1884

B. Küssner: Peyvənd vərəminə dair

1. Peyvənd vərəminə dair. B. Küssner («Deutsche Mediz. Wochenschrift», 1883, № 36).

Müəllif Panitski ilə birlikdə vərəmli bəlğəmin bilavasitə ağciyərlərə yeridildikdə qeyri-vərəmli bəlğəmdən fərqli təsir göstərib-göstərmədiyi məsələsini eksperimental yolla həll etməyə çalışmışdır. Təcrübələr dovşanlar və itlər üzərində belə aparılmışdır: antiseptik ehtiyat tədbirlərinə riayət etməklə traxeya kiçik kəsiklə açıq qoyulmuş, iti bıçaqla açılmış, sonra isə şpris vasitəsilə xırda əzilmiş və su ilə durulaşdırılmış bəlğəm yeridilmişdir. Əzələ və dəri yarası tikilmiş və istisnasız yaxşı sağalmışdır; bəzən əməliyyat sahəsinin dərinliyində kazeoz abseslər əmələ gəlirdi. Heyvanlar əməliyyatdan sonra 3—10 həftə yaşadılmış, bəziləri təzə pnevmoniya və plevritdən ölmüşdür. Bu təcrübələrin nəticəsi belə göstərilir: vərəmli bəlğəm istisnasız olaraq vərəm törətmiş, qeyri-vərəmli bəlğəm isə heç vaxt törətməmişdir.

Heç bir heyvanda uzunsürən xəstəlik müşahidə olunmamış, qidalanma vəziyyəti əla qalmışdı; heyvanların sağlığında göstərdiyi yeganə anormal əlamət bir qədər öskürək idi. Patoloji dəyişikliklər həmişə ağciyərlə məhdudlaşmış, ümumi miliar vərəm heç vaxt törədilməmişdir. Ağciyərlərdəki xəstəlik, görünür, həmişə proqressiv gedirdi və heyvan nə qədər uzun yaşamışdısa, dəyişikliklər bir o qədər aydın ifadə olunurdu. Kifayət qədər bərk, şəffaf infiltratlar müşahidə edilmiş, onların ortasında qeyri-şəffaf, sarımtıl vərəm düyüncükləri görünürdü; sonralar bu infiltratlar kövrəkləşir, sarımtıl və qeyri-şəffaf olur, çox vaxt tipik kazeoz hal alırdı. Bir halda içərisi kazeoz möhtəviyyatla dolu bir neçə noxud böyüklüyündə kaverna tapılmışdır. Qeyri-vərəmli bəlğəm yeridilmiş heyvanlarda ağciyərlər əksərən intakt idi, bir neçə dəfə pnevmoniya nəticəsində hepatizasiyaya uğramış və ya plevritik ekssudatla sıxılmışdı; belə hallarda irinlə dolu, iri, qeyri-düzgün cibvari genişlənmiş kavernalar da var idi.

Vərəmli infiltratlar törətməyə yalnız tərkibində Kox basilləri olan bəlğəm qabil idi, basillərin miqdarı isə əhəmiyyət daşımırdı. Təzə şəffaf infiltratlarda və onların arasına səpələnmiş düyüncüklərdə də bol basil var idi, kazeoz sahələr isə basilsiz idi. Vərəmli bəlğəm yeridilmiş itlərin, demək olar ki, tamamilə vərəmli görünən xəstəlik məhsullarında da basillər yox idi. Kavernaların möhtəviyyatında, eləcə də qeyri-vərəmli heyvanların toxumasında heç bir basil aşkar edilməmişdir. Vərəmli bəlğəm traxeyaya yeridilməzdən əvvəl antiparazitar maddələrlə işləndikdə, qarışıqda bu maddələrin miqdarı az olanda təsirin nəzərəçarpan zəifləməsi görünmürdü. Daha yüksək miqdarda (1,5—2%) vərəm inkişafı, görünür, daha zəif gedirdi. Sonuncu təcrübələr hələ başa çatmamışdır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 1, s. 17–18.]

Knippinq: Kairin

2. Kairin. Knippinq («Berl. klin. Wochenschrift», 1883, № 37).

20 yaşlı qadında zahılığın 15-ci günü parametritik ekssudat əmələ gəlmiş, ona tezliklə sol, 24-cü gün isə sağ ayağın flebiti qoşulmuşdur. Əzab verən yoğun bağırsaq katarı və bir ağciyər zirvəsində yüngül bərkimə ilə diffuz bronxit xəstəlik mənzərəsini ağırlaşdırırdı. Qızdırma səhərlər 40, axşamlar 41°-yə çatırdı; sürətli arıqlama və ciddi ürək zəifliyi vəziyyəti çox təhlükəli göstərirdi. 34-cü gün kairinə müraciət edilmişdir. Jelatin kapsulda 0,5 kairin, sonra hər saat 0,25 verilməsi temperaturu 2° endirmiş, lakin preparat dayandırıldıqdan sonra əvvəlki yüksək temperatur eyni təhlükəli simptomlarla geri qayıtmışdır. Bundan sonra yenidən kairin verilmişdir: temperatur 38°-yə enənədək saatda bir dəfə 0,5, sonra 39°-yə qalxanadək saatda bir dəfə 0,25, bundan sonra yenə güclü doza verilirdi. Bir həftə bu qaydada davam edilmiş və temperaturu orta hesabla 38°-də saxlamaq mümkün olmuşdur. Ümumi vəziyyət yaxşılaşmış, yerli əlamətlər geriləmiş, sağalma dövrü fəsadsız keçmişdir. Xəstə heç bir xoşagəlməz yan təsir olmadan 55 qram kairin qəbul etmişdir. Bu halda kairin bilavasitə həyat xilas edici təsir göstərmişdir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 1, s. 18.]

Ostin Flint: Assitdə erkən punksiya haqqında

3. Assitdə erkən punksiya haqqında. Ostin Flint (British medical Association-un 1883-cü il illik iclasında oxunmuş məruzə).

F. 1863-cü ildən bəri müxtəlif mənşəli assit hallarında ilk şikayətlər başlanan kimi punksiya etmək və assit yenidən yığıldıqca əməliyyatı təkrarlamaq üsulunu tətbiq edir. Məlum olduğu kimi, punksiyaya qarşı etirazlar bundan ibarətdir ki, o, kollaps və ya peritonit təhlükəsi yaradır, yalnız müvəqqəti yüngüllük gətirir və mayenin hər yenidən yığılması orqanizmin ehtiyatından böyük miqdarda zülal aparır. Məruzəçi buna qarşı bildirir ki, o, punksiya nəticəsində heç vaxt kollaps görməmiş, peritoniti isə yalnız 1 dəfə, Morbus Brightii ilə ağırlaşmış bir halda müşahidə etmişdir. Əməliyyatı o, sadə aspiratorla — bir gətirici və bir aparıcı boru ilə birləşən və içərisində iki klapan olan kauçuk balonla icra edir.

Nəzəri mülahizələrə əsaslanan iki daha ciddi etiraza qarşı F. təcrübəyə istinad edir: təcrübə göstərir ki, hətta təkrar punksiyalar yaxşı keçirilir və hətta ümumi vəziyyətin yaxşılaşması ilə nəticələnir, halbuki daxili müalicə assitə qarşı əksərən aciz qalır. O, həmçinin nəzərə çatdırır ki, qaraciyər sirrozunda assit əksərən yanaşı gedən zəiflədici təsirlərin və ağırlaşmaların nəticəsidir, bu zərərli təsirlərdən (məsələn, spirtli içki qəbulundan) çəkindikdə və qüvvətləndirici müalicə aparıldıqda mülayim sirroz uzun müddət keçirilə bilər və bu xəstəlikdə assit çox vaxt ilk punksiyadan sonra təkrarlanmır. Məruzəyə bir sıra xəstəlik tarixçələri əlavə edilmişdir: onlarda qaraciyər sirrozu zamanı bir dəfəlik punksiyadan sonra assit aylarla yığılmamış, ya da təkrar əməliyyatlardan sonra xeyli yaxşılaşma əmələ gəlmişdir. On və daha çox punksiyadan sonra assitin sağaldığı bəzi hallarda assit qapı venasının trombozuna aid edilir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 1, s. 18–19.]

F. Taylor: Dura mater qumması və siringomieliya

4. Dura mater qumması və siringomieliya. F. Taylor, London Patoloji Cəmiyyətində oxunmuşdur, oktyabr 1883.

Sifilisə tutulmuş bir qadın 3 il sol tərəfli hemiplegiyadan, ölümündən 1 il əvvəl isə hər iki aşağı ətrafın kontrakturalı iflicindən əziyyət çəkmişdir. Yarılma göstərmişdir: dura mater bütövlükdə qalınlaşmış, 9-cu döş fəqərəsi səviyyəsində onun üzərində qumma yerləşirdi ki, bu da onurğa beynində yumşalma və ikincili degenerasiya törətmişdi. Bundan başqa, onurğa beyninin bütün uzunu boyu — adətən olduğu kimi — en kəsiyinin arxa hissəsində yerləşən və mərkəzi kanalla heç bir əlaqəsi olmayan boşluq tapılmışdır. Taylor bu tapıntını Leydenin müdafiə etdiyi baxışa uyğun olaraq anadangəlmə törəmə hesab etməyə meyllidir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 1, s. 19–20.]

C. Milner Fotergill: Mədənin damar doluluğu nəticəsində həzm pozğunluğunun müalicəsi

5. Mədənin damar doluluğu nəticəsində həzm pozğunluğunun müalicəsi. C. Milner Fotergill («Medical Record», 22 sentyabr 1883).

Həzm pozğunluğu mədənin kəskin və ya xroniki konqestiyası nəticəsində yarana bilər. Qusma, susuzluq, dilin qızarması və qıcıqlanması birinci vəziyyətin əsas əlamətləridir; bu vəziyyəti qıcıqlandırıcı zəhərlər də törədə bilər. Qusmanın reflektor, xüsusən qarın boşluğundan gələn qıcıqlarla əlaqəli olmasını istisna etmək vacibdir; belə halda nə temperatur yüksəlməsi, nə də dildə dəyişiklik olur. Kəskin konqestiv həzm pozğunluğu ilk növbədə tam dozada morfinin dərialtı inyeksiyasını — yaxşısı budur ki, yuxu gətirəcək qədər böyük dozada —, morfinin təsiri davam etdiyi müddətdə qidalandırıcı imaləni, otağın qaranlıqlaşdırılmasını və susuzluğa qarşı buz parçalarını tələb edir.

