Transferans sevgisi haqqında qeydlər

Əvvəlcə «Internationale Zeitschrift für ärztliche Psychoanalyse» jurnalında (III cild, 1915), sonra isə «Sammlung kleiner Schriften zur Neurosenlehre» toplusunun dördüncü hissəsində — əvvəlki iki işlə birlikdə «Psixoanaliz texnikasına dair əlavə məsləhətlər» ümumi başlığı altında dərc olunub.

Psixoanalizdə hər başlayan əvvəlcə o çətinliklərdən qorxur, hansıları ona xəstənin ağla gələnlərinin yozumu və sıxışdırılmışın yenidən yaratmaq vəzifəsi verəcək. Amma onu tezliklə o çətinlikləri kiçik dəyərləndirmək və buna əvəzinə o inama dəyişmək gözləyir: transferansın idarə edilməsində təkcə həqiqətən ağır çətinliklər tapılır.

Burada yaranan vəziyyətlərdən tək birini — kəskin dəyərlənmiş — seçim, həm tez-tezliyinə və real əhəmiyyətinə, həm də teoretik marağına görə. Nəzərdə tuturam o halı: qadın xəstə tam açıq-aydın işarələrlə təxmin etməyə verir ya birbaşa deyir ki, ölümlü başqa bir qadın kimi onu analiz edən həkimə vurulub. Bu vəziyyətin ağrılı və komik tərəfləri var, ciddi tərəfləri də; o, həm də o qədər dolan-bolan və çoxşərtlidir, o qədər

qaçınılmaz və o qədər həll edilməzdir ki, onun müzakirəsi onsuz da analitik texnikanın vacib ehtiyacını yerinə yetirməli idi. Amma bizdə başqalarının səhvlərinə gülən biz özümüz daim sərbəst olmadığımız üçün bu vəzifənin yerinə yetirilməsinə bu qədərə qədər çəkilməmişik. Burada daim həkimlik gizliliyi vəzifəsi ilə toqquşuruq — hansı həyatda imtina edilməzdir, amma elmində işlədilməməlidir. Psixoanalitik ədəbiyyat reallıq həyatına da aiddir qədərində, burada həll olunmaz ziddiyyət yaranır. Yaxın zamanda bir yerdə gizlilikdən keçmişdim və işarə etmişdim ki, eyni transferans vəziyyəti psixoanalitik terapiyanın inkişafını ilk onilliyini itirməklə ləngitmişdir.¹

Yaxşı tərbiyə görmüş layman üçün — belə biri psixoanalizin qarşısında ideyalı mədəni insandır — sevgi hadisələri başqa hər şey ilə ölçülməzdirlər; onlar sanki xüsusi bir vərəqdə dururlar, hansına başqa təsvir yaramır. Əgər xəstə həkimə vurulubsa, o düşünəcək ki, onda yalnız iki çıxış ola bilər: daha nadir — bütün şərtlər hər ikisinin daimi qanuni birləşməsinə imkan verir, və daha tez-tez — həkim və xəstə ayrılırlar və başlanılmış iş — hansı bərpa üçün xidmət etməli idi — element hadisəsi tərəfindən pozulmuş sayılıb tərk edilir. Əlbəttə, üçüncü çıxış da təsəvvür edilə bilər, hansı müalicənin davamı ilə barışa bilər görünür: qeyri-qanuni və əbədiyyət üçün nəzərdə tutulmayan sevgi münasibətlərinin qurulması; amma bu, mülki əxlaq ilə də, həkimlik ləyaqəti ilə də mümkünsüz edilib. Buna baxmayaraq, layman xahiş edəcək ki, analitikin o üçüncü halın istisna etməsi haqqında mümkün qədər aydın təsdiqi ilə sakitləşdirilsin.

1) Psixoanalitik hərəkatın tarixinə dair (1914). [Bax. Gesammelte Schriften, Bd. IV.]

Aydındır ki, psixoanalitikin mövqeyi başqa olmalıdır.

