Psixoanalitik terapiyanın gələcək şansları
Nürnberqdə İkinci özəl Psixoanalitik Konqresdə səsləndirilmiş mühazirə, 1910; əvvəlcə «Zentralblatt für Psychoanalyse» jurnalında (I cild, 1910), sonra isə «Sammlung kleiner Schriften zur Neurosenlehre» toplusunun üçüncü hissəsində dərc olunub.
Cənablar! Bu gün bizim əsasən praktik məqsədləri birləşdirən səbəb olduğuna görə mən də giriş mühazirəm üçün praktik bir mövzu seçəcək və sizin elmi deyil, həkimlik marağınıza müraciət edəcəyəm. Sizin terapiyamızın nailiyyətlərini necə qiymətləndirdiyinizi təxmin edirəm və hesab edirəm ki, sizin çoxunuz başlanğıcın iki mərhələsindən keçibsiz: terapevtik nailiyyətimizin gözlənilməz yüksəlişinə görə sevinc və bizim səylərimiz qarşısında dayanan çətinliklərin böyüklüyünə görə məyusluq. Lakin bu inkişaf yolunun hansı nöqtəsində olursunuzsa olun, bu gün sizə göstərmək niyyətindəyəm ki, nevrozlarla mübarizə vasitələrimizlə biz əsla tamamlanmış deyilik və yaxın gələcəkdən terapevtik şanslarımızın ciddi yaxşılaşmasına ümid etmək olar.
Mənim fikrimcə, bu qüvvətlənmə bizə üç tərəfdən gələcək:
1) daxili irəliləyiş yolu ilə,
2) avtoritetin artması yolu ilə,
3) işimizin ümumi təsiri yolu ilə.
Ad 1) «Daxili irəliləyiş» dedikdə mən a) analitik biliklərimizdə, b) texnikamızda irəliləyişi başa düşürəm.
a) Biliklərimizin irəliləyişi haqqında: Əlbəttə ki, xəstələrimizin qeyri-şüurlunu başa düşmək üçün lazım olan hər şeyi hələ uzun müddət bilmirik. İndi aydındır ki, biliklərimizin hər irəliləyişi terapiyamız üçün güc artımı deməkdir. Heç nə anlayana qədər heç nəyə nail olmuruz; nə qədər çox başa düşməyi öyrəniriksə, bir o qədər çox edəcəyik. Başlanğıcda psixoanalitik müalicə amansız və tükəndirici idi. Xəstə hər şeyi özü deməli idi və həkimin fəaliyyəti onu fasiləsiz sövq etməkdən ibarət idi. Bu gün vəziyyət daha mehribandır. Müalicə iki parçadan ibarətdir: həkimin təxmin edib xəstəyə söylədiyindən və xəstə tərəfindən eşitdiyini işləməsindən. Yardım mexanizmini başa düşmək asandır: biz xəstəyə şüurlu gözlənti təsəvvürü veririk; o, buna bənzərlik üzrə özündə sıxışdırılmış qeyri-şüurlunu tapır. Bu, ona şüurlu ilə qeyri-şüurlu arasındakı müqavimətlərin üstündən gəlməyi asanlaşdıran intellektual yardımdır. Qeyd edim ki, bu, analitik müalicədə işlədilən yeganə mexanizm deyil; siz hamınız daha güclü mexanizmi tanıyırsınız — «transferans»ın istifadəsindədir. Bu müalicəni başa düşmək üçün vacib bütün münasibətləri yaxında «Psixoanalizin ümumi metodikası»nda işləyəcəyəm. Sizdən müalicənin bu günkü praktikasında bizim əvvəlki müddəalarımızın düzgünlüyü üçün dəlil gücünün kölgələndiyinə dair etirazı da rədd etmək lazım deyil; bu dəlillərin başqa yerlərdə olduğunu və terapevtik müdaxilənin teoretik tədqiqat kimi aparıla bilməyəcəyini unutmursunuz.
İndi mənə icazə verin, bizim öyrənməli olduğumuz və əslində hər gün yeni şeylər öyrəndiyimiz bəzi sahələrə baxaq. Əvvəla, yuxuda və qeyri-şüurluda simvolika sahəsi. Bildiyiniz kimi, çox mübahisəli mövzudur! Kollegamız W. Stekelin xidməti az deyil: o, bütün müxaliflərin etirazından asılı olmayaraq yuxu simvollarını öyrənməyə başlayıb. Burada həqiqətən çox şey öyrənmək lazımdır; 1899-cu ildə yazdığım «Yuxuların yozumu» simvolikanın öyrənilməsindən vacib əlavələr gözləyir.
