Ədəbiyyat və mənbələr

Bu siyahıda kitabda istinad edilən əsas mənbələr və müəllifin mətn hazırlanmasında istifadə etdiyi ədəbiyyat göstərilir. Siyahı mövzular üzrə bölmələrə ayrılmış, hər bölmədə isə, bir qayda olaraq, tarixi əsərlər xronoloji, müasir materiallar isə əlifba sırası ilə düzülmüşdür. Açıq mənbələrdə əlçatan olan sənədlər üçün əlyazma hazırlanan zaman etibarlı olan birbaşa keçidlər verilmişdir.

Əsas sitatlar beynəlxalq resenziyalı elmi ədəbiyyatdan, peşəkar assosiasiyaların (WPA, APA, NICE, ÜST) sənədlərindən, məhkəmə qərarlarından və açıq arxiv materiallarından götürülmüşdür. Tarixi məqamlar üçün isə alman, fransız və ingilis dillərindəki orijinal ilkin nəşrlərdən istifadə edilmişdir.

Beynəlxalq etik və hüquqi sənədlər

Гиппократов корпус. Клятва // Гиппократ. Избранные книги / пер. с греч. В. И. Руднева. — М.: Сварог, 1994. — С. 87–88.

Percival T. Medical Ethics, or a Code of Institutes and Precepts Adapted to the Professional Conduct of Physicians and Surgeons. — Manchester: S. Russell, 1803.

American Medical Association. Code of Medical Ethics. — Philadelphia, 1847.

Nürnberq Kodeksi (1947) // Trials of War Criminals before the Nuremberg Military Tribunals under Control Council Law No. 10, Vol. 2. — Washington D.C.: U.S. Government Printing Office, 1949. — P. 181–182.

World Medical Association. Declaration of Geneva. — 1948 (2017-ci ilə qədər düzəlişlərlə).

World Medical Association. Declaration of Helsinki: Ethical Principles for Medical Research Involving Human Participants. — 1964 (2024-cü ilə qədər düzəlişlərlə; son redaksiya — Helsinki, oktyabr 2024).

World Psychiatric Association. Declaration of Hawaii. — 1977.

United Nations. Resolution 46/119: Principles for the Protection of Persons with Mental Illness and the Improvement of Mental Health Care. — 1991.

World Psychiatric Association. Madrid Declaration on Ethical Standards for Psychiatric Practice. — 1996 (1999, 2002, 2005 və 2011-ci illərdəki düzəlişlərlə).

United Nations. Convention on the Rights of Persons with Disabilities (CRPD). — 2006.

Appelbaum P. S., Tyano S. The WPA Code of Ethics for Psychiatry. World Psychiatry, 2021, Vol. 20, No. 2. — P. 308–309.

World Psychiatric Association. Code of Ethics for Psychiatry. — 2020. URL: https://www.wpanet.org/policies.

Okasha A. The Declaration of Madrid and its implementation. An update. World Psychiatry, 2003, Vol. 2, No. 2. — P. 65–67.

Kingdon D., Jones R., Lönnqvist J. Protecting the human rights of people with mental disorder: new recommendations emerging from the Council of Europe. British Journal of Psychiatry, 2004, Vol. 185, No. 4. — P. 277–279.

Psixiatriyanın klassikləri: ilkin nəşrlər

Emil Kraepelin və nozologiyanın doğuşu

Kraepelin E. Psychiatrie. Ein Lehrbuch für Studirende und Ärzte. — 6. Auflage. — Leipzig: Johann Ambrosius Barth, 1899.

Hecker E. Die Hebephrenie. Ein Beitrag zur klinischen Psychiatrie. Archiv für pathologische Anatomie und Physiologie und für klinische Medizin, 1871, Bd. 52. — S. 394–429.

Kahlbaum K. L. Die Katatonie oder das Spannungsirresein. — Berlin: Verlag August Hirschwald, 1874.

Oyqen Bleyler və şizofreniya anlayışı

Bleuler E. Dementia praecox oder Gruppe der Schizophrenien. — Leipzig und Wien: Franz Deuticke, 1911.

