Mazoxizmin iqtisadi problemi

İnsan həvəslər həyatında mazoxist meylin mövcudluğunu iqtisadi baxımdan sirrli adlandırmaq haqqımız var. Çünki, əgər həzz prinsipi psixi prosesləri elə idarə edirsə ki, narazılığın qarşısının alınması və həzzin əldə edilməsi onların ən yaxın məqsədi olur, onda mazoxizm anlaşılmazdır. Əgər ağrı və xoşagəlməzlik artıq xəbərdarlıq deyil, öz məqsədlər ola bilirsə, "həzz prinsipi" iflic olur, ruhi həyatımızın qoruyucusu demək olar ki, narkozlaşır.

Mazoxizm bizə böyük bir təhlükə kimi görünür, bu isə onun əksi olan sadizm üçün heç bir halda keçərli deyil. Həzz prinsipini yalnız ruhi həyatımızın deyil, bütün həyatımızın qoruyucusu adlandırmağa meyl edirik. Amma onda belə bir vəzifə yaranır: həzz prinsipinin ayırdığımız iki həvəs növü — ölüm həvəsləri və erotik (libidinal) həyat həvəsləri — ilə münasibətini araşdırmaq lazımdır və biz bu çağırışa cavab vermədən mazoxist probleminin qiymətləndirilməsində irəliləyə bilmərik.

Xatırladığımız kimi, bütün psixi prosesləri idarə edən prinsipi Fexnerin təmayülünün xüsusi halı kimi qəbul etmişik, və beləliklə, psixi aparata ona axan oyanma cəmini sıfıra endirmək və ya ən azı mümkün qədər aşağıda saxlamaq niyyəti aid etmişik. Barbara Lo bu fərz edilən cəhd üçün Nirvana prinsipi adını təklif etmişdir, biz də bunu qəbul edirik. Amma biz həzz-xoşagəlməzlik prinsipini bu Nirvana prinsipi ilə heç bir çəkinmə olmadan eyniləşdirmişik. Beləliklə, hər bir xoşagəlməzlik psixidəki gərginlik cəminin artması ilə, hər bir həzz isə onun azalması ilə üst-üstə düşməlidir; Nirvana (və onunla iddia olunan eyni həzz) prinsipi tamamilə ölüm həvəslərinin xidmətində olacaq, onların məqsədi qeyri-sabit həyatı qeyri-üzvi vəziyyətin sabitliyinə köçürməkdir və həyat həvəslərinin, libidonun, həyatın arzulanan axışını pozmağa çalışan tələblərinə qarşı xəbərdarlıq funksiyasını daşıyacaq. Ancaq bu baxış doğru ola bilməz. Görünür, biz qıcıq ölçülərinin artımını və azalmasını birbaşa gərginlik hissləri ardıcıllığında hiss edirik və həzz verən gərginliklərin və xoşagəlməzlik verən boşalmaların olduğunu şübhə doğurmur. Cinsi oyanma vəziyyəti belə bir həzzlü qıcıq artımının ən tələsik nümunəsidir, lakin əlbəttə ki, yeganə nümunə deyil. Beləliklə, həzz və narazılığı, bizim qıcıq gərginliyi adlandırdığımız bir miqdarın artması və ya azalması ilə əlaqələndirmək olmaz, hərçənd bu amillə açıq şəkildə çox bağlıdırlar. Görünür, onlar bu kəmiyyət amilindən deyil, yalnız keyfiyyət kimi təyin edə biləcəyimiz onun xarakterindən asılıdır. Əgər bu keyfiyyət xarakterinin nə olduğunu bildiyimizi göstərə bilsəydik, psixologiyada çox daha irəli gedərdik. Bəlkə də bu, qıcıq miqdarının dəyişikliklərində, artımlarında və azalmalarında olan ritmdir, zaman axınıdır; biz bunu bilmirik.¹³⁸

