Psixoanalitik müalicədə həkim üçün məsləhətlər

Təklif etdiyim texniki qaydalar, başqa yolları izləməkdən özümə dəymiş ziyan nəticəsində geri qayıtdıqdan sonra, uzun illərdəki şəxsi təcrübəmdən irəli gəlmişdir. Asanlıqla qeyd ediləcək ki, bu qaydaların ən azı bir çoxu tək bir qaydaya birləşir. Ümid edirəm ki, bu qaydalara riayət etmək analitik işlə məşğul olan həkimlərə çoxlu faydasız səylərdən qurtulmağa və bəzi gözdən qaçırma hallarından qorunmağa kömək edəcək; lakin açıq şəkildə bildirməliyəm ki, bu texnika mənim fərdi xüsusiyyətlərim üçün yeganə məqsədəuyğun olan texnika kimi ortaya çıxmışdır; tamamilə fərqli quruluşlu bir həkim şəxsiyyətinin xəstəyə və həll olunmalı məsələyə qarşı fərqli bir mövqe üstün tutmağa məcbur edilə biləcəyini inkar etməyə cəsarət etmirəm.

(a) Gün ərzində bir neçə xəstəni müalicə edən analitikin qarşısına çıxan növbəti vəzifə, ona ən çətin vəzifə kimi görünəcək. Bu vəzifə, müalicə müddətində bir xəstənin aylar və illər ərzində ortaya qoyduğu saysız adları, tarixləri, xatırlama detallarını, fikirləri və xəstəlik məhsullarını yaddaşda saxlamaq və onları eyni vaxtda və ya əvvəl analiz edilmiş digər xəstələrdən gələn oxşar materialla qarışdırmamaqdan ibarətdir. Əgər insan gündə altı, səkkiz və ya daha çox xəstəni analiz etməyə məcbur qalırsa, belə bir yaddaş bacarığı nümayiş etdirən analitik kənar şəxslərdə inanmama, heyranlıq və ya hətta təəssüf hissi oyadacaq. Hər halda, belə bir bolluğun idarə olunmasına imkan verən texnikaya maraq göstəriləcək və bu texnikanın xüsusi vasitələrdən istifadə etdiyi gözləniləcək.

Lakin bu texnika çox sadədir. Eşitdiyimiz kimi, o, yazıb qeyd etmək də daxil olmaqla, bütün vasitələrdən imtina edir və sadəcə olaraq, heç nəyi xüsusi olaraq yadda saxlamağa çalışmamaq və eşidilən hər şeyə, daha əvvəl də adlandırdığım kimi, eyni «bərabər yayılmış diqqət» göstərməkdən ibarətdir. Bu yolla insan, gündə bir neçə saat ərzində davamlı saxlaya bilməyəcəyi bir diqqət səyindən qurtulur və qəsdən diqqət yetirməkdən ayrılmaz olan bir təhlükədən yayınır. Çünki insan diqqətini qəsdən müəyyən bir həddə qədər gərginləşdirdiyi anda, təqdim olunan material içərisindən seçməyə başlayır; bir hissəni xüsusilə kəskin şəkildə sabitləyir, əvəzində digərini aradan qaldırır və bu seçimdə öz gözləntilərinə və ya meyillərinə tabe olur. Lakin məhz bunu etmək olmaz; seçimdə gözləntilərə tabe olsaq, artıq bildiyimiz şeydən başqa heç nə tapmamaq təhlükəsi yaranır; meyillərə tabe olsaq, mümkün olan qavrayışı şübhəsiz ki, təhrif edəcəyik. Unutmamalıyıq ki, əksər hallarda əhəmiyyəti yalnız sonradan dərk edilən şeyləri eşidirik.

Göründüyü kimi, hər şeyi bərabər dərəcədə yadda saxlamaq qaydası, təhlil olunan şəxsə tənqidsiz və seçimsiz ağlına gələn hər şeyi danışması tələbinin zəruri qarşılığıdır. Həkim fərqli rəftar edərsə, xəstə tərəfindən «psixoanalitik əsas qayda»ya riayət etməkdən əldə edilən qazancın böyük hissəsini puça çıxarar. Həkim üçün qayda belə ifadə oluna bilər: İnsan şüurlu təsirlərin hamısını öz yaddaş qabiliyyətindən uzaq saxlamalı və tamamilə öz «şüursuz yaddaşına» təslim olmalı, və ya sadəcə texniki ifadə ilə desək: İnsan dinləməli və nəyisə yadda saxlayıb-saxlamadığı ilə maraqlanmamalıdır.