Bu yeni tanınan simvollardan birinə bir neçə söz demək istəyirəm: bir müddət əvvəl bizdən uzaq duran bir psixoaloqun bizdən birinə «yuxuların gizli cinsi mənasını əsla şişirdirsiniz» qeydi ilə müraciət etdiyini öyrəndim. Onun ən tez-tez yuxusu nəyisə pilləkən qalxmaq imiş və bunun arxasında mütləq cinsəllik yox imiş. Bu etirazla diqqətimiz yuxudakı pilləkənlərə, nərdivanlara, sarıya yönəldi və tezliklə müəyyən etdik ki, pilləkən (və onun analoqu olan hər şey) dəqiq koitus simvoludur. Müqayisənin əsası tapmaq çətin deyil: ritmik atəşlərlə, getdikcə artan təngnəfəsliklə bir hündürlüyə qalxırsan, sonra bir neçə sürətli tullanma ilə yenidən aşağıda olursan. Beləliklə, koitusun ritmi pilləkən qalxmasında təkrarlanır. Dil işlədilməsini xatırlamağı da unutmayaq. O, bizə göstərir ki, «qalxmaq» cins aktının əvəzedici adı kimi asanlıqla işlədilir. Deyirlər ki, kişi «qalxan» («Steiger») kimidir, «daha yüksəyə qalxır» («nachsteigen»). Fransızcada pilləkənin pilləsi «la marche» adlanır; «un vieux marcheur» («qoca piyada gəzən») bütönlüklə bizim «qoca qalxan»la üst-üstə düşür. Bu yeni tanınan simvolların yaranmasına səbəb olan yuxu materialını yaxında simvolika üzrə kollektiv tədqiqat üçün quracağımız komitə sizə təqdim edəcək. Digər maraqlı
simvol — «xilasetmə» simvolu və onun mənasının dəyişməsi haqqında — illik jurnalımızın ikinci cildində məlumat tapacaqsınız. Lakin burada dayanmalıyam, əks halda digər nöqtələrə çatmayacağam.
Sizin hər biriniz öz təcrübəsindən inandırılacaq ki, bir neçə tipik xəstəlik halının quruluşunu dərk etdikdən sonra yeni bir hal qarşısında nə qədər fərqli durursan. İndi fərz edin ki, biz nevrozların müxtəlif formalarının quruluşundakı qanunauyğunluğu buna qədər histerya simptomqurulmasında alınan kimi qısa düsturlarda saxlaya bilmiş olsaydıq, bizim proqnostik qərarımız necə möhkəm olardı. Hətta, mamalar plasentanı baxaraq onun tam çıxarıldığını və ya zərərli qalıqların qaldığını öyrəndiyi kimi, biz də xəstənin nailiyyətindən və cari halından asılı olmayaraq deyə bilərdik ki, işimiz tam alınmışdır ya qayıtmalar və yenidən xəstələnmələrə hazırlıqlı olmalıyıq.
b) Texnika sahəsindəki yeniliklərə keçirəm; orada həqiqətən ən çox şey hələ dəqiq təyinini gözləyir və bir çox şey indi aydınlaşmağa başlayır. Psixoanalitik texnika artıq iki məqsəd qoyur: həkimə zəhmət qənaəti etmək və xəstəyə onun qeyri-şüurlusuna ən məhdudiyyətsiz giriş açmaq. Bilirsiniz ki, texnikamızda prinsipial dəyişmə baş verib. Katarsis müalicəsi dövründə məqsədimiz simptomların açılması idi, sonra simptomlardan döndük və Yungun indiyə qədər əvəzsiz olan sözü ilə «komplekslərin» üzə çıxarılmasını məqsəd qoyduq; indi isə işi birbaşa «müqavimətlərin» tapılması və üstündən gəlməsinə yönəldirik və müqavimətlər tanınıb aradan qalxan kimi komplekslərin özü-özlüyündə asanlıqla alınacağına haqlı olaraq güvənirik. Sizin bəzilərinizdə
o andan etibarən bu müqavimətləri görə və təsnifatlandırmaq bacarığı ehtiyacı meydana çıxdı. İndi sizdən xahiş edirəm, öz materialınızda aşağıdakı ümumiləşdirməni təsdiqləyib-təsdiqləyə bilməyəcəyinizi yoxlayasınız: kişi xəstələrdə müalicənin ən əhəmiyyətli müqavimətləri ata-kompleksindən çıxır və atanın qorxusuna, ataya zərgəvərliyə və ataya inamsızlığa ayrılır.
