Fəsil 19. Yeni şamanlar: Bert Hellinger və ailə yerləşdirmələri

Adi bir axşam Moskvanın mənəvi inkişaf mərkəzlərindən birinin kiçik zalında təxminən qırx nəfər toplaşır. Əksəriyyət otuz-əlli yaş arası qadınlardır. Həftə sonu seminarında bir yerin qiyməti qırx beş min rubldur. Aparıcı — sərbəst geyimli, diqqətli və yumşaq baxışlı kişi ya qadın. Zalın mərkəzində boşluq var — indi oranı canlı insanlar dolduracaq.

Anna mərkəzə çıxır. O, sözün həqiqi mənasında titrəyir. Narahatlıq pozuntusu gicgahlarında döyünür, əri ilə həll olunmaz problemlər sinəsinə daş kimi oturub. Aparıcı düz ona baxır. Səsi sükutu yarır: “Qrupdan bu gün ananızı təmsil edəcək birini seçin. Atanızı. Ərinizi. Ölmüş bacınızı. Özünüzü”. Tapmaca atılıb. Anna titrək barmağı ilə digər iştirakçıları göstərir. Onlar itaətkarcasına irəli çıxırlar. Aparıcı canlı fiqurları məkanda düzməyə başlayır, sanki bir kod qurur: biri — kar divara üzü, digəri — Annaya arxası, üçüncüsü — diz üstə. Gizli mexanizmin sxemi açıq-aşkar ortadadır. Və sonra əsas cümlə səslənir — nəfəsi kəsən cümlə: “Qoy sahə danışsın”.

Mərkəzdəki insanlar hərəkətə gəlir. Cümlə qırıqları. Hıçqırıqlar. Kimsə ağlayır. Kimsə diz üstə çökür. “Mən qəzəb hiss edirəm”, — ananı təmsil edən qadın güclə deyir. Boynundakı damarlar qabarmış, yumruqları sıxılmış. “Nəfəs ala bilmirəm”, — digəri xırıldayır. Ölmüş bacını oynayan. O, boğulan kimi havanı udur. “Sənə baxmağa qorxuram”, — “ər” deyir. Aparıcı bir saniyə belə itirmir. Şərh edir. Yozur. Yenidən və yenidən bir nöqtəyə vurur, gizli mexanizmi açır. Nəsil sistemi onu rədd edir. Ölmüş bacı sistemdə öz yerini almayıb. Və həll ritualdadır. Ona baş əymək lazımdır, bağışlanma diləyərək.

Bir saat-saat yarım sonra Anna ağlayır. Aparıcı yerləşdirməni Hellingerin dilində təxminən belə səslənən bir cümlə ilə tamamlayır: “Səni qəbul edirəm. Sən mənim nəslimin bir hissəsən. İndi öz yerinə qayıda bilərsən. Mən öz yerimdə qalıram”. Qrup alqışlayır. Anna küçəyə çıxır — içində vacib bir şey yaşadığı hissi ilə. Nə olduğunu bilmir, amma böyük bir şey.

İki ay sonra onun narahatlıq pozuntusu yerindədir. Əri ilə münasibətləri də eyni gərginlikdədir. Amma o, artıq növbəti həftə sonu təliminə yazılıb.

Sən otaqda oturmusan. Qarşında — yad kişi. O, sənin içindən baxır və pıçıltı ilə deyir: “Nənənin yerinə keç”. Sən qalxırsan. Və on saniyə sonra ağlamağa başlayırsan — halbuki onu heç vaxt görməmisən. Bu, Bert Hellinger üzrə ailə yerləşdirmələridir. Bu gün rusdilli məkanda kütləvi sənayeyə çevrilmiş metod. Rəqəmlər. İri sahə portallarından biri bildirir ki, Rusiyada, Ukraynada, Belarusda və Qazaxıstanda təxminən min sertifikatlı “yerləşdirici” var. Yalnız rəsmi qeydiyyatdan keçənlər. Bəs qeydiyyatsızlar nə qədərdir? Bir neçə dəfə çox. Təcrübə edənlərin ümumi sayı rəsmi siyahıdan xeyli artıqdır. Moskva. Sankt-Peterburq. Yekaterinburq. Bakı. Almatı. Hər il minlərlə təlim keçirilir. Bazar ildə milyardlarla rublla qiymətləndirilir. Və bu hələ başlanğıcdır.