Bu yolla insanda əldə edilən nəticə müalicə zamanı bütün tələblərə cavab verir. Materialın artıq bir əlaqəyə qovuşmuş hissələri həkim üçün də şüurlu olaraq əlçatan olur; digər, hələ əlaqəsiz, xaotik və nizamsız hissələr isə əvvəlcə batmış kimi görünür, lakin təhlil olunan şəxs yeni bir şey gətirdikdə, onunla əlaqə qura biləcəyi və davam etdirə biləcəyi bir şey olduqda, yaddaşda istəklə üzə çıxır. İnsan sonra təbəssümlə təhlil olunan şəxsin «xüsusi yaxşı yaddaşa» görə layiq olmadığı tərifini qəbul edir, çünki xeyli vaxt keçəndən sonra, şüurlu niyyətlə yaddaşda sabitləmək istədiyi bir detalı təkrarlayır ki, bu detal böyük ehtimalla şüurlu niyyətdən qaçırardı.

Bu xatırlamada səhvlər yalnız insan özünə aid münasibətə görə narahat olduğu vaxtlarda və yerlərdə baş verir (aşağıya bax), yəni analitik idealından ciddi şəkildə geri qalır. Digər xəstələrin materialı ilə qarışdırmalar olduqca nadir hallarda baş verir. Təhlil olunan şəxslə mübahisədə, onun hansısa bir şeyi deyib-demədiyi və necə dediyi mövzusunda həkim əksər hallarda haqlı qalır¹⁸⁴.

(b) Analiz olunan şəxslə görüşlər zamanı geniş həcmdə qeydlər aparmağı, protokollar tərtib etməyi və s. tövsiyə edə bilmərəm. Bu, bəzi xəstələrdə mənfi təəssürat yaratdığından əlavə, yaddaşda saxlamaq məsələsində qiymətləndirdiyimiz eyni baxış bucaqları burada da keçərlidir. İnsan, mətni köçürərkən və ya stenoya alarkən, məcburi olaraq zərərli bir seçim etməli olur və öz zəhni fəaliyyətinin bir hissəsini məhdudlaşdırır; halbuki bu hissə, eşidilənlərin yozumunda daha yaxşı istifadə oluna bilər. Bu qaydadan istisnalar etmək qınanmadan qəbul edilə bilər: məlumatlar, yuxu mətnləri və ya kontekstdən asanlıqla ayrıla bilən, nümunə kimi müstəqil istifadəyə uyğun gələn bəzi diqqətəlayiq nəticələr üçün. Lakin mən bunu da adətən etmirəm. Nümunələri işin sonunda axşam, yaddaşdan köçürürəm; əhəmiyyət verdiyim yuxu mətnlərini isə xəstələrə yuxunu danışdıqdan sonra sabitləşdirməyə buraxıram.

(c) Xəstə ilə görüş zamanı yazıya köçürmə, müalicə olunan halı elmi nəşrin mövzusu etmək niyyəti ilə əsaslandırıla bilər. Bunu prinsip etibarilə demək olar ki, heç kim rədd edə bilməz. Lakin nəzərə almaq lazımdır ki, analitik xəstəlik tarixçəsində dəqiq protokollar, onlardan gözləniləndən daha az nəticə verir. Onlar, əslində, «müasir» psixiatriyanın bizə təqdim etdiyi bir çox diqqət çəkən nümunələri olan zahiri dəqiqliyə aiddir. Adətən oxucu üçün yorucu olurlar və ona analizin iştirakını əvəz etmək bacarığına malik deyillər. Ümumiyyətlə belə bir təcrübə qazanmışıq ki, əgər oxucu analitikə inanmaq istəyirsə, onun material üzərində apardığı kiçik işləmə üçün ona etibar verir; əgər analizi və analitiki ciddi qəbul etmək istəmirsə, dəqiq müalicə protokollarını da nəzərə almır. Bu, psixoanalitik təsvirlərdə aşkarlanan sübut çatışmazlığını aradan qaldırmaq yolu deyil.