Hər halda, ölüm həvəsinə aid Nirvana prinsipinin canlı orqanizmdə bir modifikasiyaya məruz qaldığını qəbul etməliyik. Bu modifikasiya onu həzz prinsipinə çevirdi və bundan sonra bu iki prinsipi eyni şey kimi qəbul etməkdən qaçınacağıq. Əgər bu fikrə ümumiyyətlə əməl etmək istəsəniz, bu modifikasiyanın hansı gücdən qaynaqlandığını təxmin etmək çətin deyil. Bu, yalnız həyat həvəsi, libido ola bilər ki, o, ölüm həvəsinin yanında həyat proseslərinin tənzimlənməsində öz payını belə bir şəkildə qazanmışdır. Beləliklə, kiçik, lakin maraqlı bir əlaqə sırası alırıq: Nirvana prinsipi ölüm həvəsinin təmayülünü ifadə edir, həzz prinsipi libidonun tələbini, onun modifikasiyası olan reallıq prinsipi isə xarici dünyanın təsirini təmsil edir.

Bu üç prinsipin heç biri əslində digəri tərəfindən ləğv edilmir. Onlar adətən bir-biri ilə razılaşmağı bacarırlar, baxmayaraq ki, bəzən konfliktlərə səbəb olmalıdır: bir tərəfdən qıcıq yükünün kəmiyyət azaldılması, digər tərəfdən isə onun keyfiyyət xarakteri və nəhayət, qıcıq axınının zaman baxımından təxirə salınması və xoşagəlməzlik gərginliyinin müvəqqəti davam etməsinə icazə verilməsi məqsəd qoyulur.

Bu müzakirələrdən çıxarılan nəticə odur ki, həzz prinsipinin həyatın qoruyucusu kimi təsvir edilməsi rədd edilə bilməz.

Mazoxizmə qayıdaq. O, müşahidəmizə üç formada qarşı çıxır: cinsi oyanmanın şərti kimi, qadın təbiətinin ifadəsi kimi və həyat davranışının (behaviour) norması kimi. Buna uyğun olaraq, erogen, qadın və əxlaqi mazoxizmi fərqləndirmək olar. Birincisi, erogen mazoxizm, ağrı həzzi, digər iki formanın da əsasını təşkil edir; bioloji və konstitusional olaraq əsaslandırılır, çox qaranlıq vəziyyətlər haqqında bəzi fərziyyələrə qərar verməsəniz, anlaşılmaz qalır. Mazoxizmin üçüncü, müəyyən baxımdan ən vacib təzahür forması, çox vaxt şüursuz olan günahkarlıq hissi kimi, yalnız son zamanlarda psixoanaliz tərəfindən qiymətləndirilmişdir, lakin artıq tam izahını və digər məlumatlarımızla sıralanmasını təmin edir. Qadın mazoxizmi isə müşahidəmizə ən yaxşı əlçatandır, ən az sirrli və bütün əlaqələri nəzərdən keçirilə bilən bir formadır. Təsvirimiz onunla başlaya bilər.