Bizim müzakirə etdiyimiz vəziyyətin ikinci çıxışını götürək: xəstə həkimə vurulduqdan sonra həkim və xəstə ayrılırlar; müalicə tərk edilir. Amma xəstənin hali tezliklə başqa həkimdə ikinci analitik cəhdi lazım edir; onda məlum olur ki, xəstə bu ikinci həkimə də vurulur, və eyni şəkildə — yenidən kəsib yenidən başlayanda — üçüncüdə və s. Bu mütləq gələcək fakt — məlumdur ki, psixoanalitik nəzəriyyənin əsaslarından biridir — iki istifadə imkanı verir: biri analiz edən həkim üçün, digər analiza ehtiyacı olan xəstə üçün.

Həkim üçün o, dəyərli açılış və onda hazır ola biləcək əks-transferansa qarşı yaxşı xəbərdarlıq deməkdir. O, dərk etməlidir ki, xəstənin vurulması analitik vəziyyət tərəfindən məcbur edilir və onun şəxsiyyətinin üstünlüklərinə aid edilə bilməz; ona görə də belə bir «fəthin» — analizin xaricində belə adlandırdıqları — qürur etməyə heç bir səbəbi yoxdur. Və bununla xatırladılmaq həmişə yaxşıdır. Xəstə üçün amma alternativ yaranır: ya psixoanalitik müalicədən imtina etməli, ya həkimə vurulması qaçılmaz təqdir kimi qəbul etməli.¹

Şübhə etmirəm ki, xəstənin yaxınları hər iki imkandan birincisinə analiz edən həkimin ikinciyə qədər qətiyyətli münasibət göstərəcəklər. Amma mənim fikrimcə, burada elə bir hal var ki, yaxınların zərif — ya daha dəqiq eqoist-əsəbli — qayğısına

1) Transferansın daha az zərif duyğularla da təzahür edə bildiyini məlumdur və bu esse onu işləməyəcəkdir.

qərar buraxılmamalıdır. Yalnız xəstənin marağı qərara sövq etməlidir. Amma yaxınların sevgisi nevrozu sağalta bilməz. Psixoanalitik özünü təlqin etməməlidir, amma müəyyən işlər üçün əvəzsiz kimi təqdim etməyə haqqı var. Kim yaxın kimi Tolstoyun bu probleminə olan mövqeyini öz mövqeyinə çevirirsə, öz arvadının ya qızının narahat olmayan sahibi qala bilər və dözməli olacaq ki, o, həm nevrozunu, həm onunla bağlı sevgi qabiliyyətinin pozğunluğunu saxlayır. Axırda bu, ginekoloji müalicə halına oxşardır. Əsəbli ata və ya ər əlavə olaraq çox səhv edir, fərz edirsə ki, xəstə nevrozunun dəf edilməsi üçün analitik olmayan müalicə seçdirsə, həkimə vurulmadan qurtaracaq. Fərq daha çox bunda olacaq: belə bir vurulma — hansı onsuz da sözlənməz və analizsiz qalmağa məhkumdur — xəstənin bərpasına o payı heç vaxt verməyəcək, hansını analiz ondan zorla çıxarardı.

Məlumdur ki, analizi icra edən bəzi həkimlər xəstələri tez-tez sevgi transferansının yaranmasına əvvəlcədən hazırlayır və ya hətta ona tələb qoyurlar: «yalnız həkimə vurul, analiz irəli getsin». Daha axmaqlıq texnika təsəvvür etmək mənə çətindir. Bununla hadisədən spontanlıq inandırıcı xarakterini oğurlayırsan və özünə sonradan aradan qaldırılması çətin olan maneələr hazırlayırsan.

Əvvəlcə, əlbəttə, görünmür ki, transferansda vurulmadan müalicə üçün faydalı bir şey yaranacaq. Xəstə — ən itaətkar da — birdən müalicəyə dərketmə və maraq itirir, sevgisindən başqa heç nədən danışmaq və eşitmək istəmir, ona cavab tələb edir; simptomlarını

buraxıb ya laqeyd edib, hətta özünü sağlam elan edir. Səhnənin tam dəyişməsidir, sanki oyunu qəflətən daxil olan reallıq əvəz edir — məsələn, teatr təqdimatı boyu yanğın siqnalı qalxanda. Həkim kimi bunu ilk dəfə yaşayan üçün analitik vəziyyəti saxlamaq və müalicənin həqiqətən bitdiyi illüzyonundan qurtulmaq asan olmayacaq.