Bleuler E. Die Prognose der Dementia praecox (Schizophreniegruppe). Allgemeine Zeitschrift für Psychiatrie, 1908, Bd. 65. — S. 436–464.

Ziqmund Freyd və Şreber halı

Schreber D. P. Denkwürdigkeiten eines Nervenkranken. — Leipzig: Oswald Mutze, 1903.

Freud S. Psychoanalytische Bemerkungen über einen autobiographisch beschriebenen Fall von Paranoia (Dementia paranoides) [Der Fall Schreber]. Jahrbuch für psychoanalytische und psychopathologische Forschungen, 1911, Bd. 3. — S. 9–68.

Freud S. Die Traumdeutung. — Leipzig und Wien: Franz Deuticke, 1900.

Karl Gustav Yunq

Jung C. G. Über die Psychologie der Dementia praecox: ein Versuch. — Halle a.S.: Carl Marhold, 1907.

Jung C. G. Das Rote Buch — Liber Novus. — Düsseldorf: Patmos Verlag, 2009. [Yunqun Qırmızı Kitabı: 1913–1930-cu illərin qeydlərinin ölümündən sonra nəşri]

Jung C. G. Symbole der Wandlung. Analyse des Vorspiels zu einer Schizophrenie. — Zürich: Rascher, 1952.

Fenomenoloji məktəb

Jaspers K. Die phänomenologische Forschungsrichtung in der Psychopathologie. Zeitschrift für die gesamte Neurologie und Psychiatrie, 1912, Bd. 9. — S. 391–408.

Jaspers K. Allgemeine Psychopathologie: Ein Leitfaden für Studierende, Ärzte und Psychologen. — Berlin: Julius Springer, 1913.

Minkowski E. La Schizophrénie. Psychopathologie des schizoïdes et des schizophrènes. — Paris: Payot, 1927.

Minkowski E. Le Temps vécu. Études phénoménologiques et psychopathologiques. — Paris: Collection de l’Évolution psychiatrique, 1933.

Binswanger L. Drei Formen missglückten Daseins: Verstiegenheit, Verschrobenheit, Manieriertheit. — Tübingen: Max Niemeyer, 1956.

Husserl E. Logische Untersuchungen. — Halle: Niemeyer, 1900–1901.

Tarixi müalicə üsulları: ilkin mənbələr və tənqidi əsərlər

Trepanasiya

Broca P. Sur la trépanation du crâne et les amulettes crâniennes à l’époque néolithique. Congrès international d’anthropologie et d’archéologie préhistoriques. Compte rendu de la 8e session, Budapest, 1876. — Budapest, 1877, T. 1. — P. 101–192.

Prioreschi P. Possible reasons for neolithic skull trephining. Perspectives in Biology and Medicine, 1991, Vol. 34, No. 2. — P. 296–303.

Alt K. W., Jeunesse C., Buitrago-Téllez C. H. et al. Evidence for Stone Age cranial surgery. Nature, 1997, Vol. 387. — P. 360.

Ekzorsizm, Bedlam, dini psixiatriya

Goodman F. D. The Exorcism of Anneliese Michel. — Garden City, N.Y.: Doubleday, 1981. (1976-cı ilin məşhur hadisəsinin klinik təhlili.)

Andrews J., Briggs A., Porter R. et al. The History of Bethlem. — London: Routledge, 1997.

Rituale Romanum: De Exorcismis et Supplicationibus Quibusdam. — Editio typica. — Città del Vaticano: Libreria Editrice Vaticana, 1999.

Associazione Internazionale degli Esorcisti — 2014-cü ildə Müqəddəs Taxt-tac tərəfindən rəsmi tanınması barədə sayt materialları.

Betti əməliyyatı və “isteriya”

Battey R. Normal ovariotomy — case. Atlanta Medical and Surgical Journal, 1872, Vol. 10. — P. 321–339.

Longo L. D. The rise and fall of Battey’s operation: a fashion in surgery. Bulletin of the History of Medicine, 1979, Vol. 53, No. 2. — P. 244–267.

Scull A. Hysteria: The Biography. — Oxford: Oxford University Press, 2009.

