Dr. Fridrix S. Kraussa «Anthropophyteia» haqqında məktub

Hörmətli cənab doktor!

Siz mənə erotik zarafatların, lətifələrin, şən hekayələrin və s. toplanmasının elmi dəyərinin nə ola biləcəyini soruşdunuz. Mən bilirəm ki, belə bir toplama fəaliyyətini əsaslandırmaqda heç vaxt şübhəyə düşməmisiniz; siz yalnız psixoloq mövqeyindən belə bir materialın yararlılığına, hətta zəruriliyinə şahidlik etməyimi istəyirsiniz.

Burada əsasən iki məqamı önə çıxarmaq istəyirəm. «Anthropophyteia» cildlərində topladığınız və təqdim etdiyiniz erotik lətifələr və hekayələr, əlbəttə ki, yalnız danışanlara və dinləyicilərə həzz bəxş etdikləri üçün yaradılmış və daha sonra nəql edilmişdir. Bu qədər mürəkkəb quruluşa malik olan cinsi həvəsin hansı komponentlərinin burada təmin olunduğunu tapmaq çətin deyil. Bu kiçik hekayələr bizə, müəyyən bir insan qrupunda cinsəlliyin hansı hissəvi həvəslərinin həzz əldə etmək üçün xüsusilə yararlı qaldığını birbaşa məlumat verir və nevrotik şəxslərin psixoanalitik tədqiqatının gəldiyi nəticələri ən gözəl şəkildə təsdiqləyir. İcazə verin, bu növün ən vacib nümunəsinə işarə edim. Psixoanaliz bizə, anal bölgənin — normalda və həmçinin pervers olmayan fərdlərdə — erogen həssaslığın mərkəzi olduğunu və müəyyən hallarda tamamilə cinsiyyət orqanı kimi davrandığını iddia etməyə məcbur etdi. Anal erotika və ondan yaranan anal xarakter haqqında danışılan həkimlər və psixoloqlar bu barədə ən yüksək dərəcədə qəzəbləndilər. «Anthropophyteia» burada psixoanalizə kömək edir, çünki insanların bu bədən bölgəsi, onun funksiyaları, hətta onun funksiyasının məhsulu üzərində həzz vurğusu ilə nə qədər ümumi şəkildə dayandıqlarını göstərir. Əks təqdirdə, bütün bu hekayələr onları dinləyənlərdə iyrənclik hissi oyatmalı olardı və ya xalqın bütün kütləsi «moralizə edən» cinsi psixopatiya mənasında «pervers» olmalı idi. «Anthropophyteia» müəllifləri tərəfindən toplanan materialın cinsəllik psixologiyası baxımından nə qədər dəyərli olduğunu digər nümunələr üzərində göstərmək çətin olmazdı. Bəlkə də bu materialın dəyəri, özü-özlüyündə heç bir üstünlük təşkil etməsə də, toplayıcıların psixoanalizin nəzəri nəticələrindən xəbərsiz olduqları və materialı rəhbərlik edən məqamlar olmadan topladıqları həqiqəti ilə daha da artır.

Daha ümumi təbiətli başqa bir psixoloji qazanc, əsl erotik zarafatlardan, eləcə də ümumiyyətlə zarafatlardan xüsusi olaraq yaranır. Lətifə haqqında olan tədqiqatımda, insan ruhundakı digər hallarda sıxışdırılmış şüursuzun müəyyən şəraitdə açılmasının həzz mənbəyinə və beləliklə zarafat qurma texnikasına çevrilə biləcəyini izah etmişəm. Psixoanalizdə bu gün təsəvvürlər toxumasını və ona bağlı olan affekti «kompleks» adlandırırıq və ən çox qiymətləndirilən zarafatların çoxunun «kompleks zarafatları» olduğunu, habelə onların azad edici və əyləndirici təsirinin, digər hallarda sıxışdırılmış komplekslərin ustalıqla ifşa edilməsinə borclu olduğunu iddia etməyə hazırıq. Bu tezisə nümunələr üzərində sübut vermək bu məqamda çox uzağa gedərdi, lakin belə bir tədqiqatın nəticəsi olaraq, xalq arasında dolaşan erotik və digər zarafatların, insanın şüursuz ruh həyatının tədqiqi üçün əla vasitələr təşkil etdiyini, psixoanalizin artıq məşğul olduğu yuxular, miflər və əfsanələr kimi tam oxşar olduğunu açıqlamaq olar.

Beləliklə, folklorun psixika üçün dəyərinin getdikcə daha aydın tanınacağına və bu araşdırma ilə psixoanaliz arasındakı əlaqələrin tezliklə daha sıx formalaşacağına ümid etmək olar.

Hörmətli Doktor, xüsusi hörmətlə sizə sadiq olan Freyd.