Bir az özünə gələndən sonra özünü qurur. Hər şeydən əvvəl o şübhəni xatırlayırıq: müalicənin davamını pozan hər şey müqavimət ifadəsi ola bilər. Qasırğalı sevgi tələbinin yaranmasında müqavimətin şübhəsiz böyük payı var. Biz xəstədə zərif transferansın əlamətlərini onsuz da uzun müddət qeyd etmişdik və onun itaətkarlığını, analizin izahatlarına girişini, görkəmli dərketməsini və burada göstərdiyi yüksək intellekti mütləq həkimə olan belə bir səthin hesabına yazmağa haqqımız var idi. İndi bunların hamısı süpürülüb; xəstə tam dərketməsiz olub, vurulmasına qərq olub, və bu dəyişmə tam qanunauyğun şəkildə elə anda baş verib, hansında ona məhz həyat hekayəsinin xüsusilə ağrılı və çox sıxışdırılmış parçasını etiraf etmək ya xatırlamaq lazım idi. Deməli vurulma onsuz da uzun müddətdir var idi, amma indi müqavimət ondan istifadə etməyə başlayır — müalicənin davamını saxlamaq, bütün marağı işdən yayındırmaq və analiz edən həkimi ağrılı vəziyyətə salmaq üçün.

Daha yaxından baxsaq, vəziyyətdə mürəkkəbləşdirici motivlərin təsirini də tanıya bilərik: bir hissəsi vurulmaya qoşulan, digər hissəsi isə müqavimətin xüsusi ifadələridir. Birinci növdən xəstənin öz müqavimətsizliyinə əmin olmaq səyidir,

həkimin avtoritetini onu sevilənə endirməklə sındırmaq və sevgi ödənilməsində yan-qazanc kimi çıxan hər şey. Müqavimətdən fərz etmək olar ki, o, bəzən sevgi etirafını vasitə kimi işlədir — sərt analitiqi sınaq üçün, hansına itaətkarlıq halında tənbihi gözləmək lazımdır. Hər şeydən əvvəl o təəssürat yaranır ki, müqavimət gizli provokator kimi vurulmanı artırır və cinsəl özünü buraxmağa hazırığı şişirdir, sonra isə belə əxlaqsızlığın təhlükələrinə istinad edərək sıxışdırmanın işini o qədər daha təkidli əsaslandırmaq üçün. Bu bütün əlavələr — daha təmiz hallarda buraxıla bilərlər — Alf. Adlerin məlum olduğu kimi bütün prosesin əsası sayılıblar.

Amma analitik necə davranmalıdır ki, bu vəziyyətdə çökməsin, əgər onun üçün sərhəddir ki, müalicə bu sevgi transferansına baxmayaraq və onunla keçirilərək davam etdirilməlidir?

Mənə indi asan olardı, ümumi qüvvəyə malik əxlaqı təkidli vurğulamaqla postulat qoymaq: analitik heç vaxt ona təklif edilən zərifi qəbul etməməli və ya cavab verməməlidir. Əksinə, o, anı gəlib çatmış saymalıdır ki, əxlaqi tələbi və imtina zərurətini vurulmuş qadın qarşısında təmsil etsin və onda o nəticəyə çatsın ki, o, arzusundan əl çəksin və öz MəN-inin animal payını dəf edərək analitik işi davam etdirsin.

Amma mən bu gözləntiləri yerinə yetirməyəcəyəm — nə birinci, nə ikinci hissəsini. Birincisini yox, çünki mən müştərilər üçün yazmıram, ağır çətinliklərlə mübarizə aparmalı olan həkimlər üçün yazıram, və çünki burada əxlaq qaydasını onun mənbəyinə — yəni məqsədəuyğunluğa — qaytara bilirəm. Bu dəfə məndə xoşbəxt

vəziyyət var: əxlaqi oktroyu nəticəni dəyişmədən analitik texnikanın mülahizələri ilə əvəz etmək.

