09İKİNCİ İNTERMEDİYA

Maksim. Moskva, 1937-ci il

Maksim qırx dörd yaşındadır, dəmir yolu mühəndisidir və artıq on bir gecədir ki, yatmazdan əvvəl paltarını çıxarmır.

Onun dalınca hələ gəlməyiblər. Dördüncü mərtəbədən Şteynberqi çərşənbə axşamı, plan şöbəsindən Kovalyovu isə cümə günü apardılar. Həyət erkən yuxuya gedir: girişə maşın gələndə heç kim görmək istəmir.

Maksim öz həyatını müstəntiqin özgə işini vərəqləməsi kimi gözdən keçirir. Bax, burada, iyirmi doqquzuncu ildə sonradan zərərverici elan olunacaq bir adamın məruzəsini tərifləmişdi. Burada qardaşı keçmiş dükançının qızı ilə evlənmişdi. Yenə burada, iclasda özü kifayət qədər gur alqışlamamışdı.

O, cinayət törətməmişdi. Lakin istənilən adamı günahkar çıxarmağın mümkün olduğu sistemdə günahsızlıq müdafiə deyil. Əksinə, şübhə doğurur: «Əgər özündə günahkarlıq hissi keçirmirsənsə, deməli, partiya qarşısında tərksilah olmamısan». Günahkarlığını etiraf etsən — düşmənsən, etməsən — inadkar düşmən. Hər iki tərəfdən tutacağı olmayan qapı.

Və on ikinci gecə Maksimlə də minlərlə insanın vaxtilə yaşadığı eyni şey baş verir: o, özü günahkarlıq axtarmağa başlayır. Vicdanla, mühəndis dəqiqliyi ilə. Axı günahkarlıq varsa, deməli, dünyada məntiq də var. Deməli, arxasınca gəlinənləri nəyəsə görə aparıblar; düsturu tapıb səhvi təkrarlamamaq mümkündür. «Mən haradasa günahkaram» deyə etiraf etmək qorxuncdur, amma «bu, heç bir səbəb olmadan istənilən adamın başına gələ bilər» fikrini qəbul etmək dözülməzdir.

Günahkarlıq nəzarət illüziyası yaradır. Maksimin psixikası gözüyumulu bu sövdələşməyə gedir.

O, qocalana qədər yaşayacaq — dalınca maşın gəlməyəcək. Amma «narahatlıq varsa, deməli, nədəsə günahkarlığım var, bircə tapmaq qalır» düsturu onun canından heç vaxt çıxmayacaq. O, bunu oğluna ötürəcək — sözlə yox, intonasiya ilə. Oğlu da nəvəsinə.

Nəvənin də adı Maksim olacaq. Biz onunla səksən il və bir fəsil sonra psixoterapevtin kabinetində görüşəcəyik.