və həqiqi penis kimi davranır, ona toxunmağa sövq edən oyanmaların yeri olur, onun qıcıqlanabilirliyi kiçik qızın cinsi fəaliyyətinə kişi xarakteri verir və qadının meydana gəlməsi üçün yeniyetməlik illərində bu kişi cinsəlliyinin kənarlaşdırılması yolu ilə bir sıxışdırma təkanına ehtiyac var. Bir çox qadınların cinsi funksiyasında bu klitoris qıcıqlanabilirliyinin inadla saxlanması nəticəsində elə zəifləməsi ki, koitus əlaqəsində anestezik qalırlar, ya da sıxışdırmanın həddindən artıq baş verməsi nəticəsində onun təsirinin histerik əvəzləyici formalaşma ilə qismən ləğv edilməsi — bütün bunlar qadının kişi kimi penisə sahib olması barədə uşaq cinsəllik nəzəriyyəsini haqsız çıxarmır.

Kiçik qızda onun qardaşının qiymətləndirilməsini tamamilə bölüşdüyünü asanlıqla müşahidə etmək olar. O, oğlan uşağındakı bu bədən hissəsinə böyük maraq inkişaf etdirir, lakin bu maraq dərhal paxıllıq tərəfindən idarə olunur. Özünü məhrum edilmiş hiss edir, oğlana böyük penisə sahib olmaqla mümkün olan o vəziyyətdə sidik ifraz etməyə cəhdlər edir və "Mən daha çox oğlan olmaq istərdim" arzusunu ifadə edəndə, bu arzunun hansı çatışmazlığın aradan qaldırılmasına yönəldiyini bilirik.

Əgər uşaq penisin oyanmasından irəli gələn işarələri izləyə bilsəydi, öz probleminin həllinə bir az da yaxınlaşardı. Uşağın ana bətnində böyüməsi açıq-aydın kifayət qədər izah deyil. O, ora necə daxil olur? Onun inkişafına nə təkan verir? Atanın bununla bir əlaqəsi olduğu ehtimal edilir; axı o, uşağın da öz uşağı olduğunu bildirir. Digər tərəfdən, penis də bu təxmin edilə bilməyən proseslərdə şübhəsiz ki, öz payına malikdir, bütün bu düşüncə işi zamanı özünün də oyanması ilə bunu təsdiqləyir. Bu oyanma ilə uşağın yozə bilmədiyi təhriklər, zorakı hərəkətə, daxil olmağa, sındırmağa, bir yerdə deşik açmağa yönəlmiş qaranlıq meyllər bağlıdır. Lakin uşaq beləcə vajinanın mövcudluğunu postulat kimi qəbul etməyə və atanın penisinin anaya belə bir daxil olmasını uşağın ana bətnində yaranmasına səbəb olan həmin akt kimi izah etməyə ən yaxın yolda görünəndə, tədqiqat bu yerdə yenə də çaşqınlıq içində dayanır, çünki onun qarşısını ananın da kişi kimi penisinə sahib olması nəzəriyyəsi kəsir və penisi qəbul edən boşluğun mövcudluğu uşaq üçün açılmamış qalır. Düşüncə səyinin nəticəsizliyinin sonra onun rədd edilməsini və unudulmasını asanlaşdırdığını asanlıqla qəbul etmək olar. Lakin bu düşünmə və şübhə sonrakı bütün problemlər üzərində düşüncə işi üçün nümunəvi olur və ilk uğursuzluq bütün zamanlar üçün iflicedici təsir göstərməyə davam edir.²⁹