Mədənin qıcıqlanması azalan kimi xəstəyə kiçik bir tiryək həbi verməyə cəhd edirlər; həb mədədə qalarsa, vəziyyət adətən aradan qalxmış olur, qusularsa, eyni cəhd yeni morfin inyeksiyasının təsiri altında təkrarlanır. Sonralar süd və ya qələvi içkilər dondurulur və xəstəyə kiçik parçalarla uddurulur. Turşulardan qəti çəkinmək lazımdır. Sonrakı qidalanmada əsas rol südə düşdüyündən onun mədədə çox bərk laxtalar şəklində çökməsinin qarşısını almaq lazımdır, buna görə də əhəng suyu əlavə etmək tövsiyə olunur.

Alkoqol kəskin mədə qıcıqlanmasını iki tamamilə fərqli şəraitdə törədir. Birincisi, bol içkidən sonra qusma və susuzluq başladıqda; bu halda süd və soda suyu, yenə də həb şəklində tiryək vermək lazımdır; ikincisi, kəskin xəstəliklərdə təhlükəli tükənmə ilə əlaqədar alkoqol verildikdə və alkoqolun yerli təsirinin əlamətləri kimi qıcıqlanma, qusma və timpanit meydana çıxdıqda. Belə şəraitdə alkoqolun daxilə verilməsini dayandırmaq və onu per rectum yeritmək lazımdır. Xroniki konqestiv həzm pozğunluğu qapı venasında qan dövranını çətinləşdirən bütün xəstəliklərdə əmələ gəlir. Onun ən başlıca simptomu mədədə dolğunluq hissidir; onun mədə şirəsində törətdiyi dəyişiklik ən asan həzm olunan qidaların seçilməsini tələb edir. Bu vəziyyətin müalicəsi arterial qan dövranını gücləndirməklə aparılır; F. xüsusilə vurğulayır ki, digitalisin faydalı olduğu bütün hallarda striknin əlavəsi onun təsirini xeyli artırır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 6, s. 170.]

L. Şmeyxler: Tabes dorsalisdə göz pozğunluqları

6. Tabes dorsalisdə göz pozğunluqları. L. Şmeyxler («Archiv für Augenheilk.», XII).

Mövzu haqqında məlum olanların hamısını əyani şəkildə ümumiləşdirən və öz müşahidələri ilə tamamlayan bu məqalədən nəticə kimi aşağıdakıları qeyd edək: tabetik xəstənin göz pozğunluqlarından xali qalması nadir hallarda olur; bu pozğunluqlar ya görmə sinirinə, ya da göz almasının xarici və daxili əzələlərinin innervasiyasına aid olur. Ş.-nin fikrincə, görmə sinirinin zədələnməsi tabetiklərin yüksək faizində xəstəliyin erkən simptomu kimi rast gəlinir; o, görmə itiliyinin əvvəlcə sürətli, sonra yavaş azalmasına, görmə sahəsinin konsentrik daralmasına və rəng həssaslığının zəifləməsinə gətirib çıxarır. Tam amavroz nadir hallarda müşahidə olunur; həmişə hər iki göz tutulur, lakin əksərən qeyri-bərabər dərəcədə.

Oftalmoskopik mənzərə görmə siniri diskinin ağarmasından ibarətdir; bu ağarma görmə qabiliyyəti cüzi zəiflədikdə belə çox aydın ifadə olunur, çox vaxt venaların özünəməxsus genişlənməsi ilə müşayiət edilir və görmə pozğunluğu ilə düz mütənasib deyil. Daxili əzələlərin innervasiya pozğunluqları rastgəlmə tezliyinə görə sıralandıqda bunlardır: bəbəklərin qeyri-bərabərliyi, bəbəklərin reflektor hərəkətsizliyi, bəbəklərin tam hərəkətsizliyi və miopiya. Bəbək reflekslərinin sönməsi beyindəki lokal toxuma dəyişikliyi ilə deyil, «sinir sisteminin oyanıqlığının ümumi azalması» ilə izah edilir ki, bu da ən əvvəl «ən incə reflekslərdə» özünü büruzə verir. Tabetiklərin miopiyası atropin damızdırıldıqdan sonra bəbəyin zəif genişlənməsi və atropinin təsiri keçdikdən sonra daralmanın ləng bərpa olunması ilə səciyyələnir. Nəhayət, göz əzələlərinin iflicləri tədricən əmələ gəlir, yavaş-yavaş keçib gedir, nadir hallarda ömürlük qalır və keçdikdən sonra ikinci dəfə yarana bilər.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 6, s. 170–171.]

Ç. Bastian: Ocaqlı sklerozun qeyri-adi bir halı

7. Ocaqlı sklerozun qeyri-adi bir halı. Ç. Bastian, London Klinik Cəmiyyətində oxunmuşdur, oktyabr 1883.

Yarılma zamanı yarımkürələrin ağ maddəsində, hər iki talamusda, piramidalarda, Varoli körpüsündə, onurğa beyninin boz maddəsində və N. acustici köklərində çoxsaylı sklerotik ocaqlar aşkar edilmiş bu hal, birincisi, ilk xəstəlik əlamətlərinin 50 yaşdan sonra meydana çıxması və xəstənin 62 yaşına çatması ilə, ikincisi, xəstəliyin bütün gedişi boyu nistaqm, qıcolmalar və tremorun olmaması ilə diqqəti cəlb edir. Karlıq, skandirəli nitq, əzələ atrofiyası ilə geniş yayılmış ifliclər, ağrılar, cüzi dəri qıcıqlarından sonra serebral ləkələrin — taches cérébrales — və övrənin asanlıqla əmələ gəlməsi xəstəlik mənzərəsinin ən qabarıq cizgiləri idi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 6, s. 171.]

Qlezer: Flegmonoz qastritin iki halı

8. Flegmonoz qastritin iki halı. Qlezer («Berl. klin. Wochenschr.», 51, 1883).

Birinci halda mədə divarının bu nadir xəstəliyi mədə karsinoması ilə yanaşı tapılmışdır; karsinoma, yeri gəlmişkən, irinlə hopmuş sahələrdən kəskin sərhədlə ayrılırdı və heç bir yerdə dağılma vəziyyətində deyildi. İkinci halda isə xəstəlik üzəri epitellə örtülmüş xora ilə yanaşı idi və irinli infiltrasiya bu xoranın hüdudlarından kənara çıxmırdı. Bu halda xəstəlik üşütmə ilə, epiqastral nahiyədə basqıya həssaslıq və rezistentliyin artması ilə başlamış və tezliklə ümumi peritonitə gətirib çıxarmışdır. Diqqətəlayiqdir ki, hər iki halda qusma olmamışdır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 6, s. 171–172.]

E. Vo: Bağırsaq keçməzliyi güman edilən ibrətamiz bir hal

10. Bağırsaq keçməzliyi güman edilən ibrətamiz bir hal. E. Vo («British med. Journal», 17 noyabr 1883).

50 yaşlı sağlam bir kişi qəflətən qarnın şişməsi və qarında ağrılarla xəstələndi; 24 saat idi ki, defekasiya olmamışdı, böyük dozalarda verilən işlədici vasitələr heç bir təsir göstərməmişdi. Tiryək və imalələrin tətbiqi yaxşılaşma gətirdi, lakin xəstəliyin 6-cı günü sol bel nahiyəsində qızartı və şişkinlik əmələ gəldi; bu şişkinlik öz-özünə açıldı və ondan nəcis qoxulu kütlələr boşaldı. Absesi təmizləyərkən dərinlikdə bir hərəkət diqqəti cəlb etdi və həkim oradan 5 askarid çıxara bildi; onlar çıxarıldıqdan sonra açılmış yoğun bağırsaq hissəsi heç bir fəsadsız sağaldı.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 6, s. 172.]

Dalton və Ferrier: M. rhomboidei iştirak etmədən M. serratus anticus iflicinin bir halı

11. M. rhomboidei iştirak etmədən M. serratus anticus iflicinin bir halı. Dalton və Ferrier («Lancet», 3 noyabr 1883).

42 yaşlı bir hambal sağ çiyni üstə yıxıldıqdan üç həftə sonra həmin nahiyədə şiddətli ağrılar hiss etdi; müayinə M. serratus anticus-un təcrid olunmuş iflicini aşkar etdi, bu əzələdə degenerasiya reaksiyası da var idi, digər çiyin əzələlərinin yüngül qidalanma pozğunluğu isə onların artmış qalvanik və faradik oyanıqlığından bilinirdi. Kürək sümüyünün aşağı bucağı zədələnmiş tərəfdə daha yuxarıda durur və onurğa sütununa yaxınlaşmışdı, halbuki serratus iflicinin başqa hallarında kürək bucağının əks vəziyyəti müşahidə olunur. Ferrier izah edir ki, bu sonuncu hallarda adətən gözdən qaçırılan M. rhomboidei zədələnməsi də mövcud olur.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 316.]

D. Drammond: Dura mater-in perforasiyaedici şişləri haqqında

12. Dura mater-in perforasiyaedici şişləri haqqında. D. Drammond («British medical association» qarşısında oxunmuşdur, 1883).

Drammond Dura mater-in dörd sarkomatoz şiş halını təsvir edir; bu şişlər kəllə sümüklərini qismən sadəcə deşib keçmiş, qismən infiltrasiya edərək dağıtmışdı və baş dərisinin altında yumşaq, bir qədər fluktuasiya verən, yerindən oynamayan kütlələr kimi əllənirdi. İki halda yarılmada qabığın geniş sahələrinin sıxılması aşkar edilsə də, əksər hallarda əsl ocaq simptomları yox idi və intellekt az pozulmuşdu; ağrılar və tez-tez qusma həmişə, başgicəllənmə isə bir dəfə çox qabarıq ifadə olunmuşdu. Drammondun xüsusilə diqqət yetirdiyi ikitərəfli optik nevrit dörd haldan üçündə var idi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 316.]