Texnikanın digər yenilikləri həkimin öz şəxsiyyətinə toxunur. Biz «əks-transferans»ın üzünə düşmüşük — həkimdə xəstənin təsiri ilə həkimin qeyri-şüurlu duyğularında yaranan; və bizdən uzaq deyil, o tələbdir ki, həkim bu əks-transferansı özündə tanıyıb dəf etməlidir. Psixoanalizi böyük sayda insan işlətməyə başlayıb və təcrübələrini bir-birlərinə ötürdüklərindən bəri qeyd etmişik ki, hər psixoanalitik yalnız öz kompleksləri və daxili müqavimətləri icazə verdiyi qədər irəli gedir; ona görə də tələb edirik ki, həkim fəaliyyətinə özünə-analiz ilə başlasın və xəstələrdə təcrübə topladığı müddətdə onu davamlı dərinləşdirsin. Belə özünə-analizdə heç nəyə nail olmayan insana xəstələri analitik müalicə etmək bacarığını sadəcə rədd etmək olar.
İndi bizə o dərkə də yaxınlaşır ki, analitik texnika xəstəlik formasından və xəstədə üstünlük təşkil edən həvəslərdən asılı olaraq müəyyən dəyişikliklər almalıdır. Konversiya histeryasının terapiyasından çıxış etmişik; təlaş-histeryasında (fobiyalarda) yanaşmamızı bir qədər dəyişməliyik. Bu xəstələr fobiyanın həlli üçün qərar verən materialı verə bilmirlər, fobiya şərtinə tabe olmaqla özlərini qorunmuş hiss etdikləri müddətdə. Təbii ki, mümkün deyil ki, onlar müalicənin əvvəlindən qoruyucu vasitədən əl çəkib təlaş şərtləri altında işləsinlər. Onlara
deməli, qeyri-şüurlularının tərcüməsi yolu ilə o qədər yardım verməliyik, ta ki, fobiyanın qorumasından əl çəkib indi daha mülayimləşmiş təlaşa məruz qalmağa qərar verə bilsinlər. Bunu etdikdən sonra indi material əlçatan olur ki, onun idarə edilməsi fobiyanın həllinə aparır. Texnikanın başqa dəyişiklikləri — mənə hələ də həllənməmiş görünən — məcburiyyət-nevrozlarının müalicəsində lazım olacaq. Bu kontekstdə tam əhəmiyyətli, hələ aydınlaşdırılmamış suallar yaranır: müalicə boyu xəstənin dəf edilən həvəslərinə hansı qədər ödənilmə icazə verilə bilər və burada bu həvəslərin aktiv (sadist) ya passiv (mazoxist) təbiətində nə fərq yaradır.
Ümid edirəm, sizdə o təəssürat yarandı ki, biz bu günlərdə yalnız hiss etdiyimiz hər şeyi bilsəydik və xəstələrimizlə dərinləşən təcrübənin bizi məcbur edəcəyi texniki yaxşılaşdırmaları həyata keçirsəydik, həkimlik hərəkətimiz o dəqiqliyə və nailiyyət əminliyinə çatacaq ki, bunlar bütün həkimlik ixtisas sahələrində yoxdur.
Ad 2) Dedim ki, bizə zaman keçdikcə düşəcək avtoritet artımı yolu ilə çox şey gözləmək olar. Avtoritetin əhəmiyyəti haqqında sizə çox deməyə lazım yoxdur. Mədəniyyətli insanların azı əvvəlki anlayışına görə başqalarına söykənmədən yaşaya və ya hətta müstəqil qərar verə bilir. İnsanların avtoritet arzusu və daxili sarsılmazlığını kifayət qədər qəddar təsəvvür etmək olmaz. Dinlərin zəifləməsindən bəri nevrozların o qədər artması sizə bunun bir ölçüsünü verə bilər. Mədəniyyətin hər fərddən tələb etdiyi böyük sıxışdırma sərfi ilə MəN-in yoxsullaşması bu halın əsas səbəblərindən biri ola bilər.