Amma irəli sürülən gözləntinin ikinci hissəsindən daha qəti imtina edəcəyəm. Xəstə sevgi transferansını etiraf edən kimi həvəs boğulmasına, imtinaya və sublimasiyaya sövq etmək analitik olaraq deyil, axmaqlıq olardı. Bu, o olardı, əgər incəsənətli çağırışlarla yeraltı dünyadan ruh çıxarmağa məcbur etsəydik, onu sonra soruşmadan yenidən aşağı göndərmək üçün. Onda biz sıxışdırılmışın yalnız şüura çağırmış olardıq, onu təəccüblənib yenidən sıxışdırmaq üçün. Belə yanaşmanın nailiyyəti haqqında da illüziya etməmək lazımdır. Əsəblərə təmkinli sözlərlə, məlumdur ki, az nail olurlar. Xəstə yalnız rədd edilməni hiss edəcək və bunun üçün əvəz çıxmağı buraxmayacaq.

Mən də o aralıq yola cavab verə bilmərəm, hansını bəziləri xüsusilə ağıllı təqdim edərərlər: xəstənin zərif duyğularına cavab verdiyini bildirmək və bununla belə bu zərifliyin bütün bədən təzahürlərindən qaçmaq, ta ki, münasibəti daha sakin yollara yönəldib daha yüksək mərhələyə qaldırmaq olar. Bu çıxış vasitəsinə etirazım budur: psixoanalitik müalicə səmimiliyə qurulub. Bundadır onun tərbiyəvi təsirinin və etik dəyərinin yaxşı bir parçası. Bu təməli tərk etmək təhlükəlidir. Kim analitik texnikaya özünü vərdiş etdirib, həkimə əks halda əvəzsiz olan yalanlardan və görünüşlərdən umumiyyətlə istifadə etməyə dayanır və özünü satmağa vərdiş edir, əgər ən yaxşı niyyətlə bir dəfə cəhd etsə. Xəstədən ən sərt səmimilik tələb edildikdə, həqiqətdən dönmədə özünü tutdurarsan, bütün avtoritetini riskə qoyursan. Bundan əlavə, xəstəyə qarşı zərif

duyğulara sürüşmək cəhdi tam təhlükəsiz deyil. İnsan o qədər özünü idarə etmir ki, qəflətən niyyət etdiyindən daha irəli getməsin. Deməli, mənim fikrimcə, əks-transferansın aşağı saxlanması ilə qazanılmış indiferentliyi inkar etmək olmaz.

Mən onsuz da işarə etmişdim: analitik texnika həkimə sevgi ehtiyacı olan xəstədən tələb edilən ödənilməni rədd etməyi əmr edir. Müalicə abstinensiyada aparılmalıdır; burada mən yalnız bədən məhrumiyyətini nəzərdə tuturam, istənilən arzudan məhrumiyyəti də yox — çünki bunu bəlkə də heç bir xəstə dözməzdi. Mən prinsip qoymaq istəyirəm: ehtiyac və həsrət xəstədə işə və dəyişməyə itələyən qüvvələr kimi saxlanmalı və onları əvəzedicilərlə sakitləşdirməkdən çəkinməli. Əvəzedicidən başqa təklif etmək onsuz da olmazdı, çünki xəstə halına görə — sıxışdırmaları aradan qalxmadıqda — real ödənilməyə qadir deyil.

Etiraf edək: analitik müalicə məhrumiyyətdə aparılmalıdır prinsipi burada baxılan tək haldan geniş keçir və ətraflı müzakirə tələb edir — hansı onun tətbiqi sərhədlərini çəkməli olacaq. Amma bunu burada etməkdən imtina edib çıxış nöqtəmiz olan vəziyyətə mümkün qədər yaxından sarsılaq. Nə baş verərdi, əgər həkim başqa cür davransaydı və bəlkə hər ikisi tərəfindən verilmiş azadlıqdan istifadə edərək xəstənin sevgisinə cavab verib onun zərifliyə ehtiyacını ödənsəydi?