Aufrext: Kəskin nefritin terapiyasına dair

13. Kəskin nefritin terapiyasına dair. Aufrext («Berliner klin. Wochenschrift», № 51, 1883).

Skarlatina, hamiləlik, soyuqdəymə və s. nəticəsində yaranan kəskin nefritə çox əlverişli proqnoz verən Aufrext bütün diuretik və diaforetik vasitələrdən çəkinməyi məsləhət görür və müalicədə əsas diqqəti xəstənin mümkün qədər uzun müddət yataq rejimində saxlanmasına və bitki mənşəli qida verilməsinə yönəldir ki, xəstələnmiş epitel hüceyrələri öz funksiyasından — azot ifrazından — mümkün qədər azad olsun. Süd yalnız ikinci həftənin sonunda tövsiyə olunur, yumurta və ət əvvəlcə xəstənin pəhrizindən çıxarılır, azotla daha zəngin qidaya yalnız kəskin mərhələ keçdikdən sonra tədricən icazə verilir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 316.]

Alb. Fogel: Vagus rezeksiyasının proqnozuna dair

14. Vagus rezeksiyasının proqnozuna dair. Alb. Fogel, Bern («Korrespondenzblatt für Schweizer Aerzte», 1883, № 19).

Vagus rezeksiyasına dair o qədər də zəngin olmayan ədəbiyyata burada Koxerin klinikasından üç hal əlavə olunur; bu hallarda əməliyyat boyun orqanlarının karsinoması səbəbindən aparılmışdı. Birinci halda sol vagusun içinə şiş kütləsi bitib yayılmışdı; əməliyyatdan əvvəl bu sinirlə əlaqələndirilə biləcək heç bir innervasiya pozğunluğu yox idi. Əməliyyatdan sonra 3-cü gün şiddətli öskürək qıcığı, 9-cu gün isə sol tərəfli tam rekurrens iflici əmələ gəldi və bu iflic yara çapıqlaşdıqdan sonra da yaxşılaşmadı. İltihabın kəsik yerindən Laryngeus superior-a yayılması gec başlamış öskürək qıcığını izah edir; rekurrens iflicini izah etmək üçün belə bir ehtimal irəli sürülür ki, bu sinirin funksiyasını müəyyən müddət salamat qalmış anastomotik liflər yerinə yetirmiş, qırtlağın yükü artdıqda isə həmin liflər də taqətdən düşmüşdür.

Sol vagusun bu rezeksiyası ürək fəaliyyəti, ağciyər qan dövranı və bağırsaq sahəsi tərəfindən heç bir əlamət vermədi. Əməliyyatdan 10 saat sonra ölümlə qurtaran ikinci halda da sol vagusun kəsilməsi eyni dərəcədə heç bir simptom törətmədi. Üçüncü halda sağ vagus kəsildi; əməliyyatdan dərhal sonra nəbz bir qədər tezləşdi, ertəsi gün isə nəfəs çətinliyi yarandı, lakin bunun vagusun kəsilməsi ilə əlaqəsi şübhəli qaldı. Xəstə təkrari qanaxmadan öldü. Bu hallardan belə çıxır ki, yalnız bir vagusun — hansı olmasından asılı olmayaraq — kəsilməsi çox cüzi pozğunluqlar törədir və əməliyyat aparılmasına əks-göstəriş deyil.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 316–317.]

Dubois: Multipl nevritin bir halı haqqında

15. Multipl nevritin bir halı haqqında. Dubois, Bern («Korrespondenzblatt für Schweizer Aerzte», 1883, № 18).

Dubois indiyədək sağlam olmuş 27 yaşlı bir kişinin xəstəliyindən bəhs edir; onda aşkar bir səbəb olmadan sağ ulnaris sahəsində paresteziyalar, az sonra isə iflic və anesteziya əmələ gəlmişdi, bu sinir bütün gedişi boyu dirsəkdən yuxarıya qədər basdıqda ağrılı idi və bir yerdə qalınlaşmış kimi əllənirdi. Üç həftə ərzində xəstəlik sağ qolun digər sinirlərinin sahəsini də tutdu: radialis və medianus sahəsində həssaslığın cüzi kütləşməsi ilə yanaşı, qol əzələlərinin demək olar ki, hamısında xeyli parez, biceps, pectoralis major və deltoideus əzələlərində isə elektrik oyanıqlığının sadə azalması ilə atrofiya meydana çıxdı; qol sinirləri, eləcə də çiyin kələfi ayrı-ayrı yerlərdə basqıya həssas idi; bir gün ərzində hətta sol qolda da yayılan ağrılar oldu. Sağ ulnaris sahəsində ağrılar daim ən şiddətli, atrofiya da ən qabarıq idi; abductor digiti minimi əzələsində degenerasiya reaksiyası aşkar edildi.

Qalvanik müalicə və qolun asma sarğıda saxlanması ilə bir neçə ay ərzində sağalma baş verdi; ilk tutulmuş ulnaris üzrə sağalma ən çox gecikdi. Dubois açıq qoyur ki, burada Leydenin təsvir etdiyi multipl nevrit halı ilə — Pirsonun bu yaxınlarda (Volkmann’s Vorträge, № 229) miazmatik xəstəlik elan etdiyi və Hindistanda endemik olan beri-beri xəstəliyi ilə yanaşı qoyduğu xəstəliklə — iş var, yoxsa nevritik proses həqiqətən yuxarıya və aşağıya doğru köçür, yəni Neuritis migrans ilə qarşılaşırıq.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 317–318.]

Samuel Vest: Koronar arteriyalardan birinin tıxanması

16. Koronar arteriyalardan birinin tıxanması. Samuel Vest («London Pathological Society» qarşısında oxunmuşdur).

Ürək çatışmazlığı əlamətləri ilə ölmüş bir kişidə ürək əzələsinin piy degenerasiyası, aorta qapaqlarının və aorta borusunun ateromatoz zədələnməsi və koronar arteriyalardan birinin ağzının əhəng lövhəsi ilə tıxanması aşkar edildi. Bu tapıntı Vesti Hirtlin hər iki koronar arteriyanın bir-biri ilə anastomoz əmələ gətirmədiyi barədə iddiasını ürəyi diqqətlə yuyub jelatin kütləsi yeritməklə yoxlamağa vadar etdi; əldə etdiyi nəticələrə əsaslanaraq o, ürək əzələsinin hər iki arteriyası arasında bol anastomozların olduğunu müdafiə edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 318.]

G. Pedli: Pernisioz anemiyanın müalicəsi

17. Pernisioz anemiyanın müalicəsi. G. Pedli («Lancet», 10 noyabr 1883).

P. tipik bir pernisioz anemiya halını Fauler məhlulu ilə müalicə edərək sağaltmış və qeyd edir ki, bu ağır xəstəliyin məlum olmuş altı sağalma halından beşi ilk dəfə Bayrom Bramvellin tövsiyə etdiyi bu dərman müalicəsinin payına düşür.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 11, s. 318.]

Rigel: Kəskin nefritdə ürəyin və damar sisteminin dəyişiklikləri haqqında

18. Kəskin nefritdə ürəyin və damar sisteminin dəyişiklikləri haqqında. Rigel («Zeitschrift f. klin. Medizin», 1883).

Əvvəllər bildirdiyi müşahidələrin davamı olaraq Rigel skarlatina nefritində nəbzin və ürəyin vəziyyətinə diqqət yetirmiş və müəyyən etmişdir ki, skarlatina nefritinin hamısında olmasa da, əksər hallarında albuminuriyanın meydana çıxması ilə eyni vaxtda arterial damar sisteminin artmış gərginliyinin əlamətləri də aşkar edilə bilir. Daha qabarıq hallarda bu, ürək fəaliyyətinin yavaşlaması ilə müşayiət olunur, tez-tez yüngül dərəcədə qeyri-müntəzəmlik də olur. Gərginlik çox əhəmiyyətli dərəcədə artdıqda, çox vaxt hələ bir neçə gün keçməmiş, ürəyin böyüməsi klinik olaraq aşkar edilə bilir. Kəskin nefritin gedişində ürək hipertrofiyasının tez-tez rast gəlindiyini anatomik cəhətdən hələ iki il bundan əvvəl Fridlender sübut etmişdir. Rigelə görə bu dəyişikliyin mexanizmi belədir: orqanizmdə saxlanılmış sidik tərkib hissələri damar gərginliyini artırır — hansı yolla, bu barədə ətraflı danışılmır —, bu da sonra kompensator ürək hipertrofiyasına gətirib çıxarır. Eyni nəzəriyyənin xroniki nefritdə ürəyin böyüməsini izah etmək üçün yararlı olub-olmadığını Rigel açıq saxlayır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 516.]

Bela Ancan: Vagus iflicinin iki halı

19. Vagus iflicinin iki halı. Bela Ancan («Orvosi hetilap», 1884, № 3 və 4).

Birinci hal son günlərdə ürəkdöyünmə, dispnoe və sianoz tutmaları keçirmiş 33 yaşlı vərəmli bir xəstəyə aid idi. Bu zaman tənəffüs tezliyi 58-ə, ürək yığılmalarının sayı 198-ə qədər artmışdı, eyni zamanda ağciyərlərin kəskin genişlənməsi baş verdi. İkinci halda söhbət gəncliyində vəzilərin irinləməsindən əziyyət çəkmiş və Vitium cordis səbəbindən müalicə alan 36 yaşlı bir qulluqçu qadından gedirdi. Bu xəstədə də tutmalar şəklində ağciyərlərin kəskin genişlənməsi, tezləşmiş ürək fəaliyyəti, bundan başqa isə meteorizm, mədənin həssaslığı və qusma müşahidə olunurdu. Yarılmanın göstərdiyi kimi, hər iki halda vagus sinirlərindən biri boyunda kazeozlaşmış limfa vəziləri tərəfindən sıxılmış və onlarla bitişmişdi. Differensial diaqnostikaya dair qeyd olunur ki, Asthma bronchiale zamanı tənəffüs tezliyi nadir hallarda normal rəqəmi aşır, Angina pectoris üçün səciyyəvi olan ürəkönü ağrılar, qorxu və sıxılma hissi isə təsvir edilən hallarda yox idi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 516.]