Bu avtoritet və ondan çıxan nəhəng təlqin bu qədər bizə qarşı idi. Bizim bütün terapevtik nailiyyətlərimiz bu təlqinə
qarşı əldə olunub; belə şərtlər altında nailiyyətlərə ümumiyyətlə nail olmağın təəccüblüdür. Mənə gəldi ki, psixoanalizi yalnız mən təmsil edəndəki dövrlərin rahatlıqlarını təsvir edim. Bilirəm, ona verəndə xəstələr ki, əzablarından daim qurtarmaq bacarığım var, mənim mülayim əhatəmə baxır, mənim kiçik reputasiyam və titulumu düşünürlər və mənə qumar evindəki şanssız qumarbinən baxan kimi baxırlar — ona etiraz edirlər ki, əgər insan bunu bacarırsa, özü başqa görünməlidir. Həm də həqiqətən asan deyildi psixik əməliyyatları aparmaq, assistentin vəzifəsini daşımalı olan kolleq əməliyyat sahəsinə tüpürcək salmaqdan xüsusi zövq aldığı və xəstədə qan və ya narahat hərəkətlər görəndə cərrahla hədələndikləri vaxtda. Amma əməliyyat reaksiya hadisələri göstərə bilər; cərrahiyədə biz buna uzun müddət vərdiş etmişik. Mənə sadəcə inanmırdılar, bu gün də bizə hamımız az inanırlar; belə şərtlər altında bəzilərinin müdaxiləsi alınmamalı idi. Bizim terapevtik şanslarımızın artımını qiymətləndirmək üçün, umumi güvən bizə döndüyündə, Türkiyədə və Qərbdə qadın həkiminin vəziyyətini xatırlayın. Orada qadın həkiminin edə biləcəyi yeganə şey — divarda deşikdən ona uzadılan qolun pulsunu tutmaqdır. Obyektin belə əlçatmazlığına həkimlik fəaliyyəti də uyğun gəlir; Qərbdəki düşmənlərimiz bizə xəstələrimizin ruhisindən təxminən belə bir istifadəyə icazə vermək istəyirlər. Amma cəmiyyətin təlqini xəstə qadını ginekoloqa itələdiyindən bəri, o, qadının köməkçisi və xilasçısı oldu. İndi deməyin ki, cəmiyyətin avtoriteti bizə yardım edib nailiyyətlərimizi o qədər artırdıqda, bu, bizim
əvvəllərimizin düzgünlüyünü isbat etməyəcək. Təlqin guya hər şeyə qadir olan və bizim nailiyyətlərimiz onda təlqin nailiyyətləri olacaq, psixoanalizin yox. Cəmiyyətin təlqini artıq nervli insanlarda su, diaet və elektrik müalicələrinə yardım edir, amma bu tədbirlər nevrozları məğlub etməyə nail olmur. Psixoanalitik müalicələrin daha çox edə bilib-biləcəyini göstərəcək.
Amma indi sizin gözləntilərinizi yenidən söndürməliyəm. Cəmiyyət bizə avtoritet verməyə tələsməyəcək. O, bizə qarşı müqavimətdə olmalıdır, çünki biz ona qarşı tənqidi münasibətdəyik; biz ona göstəririk ki, nevrozların yaranmasında onun böyük payı var. Bizim fərdlərə onun içində sıxışdırılmışın üzə çıxarılmasıyla düşmən yaratdığımız kimi, cəmiyyət də öz zədələrinin və nöqsanlarının mərhəmətsiz üzə çıxarılmasına mehriban anlayışla cavab verə bilməz; biz illüziyaları dağıtdığımız üçün bizi idealları təhlükəyə salmaqda günahlandırırlar. Beləliklə, görünür ki, bizim terapevtik şanslarımızın böyük yüksəlişini gözlədiyimiz şərt heç vaxt yerinə yetməyəcək. Amma həm də vəziyyət indi düşündüyümüz qədər ümidsiz deyil. İnsanların affektləri və maraqları nə qədər güclü olsa da, intellektual olan da bir qüvvədir. Əvvəl özünü qüvvə kimi qoşan deyil, amma axırdə daha möhkəm. Ən ağır həqiqətlər nəhayət eşidilir və qəbul olunur, onların təsirə saldığı maraqlar və affektlər öz gəzinti bitəndən sonra. Bu, bu qədər həmişə belə olub və biz psixoanalitiklərin dünyaya deməli olduğu arzuolunmaz həqiqətlər də eyni təqdiri tapacaq. Yalnız çox tez olmayacaq; gözləyə bilməliyik.