Onu yaradanlar sözün əsl mənasında fırıldaqçı deyillər. Onların çoxu etdikləri işə inanır. Bahalı təlim proqramlarını keçiblər. Kitablar oxuyurlar. Konfranslarda çıxış edirlər. Özlərini kömək edən mütəxəssislər hesab edirlər.

Bütün bu sənaye isə bir nəfərin tərcümeyi-halından boy atıb. Elə bir adamın ki, həyatı və baxışları ayrıca araşdırılmağa layiqdir.

Anton Hellinger. Doğulanda ona bu ad verilib. 1925-ci il. Almaniyanın cənub-qərbindəki Laymen şəhəri. Dərindən katolik ailə. Anton — Padualı Müqəddəs Antoninin şərəfinə. İman onun gizli qalxanına çevrilib. Sonralar o, belə iddia edəcək: məhz katolik tərbiyəsi onu nasional-sosializmin taunundan qoruyub. Bəs gənc ruhlara ideologiya təzyiq edəndə necə tab gətirməli? O, Hitlerjugendə qoşulmaqdan boyun qaçırır. Həyatını təhlükəyə atır — qanunsuz katolik yığıncaqlarına gedir. Və hədəfə düşür. Gestapo onu izləməyə başlayır. 1942-ci il. On yeddi yaş. Vermaxta çağırış. Gənci Qərb cəbhəsinə, qırğın girdabına atırlar. O, sağ qalır. Amma 1945-ci ildə, iyirmi yaşında — əsirlik. Belçika. Hərbi əsirlər düşərgəsi, tikanlı məftil, ümidsizlik. Lakin Hellinger təslim olmur. Qaçır. Artıq azad edilmiş Belçikadan keçərək Almaniyaya qayıdır.

Müharibədən sonra Anton katolik ordeninə qoşulur. Ruhanilik rütbəsi alır. On altı ilini Cənubi Afrikada keçirir. Ucqar yerlər. Natal əyalətinin (indiki Kvazulu-Natal) kənd rayonları. Zulu xalqı. Onu uzun illər orada qalmağa nə vadar etdi? Cavab qanda və torpaqda gizlənirdi. Hellinger sonralar iddia edirdi: onu heyrətə gətirən o idi ki, ənənəvi Afrika cəmiyyətlərində nəsil bağları necə döyünür. Əcdadlara ehtiram necə nəfəs alır. Soy iyerarxiyası necə sarsılmazdır. Bunlar sadəcə adət-ənənə deyil. Bu, elə bir sistemdir ki, orada ölülər diriləri boğazlarından tutub yana addım atmağa qoymur. Məhz bu mövzular — nəsillərin görünməz zəncirləri — onun metodunun əsasını qoydu. İfşa yaxınlaşırdı.

1970-ci illərdə Hellinger Avropaya qayıtdı, ordendən ayrıldı və evləndi. Anton adını Bertlə dəyişdi — bu, uşaqlıq ləqəbi idi. Psixoterapiyanı öyrənməyə başladı, qrup dinamikası, geştalt terapiyası, transaksional analiz və ailə terapiyası üzrə təlimlər keçdi. Xüsusilə Virciniya Satir və İvan Böszörmenyi-Nad ona güclü təsir göstərdi — hər ikisi XX əsrin ortalarının görkəmli ailə terapevtləri idi. Macar-amerikalı psixiatr Böszörmenyi-Nad “nəsillərarası hesablar” və “kontekstual terapiya” konsepsiyasını işləyib hazırlamışdı; burada nəsildən-nəslə keçən ailə borcları və sadiqliklərin əhəmiyyəti vurğulanırdı. Bu, həqiqətən də ailə terapiyasının mühüm və böyük ölçüdə elmi əsaslara söykənən bir sahəsidir.