Binz: İnfeksion xəstəliklərin abortiv müalicəsi haqqında

20. İnfeksion xəstəliklərin abortiv müalicəsi haqqında. Binz (Daxili təbabət üzrə ikinci konqresdə məruzə, 1883).

Binz xininin malyariya infeksiyasına qarşı təsiri nümunəsində göstərir ki, terapiyanın ümidi canlı xəstəlik törədicisinə birbaşa əks-zəhər kimi qarşı duran antiseptik maddələrin tapılmasındadır. Xinin təsirini başa düşmək Klebs və Tommazi-Krudeli dalağın, sümük iliyinin rəngsiz sahələrində və limfa vəzilərində yuva salan Bacillus malariae adlı basili kəşf etdikdən sonra mümkün olmuşdur; bundan əvvəl isə Binz özü göstərmişdi ki, bu limfoid hüceyrələrin həyat fəaliyyəti xinin təsirindən ən qəti şəkildə zəifləyir. Laveran və Tsil malyariya göbələyini dövri qızdırmaya tutulmuş xəstələrin qanında, xüsusən qızdırma tutmaları zamanı tapmış və müşahidə etmişlər ki, o, qandan yalnız təxminən 8 günlük xinin qəbulundan sonra yox olur; bu da xinini tutmalar kəsildikdən sonra da vermək barədə qəbul olunmuş qaydaya haqq qazandırır.

Xininin başqa infeksiyalara qarşı təsirsizliyinin qarşılığını isə belə müşahidələrdə görmək olar: məsələn, qayıdan tif spirilləri 1:10000 nisbətində xinin məhlulunda öz canlı hərəkətlərini heç zəiflətmir. Binz, bundan başqa, tez-tez verilən orta xinin dozalarının profilaktik təsirini qətiyyətlə müdafiə edir və qeyd edir ki, xinin kimi vasitələrin rolu parazitin zəiflədilməsi yolu ilə orqanizmin onu xaric etməyə yönəlmiş mövcud meylini daha təsirli etməkdən ibarətdir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 516–517.]

Tomkins və Dreşfeld: Kəskin qaraciyər atrofiyasının bir halı

21. Kəskin qaraciyər atrofiyasının bir halı. Tomkins və Dreşfeld («Lancet», № XIV, 1884).

22 yaşlı bir kişi təxminən iki həftəlik naxoşluqdan sonra mülayim qızdırma, yüngül sarılıq və huşun ağır dumanlanması ilə Mançester xəstəxanasına qəbul edildi. Sarılıq artdı, bir neçə dəfə qusma oldu, qaraciyər kütlüyü kiçilmişdi, lakin qaraciyər atrofiyasından şübhələnməyə əsas verəcək dərəcədə deyildi. Anamnezdən məlum oldu ki, xəstə rezin məmulatları fabrikində işləyirmiş, heç vaxt sifilis keçirməmiş, spirtli içkilərə də aludə olmamışdır. Onun fosforla işləməyə imkanı olmamışdı. Xəstə üçüncü gün dərin komada öldü; ölümdən yarım saat sonra aparılan yarılma qaraciyərin çox əhəmiyyətli, bərabər kiçilməsini, perikard və periton altında bir neçə qansızmanı göstərdi, bağırsaq traktında isə heç bir iltihab əlaməti yox idi.

Qaraciyər adi gözlə muskat qozu qaraciyəri görkəmində idi, lakin daha tünd qırmızı idi və bir neçə tamamilə çirkli-sarı sahə göstərirdi. Müayinə göstərdi ki, bu sonuncu sahələrdə qaraciyər hüceyrələri tamamilə məhv olmuş, qırmızı sahələrdə isə paycıqların periferiyasında salamat qalmış, mərkəzdə piyli detritlə əvəz olunmuşdu; arteriyalar qalınlaşmış, paycıqlararası toxuma normadakından daha çox inkişaf etmişdi. Anilin boyaları ilə boyama arteriyaları və qaraciyər hüceyrələri arasındakı kapilyarları az qala tıxamış çoxsaylı, xeyli iri mikrokokklar aşkar etdi. Sarı qaraciyər sahələrinin məhv olmuş toxumasında həmin mikrokokklara ancaq az-az rast gəlinirdi. Dreşfeld əvvəllər təsvir edilmiş, daha irəli getmiş kəskin qaraciyər atrofiyasının iki halında heç bir kokk tapa bilməmişdi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 517.]

E. Markiafava və A. Çelli: Serebrospinal meningitin mikrokokkları

22. Serebrospinal meningitin mikrokokkları. E. Markiafava və A. Çelli («Gazzetta degli Ospitali», 1884, № 8).

Epidemik serebrospinal meningitin bir neçə halında müəlliflər pia mater ekssudatında çoxsaylı, qismən tək-tək, qismən cüt-cüt birləşmiş kokklar tapmışlar; bu kokklar metilen göyü ilə boyanırdı və həm ekssudat mayesinin özündə, həm də onun limfoid hüceyrələrində yerləşirdi. Zəncirvari formalara rast gəlinməmişdir; qan və orqanların parenximası kokksuz çıxmışdır. Bu məlumat Leydenin bu yaxınlarda (Centralblatt für klinische Medizin, № 10, 1883) verdiyi məlumatları təsdiq edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 517–518.]

Sorgius: Ağciyər vərəmində kairinin tətbiqi

23. Ağciyər vərəmində kairinin tətbiqi. Sorgius («Berliner klin. Wochenschr.», № 12, 1884).

Görbersdorf müalicəxanasında aparılmış bu sınaqların nəticələri belədir: 1. Kairin qızdırmalı vərəmin ağır hallarında temperaturu uzun müddət sabit olaraq aşağı salmağa imkan verir, 2. həm də uzun müddət işlədildikdə belə orqanizmə xoşagəlməz yan təsir göstərmir. 3. Lakin o, yerli xəstəlik prosesinə heç bir təsir göstərmir, 4. və onun verilməsi həkimin diqqətli nəzarətini tələb edir, buna görə də bunu yalnız xəstəxanalarda həyata keçirmək mümkündür. Vərəm xəstələri üçün təhlükəli olan kollaps hallarının qarşısını almaq üçün kairin belə verilirdi: təcrübədən məlum olan qızdırma başlanğıcından 1—1½ saat əvvəl hər yarım saatdan bir 0,25 dozada kairin verilməyə başlanır və bu dozalar qızdırmanın adətən düşdüyü vaxtdan 1—2 saat sonrayadək davam etdirilirdi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 518.]

M. Jadkovski: Beyin funksiyalarının lokalizasiyası təliminə dair

24. Beyin funksiyalarının lokalizasiyası təliminə dair. M. Jadkovski («Gazetta Lekarska», № 6, 1884; «Allg. Mediz. Central-Zeitung», № 23, 1884 üzrə sitat gətirilir).

18 yaşlı bir qız toxa zərbəsindən kəllənin sağ tərəfindən yara almışdı; aypara şəklində olan bu yara sağ qulaq seyvanının kənarından 10 sm yuxarıda və sagittal tikişdən 4 sm aşağıda yerləşirdi və qabarıq tərəfi ilə həmin qulaq kənarından keçirilə bilən şaquli xəttə az qala toxunurdu. Yaradan bir qədər beyin maddəsi qarışmış seroz-qanlı ekssudat çıxırdı. Bu zədə nəticəsində dəri və əzələ hissi salamat qalmaqla sol yuxarı ətrafın tam iflici baş verdi. Buraya başqa cəhətdən də diqqətəlayiq bir hal əlavə etmək olar: Ferrier bu barədə Brain jurnalının 1883-cü il XXI nömrəsində məlumat verir. Sol ön mərkəzi qırışın yuxarı ucunun infiltrativ qlioması sağ tərəf ətraflarının tam iflicinə gətirib çıxarmışdı, halbuki təkrar və diqqətli yoxlamada hissiyyat və əzələ hissi heç bir pozulma göstərməmişdi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 17, s. 518.]

Pioş: Çiçək səpgilərinin yod-qliserinlə müalicəsi

25. Çiçək səpgilərinin yod-qliserinlə müalicəsi. Pioş («Lyon Médical», № 5, 1884).

Səpgi elementləri hər 6 saatdan bir aşağıdakı məhlulla yağlanır: yod tinkturası 30, qliserin 60, kalium yodid 0,25. Nəticədə hətta ən ağır hallarda belə az çapıq əmələ gəlməklə sağalma, müalicə boyu isə subyektiv yüngülləşmə əldə edilir. Müəllif bu üsulla sınaqlar aparmağa təkidlə çağırır ki, nəticənin onun öz təcrübəsinin təsadüflərindən asılı olmadığı bilinsin.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 25, s. 787.]

Edqar Qans: Sidikdə zülal və şəkər üçün reaktiv kimi pikrin turşusu

26. Sidikdə zülal və şəkər üçün reaktiv kimi pikrin turşusu. Karlsbaddan Dr. Edqar Qansın referatı.

Londondakı professor cənab George Conson məndən xahiş etmişdir ki, onun sidikdə şəkərin pikrin turşusu ilə kəmiyyətcə təyini metodunu alman dilində dərc edim. Bu qəzetdə mənə ayrılmış yer təəssüf ki, yalnız qısa referat verməyə imkan verir; ona görə də bir çox təfərrüat barədə hələlik Pharmaceutical-Journal-a istinad etməliyəm: məşhur tədqiqatçının işi onun 9 iyun 1883-cü il tarixli nömrəsində dərc olunmuşdur. C. 1 unsiya mayedə 1 qran şəkər olan 1 draxma şəkər məhluluna ½ draxma KHO, 10 damcı doymuş pikrin turşusu məhlulu və elə miqdarda distillə edilmiş su əlavə edir ki, cəmi 4 draxma qarışıq alınsın. C. bu qarışığı 10 düym uzunluğunda və ¾ düym diametrində, 2 və 4 draxmaya bölgülənmiş sınaq şüşəsində solğun sarı maye gözəl bordo-qırmızı rəng alana qədər qaynadır.