"Vajinanın bilinməməsi uşağa öz cinsəllik nəzəriyyələrinin ikincisinə dair əminliyi də mümkün edir. Əgər uşaq ana bətnində böyüyürsə və oradan çıxarılırsa, bu, yalnız bağırsaq açılışının yeganə mümkün yolu ilə baş verə bilər. Uşaq nəcis kimi, bir nəcis ifrazı kimi xaric edilməlidir. Əgər həmin sual sonrakı uşaq illərində tənha düşüncənin və ya iki uşaq arasında söhbətin mövzusu olursa, o zaman, yəqin ki, uşağın açılan kindikdən gəldiyi və ya qarının yarılıb uşağın çıxarıldığı, necə ki "Qırmızı papaq" nağılında canavarın başına gəldiyi barədə məlumatlar ortaya çıxır. Bu nəzəriyyələr ucadan söylənilir və sonralar şüurlu şəkildə də xatırlanır; onlarda artıq heç bir qıcıqlandırıcı şey yoxdur. Həmin uşaqlar sonra tamamilə unutmuş olurlar ki, əvvəlki illərdə başqa bir cinsəllik nəzəriyyəsinə inanırdılar, halbuki hazırda buna anal cinsi komponentin o vaxtdan bəri baş vermiş sıxışdırılması mane olur. O zaman nəcis ifrazı uşaq otağında utanmadan danışıla bilən bir şey idi, uşaq öz konstitusional koprofil meyllərindən hələ o qədər də uzaq deyildi; nəcis yığını kimi dünyaya gəlmək heç də alçalma deyildi, çünki iyrənclik onu hələ lənətləməmişdi. Bir çox heyvanlar üçün haqlı olaraq mövcud olan kloaka nəzəriyyəsi ən təbii və uşağa ehtimal kimi qəbul etdirə bilən yeganə nəzəriyyə idi."

Lakin o zaman uşağın qadının ağrılı imtiyazını — uşaq doğmağı — qəbul etməməsi tamamilə məntiqli idi. Əgər uşaqlar anal dəlikdən doğulursa, kişi də qadın kimi asanlıqla doğa bilər. Deməli, oğlan da özünün uşaq doğduğunu fantaziya edə bilər və buna görə onu qadınsı meyllərdə günahlandırmağa ehtiyac yoxdur. O, bununla yalnız hələ də canlı olan anal erotizmini həyata keçirir.

Əgər doğumun kloaka nəzəriyyəsi sonrakı uşaq illərinin şüurunda qalırsa — bu, bəzən olur — o zaman uşaqların yaranması sualına artıq ilkin olmayan bir həll də gətirir. Onda hər şey nağıldakı kimi olur. Müəyyən bir şey yeyirsən və bundan uşaq əldə edirsən. Ruhi xəstə qadın bu uşaq doğum nəzəriyyəsini yenidən canlandırır. Məsələn, maniya xəstəsi ziyarətə gələn həkimi kamerasının küncündə qoyduğu kiçik bir nəcis yığınına aparır və gülərək ona deyir: Bu, bu gün doğduğum uşaqdır.

Tipik cinsəllik nəzəriyyələrinin üçüncüsü uşaqlarda o zaman yaranır ki, onlar evdəki təsadüflərdən birinin sayəsində valideynlərin cinsi əlaqəsinə şahid olurlar və bu barədə yalnız çox natamam qavrayışlar əldə edə bilirlər. Bunun hansı hissəsi onların müşahidəsinə düşürsə də — istər iki şəxsin qarşılıqlı vəziyyəti, istər səslər, istərsə də müəyyən yan hallar — onlar bütün hallarda koitusun eyni, deyə bilərik ki, sadist qavrayışına gəlir, onda güclü tərəfin zəif tərəfə zorla etdiyi bir şey görür və onu — xüsusilə oğlanlar — uşaq münasibətlərindən tanıdıqları və cinsi oyanma qarışığından da məhrum olmayan bir davaya bənzədirlər. Müəyyən edə bilmədim ki, uşaqlar valideynlər arasında müşahidə etdikləri bu hadisəni uşaq probleminin həlli üçün zəruri olan hissə kimi tanıyırlar; daha çox belə görünürdü ki, bu əlaqəni uşaqlar məhz ona görə dərk etmirlər ki, onlar sevgi aktına bu cür zorakılıq yönümlü yozum vermişlər. Lakin bu qavrayış özü də o qaranlıq impulsun — uşaqların haradan gəldiyi tapmacası haqqında ilk düşüncə zamanı penis oyanmasına bağlanan qəddar təzahür impulsunun — qayıdışı təəssüratını yaradır. Həm də inkar etmək mümkün deyil ki, koitusu az qala təxmin edə biləcək həmin erkən sadist impuls özü valideynlərin cinsi əlaqəsi barədə ən qaranlıq xatirələrin təsiri altında meydana çıxmışdır; uşaq hələ ilk həyat illərində valideynlərinin yataq otağını bölüşdüyü zaman bu materialı qəbul etmiş, lakin o vaxt ondan istifadə etməmişdir.³⁰