1980-ci illərdə Hellinger öz metodunu hazırladı. Almaniyada seminarlar keçirməyə başladı. Metod Familienstellen — “ailə yerləşdirməsi” adını aldı. 1993-cü ildə Gunthard Veberin “Zweierlei Glück” kitabından sonra tez bir zamanda məşhurlaşdı. 1990-cı illərin sonunda Hellinger bütün dünyada təlimlərlə səfər edirdi. 2000-ci illərin əvvəllərində Rusiyada, Braziliyada, Meksikada, Cənubi Afrikada kütləvi tədbirlər keçirilməyə başlandı. Kitabları onlarla dilə tərcümə olundu. O, kult fiquruna çevrildi.

Ailə yerləşdirmələri texniki olaraq nədir?

Hellingerin klassik variantında qrup iştirakçısı mərkəzə çıxır və digər iştirakçılardan onun ailə üzvlərini “təmsil etmələrini” xahiş edir. Yerləşdirici onları məkanda intuisiyaya və ya müştərinin göstərişinə əsasən yerləşdirir. Sonra, iddia olunur ki, “sahə” təmsilçilər vasitəsilə özü “danışmağa” başlayır: onlar duyğular hiss edir, cümlələr deyir, hərəkət edirlər — aktyor kimi rol oynayan şəxslər kimi deyil, guya müştərinin real nəsil sistemindən məlumat ötürən keçiricilər kimi.

Hellinger iddia edirdi: ailələr görünməz “sevgi nizamları” — Ordnungen der Liebe ilə bir-birinə bağlıdır. Bəs bu kövrək çərçivə çatlasa nə olar? Nəsildən kimisə kölgəyə itələyiblərsə? Unudublar. Yasını tutmayıblar. Yerindən məhrum ediblər, yaddaşdan siliblər ya da çox erkən uzaqlaşdırıblar. Hellinger cavabı bilirdi: pozuntu heç yerə yox olmur. Vaxtın içindən keçib növbəti nəsillərə soxulur. Simptomlar. Xəstəliklər. Uğursuzluqlar. Sinə dolusu nəfəs ala bilməmək və xoşbəxt ola bilməmək. Nəsil lənəti? Xeyr, — deyir Hellinger. Sistemin sıradan çıxması. Yerləşdirmənin vəzifəsi bu ölü düyünü açmaqdır. Nizamı bərpa etmək. Kənarlaşdırılmışı tapmaq. Ona baş əymək. Tanımaq. Öz yerinə qaytarmaq. Və o zaman, Hellingerə görə, ailə sirri açılacaq: “sevgi enerjisi” yenidən düzgün axacaq və müştəridə şəfa baş verəcək.

Kağız üzərində bu gözəl səslənir. Hətta təsirli. Əcdadlarımızla bağlı olduğumuz, ailənin unudulmuş faciələrinin həyatımıza təsir etdiyi fikri — bu fikrin bəşər mədəniyyətində dərin kökləri var. Qədim xalqlar bunu bilirdilər. Əcdadları anma mərasimləri demək olar ki, bütün ənənəvi cəmiyyətlərin ayrılmaz hissəsidir.

Lakin ailə yerləşdirmələri ilə bağlı əsas sual “bu gözəl fikirdirmi?” deyil. Əsas sual “bu işləyirmi? Dəlillər varmı?” sualıdır.

Bu sualın cavabı sadə və birmənalıdır.

Ailə yerləşdirmələri. Bütün elmi tibbi ədəbiyyatda cəmi bir randomizə edilmiş nəzarətli tədqiqat var — Heydelberq, 2013-cü il (Weinhold, Hunger və həmkarları): plasebo nəzarəti olmadan, yalnız gözləmə siyahısı ilə müqayisədə və yerləşdirmə təlimi verən institutun iştirakı ilə. Müstəqil təkrarı yoxdur. Metodun hər hansı konkret pozuntu zamanı plasebodan daha yaxşı işlədiyini göstərən bir dənə də plasebo-nəzarətli tədqiqat yoxdur. Sıfır. Bəs niyə minlərlə insan hələ də kor-koranə ona can atır? Alternativ cəbhəyə nəzər salaq — bir neçə diplom işi və kiçik tədqiqat. Görünür, budur sübut işığı? Xeyr. Bu araşdırmaları kim aparır? Metodun tərəfdarları özləri. Harada dərc edirlər? Ailə yerləşdirmələri üzrə ixtisaslaşmış jurnallarda. Qapalı dairə. Və onlardan elmi görkəm maskasını çıxaranda şok edici həqiqət üzə çıxır: bu tədqiqatların metodologiyası əksər hallarda sübuta əsaslanan tibbin əsas meyarlarına görə tənqidə tab gətirmir. İfşa effekti — terminlərin nazik qatı altında tam bir boşluq uçurum kimi açılır.