Ad ß) Nəhayət, sizə izah etməliyəm ki, işimizin «ümumi təsiri» dedikdə nə başa düşürəm və necə olub ki, ona ümidlər qoyuram. Burada çox qəribə bir terapevtik konstellasiya var; bəlkə də heç yerdə eyni şəkildə yoxdur və sizə əvvəlcə qəribə görəcək, ta ki, onun içində artıq tanış bir şey tanımayıncaq. Siz bilirsiniz: psixonevrozlar həvəslərin təhrif edilmiş əvəzedici ödənilmələridir ki, onların varlığı özümüz qarşımızda və başqalarının qarşısında inkar olunmalıdır. Onların var qalma qabiliyyəti bu təhrif və tanınmamasına söykənir. Onların verdiyi tapmacanın həlli və bu həllin xəstələr tərəfindən qəbulu ilə bu xəstəlik halları var olmaq qabiliyyətini itirir. Tıbbda ona bənzər heç nə yoxdur; nağıllarda yaman ruhlar haqda eşidirsiniz ki, gizlətdikləri adı deməyi bacaran kimi, gücü sınılır.
İndi tək xəstənin yerinə bütün nevrozlardan əziyyət çəkən, xəstə və sağlam insanlardan ibarət cəmiyyəti qoyun; orada həllin qəbulunun yerində burada ümumi qəbulu qoyun — qısa mülahizə sizə göstərəcək ki, bu əvəzləmə nəticəni dəyişə bilməz. Terapiyanın tək insan üçün əldə edə biləcəyi nailiyyət kütlədə də baş verməli. Xəstələr öz müxtəlif nevrozlarını — nifrəti gizlətmək üçün nəzərdə tutulmuş təlaşlı həddindən artıq incəliyini, məyusluq ambitisiyasından danışan araxafobiyasını, yaman niyyətlər üçün ittiham və müdafiələri təmsil edən məcburiyyət hərəkətlərini — bildirə bilməyəcəklər, əgər bütün yaxınlarına və öz ruhi hərəkətlərini gizlətmək istədikləri yad insanlara simptomların ümumi mənası məlumdursa və onlar özləri bilirlərsə ki, xəstəlik təzahürlərində başqalarının dərhal yozuma bilməyəcəyi heç nə yaratmırlar. Təsir amma təkcə simptomların gizlədilməsində — bu, əlavə olaraq çox vaxt
alınmaz — məhdudlaşmayacaq; çünki bu gizlətmək məcburiyyəti xəstəliyi istifadəsiz edir. Gizlinin bildirilməsi nevrozların çıxdığı «etioloji bərabərliyi» ən həssas nöqtəsindən zərbə vurub, xəstəlik qazancını illüzyon edib; ona görə də həkimin səhlənkarlığı ilə dəyişilmiş vəziyyətin son nəticəsi xəstəlik istehsalının dayandırılmasından başqa heç nə ola bilməz.
Bu ümid sizə utopik görünsə, xatırlayın ki, nevroz hadisələrinin bu yolla aradan qalxması həqiqətən artıq baş verib, hərçənd tam tək-tük hallarda. Xatırlayın ki, keçmişdə müqəddəs Bakirənin hallüsinasiyası kəndli qızlarında nə qədər tez-tez idi. Belə bir təzahür möminlərin böyük axınına, bəlkə də müqəddəslik yerində kapellaya səbəb olanda, bu qızların vizyoner hali təsirə əlçatmaz idi. Bu gün həm ruhanilər belə bu təzahürlərə münasibətini dəyişib; o icazə verir ki, jandarm və həkim vizyonerə gəlsinlər və bu andan etibarən Bakirə çox nadir görünür. Yaxud icazə verin, əvvəl gələcəyə qoyduğum eyni hərəkətləri analoji, amma aşağı salınmış və ona görə asanlıqla görülən vəziyyətdə sizinlə öyrənəm. Təsəvvür edin ki, nüfuzlu cəmiyyətin cənab və xanımlarından ibarət dairə günəşli gəzinti üçün yaşıl ərazidə yerləşən bir meyxanada görüşmək qərarına gəlib. Xanımlar bir-birləri ilə razılaşıblar: biri təbii ehtiyacını ödəmək istəyəndə, yüksək səslə deyəcək ki, indi çiçək yığmağa gedir; amma bir məzhəkəçi bu gizlidən xəbər tutub çap edilmiş və iştirakçılara göndərilmiş proqrama qoydurub: Xanımlar öz tərəflərinə getmək istəyəndə, deyə bilərlər ki, çiçək yığmağa gedirlər. Təbii ki, artıq xanımların heç biri bu məclüslü