Əgər onu hesablaşma yönləndirsəydi — belə anlayışlıqla xəstə üzərində hökmranlığı təmin edəcək və onu müalicənin vəzifələrini həll etməyə, yəni nevrozdan daimi azadlığını qazanmağa sövq edəcək —

təcrübə ona göstərməli olardı ki, səhv hesablamışdır. Xəstə öz məqsədinə çatacaq, o, heç vaxt özünkünə. Həkim ilə xəstə arasında yenə də keşiş ilə sığorta agenti haqqında əyləncəli hekayənin danışdığı baş verərdi. İnamsız və ağır xəstə sığorta agentinə yaxınlarının tələbi ilə dindar bir adam gətirirlər — ölümündən əvvəl onu dindar etməli. Söhbət o qədər davam edir ki, gözləyənlər umud qazanırlar. Nəhayət, xəstəxana otağının qapısı açılır. İnamsız dindar edilməyib, amma keşiş sığortalı gedir.

Xəstə üçün böyük zəfər olardı, əgər sevgi cəhdi cavab alsaydı, və müalicə üçün tam məğlubiyyət. Xəstə o şeyə nail olardı, hansına analizdə bütün xəstələr can atırlar: bir şeyi oynamaq, həyatda təkrar etmək — hansını onsuz da yalnız xatırlamalı, ruhi material kimi yenidən yaratmalı və ruhi sahədə saxlamalıdır.¹ O, daha dərindən sevgi münasibətinin gedişində sevgi həyatının bütün maneələrini və patoloji reaksiyalarını üzə çıxarardı — onların düzəlişinin imkanı olmadan — və ağrılı hadisəni peşmançılıq ilə və sıxışdırma meylinin böyük artması ilə bitirərdi. Sevgi münasibəti məhz analitik müalicə ilə təsirə əlçatanlığa son qoyur; hər ikisinin birləşməsi qeyri-mümkün şeydir.

Deməli xəstənin sevgi arzusunun yerinə yetirilməsi onun boğulması qədər analiz üçün fəlakətlidir. Analitikin yolu başqadır — belə bir yol, hansı üçün real həyat nümunə vermir. Sevgi transferansından yayındırmaq, onu qorxutmaq ya xəstəyə xoşagəlməz etməkdən çəkinirlər; onun cavabını da elə sarsıtlı saxlayırlar. Sevgi transferansını saxlayırlar, amma real olmayan bir şey kimi işləyirlər — belə bir vəziyyət kimi, hansı müalicədə

1) «Xatırlama, təkrarlama və dərindən işləmə» haqqında əvvəlki əsərə baxın.

keçirilir, onun qeyri-şüurlu mənbələrinə qaytarılmalı və xəstənin sevgi həyatının ən gizlisini şüura və bununla idarəyə çatdırmağa kömək etməlidir. Kim daha çox o təəssüratı yaradır ki, özü hər meydən müdafiəlidir, o daha tez vəziyyətdən analitik məzmunu çıxara biləcək. Xəstə — hansının cinsel sıxışdırması onsuz da ləğv edilməyib, yalnız fonu çəkilib — o zaman özünü o qədər təhlükəsiz hiss edəcək ki, bütün sevgi şərtlərini, cinsel həsrətinin bütün fantaziyalarını, vurulmasının bütün ayrı-ayrı xarakterlərini üzə çıxaracaq və onlardan özü sevgisinin uşaqlıq əsaslarına yol açacaq.

Qadınların bir sinfində cəhd — sevgi transferansını ödənilmədən analitik iş üçün saxlamaq — əlbəttə alınmayacaq. Bunlar elementar əsəbliyin qadınlarıdır, hansılarına heç bir əvəzedici yaramır, təbiət uşaqlarıdır, ruhi olanı maddi üçün götürmək istəməyənlərdir, şairin sözünə görə yalnız «şorba məntiqi ilə yumurta arqumentlərinə» əlçatandırlar. Bu insanların qarşısında seçim durur: ya qarşılıqlı sevgi göstərmək, ya rədd edilmiş qadının tam düşmənçiliyini çəkmək. Hər iki halda müalicənin maraqlarını nəzərə almaq olmaz. Nailiyyətsiz geri çəkilməli və bəlkə də özümüzə bu problemi qoymalı: nevroz qabiliyyəti belə qeyri-bükülən sevgi ehtiyacı ilə necə üst-üstə düşür.