Alman Sistem Terapiyası və Ailə Terapiyası Cəmiyyəti (DGSF) hələ 2003-cü ildə Hellingerin metodlarından açıq şəkildə məsafə saxladığını bəyan etmişdi. 2004-cü ilin iyulunda isə Sistem Cəmiyyəti (Systemische Gesellschaft) “Potsdam bəyannaməsi”ni qəbul etdi: Hellingerin bir çox müddəası və üsulu sistem terapiyasının əsas prinsipləri ilə bir araya sığmır.

Hellingerin əsas konsepsiyası — guya real ailədən gələn məlumatı nümayəndələr vasitəsilə ötürən “bilən sahə” (wissendes Feld) — nə fizikada, nə biologiyada, nə də psixologiyada təsdiqini tapmır. Zalın ortasında dayanan yad insanların həyatında ilk dəfə gördükləri bir adamın ailəsi haqqında məlumatı necə “qavradığını” izah edən heç bir fiziki mexanizm yoxdur.

Bəs yerləşdirmələrdə əslində nə baş verir? Elmi cavab sadəliyi ilə amansızdır: təlqin, rol oyunu, emosional ekspressiya. İştirakçı mərkəzə çıxır. Bədəni gərgindir, nəbzi sürətlənib. O, artıq hipnoza bənzər vəziyyətə düşüb — vəhy gözləntisinin iflic edən gücü altındadır. Və bu trans halında “nümayəndələri” heç də təsadüfən seçmir. Gizli assosiasiyalar, xarici oxşarlıq. Beyin hiss etdirmədən obrazları oxuyur və proyeksiya edir. Bəs bu tamaşanı kim idarə edir? “Nümayəndələr” işarələr alır. Aparıcıdan gələn gizli, demək olar ki, tutulmaz siqnallar. Müştərinin özündən gələn çətin sezilən jestlər. Və budur, onlar artıq oynayırlar — qızğın, həyəcanlı, emosional rolları son damlasına qədər sıxıb çıxararaq. Bəzən bu ekstaz müştəriyə nəyisə yaşamağa kömək edir — teatrda katarsis və ya art-terapiya kimi. Bəzən isə yox. Burada fövqəltəbii heç nə baş vermir. Heç bir mistik sahə yoxdur. Yerləşdirmələrin təsirinin adi terapevtik plasebodan güclü olduğuna dair bir dənə də sübut yoxdur. İllüziya ifşa olunub.

İndi isə daha narahat edici məsələyə keçək.

2000-ci illərin əvvəllərində Hellinger bir sıra açıq bəyanatlar verdi ki, bunlar hətta öz şagirdlərinin çoxunu da şoka saldı.

Qurbanlar və zorakılar haqqında. Hellinger metodik və amansız şəkildə israr edirdi. Zorlama və ya insest qurbanı zorakıya “baş əyməlidir”. Onu öz nəsil sisteminin bir hissəsi kimi qəbul etməlidir. Bağışlamalıdır. Özünə “bərabər” tanımalıdır. Hellingerə görə, bu cür “qəbuldan” imtina şəfanı ölüməcən bloklayır. Bəs necə? Sənin iradəni tapdalayan və ən dəhşətli kabusunu reallaşdıran adamı necə özünə bərabər tanıyasan? Bu, müasir psixotravmatologiya ədəbiyyatının dediklərinə birbaşa ziddir. Sübuta əsaslanan travma terapiyasında — istər EMDR olsun, istər uzunmüddətli ekspozisiya terapiyası, istərsə də koqnitiv emal terapiyası — dəmir kimi birinci qayda budur: qurbanı zorakını bağışlamağa məcbur etməmək. Bağışlama, əgər ümumiyyətlə gəlirsə, həmişə gec gələn və dərin fərdi bir prosesdir. Onu zorla qəbul etdirmək şəfa deyil. Bu, təkrar viktimləşdirmədir. Artıq açıq olan yaraya bir zərbə də vurmaqdır.