Kişilərdə bu cür mazoxizmi (burada materiala görə özümü məhdudlaşdırıram) mazoxist şəxslərin (tez-tez buna görə impotent olan) fantaziyalarından kifayət qədər yaxşı bilirik; bu fantaziyalar ya onanizm aktı ilə nəticələnir, ya da tək başına cinsi doyum təmsil edir. Mazoxist perverslərin real təşəbbüsləri bu fantaziyalarla tam uyğun gəlir, istər öz-özlüyündə həyata keçirilsin, istərsə də potensialın bərpası və cinsi aktın başlanğıcı üçün xidmət etsin. Hər iki halda — təşəbbüslər fantaziyaların oyunvari icrasından başqa bir şey deyil — açıq məzmun şunlardır: ağzının bağlanması, bağlanması, ağrılı şəkildə döyülməsi, qamçılanması, hər hansı şəkildə sui-istifadə edilməsi, mütləq itaətə məcbur edilməsi, çirkləndirilməsi və aşağılanması. Bu məzmuna kəsilmələr çox nadir hallarda və böyük məhdudiyyətlərlə daxil edilir. Ən yaxın, asan əldə edilə bilən yozum odur ki, mazoxist kiçik, köməksiz və asılı bir uşaq kimi, xüsusilə də pis bir uşaq kimi davranılmaq istəyir. Kazuistika gətirmək artıqdır, material çox eynidir və hər bir müşahidəçi, hətta analitik olmayanlar üçün də əlçatandır. Lakin mazoxistik fantaziyaların xüsusilə zəngin emal olunduğu halları öyrənmək imkanı olduqda, asanlıqla kəşf edilir ki, onlar şəxsi qadınlığa xarakterik olan vəziyyətə, yəni kastre edilməyə, cinsi əlaqədə olmağa və ya doğuma gətirir. Buna görə də, mazoxizmin bu təzahür formasını, onun çoxlu elementləri uşaqlıq həyatına işarə etməsinə baxmayaraq, feminin, sanki əsas səbəbdən adlandırdım. Bu uşaqlıq və feminin təbəqələşməsi sonradan özünün sadə izahını tapacaq. Kastre edilmə və ya onu əvəz edən kor edilmə, fantaziyalarda tez-tez mənfi izini, məhz cinsiyyət orqanlarına və ya gözlərə zərər verilməməsi şərti ilə buraxır. (Mazoxistik işgəncələr, əlbəttə, sadizmin — fantaziyalaşdırılmış və ya səhnələşdirilmiş — qəddarlıqları qədər ciddi təsir bağışlamır.) Mazoxistik fantaziyaların açıq məzmununda da günah hissi ifadə olunur, çünki həmin şəxsin bir şey törətdiyi (bu qeyri-müəyyən buraxılır) və bütün ağrılı və işgəncəli prosedurlarla bunun kəffarəsinin ödənilməli olduğu fərz edilir. Bu, mazoxistik məzmunların səthi rasionalizasiyası kimi görünür, lakin arxasında uşaqlıq masturbasiyası ilə əlaqə durur. Digər tərəfdən, bu günah anı mazoxizmin üçüncü, mənəvi formasına keçid yaradır.

Təsvir edilən feminin mazoxizm tamamilə birincil, erogən ağrı həzzinə əsaslanır, bunun izahı isə çox uzaq geri qayıdan düşüncələr olmadan mümkün deyil.

Mən "Cinsəllik nəzəriyyəsinə dair üç məqalə"də uşaqlıq cinsəlliyinin mənbələri haqqında olan bölmədə belə bir iddia irəli sürdüm ki, cinsi oyanma, daxili proseslərin böyük bir sırasının intensivliyi müəyyən kəmiyyət həddini aşdıqda, yan təsir kimi yaranır. Hətta bəlkə də orqanizmdə baş verən heç nə daha əhəmiyyətli deyil ki, cinsi təhrikin oyanma öz komponentini verməsin. Beləliklə, ağrı və narazılıq oyanma da bu nəticəsi olmalıdır. Ağrı və narazılıq gərginliyi zamanı bu libidinal birlikdə oyanma, sonradan quruyan uşaqlıq fizioloji mexanizmi olardı. O, müxtəlif cinsi konstitusiyalarda müxtəlif dərəcədə inkişaf edəcəkdi, hər halda, sonradan psixi olaraq erogən mazoxizm kimi qurulan fizioloji əsası təşkil edəcəkdi.