Analitik başqa, daha az zorakı vurulmuşları get-gedə analitik baxışa necə məcbur edir — bu, bir çox analitikdə eyni şəkildə formalaşmışdır. Hər şeydən əvvəl vurğulanır ki, bu «sevgi»də müqavimətin aşkar payı var. Real vurulma xəstəni itaətkar edərdi və onun halının problemlərini həll etmək hazırığını artırardı — yalnız bundan görə ki, sevilən kişi bunu

tələb edir. Belə biri müalicənin tamamlanması yolunu məmnuniyyətlə seçərdi — həkim üçün dəyərli olmaq və reallığı hazırlamaq üçün, hansında sevgi meyli yerini tapa bilər. Əvəzində xəstə inadsız və itaətsiz görünür, müalicəyə bütün marağını atmış və açıq-aydın həkimin dərin əsaslanmış inamlarına hörmət də göstərmir. O, deməli vurulma təzahür formasında müqavimət yaradır və əlavə olaraq onu belə adlanan «zvikmul» vəziyyətinə salmaqdan çəkinmir. Çünki o, rədd etsə — vəzifəsi və dərkəsi onu məcbur edəndə — xəstə rədd edilmiş qadın rolunu oynaya biləcək və sonra qisas və qəzəblə onun tərəfindən sağalmadan imtina edəcək — indi guya vurulma nəticəsində olduğu kimi.

Bu sevginin dəqiq olmamasına qarşı ikinci arqument kimi o iddia irəli sürülür: o, hazırkı vəziyyətdən çıxan tək bir yeni xüsusiyyəti daşımır, onsuz da təkrarlanan və köçürülmüş əvvəlki — uşaqlıq da olan — reaksiyalardan yığılıb. Biz bunu xəstənin sevgi davranışının detallı analizi ilə isbat etməyə hazırlığıq.

Bu arqumentlərə hələ lazımi səbir miqdarını əlavə etsək, əksərən çətin vəziyyəti dəf etmək alınır və ya azaldılmış vurulma ilə, ya «dəyişdirilmiş» vurulma ilə işi davam etdirmək olur — hansının məqsədi onsuz da uşaqlıq obyekt-seçiminin və onu əhatə edən fantaziyaların üzə çıxarılmasıdır. Amma mən bu arqumentləri kritik işıqda dəyərləndirmək və sual qaldırmaq istəyirəm: biz onlarla xəstəyə həqiqəti deyirik ya çətin vəziyyətimizdə gizlətmələrə və təhriflərə qaçmışıq. Başqa sözlə: analitik müalicədə təzahür edən vurulma həqiqətən real

Mənim fikrimcə, biz xəstəyə həqiqəti dedik, amma yenə də tam deyil — nəticədən asılı olmayaraq. İki arqumentimizdən birincisi daha güclüdür. Transferans sevgisində müqavimətin payı inkaredilməz və çox əhəmiyyətlidir. Amma müqavimət bu sevgini yaratmayıb; o, onu tapır, ondan istifadə edir və onun ifadələrini şişirdir. Hadisənin dəqiqliyi müqavimətlə də rədd edilmir. İkinci arqumentimiz qat-qat zəifdir: doğrudur, bu vurulma köhnə xüsusiyyətlərin yeni icralarından ibarətdir və uşaqlıq reaksiyalarını təkrarlayır. Amma bu, hər vurulmanın əsas xüsusiyyətidir. Elə bir vurulma yoxdur ki, uşaqlıq nümunələrini təkrarlamasın. Tam məhz onun məcburi, patoloji xatırladan xarakterini yaradan uşaqlıq şərtlənməsindən çıxır. Transferans sevgisi həyatda olan — normal adlandırılan — vurulmadan bəlkə də bir azadlıq dərəcəsi azdır; uşaqlıq nümunəsindən asılılığı daha aydın göstərir, daha az sərbəst və dəyişmə qabiliyyətli görünür, amma bu da hamısıdır və əsas deyil.

Sevginin dəqiqliyini başqa nədən tanımalı? Onun fəaliyyət qabiliyyətindən, sevgi məqsədinin həyata keçirilməsi üçün yararlılığından? Bu nöqtədə transferans sevgisi heç bir digərindən geri qalmır; o təəssürat yaranır ki, ondan hər şeyi əldə etmək olardı.