Bu yolla qızdırılmış mayeni ehtiyatla soyudur; qaynama zamanı bir qədər buxarlanıbsa, distillə edilmiş su əlavə etməklə yenidən 4 draxmaya çatdırır. Mayenin aldığı rəng pikrin turşusunun 1 unsiya mayedə 1 qran şəkər olan dörd dəfə durulaşdırılmış şəkər məhlulu ilə pikramin turşusuna çevrilməsinə uyğundur, başqa sözlə: rəng unsiyada ¼ qran şəkərə uyğundur. Pikramin məhlulunun rəngi işığa davamlı olmadığından C. Liq. ferri perchlor. fort. ʒ j, Liq. ammon. acet. ʒ IV, Acid. acet. glacial. ʒ IV, Aq. dest. ad ℥ II qarışığından istifadə edir; oğlu G. Stillinqflitin göstərişi ilə hazırlanan bu qarışıq məhz pikrin turşusunun unsiyada ¼ qran şəkərlə rəngsizləşməsinə uyğun gələn rəngə malikdir. C. bu dəmir məhlulunu müqayisə üçün «standart» kimi götürür.

Metodunu praktikada tətbiq etmək üçün C. «pikro-saxarimetr» təklif etmişdir; bu cihaz S şəklində əyilmiş metal parçası ilə birləşdirilmiş və şlifli tıxaclarla bağlanan 2 paralel şüşə borudan ibarətdir. Borulardan biri — 12 düym uzunluğunda, 1 düym diametrində, 1/10 və 1/100 bölgüləri olan — analiz ediləcək maye üçündür və metal ayaqcığa bərk bərkidilmişdir. Digər boru — 6 düym uzunluğunda və 1 düym diametrində — dəmir məhlulu üçündür. Diabet sidiyini analiz etmək lazım gəldikdə onun 1 draxmasını ½ draxma KHO, 10 damcı doymuş pikrin məhlulu və elə miqdarda distillə edilmiş su ilə qarışdırırlar ki, 4 draxma qarışıq alınsın, sonra yuxarıda təsvir etdiyimiz kimi qaynadırlar və s.

Alınan tünd qırmızı qarışıqla bölgülü borunu 10-cu bölgüyə qədər doldururlar və yanındakı borudakı müqayisə mayesinin (dəmir məhlulunun) rənginə çatana qədər distillə edilmiş su əlavə edirlər. Əgər qaynatmadan əvvəl 4 dəfə durulaşdırdığımız şəkər məhlulu heç bir durulaşdırma tələb etmədən «standart»ın rənginə malik olsaydı, bu, onda unsiyada 1 qran şəkər olduğunu göstərərdi. Yox, əgər durulaşdırma lazım gəlsə, deyək ki, 10-cu bölgüdən 20-ci bölgüyə qədər, bu o deməkdir ki, unsiyaya 2 qran şəkər düşür. Yaxud 10-cu bölgüdən 35-ci bölgüyə qədər durulaşdırma lazım gəlsəydi, bu o demək olardı ki, unsiyaya 3,5 qran şəkər düşür.

Maraqlıdır ki, professor cənab Conson pikrin turşusunun üzüm şəkəri üçün də reaktiv olduğunu yalnız təsadüfən, onu albumin üçün reaktiv kimi sınadığı təcrübələr zamanı öyrənmişdir: o, KHO qatılmış diabetik sidiyə qəsdən olmayaraq pikrin turşusu məhlulu əlavə etmişdi (Lancet, 18 noyabr 1882). Sonradan məlum olduğu kimi, hələ 1865-ci ildə C. D. Braun Zeitschr. für Chemie-də göstərmişdi ki, KHO qatılmış diabetik sidikdə sarı pikrin turşusu tünd qırmızı pikramin turşusuna çevrilir və rəngdəyişmənin dərəcəsi şəkərin miqdarı ilə düz mütənasibdir; buna baxmayaraq, pikrin turşusunu sidikdə üzüm şəkərinin keyfiyyət və kəmiyyət təyini üçün klinik məqsədlərlə ilk dəfə tətbiq etmək xidməti hər halda Consona məxsusdur.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 25, s. 787–788.]

Henox: Su çiçəyindən sonra nefrit

27. Su çiçəyindən sonra nefrit. Henox («Berl. klin. Wochenschr.», № 2, 1884).

H. 4 halda uşaqlarda su çiçəyi səpgisinin başlanmasından 8—10 gün sonra albuminuriya və ödemlərin əmələ gəldiyini müşahidə etmiş və bu yolla müəyyən edilmiş M. Brightii-ni su çiçəyindən sonra gələn xəstəlik kimi qiymətləndirir; bu əlaqə indiyədək qəbul edilmirdi. 4 haldan 3-ü bir neçə həftədən sonra sağalma ilə nəticələnmiş (müalicə: tərlədici vannalar, Kali aceticum), biri isə ölümlə qurtarmışdır; yarılma təzə parenximatoz nefrit, sol mədəciyin isə mülayim dilatasiyasını və hipertrofiyasını aşkar etmişdir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 25, s. 788–789.]

Şarko: Bir histerik hemiplegiya

28. Bir histerik hemiplegiya. Şarko («Prog. Med.», № 11, 1884).

19 yaşlı bir qız 3 il əvvəl skarlatina keçirmişdi; sağalma dövründə qıcolmasız huşitmə tutmaları başlamış, ayılarkən bunlara globus hystericus və ağlama qıcolması qoşulurdu. Tutmalar təxminən bir il davam etmiş, vəziyyət aybaşı pozğunluqları ilə müşayiət olunmuşdu. O vaxtdan bəri sağlam idi. 30 noyabr 1883-cü ildə yuxuda, çarpayısının üstünə bərkidilmiş taxtanın başına düşməsindən şiddətli qorxu keçirdi. Kontuziya əlaməti yox idi. Ertəsi gün axşam iş başında sağ tərəf ətraflarının qəfil iflici onun işini yarımçıq kəsdi. Bu zaman heç bir serebral təzahür — başgicəllənmə, dolaşıq şüur və s. — yox idi. Ayağın iflici sonrakı üç gün ərzində o qədər geriləmişdi ki, xəstə çətinliklə də olsa yeriyə bilirdi. Sağ yuxarı ətrafın iflici klinik nümayiş zamanı tam görünürdü, lakin daha yaxından müayinədə diqqətəlayiq xüsusiyyətlər üzə çıxdı.

Tonus itmişdi; triceps-də, barmaq bükücülərində və baş barmaq yastığı əzələlərində iradi hərəkətin qalığı saxlanmışdı; çiyin və gövdə əzələləri, deltaşəkilli əzələ istisna olmaqla, prosesə cəlb olunmamışdı; Ş.-nin xüsusi əhəmiyyət verdiyi üz əzələləri də cəlb olunmamışdı. Aşağı ətraflarda reflekslər artmamışdı, paretik tərəfdə hətta bir qədər azalmışdı; sağ qolun tam hissi iflici və sağ ayaqda hissiyyatın bütün növlərinin bərabər azalması var idi. Ş. bu hemiplegiyanı, daha doğrusu braxio-krural monoplegiyanı histerik hesab etmək üçün əsasları izah etdikdən sonra sağ yuxarı ətrafı faradizasiya etdirdi; bir neçə dəqiqə ərzində hissiyyat bərpa olundu və iflic keçdi; xəstə bunu auditoriyaya güclü əl sıxması ilə sübut etdi. Sağ ayağın parezi öz axarına buraxıldıqda bir neçə gün sonra keçdi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 25, s. 789–790.]

Qrödel: Ostium aorticum nahiyəsində uzaqdan eşidilən musiqili diastolik küyün yaranması

29. Ostium aorticum nahiyəsində uzaqdan eşidilən musiqili diastolik küyün yaranması. Qrödel («Berl. klin. Wochenschr.», № 16, 1884).

Müəllif Bad Nauheymdə bir il ərzində aorta üzərində uzaqdan eşidilən, belə nadir rast gəlinən musiqili küyü 3 dəfə müşahidə etmək imkanı əldə etmişdir; bununla yanaşı, hər 3 halda adi xarakterli küy də eşidilirdi. Bir halda o, autopsiya yolu ilə qapaqların və aortanın vəziyyətini şəxsən yoxlaya bilmişdir. Aorta ən aşağı hissəsində xeyli genişlənmiş, qapaqlar divarlarında qalınlaşmış, lakin rigid və ya xüsusilə retraksiyaya uğramış deyildi. Qalan iki halın izahı üçün müəllif Leyxtenşternin preparatlarına istinad edir: həmin preparatlarda həyatda ikən eşidilən musiqili uzaq küyün əsası kimi aortanın çox əhəmiyyətli genişlənməsi və bununla şərtlənən, olduqca nazik qapaqların nisbi çatışmazlığı aşkar olunmuşdu. Deməli, musiqili küy Valv. semilun. aortae çatışmazlığı zamanı qapaqlar elə vəziyyətdə olduqda yaranır ki, geri axan qan onları müntəzəm və bərabər rəqslərə gətirə bilsin. Bununla yanaşı eşidilən, musiqili olmayan küy isə mədəcikdə geri axan qanın burulğan əmələ gətirməsi nəticəsində yaranır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 25, s. 790.]

P. Quttmann: Hernia diaphragmatica halı

30. Hernia diaphragmatica halı. P. Quttmann («Deutsche medizinische Wochenschrift», № 14, 1884).

Mitral qapağın çatışmazlığı və stenozu olan 42 yaşlı xəstə qadında ürək döş qəfəsinin sağ yarısında aşkar edilirdi, bundan başqa, sağ böyrəyin dislokasiyası da var idi. Dekstrokardiya xəstənin verdiyi məlumatlara əsasən anadangəlmə kimi qiymətləndirilmişdi. Yarılma diaqnoz qoyulmuş dəyişikliklərdən başqa diafraqmanın vətər hissəsində dörd barmağın keçə biləcəyi, hamar kənarlı dəlik aşkar etdi; bu dəlikdən keçərək mədə bir neçə bağırsaq ilgəyi ilə birlikdə, habelə qaraciyərin sol payı döş qəfəsinin sol yarısında yerləşmişdi. Q. bu xəstədə aparılmış müşahidələrə əsaslanaraq daxili orqanların belə yer dəyişməsini intra vitam diaqnostika etməyin mümkünlüyünü müzakirə edir.

