16DÖRDÜNCÜ İNTERMEDİYA

Sabina. Tokio, 1970

Sabina — yazışdığı rəfiqəsi ona avropasayağı belə deyir; evdə isə adı Satikodur, “bəxt gətirən uşaq” mənasında. Onun qırx bir yaşı var və bu gün oğlunun qəbul imtahanlarının nəticəsini öyrənib.

O, universitetə düşməyib.

Mənzildə sükut hökm sürür. Oğlu otağına qıfılanıb. Əri gec qayıdacaq, heç nə deməyəcək — onun əvəzinə kürəyi danışacaq. Satiko isə mətbəxdə oturub və bədəni ilə, dərisi ilə elə bir şey duyur ki, doğma dilində bunun dəqiq sözü var: haci. Utanc. Bu, «xoşuma gəlmir» deyil — «üzümüzü itirdik» deməkdir.

Sabah nəticələri qayınana öyrənəcək, o biri gün isə qonşu qadınlar. Heç kim məzəmmət dolu bir kəlmə belə deməyəcək — buna ehtiyac da olmayacaq. Tərəvəz dükanının qabağında söhbətin bir anlıq susması belə yetər. Adi hörmətdən bir az dərin, başsağlığı verirmiş kimi əyilən bir baş kifayətdir.

Satikonun böyüdüyü mədəniyyətdə insan təkbaşına bir fərd deyil. O, ailənin, nəslin, şirkətin, məhəllənin birləşdiyi torun düyünüdür. Birinin uğursuzluğu bütün toru gərir. Ona görə də onun utancı nə eqoizmdir, nə də zəiflik: bu, bütöv tor qarşısında məsuliyyətini hiss edən düyünün vicdanlı işidir. Bu hissi ona yemək çubuqlarını tutmağı öyrətdikləri kimi aşılayıblar: hələ etiraz etməyə dili açılmazdan əvvəl.

Gecə Avropadakı rəfiqəsinə məktub yazacaq, amma göndərməyəcək. Məktubda heç kimin yanında dilinə gətirməyəcəyi bir cümlə olacaq: «Bəzən mənə elə gəlir ki, ailəm üçün sevincimdən çox utancım lazımdır. Mən utanc duyduqca hamı görür ki, biz layiqli insanlarıq».

Satiko bilmir ki, elə həmin illərdə dünyanın o biri ucunda bir qız böyüyür; altı yaşında onu çirkli asfaltın üstündə diz çökdürüb ona da təxminən eyni şeyi izah edəcəklər: sənin günahkarlığın mənsubiyyətinin əvəzidir. Bunu qəbul et ki, bizimlə qala biləsən.

Fərqli dillər. Fərqli tanrılar. Fərqli asfaltlar. Kod isə eynidir: insanlar arasında yerini ancaq günahkar olmağa razılaşmaqla alırsan.

Virus sərhəd tanımır. Onun milliyəti yoxdur. Yalnız daşıyıcıları var.