J. Varendonkun «Şüuröncəsi fantaziya təfəkkürü haqqında» kitabına ön söz

J. VARENDONK “Şüuröncəsi fantaziya təfəkkürü haqqında.”

Dr. Varendonkun bu kitabı bir yenilik ehtiva edir və bütün filosofların, psixoloqların və psixoanalitiklərin marağını haqlı olaraq oyadacaq. Müəllif illərlə davam edən səyləri nəticəsində, diqqətsizlik hallarında düşdüyümüz və yatmazdan əvvəl və ya qeyri-kamil oyandıqda asanlıqla düşdüyümüz fantaziya təfəkkürü növünü ələ keçirməyi bacardı. O, belə şəraitdə şəxsin istəyi olmadan yaranan fikir zəncirlərini şüuraltı səviyyədən şüur səviyyəsinə çıxardı, onları yazdı, qəsdən, şüurlu təfəkkürdən fərqli xüsusiyyətlərini və fərqlərini öyrəndi və bu zaman daha geniş problemlər və suallar doğuran bir sıra vacib kəşflər etdi.

Yuxu və səhv hərəkətlər psixologiyasındakı bəzi məqamlar Dr. Varendonkun müşahidələri ilə etibarlı şəkildə həll olunur.

V: N-in kitabının ingilis nəşri (The Psychology of Day-Dreams, George Allen & Anvin Ltd., London, 1927) aşağıdakı bölməni də ehtiva edir:

“Məqsədim müəllifin nəticələrinə nəzər salmaq deyil. Mən onun işinin əhəmiyyətinə diqqət yetirməklə kifayətlənəcəyəm və yalnız onun qəbul etdiyi terminologiya haqqında bir qeyd etməyə icazə verəcəyəm. O, Bleylerin autistik təfəkkürünə müşahidə etdiyi təfəkkür fəaliyyəti növünü daxil edir, lakin psixoanalizdəki ümumi qəbul edilmiş adətə uyğun olaraq, adətən buna şüuröncəsi təfəkkür deyir. Lakin Bleylerin autistik təfəkkürü şüuröncəsinin həcmi və məzmunu ilə heç bir halda uyğun gəlmir, həm də Bleyler tərəfindən istifadə olunan adın uğurla seçildiyini qəbul edə bilmərəm. “Şüuröncəsi” təfəkkür adlandırması özü xarakterik bir termin kimi mənə aldadıcı və qeyri-kafi görünür. Söhbət gedən məqam ondan ibarətdir ki, məşhur gündüz yuxusunun nümunə olduğu təfəkkür fəaliyyəti növü—öz-özünə tamamlanan, bir vəziyyəti və ya başa çatdırılan hərəkəti inkişaf etdirən—ən yaxşı və indiyə qədər öyrənilmiş yeganə nümunəni təşkil edir. Bu gündüz yuxu görmə öz xüsusiyyətlərini əsasən şüuröncəsi səviyyədə getməsinə borclu deyil, hətta şüurlu şəkildə həyata keçirildikdə də formalar dəyişmir. Başqa bir nöqtədən baxdıqda, hətta ciddi şəkildə istiqamətləndirilmiş təfəkkürün də şüurun iştirakı olmadan, yəni şüuröncəsi səviyyədə əldə edilə biləcəyini bilirik. Bu səbəbdən, düşünmə fəaliyyətinin müxtəlif rejimləri arasında fərq qoyarkən, ilk növbədə şüur ilə əlaqədən istifadə etməməyi və gündüz yuxusunu, eləcə də Varendonkun tədqiq etdiyi düşünmə zəncirlərini qəsdən istiqamətləndirilmiş təfəkkürün əksinə, sərbəst dolaşan və ya fantaziyalı düşünmə kimi təyin etməyi məqsədəuyğun sayıram. Eyni zamanda nəzərə alınmalıdır ki, hətta fantaziyalı düşünmə də həmişə məqsəddən və son təmsillərdən məhrum deyil.”