Deməli yekunlaşdıraq: analitik müalicədə üzə çıxan vurulmaya «dəqiq» sevgi xarakterini rədd etməyə haqq yoxdur. Əgər o, o qədər az normal görünürsə, bu, kifayət qədər izah edilir o faktla ki, analitik müalicənin xaricindəki başqa vurulma da normaldan daha çox abnormal ruhi hadisələri xatırladır. Buna baxmayaraq, o, bəzi xüsusiyyətlərlə fərqlənir, hansılar ona xüsusi mövqe təmin edirlər. O, 1. analitik vəziyyət tərəfindən oyaq salınıb, 2. bu

vəziyyəti idarə edən müqavimət tərəfindən yüksəldilib, və 3. reallığa rəğbətdən yüksək dərəcədə məhrumdur; o, daha az ağıllı, nəticələri haqqında daha az düşüncəli, sevilən insana qiymət verməkdə daha çox korlanıb, necə ki, bizə normal vurulmada xoş istərdik. Amma unutmaq olmaz ki, tam məhz normadan bu dönmə xüsusiyyətləri vurulmanın əsasını təşkil edirlər.

Həkimin hərəkəti üçün transferans sevgisinin qeyd edilən üç xüsusiyyətindən birincisi qərar vericidir. O, bu vurulmanı analitik müalicənin başlanğıcı ilə nevrozun sağalması üçün oyaq salıb; onun üçün bu, həkimlik vəziyyətinin qaçılmaz nəticəsidir — xəstənin bədən soyunması kimi, ya həyat üçün vacib gizlinin bildirilməsi kimi. Onun üçün sərhəddir ki, o, ondan şəxsi üstünlük çıxarmağa haqqı yoxdur. Xəstənin hazırlığı heç nəyi dəyişmir, yalnız bütün məsuliyyəti onun öz şəxsiyyətinə köçürür. Xəstə onsuz da — onun bilməli olduğu kimi — sağalmanın başqa heç bir mexanizmi üçün hazırlaşmamışdı. Bütün çətinliklərin müvəffəqiyyətli dəf edilməsindən sonra o, tez-tez o gözlənti-fantaziyasını etiraf edir, hansı ilə müalicəyə gəlib: Əgər yaxşı davransam, axırda həkimin zərifliyi ilə mükafatlandırılacağam.

Həkim üçün indi etik motivlər texniki motivlərlə birləşirlər — onu xəstəyə sevgi verməkdən saxlayırlar. O, məqsədi yadda saxlamalıdır: uşaqlıq fiksasiyaları ilə sevgi qabiliyyətində pozulmuş qadın bu funksiya üzərində — onun üçün qiymətsiz əhəmiyyətli — sərbəst istifadəyə çatsın, amma onu müalicədə xərcləməsin, əksinə real həyat üçün saxlasın, hansının tələbləri müalicədən sonra ona müraciət edəcək. O, onunla köpək yarışı səhnəsini icra etməməlidir — hansında mükafat kimi kolbasa dəstəsi qoyulub və hansını məzhəkəçi

sındırır, yarışma meydanına tək bir kolbasa atmaqla. Üstünə itlər düşürlər və yarışı və qalib üçün uzaqda əl çalpan dəstəni unudurlar. İddia etməyəcəyəm ki, həkimə həmişə əxlaq və texnikanın təyin etdiyi sərhədlər içində qalmaq asan olacaq. Xüsusilə daha cavan və hələ sərt bağlanmamış kişi bu vəzifəni ağır hiss edə bilər. Şübhəsizdir ki, cinsel sevgi həyatın əsas məzmunlarından biridir və sevgi zövqündə ruhi və bədən ödənilməsinin birləşməsi onsuz da onun zirvələrindən biridir. Bütün insanlar — az sayda kəngəl fanatiklər istisna olmaqla — bunu bilirlər və həyatlarını buna uyğun qururlar; yalnız elmdə bunu etiraf etməkdən utunurlar. Digər tərəfdən, kişinin rolu ağrılıdır: rədd edən və əl çəkəni oynamaq, qadın sevgi axtararkən, və öz əsəbliyini etiraf edən nəcib qadından nevroz və müqavimətə baxmayaraq müqayisə olunmaz sehr çıxır. Xəstənin kobud-hissi istəyi meyvə yaratmır. O, əksinə uzaqlaşdırıcı təsir edir və bütün toleransın çağırışıdır — onu təbii hadisə kimi qəbul etmək üçün. Qadının daha incə və məqsəd-maneəli arzu hərəkətləri bəlkə də o təhlükəni gətirirlər: texnikanı və həkimlik vəzifəsini gözəl hadisənin üstündən unutmaq.