Bu izahın qeyri-kamililiyi ondadır ki, onda mazoxizmin həvəs həyatındakı əks tərəfi olan sadizm ilə mütəmadi və intim əlaqələrinə işıq salınmır. Bir az daha geri qayıdıb, canlı orqanizmdə fəaliyyət göstərdiyini düşündüyümüz iki həvəs növünün qəbuluna gəldikdə, yuxarıdakına zidd olmayan, lakin fərqli bir çıxarışa gəlinir. Libido (çoxhüceyrəli) canlılarda orada hökm sürən ölüm və ya dağıdıcılıq həvəsinə rast gəlir, bu həvəs hüceyrə varlığını parçalamaq və hər bir elementar orqanizmi anorganik sabitlik vəziyyətinə (bu nisbi olsa belə) keçirmək istəyir. Onun vəzifəsi bu dağıdıcı həvəsi zərərsizləşdirməkdir və o, bu vəzifəni, böyük hissəsini tezliklə xüsusi bir orqan sistemi olan əzələlər vasitəsilə xaricə, xarici aləmin obyektlərinə yönəldərək yerinə yetirir. Onda o, dağıdıcılıq həvəsi, yiyələnmə həvəsi, hakimiyyət iradəsi adlanır. Bu həvəsin bir hissəsi birbaşa cinsi funksiyanın xidmətinə verilir, burada o, əhəmiyyətli işlər görməlidir. Bu, əsl sadizmdir. Başqa bir hissə bu xaricə köçürülməni davam etdirmir, orqanizmdə qalır və orada qeyd olunan cinsi birlikdə oyanma vasitəsilə libidinal olaraq bağlanır; bizdə onun ilkin, erogən mazoxizm olduğunu tanıyırıq.

Bizdə libidonun ölüm həvəsini hansı yollarla və hansı vasitələrlə ələ aldığına dair heç bir fizioloji başa düşmə yoxdur. Psixoanalitik düşüncə dairəsində biz yalnız qəbul edə bilərik ki, iki həvəs növünün çox geniş, şərtlərinə görə dəyişən qarışığı və birləşməsi baş verir, belə ki, biz ümumiyyətlə təmiz ölüm və həyat həvəsləri ilə deyil, yalnız onların müxtəlif dəyərdəki qarışıqları ilə hesablaşmalıyıq. Həvəslərin qarışığına müəyyən təsirlər altında onların ayrılması uyğun gələ bilər. Ölüm tələlərinin, libidinal əlavələrlə bağlanmaqla belə bir hissələri nə qədər böyükdür, təxmin etmək mümkün deyil. Hal-hazırda ölüm həvəslərinin libidinal əlavələrə bağlanma yolu ilə bu cür cilovlanmadan yayınanları hansılardır, təxmin etmək mümkün deyil.

Əgər bir qədər qeyri-dəqiqliyə göz yummaq olarsa, orqanizmdə fəaliyyət göstərən ölüm həvəsinin — əsas sadizmin — mazoxizm ilə eyni olduğunu demək olar. Onun əsas hissəsi xaricə, obyektlərə yönəldildikdən sonra, daxildə əsl erogen mazoxizm qalır; bu, bir tərəfdən libidonun bir komponentinə çevrilmiş, digər tərəfdən isə hələ də öz varlığını obyekt kimi qəbul edir. Beləliklə, bu mazoxizm həyat üçün bu qədər vacib olan ölüm həvəsi ilə Erosun qarışdığı təşəkkül mərhələsinin şahidi və qalığı olardı. Müəyyən şəraitdə xaricə yönəldilmiş, proyeksiya olunmuş sadizmin və ya dağıdıcılıq həvəsinin yenidən introyeksiya olunub, daxiliyə yönəldilə biləcəyini, beləliklə özünün əvvəlki vəziyyətinə geriləmə etdiyini eşitdikdə təəccüblənməyəcəyik. Bu, ilkin mazoxizmə əlavə olunan ikincil mazoxizmi verir.