Xəstənin təngnəfəsliyi ürək çatışmazlığı ilə izah edilmişdi, buna görə də sol ağciyərdə tənəffüs sahəsinin mövcud məhdudlaşmasına heç bir işarə vermirdi. Yerini dəyişmiş mədə üzərində perkussiya səsi ağciyər səsindən nəzərəçarpacaq dərəcədə fərqlənmirdi. Həmin orqan üzərində vezikulyar tənəffüs səsi də eşidilirdi. Yalnız son günlərdə timpanik səsin meydana çıxması və tənəffüs səsinin zəifləməsi, habelə mədənin yerləşdiyi nahiyədə özünəməxsus metallik səslər əsl vəziyyətdən şübhələnməyə əsas verməli idi. Soyuq su udarkən soyuqluq hissinin harada yarandığına dair suallar və udma səslərinin müayinəsi bundan sonra diaqnozu təsdiqləyə bilərdi.

Lakin hər şeydən əvvəl dekstrokardiya nəzərə alınmalı idi. Ürəyin bu yer dəyişməsinin yalnız üç səbəbi ola bilər: ya sol plevra kisəsində ürəyi sıxışdıran patoloji proseslər, ya Situs inversus viscerum, ya da sol tərəfli diafraqma yırtığı zamanı qarın boşluğu orqanlarının ürəyi sıxışdırıb yerindən çıxarması. Bu üç səbəbdən birincisi başqa növ dəyişikliklərlə özünü göstərməlidir; Situs inversus isə çox nadir hallarda yalnız döş qəfəsi orqanları ilə məhdudlaşır və qaraciyərin sağ payının normal yerdə aşkar edilməsi ilə istisna olunmuşdu. Deməli, sol tərəfli diafraqma yırtığı güman edilməli idi. Qeyd etmək lazımdır ki, diafraqma yırtıqları sol tərəfdə sağ tərəfə nisbətən təxminən 6 dəfə daha tez-tez müşahidə edilmişdir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 981–982.]

Sent-Kler Tomson: Natrium salisilatın təsirinə dair

31. Natrium salisilatın təsirinə dair. Sent-Kler Tomson («Lancet», № 21, 1884).

Natrium salisilatın bəzi Angina tonsillaris hallarında dəfələrlə vurğulanmış effektivliyini və onun kəskin oynaq revmatizmində endokardit ağırlaşmasının qarşısını almaq qabiliyyətinin hələ də mübahisəli olduğunu nəzərə alsaq, burada bildirilən iki hal maraqsız deyildir. Birinci halda revmatizmə görə doqquz gün ərzində bu dərmanı qəbul etmiş xəstədə Angina tonsillaris inkişaf etmişdir; digər halda isə xəstə «revmatik» angina səbəbilə doqquz gün ərzində daha böyük salisil dozaları ilə müalicə edildikdən sonra oynaq ağrıları və ürək zədələnməsi meydana çıxmışdır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 982.]

Stran: Mədə xorasında arsen

32. Mədə xorasında arsen. Stran («British medical Journal», 21 iyun 1884).

Müəllif gənc qızlarda üç hal haqqında məlumat verir; bu hallarda Ulcus ventriculi diaqnozu təkrarlanan hematemez, epiqastriumda və onurğa sütununda ağrı həssaslığı, qusma və kardialgiya tutmaları ilə təsdiqlənmiş görünürdü. Süd pəhrizi və Sol. Fowleri tətbiqi (gündə dörd dəfə bir damcı) bir neçə həftədən sonra bütün subyektiv və obyektiv əlamətlərin yox olmasına gətirib çıxardı. St. hesab edir ki, xoraların belə sürətli sağalmasına kömək etmək üçün təkcə pəhrizin tənzimlənməsi kifayət deyil, və arsen preparatının zədələnmiş mədə selikli qişasına birbaşa yerli təsir göstərdiyini qəbul edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 982.]

Labord: Qabırğaarası əzələlərin təsir mexanizmi

33. Qabırğaarası əzələlərin təsir mexanizmi. Labord («La Tribune medicale», 18 may 1884).

L. ölümdən bir saat sonra edam edilmiş şəxsin meyiti üzərində təcrübə aparmaq kimi nadir imkandan istifadə etmiş və müəyyən etmişdir ki, iki qabırğa arasında uzanan daxili qabırğaarası əzələlərin elektrik cərəyanı ilə qıcıqlandırılması yuxarı qabırğanın aşağı qabırğaya doğru enməsinə, xarici qabırğaarası əzələlərin qıcıqlandırılması isə, əksinə, aşağı qabırğanın yuxarı qabırğaya doğru qalxmasına səbəb olur. Qabırğaların hərəkətlərini daha yaxşı izləmək üçün onların ön birləşmə yerləri mişarla kəsilmiş və döş sümüyü çıxarılmışdı. Daxili qabırğaarası əzələlərin en masse qıcıqlandırılması döş qəfəsi yarısının birinci qabırğaya doğru bütövlükdə enməsinə, xarici əzələlərin qıcıqlandırılması isə onun bütövlükdə qalxmasına səbəb oldu. Buna görə L. xarici qabırğaarası əzələləri inspirator, daxililəri isə ekspirator əzələlər hesab edir və beləliklə, bu əzələlərin təsir mexanizmi barədə uzun müddət həll olunmamış mübahisədə tamamilə qədim fizioloq Hamburgerin tərəfini tutur.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 982–983.]

Şiff: Qalxanabənzər vəzin ekstirpasiyasının nəticələrinə dair təcrübələr

34. Qalxanabənzər vəzin ekstirpasiyasının nəticələrinə dair təcrübələr. Şiff («Revue med. Suisse romande», № 2, 1884).

Gl. thyroidea ekstirpasiyasının nəticələrinin son zamanlar cəlb etdiyi diqqətlə əlaqədar olaraq Şiff 1856—57-ci illərdə apardığı təcrübələri təkrarlamış və təsdiq etmişdir ki, itlər də, dəniz donuzları da bu əməliyyatdan bir neçə gün sonra izah olunmayan şəkildə ölürlər. Belə əməliyyat olunmuş heyvanlarda həyatda ikən müxtəlif sinir pozğunluqları müşahidə olunur: yuxululuq, əsl iflic olmadan hərəkətlərin ləngliyi, fibrilyar seyirmələr və aşkar tetanusa qədər güclənə bilən tremor. Bəzi heyvanlarda Pruritus cutaneus da müşahidə edilmişdir; qalxanabənzər vəzi olmayan itlər qan təzyiqinin kəskin düşməsi şəraitində ölürdülər. Şiff qalxanabənzər vəzlərin mərkəzi sinir sisteminin qidalanması ilə əlaqəli olduğu fikrinə meyl edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 983.]

Molyer: Xlorozda mərkəzi temperatur

35. Xlorozda mərkəzi temperatur. Molyer («Lyon medical», № 21, 1884).

Xlorozlu xəstələrdə bədən temperaturunun normadan aşağı olduğuna dair geniş yayılmış fikrin əksinə olaraq, M. 30 xlorozlu qızda aylarla davam etdirilmiş rektal ölçmələrlə sübut etmişdir ki, xəstəlik müddətində mərkəzi temperatur yüksəlmiş olur və onun tərəddüdləri 37,8° C. ilə 38,8° C. arasında olur. İkinci diqqətəlayiq fakt kimi o, bəzən 39° C.-dən, hətta 40° C.-dən yuxarı temperatur yüksəlmələri qeydə almışdır ki, onları qızdırma ilə müşayiət olunan heç bir xəstəliklə izah etmək mümkün deyildi. Onun bütün xəstələrində sinir əlamətləri, ürək və boyun üzərindəki küylər aydın ifadə olunmuşdu; menstruasiyanın temperatur əyrisinə təsiri olmadığı görünürdü.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 984.]

Şaxnoviç: Fasiləli paraplegiya

36. Fasiləli paraplegiya. Şaxnoviç («London medical Record», 15 mart 1884).

Heç vaxt intermittens infeksiyası keçirməmiş, əla sağlamlığa malik, möhkəm bədən quruluşlu 44 yaşlı kişi 25 ildir ki, iki aya qədər aralıqlarla təkrarlanan fasiləli paraplegiyadan əziyyət çəkir. O, bütün dörd ətrafın hərəki iflici, əzələ rigidliyi və reflekslərin itməsi ilə oyanır; bu zaman zəka, hiss orqanlarının qavrayışları və həssaslıq, sidik kisəsi və düz bağırsağın funksiyaları tamamilə salamat qalır. 3—12 saatdan sonra o, dərin yuxuya gedir və ətraflarda yüngül zəiflik ilə oyanır; bu zəiflik bir neçə saatdan sonra yerini sərbəst hərəkətliliyə verir. Xəstənin atası da eyni xəstəlikdən əziyyət çəkmişdir, bir qardaşı epilepsiya xəstəsidir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 32, s. 984.]

Buvere: Yuxarı ətrafların lokal asfiksiyası

37. Yuxarı ətrafların lokal asfiksiyası. Buvere («Lyon Medical», № 23, 1884).

Dəfələrlə intermittens keçirmiş, arteriyaları ağır dərəcədə ateromatoz degenerasiyaya uğramış 68 yaşlı qadın bir gün sağ əlinin barmaqlarından birinin soyuğun təsiri altında göyərdiyini və hissiyyatını itirdiyini görür. İki il ərzində hər iki əl bilək oynaqlarından yuxarıya qədər bu xəstəliyə tutulur. Said nahiyəsində də ayrı-ayrı ləkələrin rəngi dəyişmişdir. Bu vəziyyət fasiləlidir: yataq istisinin təsiri altında dərinin rəngi və həssaslığı normal olur, lakin açıq havaya çıxmaq sianoz və hissiyyatın kütləşməsini yaratmaq üçün kifayətdir; bu hal hətta yayda da yalnız günün ən isti günorta saatlarında keçir.