Amma analitik üçün güzəşt istisna edilir. Sevgini nə qədər dəyərləndirsə də, o, daha yüksəyə qoymalıdır: xəstəsini həyatının qərar verici mərhələsi üstündən qaldırmaq imkanına sahibdir. O, ondan ləzzət prinsipinin dəf edilməsini öyrənməlidir — yaxın, amma sosial nizama daxil edilməmiş ödənilmədən imtinanı daha uzaq, bəlkə də umumiyyətlə şübhəli, amma psixoloji eləcə də sosial ittihamsız ödənilmə xeyrinə. Bu dəf edilmə məqsədi üçün o, ruhi inkişafının ən qədim dövrlərindən keçirilməli və bu yolda o artıq

ruhi azadlığı qazanmalıdır — hansı vasitəsilə şüurlu ruhi fəaliyyət (sistematik mənada) qeyri-şüurludan fərqlənir.

Beləliklə, analitik psixoterapevt üçlü mübarizə aparmalıdır: içində — onu analitik səviyyədən aşağı çəkmək istəyən qüvvələrə qarşı; analizin xaricində — düşmənlərə qarşı, hansılar ona cinsel həvəs qüvvələrinin əhəmiyyətini inkar edirlər və ona elmi texnikasında onlardan istifadə etməyi qadağan edirlər; və analizdə — xəstələrinə qarşı, hansılar əvvəlcə düşmənlər kimi davranırlar, sonra isə onları hökmran edən cinsi həyatın şişirdilmiş qiymətləndirilməsini bildirirlər və həkimi öz sosial qeyri-məhdud əsəbliyi ilə əsir etmək istəyirlər.

Laymanlar — hansıların psixoanalizə münasibəti haqqında əvvəldə danışmışdım — mütləq bu transferans sevgisi haqqında mülahizələri də o səbəb kimi götürəcəklər, ki, dünyanın diqqətini bu terapevtik metodun təhlükəliliyinə yönəltsinlər. Psixoanalitik bilir ki, o, ən partlayıcı qüvvələrlə işləyir və kimyaçının ehtiyatı və vicdanlılığı lazımdır. Amma kimyaçıya hansı vaxt təsirinə görə əvəzsiz partlayıcı maddələrlə iş onların təhlükəliyi üçün qadağan edilmişdir? Qəribədir ki, psixoanaliz bütün lisenziyaları yenidən əl ilə fəth etməlidir — hansıları digər həkimlik fəaliyyətləri onsuz da uzun müddət qazanıblar. Mən əlbəttə zərərsiz müalicə üsullarının atılmasının uğrunda deyiləm. Onlar bəzi hallar üçün kifayətdirlər və axırda insan cəmiyyətinə furor sanandii — istənilən digər fanatizm qədər — lazım deyil. Amma psixonevrozları onların mənbəyinə və praktik əhəmiyyətinə görə ağır dəyərsizləndirməkdir, fərz edirsənsə ki, bu təsirlər zərərsiz vasitələrlə əməliyyatlarla məğlub edilməlidirlər. Xeyr, həkimlik hərəkətində medicinadan əlavə həmişə

ferrum üçün və ignis üçün yer qalacaq və beləliklə, sənətkarcasına icra edilən, zəiflədilməmiş psixoanaliz də imtina edilməz olacaq — o, ən təhlükəli ruhi hərəkətləri idarə etməkdən və xəstənin xeyrinə onları özündə saxlamaqdan çəkinmir.