Koitusun sadist nəzəriyyəsi təcrid olunduğu yerdə yanlış yola səbəb olur, halbuki təsdiq gətirə biləcəyi yerlər də vardır; bu nəzəriyyə öz növbəsində anadangəlmə cinsi komponentlərdən birinin ifadəsidir ki, bu komponent ayrı-ayrı uşaqlarda az və ya çox dərəcədə güclü ola bilər; buna görə də müəyyən dərəcədə haqlıdır, cinsi aktın mahiyyətini və ondan əvvəl gələn "cinslər mübarizəsini" qismən duyur. Uşaq çox vaxt bu anlayışını təsadüfi qavrayışlarla da dəstəkləyə bilir ki, bunları qismən düzgün, qismən isə yanlış, hətta əksinə qavrayır. Bir çox nikahlarda qadın həqiqətən də müntəzəm olaraq ər-arvad qucaqlaşmasına qarşı çıxır, çünki bu ona nə həzz gətirir, nə də yeni hamiləlik təhlükəsindən başqa bir şey verir; beləliklə, ana yatmış hesab edilən (və ya özünü yatmış kimi göstərən) uşağa elə bir təəssürat verə bilər ki, bu, zorakılığa qarşı müqavimətdən başqa cür yozula bilməz. Digər hallarda isə bütün nikah diqqətli uşağa davamlı, uca sözlərlə və kobud jestlərlə ifadə olunan bir mübahisə tamaşası təqdim edir; o zaman uşaq bu mübahisənin gecə də davam etməsinə və nəhayət, uşağın qardaş-bacıları və ya oyun yoldaşları ilə ünsiyyətdə istifadə etməyə öyrəşdiyi üsullarla həll olunmasına təəccüblənməməlidir.

Uşaq yataqda və ya anasının paltarında qan izlərinə rast gəldikdə də bunu öz anlayışının təsdiqi kimi qəbul edir. Onun üçün bunlar gecə yenidən atanın anaya belə bir hücumunun baş verdiyinin sübutudur; halbuki biz eyni təzə qan izini daha çox cinsi əlaqədə fasilənin əlaməti kimi yozmağa üstünlük verərdik. Əsəbilərin bəzi başqa cür izah olunmayan "qandan qorxması" bu əlaqə sayəsində aydınlaşır. Uşağın yanılması yenə də bir parça həqiqəti üzə çıxarır; müəyyən, məlum şəraitlərdə qan izi həqiqətən də başlanmış cinsi əlaqənin əlaməti kimi qiymətləndirilir.

Uşağın haradan gəldiyi kimi həllolunmaz problemlə yalnız səthi əlaqədə olan bir məsələ də onu düşündürür: "evli olmaq" adlanan halın mahiyyəti və məzmunu nədən ibarətdir? Uşaq bu suala müxtəlif cür cavab verir; cavab valideynlərdə təsadüfən müşahidə etdiyi şeylərin öz hələ də həzz yüklü həvəsləri ilə üst-üstə düşməsindən asılı olaraq dəyişir. Bütün bu cavabların ortaq cəhəti yalnız bundan ibarətdir ki, uşaq evli olmaqdan həzz doyumu gözləyir və orada utanmağın ayaqlanmasını ehtimal edir. Ən çox rast gəldiyim anlayış belədir: "bir-birinin qarşısında sidik ifraz etmək"; simvolik olaraq daha çox bilməyə işarə edən bir dəyişiklik isə belə səslənir: kişi qadının lüləyinə sidik ifraz edir. Başqa hallarda evlənməyin mənası belə yozulur: bir-birinə arxa tərəfini göstərmək (utanmadan). Tərbiyənin cinsi təcrübəni xüsusilə uzun müddət gecikdirməyə nail olduğu bir halda, 14 yaşlı və artıq aybaşı görmüş qız oxuduqlarının təsiri ilə belə bir fikrə gəldi ki, evli olmaq "qanın qarışması"ndan ibarətdir; öz bacısı hələ aybaşı görmədiyi üçün həmin şəhvətli qız təzəcə aybaşı gördüyünü etiraf etmiş bir qonağa sui-qəsd etməyə çalışdı ki, onu bu "qan qarışdırması"na məcbur etsin.