Hitler. 2000-ci illərin ortaları. Hellinger elə sözlər deyir ki, tənqidçilər dərhal onu apologiya adlandırırlar. O, Hitlerə müraciət edən şeir dərc edib. Öz şeirini. Onda akademik dissertasiyalarda qeydə alınmış bir misra var: Hitler “hər hansı bir insandan nə daha yaxşı, nə də daha pis idi”. Yaxşı deyil. Pis deyil. Sadəcə — hamı kimi. Sonrası daha da betər. Hellinger “Hitleri qəbul etmək” zərurətindən danışır. Mühakimə etmək yox. Lənətləmək yox. Qəbul etmək. Alman “nəsil sistemi”nin bir hissəsi kimi. Və dərhal elə bir müqayisə gəlir ki, qan donur: necə ki, qurban təcavüzkarı qəbul etməlidir. Bir cümlə. Bir obraz. Və bütöv bir sual uçurumu. Bu sözlərin arxasında nə dayanır — barışıq fəlsəfəsi, yoxsa şərin bəraəti? Qəbul etməklə bağışlama arasındakı sərhəd haradadır? Və bu xətti çəkmək hüququnu kim verir?

Homoseksuallıq haqqında. Bir sıra ictimai çıxışlarında Hellinger iddia edirdi ki, homoseksuallıq “sistem pozuntusu”dur və adətən insanın ailədə unudulmuş ölmüş bir qohumunun yerini tutması ilə bağlıdır. Müasir elmi psixiatriya homoseksuallığı pozuntu kimi deyil, normanın bir variantı kimi təsnif edir (diaqnoz hələ 1973-cü ildə DSM-dən, 1990-cı ildə isə XBT-10-dan çıxarılıb). Homoseksuallığın yerləşdirmə ilə “sağaldığı” təsəvvürü konversiya terapiyasının bir növüdür ki, əksər inkişaf etmiş ölkələrdə zərərli psevdotibb kimi qadağan olunur və ya pislənir.

İnsest haqqında. Bir sıra əsərlərində Hellinger iddia edirdi ki, insest bəzən ailədə “sistem funksiyası” yerinə yetirir — məsələn, “nizamı” qorumağa xidmət edir və ya çatışmayan kişinin “kompensasiyası”dır. Bu, yumşaq desək, şübhəli bir şərhdir. Sərt desək — uşaqlara qarşı cinsi zorakılığı sistemin “zərurəti” ilə potensial olaraq bəraətləndirən təhlükəli bir fikirdir.

Qadınlar haqqında. Hellinger sistematik olaraq iddia edirdi ki, “düzgün” qurulmuş ailədə qadın kişini izləyir; onun yeri kişidən “aşağı”dır; bu “nizamın” pozulması ailə bədbəxtliyinə gətirib çıxarır. Bu — psixoterapiya deyil, patriarxal ideologiyadır.

Açıq demək lazımdır: ailə yerləşdirmələrini tətbiq edənlərin hamısı bu baxışları bölüşmür. Çoxları, xüsusən Rusiyada və Qərbdə, metodun daha yumşaq və dəyişdirilmiş versiyaları ilə işləyir. Çoxları Hellingerin açıq-aşkar mizogin və ya homofob ifadələrini təkrarlamır. Çoxları deyir: “Biz texnikadan istifadə edirik, ideologiyadan yox”.

Amma burada mühüm bir sual ortaya çıxır. Əgər texnika müəllifin ideologiyasından ayrıla bilirsə, onda mahiyyət etibarilə onun içində texniki nüvə nə qalır? Fiqurların məkanda düzülməsi və onların “cavablarının” oxunması? Lakin bu üsul klassik ailə psixoterapiyasında (Virciniya Satir, Minuçinin struktur ailə terapiyası) mistik üstqurum olmadan istifadə olunur. Bu sübuta əsaslanan metodlar “bilən sahə”yə və ya “sevgi nizamları”na inam tələb etmir. Onlar tanınmış psixoloji mexanizmlər vasitəsilə işləyir: vizuallaşdırma, rol oyunu, kommunikativ təlim, sistemli yenidən düşünmə.