işlətmək istəməyəcək və eyni şəkildə yenidən razılaşdırılmış oxşar düsturlar da çətinləşəcək. Nəticə nə olacaq? Xanımlar öz təbii ehtiyaclarını utanmadan etiraf edəcəklər və cənablardan heç biri bundan inciməyəcək. Daha ciddi halımıza qayıdaq. Bu qədər və bu qədər insan həyat konfliktlərində — onların həlli onlara artıq çətinləşib — nevroza qaçmış və bununla qısa müddətdə aşkar, amma uzun müddətdə artıq baha olan xəstəlik qazancını əldə etmişdir. Bu insanlar nə etməli olacaqlar ki, psixoanalizin səhlənkar açıqlamaları ilə xəstəliyə qaçış onlara bağlanır? Səmimi olmalı, içində oyanmış həvəslərini etiraf etməli, konfliktə davam gətirməli, mübarizə aparacaq ya da əl çəkəcəklər və psixoanalitik açıqlamanın ardınca qaçınılmaz yaranan cəmiyyətin dözümlülüyü onlara yardım edəcək.
Amma xatırlayaq ki, həyata fanatik gigiyenist və ya terapevt kimi çıxış etmək olmaz. Etiraf edək ki, nevroz xəstəliklərinin bu ideal qarşısının alınması hər fərdə fayda verməyəcək. Bu gün xəstəliyə qaçanların yaxşı bir sayı bizim qəbul etdiyimiz şərtlər altında konflikti daşıya bilməyəcək, tezliklə məhv olacaq ya da öz nevroz xəstəliyindən daha böyük bir fəlakət yaradacaq. Nevrozların bioloji funksiyası var — qoruyucu vasitə kimi — və sosial haqqı; onların «xəstəlik qazancı» hər zaman tam subyektiv deyil. Sizin hansınız nevrozun səbəbini görməmisiniz ki, onu vəziyyətin bütün imkanları arasında ən yumşaq çıxış saymalı oldunuz? Və dünyada başqa qaçınılmaz əziyyətlərdən dolu olduğu halda, məhz nevrozların kökünü kəsmək üçün həqiqətən bu qədər ağır qurbanlar verməliyikmi?
Deməli, nevroziyanın gizli mənası haqda açıqlama səylərimizi fərd üçün son nəticədə təhlükəli və cəmiyyətin işi üçün zərərli sayıb atmalı, elmi dərkənin bir parçasından praktik nəticəni çıxarmaqdan əl çəkməliyik? Xeyr, mənim fikrimcə, vəzifəmiz yenə də başqa istiqamətdədir. Nevrozların xəstəlik qazancı axırda həm fərdlər üçün, həm də cəmiyyət üçün zədədir. Açığıq işimizdən yaranan bədbəxtlik yalnız tək-tük insanlara toxunacaq. Cəmiyyətin daha həqiqətən uyğun və layiqli hala dönüşü bu qurbanlarla çox bahalı alınmayacaq. Hər şeydən əvvəl: bu gün nevroz simptomlarının istehsalında reallıqdan təcrid olunmuş fantaziyanın xidmətində çox geniş xərclənən bütün bu enerjilər, həyat üçün fayda verməsələr də, mədəniyyətimizin dəyişmələrinə olan fəryadı gücləndirəcəklər — biz yalnız onlarda nəsillər üçün xilas görürük.
Deməli sizə inamla buraxıram ki, xəstələrinizi psixoanalitik müalicə edəndə bir neçə mənada öz vəzifənizi yerinə yetirirsiniz. Siz yalnız elmin xidmətində işləmirsiniz, nevrozların gizlətlərini dərk etməyin yeganə və təkrarlanmayacaq imkanından istifadə edərək; siz xəstənizə yalnız bu gün əlimizdə olan əzablarına qarşı ən təsirli müalicəni vermirsiniz; siz həm də kütlənin açıqlığına öz payınızı qoyursunuz — biz ondan nevroz xəstəliklərinin ən dərindən proqilaksisini cəmiyyət avtoriteti yolu ilə gözləyirik.