Erogen mazoxizm libidonun bütün inkişaf mərhələlərini keçir və onlardan özünün dəyişən psixi geyimlərini alır. Totem heyvanı (ata) tərəfindən yeyilməkdən təşviş primitiv oral təşkilatdan, atadan döyülmək istəyi isə sonrakı sadist-anal mərhələdən gəlir; fallik təşkilat mərhələsinin qalıqları kimi kastrasiya, sonradan inkar edilsə də, mazoxistik fantaziyaların məzmununa daxil olur, son genital təşkilatdan isə təbii ki, qadınlığa xarakterik olan cinsi əlaqəyə girilməsi və doğuş vəziyyətləri irəli gəlir. Aydınlıq tələb edən real əsaslandırma nəzərə alınmasa belə, mazoxizmdə Natesin (butların) rolu da asanlıqla başa düşülür. Nates, oral mərhələdə Mamma (döş), genital mərhələdə isə Penis olduğu kimi, sadist-anal mərhələnin erogen üstünlük verilən bədən hissəsidir.¹³⁹

Mazoxizmin üçüncü forması olan əxlaqi mazoxizm, ilk növbədə, onun cinsəllik kimi tanıdığımız şeylə əlaqəsini zəiflətməsi ilə diqqət çəkir. Digər bütün mazoxistik əzablara, onların sevilən şəxs tərəfindən törədilməsi və onun istəyi ilə dözülməsi şərti xarakterikdir; əxlaqi mazoxizmdə bu məhdudiyyət aradan qalxır. Öz əzab əsasdır; onun sevilən və ya laqeyd bir şəxs tərəfindənmi, yoxsa şəxsiyyətsiz qüvvələr və ya şərait tərəfindənmi törədildiyi fərq etmir; düzgün mazoxist zərbə almaq ümidi olan hər yerdə yanağını uzadır. Bu davranışın izahında libidonu kənara qoymaq və burada dağıdıcılıq həvəsinin yenidən daxiliyə yönəldildiyini, indi isə özünə qarşı qəzəbləndiyini qəbul etmək çox məntiqli görünür, lakin dil istifadəsinin həyat davranışının bu norması ilə erotika arasındakı əlaqəni qoparmaması və belə özünə zərər verənləri də mazoxist adlandırması bir məna kəsb etməlidir.

Texniki vərdişə sadiq qalaraq, əvvəlcə bu mazoxizmin ekstremal, şübhəsiz patologik forması ilə məşğul olacağıq. Başqa bir yerdə qeyd etmişəm ki, analitik müalicədə davranışları müalicənin təsirlərinə qarşı bizə onlara "şüursuz" günah hissi aid etməyə məcbur edən xəstələrlə qarşılaşırıq. Orada bu şəxslərin necə tanınacağını ("mənfi terapevtik reaksiya") göstərmişəm və belə bir təhrikin gücünün ən ağır müqavimətlərdən birini və tibbi və ya tərbiyəvi məqsədlərimizin uğuruna ən böyük təhlükəni təşkil etdiyini gizlətməmişəm. Bu şüursuz günahkarlıq hissinin ödənməsi, adətən mürəkkəb olan xəstəlik qazancının, yəni sağalmaya qarşı çıxan və xəstəliyi tərk etməyən qüvvələrin cəminin bəlkə də ən güclü maddəsidir. vermək istəyir; nevrozun gətirdiyi əziyyət, məhz onun mazoxistik təmayülə dəyərli olmasını təmin edən amildir. Bütün nəzəriyyə və gözləntilərə rəğmən, bütün müalicəvi səylərə meydan oxuyan bir nevrozun, şəxs bədbəxt bir evliliyin bədbəxtliyinə düşdükdə, var-dövlətini itirdikdə və ya həyatını təhdid edən orqanik bir xəstəliyə yoluxduqda yox ola biləcəyini öyrənmək də öyrədici olar. Əziyyətin bir forması digəri ilə əvəz olunmuşdur və biz görürük ki, vacib olan yalnız müəyyən miqdarda əziyyəti saxlamaq imkanı idi.