Charcot J.-M. Leçons sur les maladies du système nerveux faites à la Salpêtrière. — Paris: Adrien Delahaye, 1872–1887.

Piroterapiya və sulfozin

Wagner-Jauregg J. Über die Einwirkung fieberhafter Erkrankungen auf Psychosen. — Jahrbücher für Psychiatrie und Neurologie, 1887, Bd. 7. — S. 94–131.

Wagner-Jauregg J. The treatment of general paresis by inoculation of malaria. Journal of Nervous and Mental Disease, 1922, Vol. 55. — P. 369–375.

Wagner-Jauregg J. The Treatment of Dementia Paralytica by Malaria Inoculation. [Nobel mühazirəsi.] — Stockholm, 1927.

Беккер Р. А., Быков Ю. В. Сульфозин — продукт психиатрической школы СССР: терапевтический агент или средство карательной психиатрии? В мире научных открытий, 2017, Т. 9, № 2. — С. 214–242. [Metodun müasir tənqidi icmalı.]

İnsulin koması

Sakel M. Schizophreniebehandlung mittels Insulin-Hypoglykämie sowie hypoglykämischer Schocks. Wiener Medizinische Wochenschrift, 1934, Bd. 84. — S. 1211–1215.

Sakel M. The Pharmacological Shock Treatment of Schizophrenia. — New York: Nervous and Mental Disease Publishing, 1938.

Bourne H. The insulin myth. The Lancet, 1953, Vol. 262, No. 6793. — P. 964–968.

Ackner B., Harris A., Oldham A. J. Insulin treatment of schizophrenia: a controlled study. The Lancet, 1957, Vol. 269, No. 6969. — P. 607–611.

Lobotomiya

Moniz E. Tentatives opératoires dans le traitement de certaines psychoses. — Paris: Masson, 1936.

Freeman W., Watts J. W. Psychosurgery: Intelligence, Emotion and Social Behavior Following Prefrontal Lobotomy for Mental Disorders. — Springfield, Ill.: Charles C. Thomas, 1942.

El-Hai J. The Lobotomist: A Maverick Medical Genius and His Tragic Quest to Rid the World of Mental Illness. — Hoboken, N.J.: Wiley, 2005.

Pressman J. D. Last Resort: Psychosurgery and the Limits of Medicine. — Cambridge: Cambridge University Press, 1998.

Shorter E., Healy D. Shock Therapy: A History of Electroconvulsive Treatment in Mental Illness. — New Brunswick, N.J.: Rutgers University Press, 2007.

Sovet cəza psixiatriyası

Bloch S., Reddaway P. Psychiatric Terror: How Soviet Psychiatry Is Used to Suppress Dissent. — New York: Basic Books, 1977.

Van Voren R. On Dissidents and Madness: From the Soviet Union of Leonid Brezhnev to the “Soviet Union” of Vladimir Putin. — Amsterdam: Rodopi, 2009.

Plyushch L. History’s Carnival: A Dissident’s Autobiography. — New York: Harcourt Brace Jovanovich, 1979.

Глузман С. Ф. Заочная судебно-психиатрическая экспертиза по делу Григоренко (samizdat, 1971). См. также: Буковский В., Глузман С. Пособие по психиатрии для инакомыслящих. Хроника защиты прав в СССР, 1975, № 13.

Snezhnevsky A. V., Vartanyan M. E. The forms of schizophrenia and their biological correlates. In: Himwich H. E. (ed.) Biochemistry, Schizophrenias and Affective Illnesses. — Baltimore: Williams & Wilkins, 1970. — P. 1–28.

Elektrokonvulsiv terapiya

Cerletti U., Bini L. Un nuovo metodo di shockterapia: “l’elettro-shock”. Bollettino e Atti della Reale Accademia Medica di Roma, 1938, Vol. 64. — P. 136–138.

Kesey K. One Flew Over the Cuckoo’s Nest. — New York: Viking Press, 1962.

UK ECT Review Group. Efficacy and safety of electroconvulsive therapy in depressive disorders: a systematic review and meta-analysis. The Lancet, 2003, Vol. 361, No. 9360. — P. 799–808.