Bu zaman barmaq ucları mürəkkəb kimi qara və tamamilə anestetik olur, dərinin zədələnmiş digər sahələri isə göyərmiş olur. Əllər toxunduqda soyuqdur. İsti suya salındıqda dərinin normal rəngi və istiliyi, habelə həssaslığı güclü gizildəmə ilə bərpa olunur. Əl arteriyalarından yazılmış sfiqmoqrafik əyri sianotik vəziyyət zamanı dəyişmiş olur.— B. simmetrik qanqrenaya yaxın olan bu halı izah etmək üçün fərz edir ki, lokal asfiksiya kiçik arteriyaların daralması nəticəsində yaranır; bu daralmanı isə damar divarlarındakı periferik qanqlioz aparatların anormal qıcıqlanıcılığı səbəbindən soyuq qıcığı törədir. Damar konstriktorlarının anormal oyanıqlığını intermittens infeksiyası ilə əlaqələndirmək olar.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1164–1165.]

H. D. Çeypin: Uşaqlarda qurğuşun iflici

38. Uşaqlarda qurğuşun iflici. H. D. Çeypin («Medical Record», 17 may 1884).

5 və 7 yaşlı iki qardaş dəfələrlə qusma və sancı tutmaları keçirmiş, bunların ardınca ayaqlarda, sonra isə qollarda ağrılar və iflic əmələ gəlmişdir. Oğlanlardan birində aydın qurğuşun haşiyəsi var idi. Ataları rəngsaz idi və uşaqların yataq otağı onların xəstələnməsindən bir az əvvəl qurğuşun ağı ilə boyanmışdı.— Ç. uşaqlarda qurğuşun iflicinin uşaq iflicinin xəstəlik mənzərəsinə oxşarlığına diqqət çəkir və güman edir ki, bəzi poliomielit hallarında bu etioloji amil nəzərdən qaçırılmışdır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1165.]

Reylton: Qonoreyada oynaq revmatizmi və endokardit

39. Qonoreyada oynaq revmatizmi və endokardit. Reylton («British Medical Journal», 14 iyun 1884).

Əvvəllər revmatizmdən əziyyət çəkməmiş bir kişi qonoreyaya yoluxmuş, xəstəlik 3 həftədən sonra xroniki mərhələyə keçmişdir. Daha 3 həftə sonra o, heç bir xüsusi səbəb olmadan badamcıqların şişməsi ilə xəstələnmiş, bunun ardınca oynaqların əksəriyyətinin ağrılı şişməsi baş vermişdir. Revmatizm başlayandan bir həftə sonra ürək zirvəsi üzərində sistolik küy eşidilirdi, ağciyər arteriyası üzərində ikinci ton güclənmişdi, ürək kütlüyü isə dəyişməmişdi. Oynaq və ürək zədələnməsi keçib getdikdən sonra sidik kanalından yenidən bol irinli axıntı başladı.— R. revmatik prosesin qonoreya ilə sıx əlaqəsini ehtimal edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1165.]

Fazio: Biliar tifoid

40. Biliar tifoid. Fazio («Giornale della Societa Italiana d'Igiene», dekabr 1883).

1883-cü ilin iyun ayının sonlarında Torre-Annunsiata şəhərində kəskin başlayan sarılığın bir neçə halı müşahidə edildi. Xəstəlik getdikcə daha tez-tez rast gəlinməyə başladı və əyalət səhiyyə şurasının komissiyası tərəfindən tədqiqat aparılmasına səbəb oldu. Yarılmalar müxtəlif orqanlarda petexiyalar, dalağın kəskin şişkinliyi, qaraciyərin yüngül böyüməsi, Peyer lövhələrinin şişməsi, böyrəklərin qabıq maddəsinin kongestiyası, ağciyərlərin hipostazları və s. aşkar etdi. Ödün bağırsağa axması sərbəst idi. Xəstəlik, göründüyü kimi, Aralıq dənizi ölkələrində müxtəlif vaxtlarda oxşar simptomlarla meydana çıxmış infeksion qızdırma idi (Hirşə görə). Bir neçə il əvvəl oxşar xəstəliklər Ancona şəhərində də baş vermişdi. Şəhərin sanitariya qurğularının, xüsusilə su kəmərinin vəziyyəti xəstəliyin baş verməsini başa düşməyə imkan verir; xəstəlik isə, yeri gəlmişkən, epidemik xarakter almadı: 12 ay ərzində cəmi 12 hal qeydə alındı, onlardan yeddisi ölümlə nəticələndi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1165.]

Valdes Perez: Həyəcandan sonra purpura haemorrhagica

41. Həyəcandan sonra purpura haemorrhagica. Valdes Perez («El siglo medico», 22 yanvar 1884).

Sağlam ailədən olan güclü, 16 yaşlı bir oğlanda çox şiddətli qorxudan bir gün sonra burun qanaması başlamış, ertəsi gün isə bədəni petexiyalarla örtülmüşdü. Burun qanaması təkrarlandı, buna anusdan, uretradan, konyunktivadan, burundan və qulaqlardan qanaxmalar da qoşuldu. Beşinci gün o, dərin üzgünlük vəziyyətində idi, dərisi mərci dənəsindən sikkə böyüklüyünədək hemorragiyalarla örtülmüşdü. Bitki turşuları, erqotin və dəmir verilməklə tez sağalma baş verdi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1166.]

Fotergill: Ürək nevrozları haqqında

42. Ürək nevrozları haqqında. Fotergill («Lancet», iyun 1884).

Müəllif ürək xəstəliklərini qapaq xəstəliklərinə, ürək divarı xəstəliklərinə və nevrozlara bölür; sonuncuları o, xüsusilə üzvi ürək xəstəliklərindən fərqləndirilməsi baxımından nəzərdən keçirir. Ritm pozulmadan ürək fəaliyyətinin sadəcə arabir kəsilməsinə yaşlı adamlarda çox tez-tez rast gəlinir və çox vaxt yersiz olaraq təhlükəli əlamət sayılır. Əksinə, bu, tamamilə əhəmiyyətsiz bir hal kimi görünür, lakin artan iş yükü ilə güclənərsə, ehtiyatlı olmağa vadar edir. Aritmiya ilə müşayiət olunan fasiləli ürək fəaliyyətində isə, bir qayda olaraq, sadəcə sinir pozğunluğundan artıq bir şey olur. Ürəyin digər çox yayılmış nevrozu ürəkdöyünmədir; o, hər hansı orqan xəstəliyi və ya ümumi xəstəlik nəticəsində yarana bilər və həmin xəstəlik aradan qaldırıldıqdan sonra keçib gedir. Qadınlarda menopauza dövründə gecə palpitasiyaları tez-tez olur; bunlar çox vaxt koitusla törənir, başqa hallarda isə onun sayəsində yüngülləşir. Ürək nevrozu diaqnozu üçün ürəyin fiziki müayinədə normal tapılması və yalnız onun fəaliyyətinin pozulmuş görünməsi tələb olunur. Ürək nevrozu heç vaxt üzvi xəstəliyə çevrilmir, lakin «qıcıqlanan» ürəyin iş qabiliyyəti azalmış olur.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1166.]

Şmits: Tüstülənən azot turşusunun inhalyasiyası ilə zəhərlənmə

43. Tüstülənən azot turşusunun inhalyasiyası ilə zəhərlənmə. Şmits («Berliner klin. Wochenschr.», 1884, № 27).

Ş. tüstülənən azot turşusunun qırmızı-qonur buxarlarını tənəffüs etmə nəticəsində 21 yaşlı bir qızda kəskin başlayan zəhərlənmə halını təsvir edir; qız turşu ilə dolu, ağzı açıq bir qabı bir neçə dəqiqə küçə boyu aparmışdı. Kəskin zəhərlənmənin simptomları qıcolmalı öskürək tutmalarından, tənəffüs orqanlarının selikli qişasının qızarması və şişməsindən, baş ağrısından, qusmağa meyildən və kollapsdan ibarət idi. Ağciyər perkutor səsi normal idi, bronxların gedişi boyunca bronxial tənəffüs eşidilirdi. Sonrakı günlərdə zəhərlənmənin ən qabarıq simptomları başgicəllənmə, gözlər önündə parıltı və son dərəcə taqətsizlik idi. İkinci halda, uzun müddət azot turşusu ilə işləmiş bir kimyaçıda zəhərlənmə xroniki xarakter daşıyırdı. Tənəffüs orqanları tərəfindən simptomlar o qədər də nəzərə çarpmırdı; ümumi əzginliyi Ş. zəhərin sinir sisteminə bilavasitə təsirinin nəticəsi kimi izah edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1166.]

Levenfeld: Xroniki onurğa beyni xəstəliklərinin müalicəsinin hazırkı vəziyyəti haqqında

44. Xroniki onurğa beyni xəstəliklərinin müalicəsinin hazırkı vəziyyəti haqqında. Levenfeld («Aerztl. Intelligenzbl.», ayrıca çap, 1884).

Onurğa beyni xəstəliklərində müalicənin məqsədləri və perspektivləri üçün həlledici amil kimi bu orqanın patoloji dəyişiklikləri geri döndərmək qabiliyyəti haqqında biliklərimiz göstərilir. Sinir toxumasının sırf molekulyar dəyişiklikləri, bəzi hallarda (nevrasteniya) çox çətin olsa da, şübhəsiz sağala bilir; struktur dəyişiklikləri isə bərpa üçün xeyli az imkan verir, həm də sinir liflərinin itkisi sinir hüceyrələrinin itkisindən daha asan əvəz olunur kimi görünür. Strukturun yüksək dərəcəli dəyişiklikləri müəyyən şəraitdə funksiyanın saxlanması ilə bir araya sığa bilər: buradan müalicə üçün belə bir göstəriş çıxır ki, xroniki xəstəlikləri mümkün qədər erkən, ehtimal ki, hələ yalnız molekulyar, tarazlaşa bilən dəyişikliklər mövcud olduğu vaxt müalicəyə götürmək lazımdır. Lakin inkişaf etmiş xəstəlik mənzərəsində də müəyyən dərəcədə yaxşılaşmaya nail olmaq mümkün qalır, çünki dağılmış elementlərin yanında həmişə az və ya çox zədələnmiş müəyyən sayda element olur ki, onları gücləndirməyə çalışmaq olar.

