C. Biqelou: „The Mystery of Sleep“ (1904)

[„The mystery of sleep“. Con Biqelou. 1903.]

Yuxunun sirrini açmaq, yəqin ki, elmin işi olaraq qalmalıdır; dindar müəllif isə Bibliyadan gətirilən dəlillərlə və teleoloji əsaslandırmalarla iş görür, məsələn: insanın ömrünün tam üçdə birini zehni fəaliyyətsizlik içində keçirməsinə yol vermək İlahi təqdirə yaraşmayan bir təsəvvür olardı. Onun fikrincə, yuxu, əksinə, elə bir haldır ki, ilahi təsir insanın ruhi həyatına məhz bu zaman ən sərbəst və ən təsirli şəkildə daxil olur. Müəllifin düşüncə yollarını tamamilə rədd etsək də, onun iddiasındakı həqiqət özəyini vurğulamağı vacib bilirik. Yuxu zamanı ruhi həyatın vəziyyətinə dair elmi tədqiqatlar da bizi yuxunun ruhi fəaliyyətlərin gedişini minimuma qədər dayandırdığı barədə indiyədək mövcud olan fərziyyəni yanlış saymağa məcbur edir. Son dövrdə yuxuların aydınlaşdırılmasının sübut etdiyi kimi, şüursuz zehni və hətta təfəkkür fəaliyyətinin mühüm prosesləri dərin yuxuda da davam edir. Bu şüursuz ruhi fəaliyyət «demonik» adlandırılmağa layiqdir, ilahi adlandırılmağa isə çətin ki.

Professor Z. Fr.

[«Neue Freie Presse», № 14168, 4 fevral 1904, s. 22 (Miszellen rubrikası).]