Hellingerin tələbələri “texnikanı” onun “ideologiyası” olmadan qoruduqlarını deyəndə, əslində metodun mistik əsasını saxlayır, ictimaiyyətcə qəbuledilməz ifadələrini isə atırlar. Lakin məhz bu mistik özək yerləşdirmələri yalançı elmə çevirir. Onu çıxardıqda isə sadəcə rol oyunu qalır ki, bunu da həftə sonu üçün 45 min rubla satmağa ehtiyac yoxdur.

Müasir elmi ədəbiyyatda ailə yerləşdirmə metodunun peşəkarlar tərəfindən qiymətləndirilməsi bir neçə əsas tezislə xülasələnir.

Birincisi: Metod psixoterapiyanın əsas meyarlarına uyğun gəlmir: strukturlaşdırılmış diaqnostika prosesi yoxdur, dəqiq müqavilə, superviziya, məxfilik standartları (yerləşdirmələr ictimai şəkildə, qrupda, yad insanlar qarşısında həyata keçirilir), effektiv olmadıqda alternativ üsullar, məlumatlı razılıq mexanizmi mövcud deyil.

İkincisi: Metod ağır psixi pozuntusu olan şəxslər üçün təhlükəlidir. Şizofreniya, bipolyar pozuntu, ağır depressiya və posttravmatik stress pozuntusu olan iştirakçılar heç bir psixiatrik dəstək olmadan güclü emosional stimulyasiya alırlar. Yerləşdirmələrdən sonra kəskin dekompensasiya halları, o cümlədən psixotik epizodlar və nadir hallarda intihar cəhdləri qeydə alınıb.

Üçüncüsü: Metod psixoterapiyanın əsas etik kodeksini pozur. Yerləşdirici kvaziterapevt maskası taxır, həqiqi psixoterapevt ixtisası olmadan. Nə edir? Müştərinin ən gizli ailə sirlərini üzə çıxarır. Və kimin qarşısında? Qrupdakı yad insanların. Yad gözlər çılpaq yaralara baxır. Amma bununla da bitmir. O, hökm çıxarır. Birbaşa tapşırıqlar verir: “Anana baş əy!”, “Atanı bağışla!”, “Əvvəlki yoldaşından vaz keç!” Bu sərt hökmlər nəyə əsaslanır? Yalnız subyektiv “sahə görməsinə”. Bu üsulların heç biri sübuta əsaslanan psixoterapiya çərçivəsində işləmək şansına malik deyil.

Dördüncüsü: Metodun kommersiya uğuru qazanmasının səbəbi məhz işləməməsidir. Paradoks? Xeyr, soyuq bazar məntiqi. Təsəvvür edin: yerləşdirmə problemi bir dəfəyə həll etsəydi, müştəri həmişəlik gedərdi. Gizlinə çəkilib yox olardı. Amma həll etmir və müştəri geri qayıdır. Yenidən və yenidən. Niyə? “Görünür, nəslimiz üzərində daha çox işləmək lazımdır” — deyir daxili səs. “Görünür, unudulmuş əcdadlar var”. “Görünür, digər nümayəndələrlə yerləşdirmə aparmaq lazımdır”. Hər ifadə — yeni qarmaq. Hər şübhə — yeni dövr. İştirak yerləşdiricidən çoxillik asılılığa çevrilir. Asılılıq isə onun sabit və tükənməz gəlir mənbəyinə çevrilir.

Və nəhayət, ən ağrılı olanı — psixiatrik xəstələr üçün nəticələri.