Nikahın mahiyyəti haqqında uşaq dövrünə aid fikirlər — ki bunlar çox vaxt şüurlu yaddaşda saxlanılır — sonrakı nevrotik xəstəliyin simptomatikası üçün böyük əhəmiyyət daşıyır. Bu fikirlər əvvəlcə uşaq oyunlarında ifadəsini tapır; həmin oyunlarda uşaqlar evli olmağı təşkil edən şeyi bir-biri ilə edirlər; sonralar isə evli olmaq arzusu uşaq dövrünə aid ifadə formasını seçib əvvəlcə tanınmaz bir fobiya və ya ona uyğun bir simptom şəklində üzə çıxa bilər.³¹

Bunlar uşağın erkən uşaqlıq illərində, kortəbii surətdə, yalnız cinsi həvəs komponentlərinin təsiri altında yaratdığı tipik cinsəllik nəzəriyyələrinin ən mühümləri olardı. Bilirəm ki, nə materialın tamlığına, nə də uşaq həyatının digər tərəfləri ilə boşluqsuz əlaqənin qurulmasına nail ola bilmişəm. Burada hər bir bilici şəxsin yoxluğunu hiss edəcəyi bəzi əlavələri də qoşa bilərəm. Məsələn, uşağın öpüşlə əldə edildiyi barədə əhəmiyyətli nəzəriyyə — bu, sanki öz-özünə aydın olduğu kimi, ağız erogen zonasının hökmranlığını açıb göstərir. Təcrübəmə görə, bu nəzəriyyə yalnız qadınlara xasdır və patogen kimi bəzən uşaqlıqda cinsi araşdırmanın ən güclü maneələrlə üzləşdiyi qızlarda rast gəlinir. Xəstələrimdən biri təsadüfi bir müşahidə nəticəsində "kuvada" nəzəriyyəsinə gəlib çıxmışdı; məlum olduğu kimi, bu, bəzi xalqlarda ümumi adətdir və ehtimal ki, atalığa dair heç vaxt tamamilə məğlub edilə bilməyən şübhəyə qarşı çıxmaq məqsədi daşıyır. Bir qədər qəribə bir əmi uşağı doğulduqdan sonra günlərlə evdə qalıb qonaqları xalatda qəbul etdiyi üçün qız belə nəticəyə gəlmişdi ki, doğuşda hər iki valideyn iştirak edir və yatağa girməlidir.

Təxminən onuncu və ya on birinci yaşda uşaqlara cinsi məlumat çatmağa başlayır. Daha az məhdudiyyətli sosial şəraitdə böyümüş və ya başqa cür müşahidə üçün daha əlverişli imkan tapmış uşaq bildiklərini başqalarına danışır, çünki bununla özünü yetkin və üstün hiss edə bilir. Uşaqların bu yolla öyrəndikləri, çox vaxt düzgün olur, yəni onlara vajinanın varlığı və təyinatı açılır, lakin bir-birindən götürdükləri bu məlumatlar başqa cür nadir hallarda yanlışlarla qarışır, daha əvvəlki uşaq cinsəllik nəzəriyyələrinin qalıqları ilə yüklü olur. Onlar demək olar ki, heç vaxt tam olmur və qədim problemin həlli üçün kifayət etmir. Əvvəllər vajinanın bilinməməsi mane olduğu kimi, indi də toxumun bilinməməsi əlaqənin dərk edilməsinə mane olur. Uşaq kişi cinsiyyət üzvündən sidikdən başqa bir maddənin də ifraz olunduğunu təxmin edə bilmir və bəzən "günahsız" bir qız hələ toy gecəsində kişinin "onun içinə sidik ifraz etdiyinə" görə qəzəblənir. Yetkinlikdən əvvəlki illərdəki bu məlumatlara indi uşaq cinsi tədqiqatının yeni yüksəlişi qoşulur; lakin uşaqların indi yaratdıqları nəzəriyyələr artıq o tipik və ilkin xarakterə malik deyil ki, uşaq cinsi komponentlərinin maneəsiz və dəyişməz surətdə nəzəriyyələrdə öz ifadəsini keçirə bildiyi dövrdə erkən uşaqlıq dövrünün ilkin nəzəriyyələri üçün səciyyəvi idi. Cinsi tapmacaların həllinə yönəlmiş sonrakı düşüncə səyləri mənə toplamağa dəyməz göründü, onlar həm də patogen əhəmiyyətə artıq az iddia edə bilərlər. Onların müxtəlifliyi, təbii ki, ilk növbədə alınmış məlumatın xarakterindən asılıdır; onların əhəmiyyəti daha çox ondadır ki, cinsi marağın ilk dövrünün şüursuz hala gəlmiş izlərini yenidən oyadırlar, belə ki, buna tez-tez masturbasiya xarakterli cinsi fəaliyyət və valideynlərdən hissi ayrılmanın bir hissəsi bağlanır. Buna görə də tərbiyəçilərin bu illərdə belə məlumatın uşaqları "korladığı" barədə qınayıcı hökmü meydana çıxır.