Müalicə üsullarından əvvəlcə suyun tətbiqi müzakirə olunur. Təcrübə soyuq dəniz və çay vannalarının, buxar və isti hava vannalarının, eləcə də kəskin hidriatik prosedurların zərərli olduğunu göstərmiş, ilıq vannalara, duzlu sulara, 26° R.-ə qədər termal sulara, yumşaq hidroterapevtik tədbirlərə isə böyük və çoxsaylı xəstəlik formalarını əhatə edən müalicəvi əhəmiyyət vermişdir. Həddən artıq yüksək və həddən artıq aşağı temperaturlar kimi, vannanın uzun sürməsindən də zərərli olduğu üçün qaçmaq lazımdır. Soyuğun yerli tətbiqi qişaların və fəqərələrin zədələnməsi ilə gedən onurğa beyni xəstəliklərində, həmçinin tabes xəstələrinin kəskin sancıvari ağrılarında faydalıdır.

Xroniki onurğa beyni xəstəliklərində ən təsirli müalicə vasitəsi kimi elektrik göstərilir; onun tətbiq üsulları ətraflı şərh olunur. Ayrı-ayrı seansların müddətini 5 dəqiqədən az və 15 dəqiqədən çox olmamaqla, cərəyan şiddətini isə 5—10 milliamper arasında seçmək tövsiyə edilir. Dərinin faradik fırça ilə qıcıqlandırılmasına onurğa beyninə reflektor təsiri baxımından əhəmiyyət verilir. Son vaxtlar çox arxa plana keçmiş derivant vasitələrdən tabesdə və meningitin müxtəlif formalarında nöqtəvi kauterizasiyanın — pointes de feu — tətbiqi tövsiyə olunur. Xroniki struktur onurğa beyni xəstəliklərinin dərmanla müalicəsi, masajdan və müalicəvi gimnastikadan istifadə, sinirin qanlı və qansız dartılmasının qiymətləndirilməsi və s. barədə qeydlərdən sonra funksional xəstəliklərin, xüsusilə neurasthenia spinalis-in müalicəsi müzakirə olunur və burada mərkəzi qalvanizasiya, ümumi faradizasiya və hidriatik prosedurlar dəyərli vasitələr kimi vurğulanır.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1166–1167.]

O. Berger: Tabes dorsalisin simptomatologiyasına dair

45. Tabes dorsalisin simptomatologiyasına dair. O. Berger («Breslauer ärztl. Zeitschrift», № 13, 1884).

Tabesin simptomlar mənzərəsindən bəzi məqamlar xüsusilə diqqətəlayiq və xəstəliyin tanınması üçün vacib kimi vurğulanır. Məhz: xəstəlik ölümcül sonluğa qədər ataktik pozğunluq olmadan keçə bilər; ilkin nevralgiyalar kəllə sinirləri boyunca meydana çıxa bilər və bəzən miqrenəbənzər tutmalar şəklində təzahür edir (gicgahlarda və təpə nahiyəsində ürəkbulanma və qusma ilə müşayiət olunan, bıçaq sancısına bənzər ağrılar). Belə hallarda irsi zəminin olmaması, xəstəliyin nisbətən yaşlı dövrdə başlaması, vətər reflekslərinin olmaması və bəbəklərin mümkün reflektor hərəkətsizliyi simptomu diaqnozu tabes dorsalisə yönəltməlidir.

Sidik kisəsi pozğunluqlarının uzun illər ərzində xəstəliyin yeganə simptomu ola bilməsi faktı xüsusi praktik əhəmiyyət daşıyır; buna görə sidik aparatının aşkar edilə bilən zədələnməsi olmayan sidik kisəsi pozğunluqlarında başlanğıc tabesdən şübhələnmək lazımdır. Çanağın dərinliyində və peritonda kəskin sancıvari ağrılar, uretrada göynəmə, sidik kisəsi boynunun hiperesteziyası, sonra sidik tenezmi, dizurik şikayətlər, daha sonra sidik kanalının anesteziyası və düz bağırsağın keyimə hissi xəstəlik mənzərəsini təşkil edir; sonradan buna ən aydın ifadə olunmuş tabetik simptomlar da qoşula bilər. B. zəngin anatomik material əsasında sübut etməyi vəd edir ki, tabes simptomatologiyasının müxtəlifliyini xəstəliyin arxa sütunlar sahəsi daxilində daha dəqiq topoqrafik lokalizasiyası ilə izah etmək olar.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 39, s. 1168.]

Bar: Erkən yaşda mədə xərçəngi haqqında

37. Erkən yaşda mədə xərçəngi haqqında. Bar («Lyon medical», № 43, 1884).

B. 28 yaşlı şəxslərdə mədə divarının xərçəngli degenerasiyasına dair iki hal barədə məlumat verir; hər iki halın klinik mənzərəsində diqqəti cəlb edən xüsusiyyətlər var idi. Birinci halda əlamətlər sol tərəfli plevritin və qarın boşluğunda maye toplanmasının əlamətləri idi. Temperatur heç vaxt 38°-dən yuxarı qalxmırdı. Mədə tərəfindən bir neçə həftədən bəri iştahsızlıq qeyd olunurdu. Punksiya qarın boşluğundakı ekssudatın seroz-qanlı olduğunu göstərdi. Yarılmada kiçik əyrilikdən başlayan, xorasız karsinomatoz mədə divarı degenerasiyası, diafraqmanın və piyliyin ikincili karsinomatozu tapıldı. İkinci halda qusma, ağrılılıq və epiqastriumda əllə hiss edilən şiş mədə karsinomasını in vivo tanımağa imkan verdi, lakin ağciyərlərdə eyni vaxtda mövcud olan vərəm prosesi səbəbindən diaqnoz qeyri-müəyyən idi. Xəstənin son günlərində hematemez əmələ gəldi və o, qəflətən öldü; yarılmanın göstərdiyi kimi, ölüm karsinomatoz və xoralaşmış pilorun yaxınlığında perforasiya nəticəsində olmuşdu. Hər iki halda proses o qədər sürətlə inkişaf etmişdi ki, kaxeksiya formalaşmağa macal tapmamışdı.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 45, s. 1344.]

Şpits: Tif rekonvalessensiyasında poliuriya

38. Tif rekonvalessensiyasında poliuriya. Şpits («L’Union medicale», 6 iyul 1884).

Halların təxminən yarısında rekonvalessensiya dövründə tif poliuriyası müşahidə olunur ki, bu da xəstəlik keçdikdən sonra 5-ci və ya 6-cı həftəyə qədər davam edir. Bildirilir ki, ifraz olunan sidiyin miqdarı keçirilmiş xəstəliyin ağırlığı ilə düz mütənasibdir. Sidikdə zülal və şəkər olmur.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 45, s. 1344.]

Qrail: Qaraciyər yırtığına dair bir hal

39. Qaraciyər yırtığına dair bir hal. Qrail («El siglo medico», 18 may 1884).

Gənc bir çağırışçıda hər öskürək təkanı zamanı sağda, qabırğa qövsünün altından həcmli bir şiş çıxırdı ki, o, palpasiya və perkussiyada qaraciyərin bütün xüsusiyyətlərini göstərirdi. Bu şişin üfüqi diametri 22 sm, şaquli diametri 18 sm idi və qarın divarı səviyyəsindən təxminən 8 sm qabarırdı. Onun sahəsində qarın divarı son dərəcə nazilmişdi. Həmin şəxsin heç bir şikayəti yox idi. Hər hansı etioloji amil aşkar edilə bilmədi.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 45, s. 1344.]

Buteyye: Travmatik tetanusun və xoreyanın müalicəsinə dair

40. Travmatik tetanusun və xoreyanın müalicəsinə dair. Buteyye («Progres medical», № 40, 1884).

B. adı çəkilən xəstəliklərin hər birinə dair bir halda onurğa sütunu üzərinə təkrar efir püskürtmələri tətbiq etmiş və hər tətbiqdən sonra vəziyyətin dərhal yaxşılaşdığını görmüşdür. O, hər iki halın tez və əlverişli nəticələnməsini də bu müalicəyə aid edir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 45, s. 1344.]

Buşar: Diabet xəstələrində vətər reflekslərinin olmaması haqqında

41. Diabet xəstələrində vətər reflekslərinin olmaması haqqında. Buşar («Progres medical», № 41, 1884).

Diabet xəstələrində vətər reflekslərinin olmaması nə daimi, nə də ümumən rast gəlinən simptomdur, lakin tezliyi, proqnostik və diaqnostik əhəmiyyəti baxımından diqqətə layiqdir. B. 66 diabet xəstəsi arasında bu simptomu 19 dəfə qeyd edə bilmişdir, istisnasız olaraq ağır hallarda; onların bir qismi üç illik müşahidə ərzində ölmüşdü. 2 halda vətər refleksləri bərpa olundu və bu, xəstəliyin aydın yaxşılaşması ilə üst-üstə düşdü. Vətər reflekslərinin bu davranışından diabet formalarının təsnifatı üçün istifadə etmək olmaz, çünki xəstəlik təhlükəli istiqamət aldıqda reflekslər itir, sinir sistemi xəstəlikləri nəticəsində yaranan diabet isə bu baxımdan başqa səbəblərdən yaranan diabetdən fərqlənmir. — Diabetik vəziyyətin gizli və naməlum qaldığı və qəfildən ağır əlamətlərin meydana çıxdığı bir neçə halda reflekslərin olmaması diaqnoz üçün işarə vermişdir.

[«Wiener Medizinische Wochenschrift», 34 (1884), № 45, s. 1344–1346.]