Bioloji nəzəriyyələr və farmakologiya

Delay J., Deniker P., Harl J.-M. Utilisation en thérapeutique psychiatrique d’une phénothiazine d’action centrale élective (4560 RP). Annales Médico-Psychologiques, 1952, T. 110. — P. 112–117.

Laborit H., Huguenard P., Alluaume R. Un nouveau stabilisateur végétatif (le 4560 RP). La Presse médicale, 1952, T. 60. — P. 206–208.

Carlsson A., Lindqvist M. Effect of chlorpromazine or haloperidol on formation of 3-methoxytyramine and normetanephrine in mouse brain. Acta Pharmacologica et Toxicologica, 1963, Vol. 20. — P. 140–144.

Seeman P., Lee T. Antipsychotic drugs: direct correlation between clinical potency and presynaptic action on dopamine neurons. Science, 1975, Vol. 188, No. 4194. — P. 1217–1219.

Owen M. J., Sawa A., Mortensen P. B. Schizophrenia. The Lancet, 2016, Vol. 388, No. 10039. — P. 86–97.

Kahn R. S., Sommer I. E., Murray R. M. et al. Schizophrenia. Nature Reviews Disease Primers, 2015, Vol. 1. — Article 15067.

Ripke S., Neale B. M., Corvin A. et al. (Schizophrenia Working Group of the Psychiatric Genomics Consortium). Biological insights from 108 schizophrenia-associated genetic loci. Nature, 2014, Vol. 511. — P. 421–427.

Sistemli yanaşmalar və antipsixiatriya

Bateson G., Jackson D. D., Haley J., Weakland J. Toward a theory of schizophrenia. Behavioral Science, 1956, Vol. 1, No. 4. — P. 251–264.

Bateson G. Steps to an Ecology of Mind. — New York: Ballantine Books, 1972.

Laing R. D. The Divided Self: An Existential Study in Sanity and Madness. — London: Tavistock Publications, 1960.

Laing R. D., Esterson A. Sanity, Madness and the Family: Families of Schizophrenics. — London: Tavistock, 1964.

Cooper D. Psychiatry and Anti-Psychiatry. — London: Tavistock, 1967.

Basaglia F. L’istituzione negata: rapporto da un ospedale psichiatrico. — Torino: Einaudi, 1968.

Legge 13 maggio 1978, n. 180 — “Accertamenti e trattamenti sanitari volontari e obbligatori” (Bazalya qanunu). İtaliya Respublikası.

Foot J. The Man Who Closed the Asylums: Franco Basaglia and the Revolution in Mental Health Care. — London: Verso, 2015.

Barbui C., Papola D., Saraceno B. Forty years without mental hospitals in Italy. International Journal of Mental Health Systems, 2018, Vol. 12. — Article 43.

Ronchetti C., Toffolutti V., McKee M., Stuckler D. The quantification of the psychiatric revolution: a quasi-natural experiment of the suicide impact of the Basaglia Law. European Journal of Public Health, 2020, Vol. 30, No. 3. — P. 492–496.

Biopsixososial model və tənqidi

Engel G. L. The need for a new medical model: a challenge for biomedicine. Science, 1977, Vol. 196, No. 4286. — P. 129–136.

Engel G. L. The clinical application of the biopsychosocial model. American Journal of Psychiatry, 1980, Vol. 137, No. 5. — P. 535–544.

Ghaemi S. N. The Rise and Fall of the Biopsychosocial Model: Reconciling Art and Science in Psychiatry. — Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2010.

Lugg W. The biopsychosocial model — history, controversy and Engel. Australasian Psychiatry, 2022, Vol. 30, No. 1. — P. 55–59.

Kendler K. S. The dappled nature of causes of psychiatric illness: replacing the organic–functional/hardware–software dichotomy with empirically based pluralism. Molecular Psychiatry, 2012, Vol. 17. — P. 377–388.

Müasir psevdoelm: ailə yerləşdirmələri, ThetaHealing, reqressologiya, dianetika

Hellinger və ailə yerləşdirmələri

Hellinger B. Ordnungen der Liebe. Ein Kurs-Buch. — Heidelberg: Carl-Auer-Systeme Verlag, 1994.