Bir neçə azsaylı misal göstərə bilər ki, uşaqların cinsi həyat haqqında bu gec düşüncələrinə hansı elementlər tez-tez daxil olur. Bir qız məktəbli yoldaşlarından eşitmişdir ki, kişi qadına bir yumurta verir, qadın da onu bədənində cücərdib çıxarır. Yumurta haqqında eşitmiş bir oğlan da bu "yumurta"nı xalq arasında eyni adla tanınan xayayla eyniləşdirir və başını yorur ki, xaya kisəsinin içindəkisi necə olub həmişə yenidən bərpa oluna bilər. Bu məlumatlar cinsi proseslər barədə əsaslı qeyri-müəyyənliklərin qarşısını almaq üçün nadir hallarda kifayət qədər uzağa gedir. Beləliklə, qızlar belə bir gözləntiyə gələ bilərlər ki, cinsi əlaqə yalnız bir dəfə baş verir, lakin o zaman çox uzun sürür, 24 saat, və bu bir dəfədən sıra ilə bütün uşaqlar gəlir. Adam güman edərdi ki, bu uşaq müəyyən həşəratlarda çoxalma prosesi barədə məlumat əldə etmişdir; lakin bu ehtimal təsdiqini tapmır, nəzəriyyə müstəqil bir yaradılış kimi görünür. Digər qızlar hamiləlik müddətini, ana bətnindəki həyatı nəzərdən qaçırır və güman edirlər ki, uşaq ilk cinsi əlaqə gecəsindən dərhal sonra üzə çıxır. Marsel Prevost "Lettres de femmes" əsərlərindən birində bu gənc qız yanılmasını şən bir hekayəyə çevirmişdir. Uşaqların bu gec cinsi araşdırmasının və ya uşaq səviyyəsində saxlanılmış yeniyetmələrin mövzusunu tükətmək çətindir və bəlkə də ümumiyyətlə maraqsız deyil, lakin bu, mənim marağımdan daha uzaqdır və yalnız onu vurğulamalıyam ki, bu zaman uşaqlar tərəfindən çoxlu yanlış şeylər üzə çıxarılır ki, bunlar da daha qədim, daha yaxşı, lakin şüursuz olmuş və sıxışdırılmış biliyə zidd olmağa məhkumdur.

Uşaqların onlara çatan məlumatlara qarşı necə davranmaları da öz əhəmiyyətini daşıyır. Bəzilərində cinsi sıxışdırma o qədər irəliləmişdir ki, onlar heç nə eşitmək istəmirlər və bunlar da gec yaşlara qədər nadan qalmağı bacarırlar, heç olmasa zahirən nadan, ta ki nevrotiklərin psixoanalizində erkən uşaqlıqdan qalan bilik üzə çıxana qədər. Mən 10-13 yaş arası iki oğlan da tanıyıram ki, onlar cinsi məlumatı dinləmişdilər, lakin məlumat verənə rədd cavabı vermişdilər: "Mümkündür ki, sənin atan və başqa adamlar belə bir şey edirlər, lakin mən öz atam barədə dəqiq bilirəm ki, o bunu heç vaxt etməzdi." Uşaqların cinsi bilik həvəsinin doyumuna qarşı bu gec davranışı nə qədər müxtəlif olsa da, onların ilk uşaqlıq illəri üçün tamamilə bircür davranışı güman edə bilərik və inanırıq ki, o zaman onların hamısı ən böyük həvəslə valideynlərin bir-biri ilə nə etdiyini öyrənməyə çalışırdılar, bunun nəticəsində