Şüursuz günah hissi xəstələr tərəfindən bizə asanlıqla inandırıcı gəlmir. Onlar şüurlu günah hissinin, günah şüurunun necə əzablar (vicdan əzabları) şəklində ifadə olunduğunu çox yaxşı bilirlər və buna görə də, özlərində heç nə hiss etmədikləri halda, tamamilə analoji təhriklərin mövcud olduğunu qəbul edə bilməzlər. Məncə, biz onların etirazını müəyyən dərəcədə nəzərə alırıq, əgər artıq psixoloji cəhətdən düzgün olmayan "şüursuz günah hissi" adından imtina edib, əvəzinə "cəzalandırılma ehtiyacı" desək, bu da müşahidə olunan vəziyyəti eyni dərəcədə dəqiq əhatə edir. Lakin biz bu şüursuz günah hissini şüurlu günah hissinin nümunəsinə uyğun olaraq qiymətləndirməkdən və yerləşdirməkdən çətinlik çəkə bilmərik.

Biz Fövqəl-Mənə vicdan funksiyasını aid etmişik və günah şüurunda Mən ilə Fövqəl-Mən arasındakı gərginliyin ifadəsini görmüşük. Mən, idealı, yəni Fövqəl-Mən tərəfindən qoyulan tələblərdən geri qaldığını qavradığı zaman, təşviş hissləri (vicdan təşvişi) ilə reaksiya verir. İndi biz Fövqəl-Mənin bu tələbkar rola necə gəldiyini və Mənin idealı ilə fərqləndiyi halda niyə qorxmalı olduğunu bilmək istəyirik.

Əgər biz demişiksə ki, Mən öz funksiyasını, xidmət etdiyi üç instansiyaya aid tələbləri bir-biri ilə uyğunlaşdırmaq, onları barışdırmaqda tapırsa, əlavə edə bilərik ki, onun Fövqəl-Məndə də nümunəsi var, arxasınca gedə biləcəyi. Bu Fövqəl-Mən eyni dərəcədə O-nun və xarici dünyanın nümayəndəsidir. O, O-nun (O) libidinal təhriklərinin ilk obyektləri olan valideyn cütünün Mənə daxilləşdirilməsi nəticəsində yaranmışdır, bu zaman onlarla əlaqə cinsəlliyindən məhrum edilmiş və birbaşa cinsi məqsədlərdən yayınma baş vermişdir. Bu yolla ilk dəfə Edip kompleksinin aşılması mümkün olmuşdur. Fövqəl-Mən indi daxilləşdirilmiş şəxslərin əsas xarakterlərini, onların gücünü, sərtliyini, nəzarət və cəza meylini özündə saxlamışdır. Başqa yerdə izah edildiyi kimi, belə bir Mənə daxil etmə ilə müşayiət olunan həvəslərin qarışması nəticəsində sərtliyin artım keçirdiyini düşünmək asandır. Fövqəl-Mən, onun daxilində fəaliyyət göstərən vicdan, indi qoruduğu Mənə qarşı sərt, qəddar və amansız ola bilər. Kantın kateqorik imperativi beləliklə, Edip kompleksinin birbaşa varisidir.

Lakin Fövqəl-Məndə vicdan instansiyası kimi fəaliyyət göstərməyə davam edən eyni şəxslər, O-nun libidinal təhriklərinin obyekti olmağı dayandırdıqdan sonra, həqiqi xarici dünyaya da aiddirlər. Onlar bu dünyadan götürülmüşdür; keçmişin və ənənənin bütün təsirlərinin gizləndiyi onların gücü, reallığın ən hiss olunan ifadələrindən biri idi. Bu üst-üstə düşmə sayəsində Fövqəl-Mən, Edip kompleksinin əvəzi, həm də həqiqi xarici dünyanın nümayəndəsi olur və beləliklə, Mənin meylləri üçün nümunə təşkil edir.