Hellinger B., Weber G., Beaumont H. Love’s Hidden Symmetry: What Makes Love Work in Relationships. — Phoenix, Ariz.: Zeig, Tucker & Theisen, 1998.

Systemische Gesellschaft. Potsdamer Erklärung der Systemischen Gesellschaft zur systemischen Aufstellungsarbeit. — 2004. [Peşə assosiasiyasının özünü məsafələndirmə bəyannaməsi.]

Jelinek L. Bert Hellinger and his Familienstellen: A critical study. [Dissertasiya.]

Nelles W. Das Hellinger-Prinzip: Informationen und Klärungen. — Freiburg im Breisgau: Herder, 2003.

Cohen D. B. Family Constellations: An Innovative Systemic Phenomenological Group Process from Germany. // The Family Journal, 2006, Vol. 14, No. 3. — P. 226–233.

ThetaHealing: məhkəmə və elmi qiymətləndirmələr

Alexander v. Stibal, 161 Idaho 253, 385 P.3d 431 (Idaho 2016), Docket No. 41604, 26.02.2016. [Aydaho ştatı Ali Məhkəməsinin mülki iş üzrə qərarı: V. Stibalın xərçəngdən sağalma iddiası ilə bağlı münsiflərin fırıldaqçılıq (civil fraud) hökmü qüvvədə saxlanılıb; münsiflər 500 000 dollar cərimə xarakterli təzminat təyin etmiş, birinci instansiya məhkəməsi onu 384 000 dollara endirmişdi.]

Stibal V. ThetaHealing: Introducing an Extraordinary Energy Healing Modality. — Carlsbad, Calif.: Hay House, 2010.

Jarry J. ThetaHealing®: The Money You’ll Spend Never Existed. McGill Office for Science and Society, August 2019. URL: https://www.mcgill.ca/oss/article/pseudoscience/thetahealingr-money-youll-spend-never-existed.

Ernst E. Alternative Medicine: A Critical Assessment of 150 Modalities. — Cham: Copernicus Books / Springer, 2019.

Reqressiv terapiya və saxta xatirələr

Newton M. Journey of Souls: Case Studies of Life Between Lives. — St. Paul, Minn.: Llewellyn Publications, 1994.

Cannon D. The Convoluted Universe. — Huntsville, Ark.: Ozark Mountain Publishing, 2001.

Loftus E. F. The reality of repressed memories. American Psychologist, 1993, Vol. 48, No. 5. — P. 518–537.

Loftus E. F., Ketcham K. The Myth of Repressed Memory: False Memories and Allegations of Sexual Abuse. — New York: St. Martin’s Press, 1994.

Spanos N. P. Multiple Identities and False Memories: A Sociocognitive Perspective. — Washington D.C.: American Psychological Association, 1996.

American Psychological Association Working Group on Investigation of Memories of Childhood Abuse. Final Report. — Washington D.C.: APA, 1996.

Hubbard və dianetika

Hubbard L. R. Dianetics: The Modern Science of Mental Health. — New York: Hermitage House, 1950.

Fromm E. “Dianetics” — For Seekers of Prefabricated Happiness. New York Herald Tribune Book Review, September 3, 1950. — P. 7.

Fromm E. On Being Human / ed. R. Funk. — New York: Continuum, 1994. [Frommun Dianetikaya rəyinin yenidən nəşri.]

Wright L. Going Clear: Scientology, Hollywood, and the Prison of Belief. — New York: Alfred A. Knopf, 2013.

Atack J. A Piece of Blue Sky: Scientology, Dianetics and L. Ron Hubbard Exposed. — New York: Carol Publishing, 1990.

Sosial şəbəkələr və tibbi dezinformasiya

Grimes D. R., Greenhalgh T. Vaccine disinformation from medical professionals: a case for action from regulatory bodies? Journal of Evaluation in Clinical Practice, 2024, Vol. 30, No. 4. — P. 632–637.

Sule S., DaCosta M. C., DeCou E. et al. Communication of COVID-19 misinformation on social media by physicians in the US. JAMA Network Open, 2023, Vol. 6, No. 8. — e2328928.