Onlar qəbuluma dəfələrlə gəlirlər. İllərlə yerləşdirmələrə getmiş insanlar. Otuz beş yaşlı qadın. Bipolyar pozuntunun ilk əlamətləri. O, üç il ardıcıl təlimlərə qatılıb. Üç il onun “nəsli üzərində işləyiblər”. Üç il ona deyiblər: “Əcdadlarını qəbul etməlisən. Ananı bağışlamaq lazımdır. Sistemdə öz yerini tutmalısan”. Bəs əgər simptomlar qanın çağırışı deyilsə? Maniyaya keçmə riski olan dövri hipomaniyalar. Depressiv epizodlar. Yuxu pozuntuları. Bütün bunlar amansızlıqla “nəsil mesajları” kimi şərh edilib. Üç il ərzində onun həqiqi xəstəliyi mistika pərdəsinə bürünüb. Nəhayət psixiatrik kabinetin astanasını keçəndə artıq tam inkişaf etmiş manik epizod idi. Tənqidi idrakın olmaması. İş üçün real risk. Ailəsi üçün real təhdid. O, həyatında ilk dəfə diaqnoz eşitdi.

Onun 35 yaşı var. Üç il əvvəl ona litium və ya başqa normotimik təyin etmək, vəziyyətini sabitləşdirib normal həyat sürməsini və işləməsini təmin etmək olardı. Əvəzində bütün bu müddət ona “nəsil proqramları”ndan danışıblar. O, mənim kabinetimdən resept və həyatının üç ilinin oğurlandığı hissi ilə çıxdı.

Bert Hellinger 2019-cu ildə, 93 yaşında vəfat edib. Onun kommersiya imperiyası fəaliyyətini davam etdirir. Metodu satılmaqdadır — xüsusilə də rusdilli məkanda; burada psixoloji xidmətlərin zəif tənzimlənməsi bu bazarı xüsusilə gəlirli edir.

Hər dəfə “Hellinger üzrə ailə yerləşdirmələri — bir həftə sonunda nəsil proqramınızı dəyişdirin!” kimi təlim reklamını gördükdə həmin xəstə xatırıma düşür. Onun itirilmiş üç ili. Hələ mənə çatmayan digər xəstələr. Və heç vaxt çatmayacaq olanlar...

Bu fəsli heç bir konkret yerləşdiricini təhqir etmək üçün yazmıram. Onların əksəriyyəti — öz işinə səmimi inanan, bahalı təlimlər keçmiş və özlərini köməkçi mütəxəssis hesab edən insanlardır. Bu fəsli xəstələr və onların ailələri üçün yazıram. Psixoloji problemləri, narahatlığı, depressiyası və ya ailə çətinlikləri olub “hara müraciət etməli?” sualı qarşısında qalanlar üçün.

Əgər bu sətirləri oxuyursunuzsa — dayanın. Yerləşdiriciyə getməyin. Bu tələdir. Klinik psixoloqa gedin. Hazırlığı sənədlərlə təsdiqlənən mütəxəssisə. Koqnitiv-davranış, sistem-ailə, psixodinamik və ya digər elmi əsaslı üsullarla işləyən psixoterapevta müraciət edin. Daxil olacağınız kabinetin sahibinə etibarınız yoxdur? Yoxlayın. Dövlət nümunəli diplomunu, peşə assosiasiyasında üzvlüyünü, nəşrlərinin siyahısını tələb edin. Həqiqi mütəxəssis sakitcə sənədləri uzadacaq. Etirazsız. Hiyləsiz. Saxta mütəxəssis isə inciyəcək. Üzü səyriyəcək. Və dərhal söhbəti yönləndirmə yolunu tapacaq. Əsas mövzudan uzaqlaşdıracaq. Bu kölgədən uzaq durun.

Yerləşdirmələr nəsil proqramınızı sağaltmayacaq. Belə proqramlar mövcud deyil. Sizin psixikanız, bədəniniz, ailəniz, bu günkü ətrafınız var. Onlarla — real işləmək olar. “Nəsil proqramı”yla — olmaz. Çünki “nəsil proqramı” mövcud deyil.

QIRMIZI BAYRAQ. Əgər mütəxəssis bu günkü simptomlarınızı əcdadlarınızın həyatındakı hadisələr — “nəsil travması”, “sistemik dolaşıqlıqlar”, “nəsildə bağışlanmayan” ilə izah edirsə — qarşınızda terapiya deyil. Vəziyyətinizin səbəbləri ölmüş insanların tərcümeyi-halında yoxdur. Çıxın oradan.