Qeyd «III»

Əlyazma tarixsiz qaralamadır, o, aydın şəkildə 1892-ci ilə aiddir və "III" başlığı ilə işarələnib.

Biz yuxarıda müşahidə faktı kimi qeyd etmişik ki, histerik fenomenlərin arxasında duran xatirələr xəstələrin əlində olan yaddaşda mövcud deyil, lakin hipnoz zamanı hallüsinativ canlılıqla canlandırıla bilir. Biz bundan əlavə qeyd etmişik ki, belə xatirələrin bir sıra nümunələri dəhşət katapleksiyası, yarım yuxular, avtohipnoz və s. kimi xüsusi vəziyyətlərdə baş verən hadisələrə aiddir və onların məzmunu normal şüurla assosiativ əlaqədə deyil. Beləliklə, biz artıq histerik fenomenlərin yaranma şərtini, histerik dispozisiyaya xarakteristika verməyə çalışan fərziyyəyə toxunmadan müzakirə etmək imkanından məhrum idik; bu fərziyyəyə görə, histeriyada şüur məzmununun müvəqqəti dissosiasiyası və assosiativ əlaqədə olmayan ayrı-ayrı təsəvvür komplekslərinin ayrılması asan baş verir. Beləliklə, biz histerik dispozisiyanı ondan ibarət görürük ki, bu cür vəziyyətlər ya spontan (daxili səbəblərə görə) yaranır, ya da xarici təsirlərlə asan təhrik olunur; biz hər iki amilin dəyişkən iştirakını qəbul edirik.

Biz bu vəziyyətləri hipnoid adlandırırıq və onların əsas xüsusiyyəti kimi, məzmununun digər şüur məzmunundan az və ya çox dərəcədə təcrid olunduğunu, yəni assosiativ həllindən məhrum edildiyini qeyd edirik; necə ki, yuxuda və oyaqda, müxtəlif vəziyyətlərin nümunəsi kimi, assosiasiya etmək əvəzinə yalnız bir-biri ilə əlaqə qurmağa meyllidirlər. Dispozisiyası olan şəxslərdə hər hansı bir affekt belə bir ayrılmağa səbəb ola bilər və affekt anında qəbul edilən təəssürat, özündə buna uyğun olmasa belə, travmaya çevrilə bilər. Təəssürat özü də bu affekti yarada bilər. Tam inkişaf etmiş formada bu hipnoid vəziyyətlər, bir-biri ilə assosiasiya oluna bilən, məlum halların condition seconde və s. təşkil edir. Bu dispozisiyanın rudimentləri hər yerdə tanınmalıdır və uyğun travmalarla dispozisiyası olmayan şəxslərdə də inkişaf etdirilə bilər. Xüsusilə cinsi həyat, şəxsiyyətin qalan hissəsi ilə güclü ziddiyyət təşkil edən və təsəvvürlərinin reaksiyasızlığı ilə belə travmaların məzmununu formalaşdırmağa uyğundur.

Bizim terapiyamızın, ya somnambulizm zamanı travmanı yenidən canlandırmaq, abreaksiya etmək və düzəltmək, ya da daha yüngül hipnozda onu normal şüura çəkmək yolu ilə, abreaksiya olunmamış təsəvvürlərin təsirlərini aradan qaldırmaqdan ibarət olduğu aydındır.¹