Lorenzo-Luaces L., Dierckman C., Starvaggi I. Mental health misinformation on social media: review and future directions. Current Opinion in Psychology, 2024, Vol. 56. — 101738.

Motta M., Liu Y., Yarnell A. “Influencing the influencers”: a field experimental approach to promoting effective mental health communication on TikTok. Scientific Reports, 2024, Vol. 14. — 5864.

Hudon A., Perry K., Plate A.-S. et al. Navigating the Maze of Social Media Disinformation on Psychiatric Illness and Charting Paths to Reliable Information for Mental Health Professionals: Observational Study of TikTok Videos. Journal of Medical Internet Research, 2025, Vol. 27. — e64225.

Abrams Z. Addressing misinformation about mental health with patients. American Psychological Association News, November 6, 2024.

European Union. Digital Services Act (Regulation (EU) 2022/2065). — Official Journal of the European Union, 2022.

“Mənəvi” xidmətlərin tənzimlənməsinə dair hüquqi mənbələr

12 iyun 2001-ci il tarixli 2001-504 nömrəli Qanun (About-Picard Qanunu) — insan hüquqları və əsas azadlıqlara zərər vuran sektant hərəkatlara qarşı qarşıdurmanın gücləndirilməsi və profilaktikasına həsr olunmuşdur. — Fransa Respublikasının Rəsmi Qəzeti. Bu qanun “zəiflikdən sui-istifadə” hallarına nəzarət etmək məqsədi daşıyır.

Qanun № 2024-420, 10 may 2024-cü il tarixli — sektantlıq sui-istifadələri ilə mübarizəni gücləndirmək və zərərçəkmişlərə dəstəyin yaxşılaşdırılması haqqında (Fransada psixoloji tabeçilik barədə qanun). — Fransa Respublikasının Rəsmi Qəzeti.

Palmer S. J. The New Heretics of France: Minority Religions, la République, and the Government-Sponsored “War on Sects”. — New York: Oxford University Press, 2011.

MIVILUDES (Mission interministérielle de vigilance et de lutte contre les dérives sectaires). Rapports annuels. — République Française, 2002–2024.

Müalicə standartları və klinik tövsiyələr

American Psychiatric Association. Practice Guideline for the Treatment of Patients with Obsessive-Compulsive Disorder. — 2nd ed. — Arlington, Va.: APA Publishing, 2007.

National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Obsessive-compulsive disorder and body dysmorphic disorder: treatment. Clinical guideline [CG31]. — United Kingdom: NICE, 2005 (last reviewed 2024).

World Health Organization. mhGAP Intervention Guide for mental, neurological and substance use disorders in non-specialized health settings. — Version 2.0. — Geneva: WHO, 2016.

Hezel D. M., Simpson H. B. Exposure and response prevention for obsessive-compulsive disorder: A review and new directions. Indian Journal of Psychiatry, 2019, Vol. 61, Suppl. 1. — S85–S92.

Gartrell N., Herman J., Olarte S. et al. Psychiatrist-patient sexual contact: results of a national survey, I: Prevalence. American Journal of Psychiatry, 1986, Vol. 143, No. 9. — P. 1126–1131.

World Health Organization. World mental health report: Transforming mental health for all. — Geneva: WHO, 2022.

18 və 24-cü fəsillər üçün: “möcüzə”nin mexanizmləri və psixiatriyadan kənar pandemiya

Forer, B. R. (1949). The fallacy of personal validation: A classroom demonstration of gullibility. Journal of Abnormal and Social Psychology, 44(1), 118–123.

Kruger, J., & Dunning, D. (1999). Unskilled and unaware of it: How difficulties in recognizing one’s own incompetence lead to inflated self-assessments. Journal of Personality and Social Psychology, 77(6), 1121–1134.

Benedetti, F. (2008). Placebo Effects: Understanding the Mechanisms in Health and Disease. Oxford University Press.

Marshall, B. J., & Warren, J. R. (1984). Unidentified curved bacilli in the stomach of patients with gastritis and peptic ulceration. The Lancet, 323(8390), 1311–1315.