Edip kompleksi, artıq tarixi olaraq fərz edildiyi kimi, fərdi əxlaqımızın (moralımızın) mənbəyi kimi özünü göstərir. Uşaqlıq inkişafı prosesində, valideynlərdən tədricən ayrılmağa gətirib çıxaran, onların Fövqəl-Mən üçün fərdi əhəmiyyəti geri çəkilir. Onların yerinə qalan təsəvvürlər daha sonra müəllimlərin, avtoritetlərin, öz seçilmiş nümunələrinin və sosial cəhətdən tanınmış qəhrəmanların təsirlərini əhatə edir; onların şəxsiyyətləri artıq daha davamlı olan Mən tərəfindən daxilləşdirilməyə ehtiyac duymur. Valideynlərlə başlayan bu sıranın son fiquru taleyin qaranlıq gücüdür, ki, bunu yalnız az sayda insanımız şəxsiyyətsiz şəkildə dərk etməyə qadirdir. Hollandiyalı şair Multatuli Yunanların Moiralarını Tanrı cütü Aödyog xal ’Avdyan ilə əvəz edirsə, buna qarşı çox az etiraz edilə bilər; lakin dünya hadisələrinin idarəsini Müqəddər Təqdirə, Tanrıya və ya Tanrıya və Təbiətə həvalə edən hər kəs, bu ən uzaq və ən kənar gücləri hələ də valideyn cütü kimi — mifoloji olaraq — qəbul etdikləri və onlarla libidinal bağlarla əlaqələndiklərinə inandıqları şübhəsini oyadır. Mən "Mən və O" əsərində insanların real ölüm qorxusunu da taleyin belə valideyn tərzi anlayışından irəli gəlməyə çalışdım. Ondan azad olmaq çox çətindir.¹⁴⁰,¹⁴¹

Bu hazırlıqlardan sonra biz əxlaqi mazoxizmin qiymətləndirilməsinə qayıda bilərik. Biz dedik ki, müvafiq şəxslər davranışları ilə — müalicədə və həyatda — həddindən artıq əxlaqi məhdudiyyət altında olduqları, xüsusilə həssas bir vicdanın hökmü altında olduqları təəssüratını oyadırlar, baxmayaraq ki, onlar belə bir həddindən artıq əxlaqdan xəbərsizdirlər. Daha dərinə enərkən, biz belə bir şüursuz əxlaq davamını əxlaqi mazoxizmdən ayıran fərqi qeyd edirik. Birincisində vurğu Fövqəl-Mənin artmış sadizminə düşür, ki, Mən ona tabe olur, ikincisində isə vurğu Mənin öz mazoxizminə düşür, ki, cəza — Fövqəl-Məndən və ya xaricdəki valideyn güclərindən — tələb edir. Bizim ilkin qarışdırmağımız bağışlana bilər, çünki hər iki halda söhbət Mən və Fövqəl-Mən və ya ona bərabər güclər arasındakı münasibətdən gedir; hər iki halda söhbət cəza və əziyyət ilə ödənilən bir ehtiyacdan gedir. Bu halda Fövqəl-Mənin sadizmi adətən kəskin şəkildə şüurlu olur, Mənin mazoxist cəhdinin isə adətən şəxsə gizli qalması və onun davranışından çıxarılması zəruri olması demək olar ki, əhəmiyyətsiz bir təsadüf deyil.