Alexander, F. (1950). Psychosomatic Medicine: Its Principles and Applications. W. W. Norton.

Lane, I. W., & Comac, L. (1992). Sharks Don’t Get Cancer. Avery Publishing. (Mifin ilk mənbəyi; tənqidi təhlili — aşağıda.)

Loprinzi, C. L., et al. (2005). Evaluation of shark cartilage in patients with advanced cancer. Cancer, 104(1), 176–182.

Ostrander, G. K., et al. (2004). Shark cartilage, cancer and the growing threat of pseudoscience. Cancer Research, 64(23), 8485–8491.

Gershon, M. D. (1998). The Second Brain. HarperCollins. (Bağırsaq serotonin sistemi.)

Ruh sağlamlığının statistikası

GBD 2019 Mental Disorders Collaborators. Global, regional, and national burden of 12 mental disorders in 204 countries and territories, 1990–2019. The Lancet Psychiatry, 2022, Vol. 9, No. 2. — P. 137–150.

World Health Organization. Mental health atlas 2020. — Geneva: WHO, 2021.

Patel V., Saxena S., Lund C. et al. The Lancet Commission on global mental health and sustainable development. The Lancet, 2018, Vol. 392, No. 10157. — P. 1553–1598.

Psixiatriya tarixinə dair ümumi əsərlər

Shorter E. A History of Psychiatry: From the Era of the Asylum to the Age of Prozac. — New York: John Wiley & Sons, 1997.

Porter R. Madness: A Brief History. — Oxford: Oxford University Press, 2002.

Whitaker R. Anatomy of an Epidemic: Magic Bullets, Psychiatric Drugs, and the Astonishing Rise of Mental Illness in America. — New York: Crown, 2010.

Каннабих Ю. В. История психиатрии. — М.: Государственное медицинское издательство, 1929. (Репринтные переиздания: М.: ЦТР МГП ВОС, 1994; Минск: Харвест, 2002.)

Юдин Т. И. Очерки истории отечественной психиатрии. — М.: Медгиз, 1951.

Морозов Г. В. (ред.) Судебная психиатрия: Руководство для врачей. 2-е изд. — М.: Медицина, 1988. — 400 с.

Вид В. Д. Психотерапия шизофрении. — СПб.: Питер, 2001. (Müəllifin V. M. Bexterev adına Elmi-Tədqiqat Psixonevroloji İnstitutunda klinik ordinatura keçdiyi dövrdə bilavasitə müəlliminin əsəri.)

Тиганов А. С. (ред.) Руководство по психиатрии. В 2 т. — М.: Медицина, 1999.

Elmi skeptisizmin açıq mənbələri

Ernst E. Edzard Ernst: A Leading Expert on Complementary Medicine. — URL: https://edzardernst.com. (Alternativ metodların tənqidi təhlilinə həsr olunmuş müntəzəm bloq.)

McGill Office for Science and Society. — URL: https://www.mcgill.ca/oss.

RationalWiki. Theta healing. — URL: https://rationalwiki.org/wiki/Theta_healing.

The Skeptic’s Dictionary (ed. R. T. Carroll). — URL: https://skepdic.com.

Müəllifin qeydi

Bu siyahı kitabda toxunulan mövzuların hər biri üzrə tam biblioqrafiya iddiasında deyil; kitabın hazırlanmasında əhəmiyyətli dərəcədə daha geniş mənbələr dairəsindən istifadə edilmişdir. Siyahıya ya birbaşa mətndə sitat gətirilən əsərlər, ya təsvir olunan hadisələrin ilkin sənədlərini özündə əks etdirən materiallar, ya da mövzunu daha dərindən öyrənmək istəyən oxucu üçün akademik cəhətdən etibarlı istinad nöqtəsi sayılan işlər daxil edilmişdir.

Təqdim olunmuş materialla bağlı məsləhət almaq və ya mülahizə bildirmək istəyən oxucular “Müəllif haqqında və əlaqə” bölməsində göstərilən ünvanlar üzrə müəllifə müraciət edə bilərlər.

Kənan Rəhimov — həkim-psixiatr, psixoterapevt. Bakı, 2026