Əxlaqi mazoxizmin şüursuzluğu bizi yaxın bir izə yönləndirir. Biz "şüursuz günah hissi" ifadəsini valideyn gücündən cəza ehtiyacı kimi tərcümə edə bildik. İndi biz bilirik ki, fantaziyalarda çox rast gəlinən atanın döyməsi istəyi, onunla passiv (qadın) cinsi əlaqəyə girmək istəyinə çox yaxındır və yalnız onun regressiv təhrifidir. Bu aydınlaşmanı əxlaqi mazoxizmin məzmununa yerləşdirsək, onun gizli mənası bizə aydın olar. Vicdan və əxlaq Edip kompleksinin aşılması, cinsəlliyindən təmizlənməsi nəticəsində yaranmışdır; əxlaqi mazoxizm vasitəsilə əxlaq yenidən cinsiləşdirilir, Edip kompleksi yenidən canlandırılır, əxlaqdan Edip kompleksinə doğru bir geriləmə başlanır. Bu nə əxlaqın, nə də fərdin xeyrinə baş verir. Fərd öz mazoxizmi ilə yanaşı tam və ya müəyyən dərəcədə əxlaqiyyətini qoruya bilər, lakin vicdanının yaxşı bir hissəsi də mazoxizmə itirilmiş ola bilər. Digər tərəfdən, mazoxizm "günahlı" hərəkət etmək üçün təhrik yaradır, bu hərəkət sonra sadist vicdanın ittihamları (bir çox rus xarakter tipində olduğu kimi) və ya taleyin böyük valideyn gücünün cəzası ilə kəffarələnməlidir. Bu son valideyn nümayəndəliyi tərəfindən cəzalandırılmağı təhrik etmək üçün, mazoxist məqsədsiz olanı etməli, öz xeyrinə əleyhinə işləməli, real dünyada ona açılan perspektivləri məhv etməli və lazım gələrsə öz real varlığını məhv etməlidir.

Sadizmin öz şəxsə yönəlməsi, fərdin destruktiv həvəs komponentlərinin böyük hissəsini həyatda istifadədən saxlayan mədəni həvəs boğulması zamanı mütəmadi olaraq baş verir. Təsəvvür etmək olar ki, destruksiya həvəsinin geri çəkilmiş bu hissəsi Məndə mazoxizmin artımı kimi üzə çıxır. Lakin vicdan hadisələri, xarici dünyadan qayıdan destruksiyanın belə bir çevrilməsiz də Fövqəl-Mən tərəfindən qəbul edildiyini və onun Mənə qarşı sadizmini artırdığını sezdirməyə imkan verir. Fövqəl-Mənin sadizmi və Mənin mazoxizmi bir-birini tamamlayır və eyni nəticələri doğurmaq üçün birləşir. Mənim fikrimcə, yalnız bu yolla başa düşmək olar ki, həvəs boğulmasından — tez-tez və ya ümumiyyətlə — günah hissi yaranır və fərd başqalarına qarşı təcavüzdən nə qədər çox çəkinsə, vicdan bir o qədər sərt və həssas olur. Gözləmək olar ki, mədəni cəhətdən arzuolunmaz təcavüzlərdən qaçınmağa öyrəşmiş fərdin vicdanı təmiz olsun və Mənini daha az şübhə ilə nəzarət etsin. Adətən belə təqdim edilir ki, əxlaqi tələb əsas amildir və həvəs imtinası onun nəticəsidir. Bu halda əxlaqiyyanın mənşəyi izah olunmamış qalır. Həqiqətdə isə əksinə baş verir kimi görünür; ilk həvəs imtinası xarici qüvvələr tərəfindən məcburi şəkildə yaradılır və yalnız vicdanda ifadə olunan, daha sonra isə yeni həvəs imtinaları tələb edən əxlaqiyyanı yaradır.

Beləliklə, əxlaqi mazoxizm həvəslərin qarışmasının mövcudluğuna klassik şahidə çevrilir. Onun təhlükəliliyi, Ölüm həvəsindən qaynaqlanmasından, xaricə yönəldildikdə destruksiya həvəsinə çevrilən hissəsinə uyğun gəlməsindən irəli gəlir. Lakin digər tərəfdən, onun erotiki komponent mənası daşıdığından, fərdin özünü məhv etməsi də libidinal doyum olmadan baş verə bilməz.