(d) Analitik işin şərəf titullarından biri də tədqiqatla müalicənin onun tərkibində birləşməsidir, lakin birinə xidmət edən texnika müəyyən bir nöqtədən sonra digərinə müqavimət göstərir. Bir halın müalicəsi hələ tamamlanmamışkən onu elmi cəhətdən işləmək, quruluşunu tərtib etmək, gedişatını təxmin etmək istəmək və elmi marağın tələb etdiyi kimi vaxtaşırı mövcud vəziyyətin qeydlərini aparmaq yaxşı deyil. Əvvəlcədən elmi istifadəyə təyin edilmiş və onun tələblərinə uyğun müalicə olunan belə hallarda uğur zədələnir; əksinə, niyyətsiz hərəkət edən, hər bir çevrilişlə təəccüblənən və onlara həmişə yenidən qərəzsiz və şərtsiz yanaşılan hallar ən yaxşı nəticə verir. Analitik üçün düzgün davranış, ehtiyac olduqca bir psixi mövqedən digərinə keçmək, təhlil apardığı müddətcə nəzəriyyələr qurmaq və dərin düşünməmək, yalnız təhlil tamamlandıqdan sonra əldə edilən materialı sintetik düşünmə işinə tabe tutmaqdan ibarət olmalıdır. Əgər biz artıq psixoanalitik işdən əldə edə biləcəyimiz şüursuzluğun psixologiyası və nevrozların quruluşu haqqında bütün və ya ən azı əsas biliklərə malik olsaydıq, bu iki mövqenin fərqləndirilməsi mənasız olardı. Hazırda biz bu məqsəddən hələ uzaqdayıq və indiyə qədər bilinənləri yoxlamaq və yeni şeylər tapmaq üçün yolları bağlamağa haqqımız yoxdur.

(e) Həmkarlarıma psixoanalitik müalicə zamanı bütün hisslərini, hətta insani rəhmini kənara itələyən və zehni qüvvələrinə tək bir məqsəd qoyan: əməliyyatı mümkün qədər sənətkarlıqla icra etmək istəyən cərrahı nümunə götürməyi kifayət qədər təkidlə tövsiyə edə bilmərəm. Psixoanalitik üçün bugünkü hökm sürən şəraitdə ən təhlükəli hissi meyl, müalicəvi ambisiyadır; bu, özünün yeni və çox mübahisəli vasitəsi ilə başqalarına inandırıcı təsir göstərə biləcək bir şeyi bacarmaq istəyidir. Bununla o, yalnız özünü iş üçün əlverişsiz bir vəziyyətə salmır, həm də sağalmanın ilk növbədə asılı olduğu güclər oyununa malik xəstənin müəyyən müqavimətlərinə qarşı özünü silahsız buraxır. Analitikdən tələb edilən bu hisslər soyuqluğunun əsaslandırılması ondadır ki, bu, hər iki tərəf üçün ən sərfəli şərait yaradır: həkim üçün öz hisslər həyatının arzulanan qorunması, xəstə üçün isə bizim bu gün imkanı olan kömək göstərmənin ən böyük həcmi. Köhnə bir cərrah şüar kimi bu sözləri götürmüşdü: «Je le pansai, Dieu le guérit» (Mən yaraya baxdım, Allah sağaltdı). Analitik də bənzər bir şeylə kifayətlənməlidir.

(f) Bu tək-tək irəli sürülən qaydaların hansı məqsədə xidmət etdiyini təxmin etmək asandır. Onların hamısı həkimdə, təhlil olunan şəxs üçün qoyulmuş «psixoanalitik əsas qayda»nın qarşılığı olan bir vəziyyət yaratmaq istəyir. Təhlil olunan şəxs özünü müşahidə edərkən tutduğu hər şeyi, seçim etməyə təhrik edən bütün məntiqi və hissi etirazları kənara qoyaraq bildirməli olduğu kimi, həkim də təhlil məqsədləri üçün, yəni gizli şüursuzu tanımaq məqsədi ilə, ona verilən məlumatların hamısını qiymətləndirmə vəziyyətinə gəlməlidir; xəstənin etdiyi seçimi öz senzurası ilə əvəz etməməlidir. Bu, bir düsturla belə ifadə oluna bilər: o, xəstənin verən şüursuzuna öz şüursuzunu qəbul edən orqan kimi yönəltməlidir, təhlil olunan şəxsə elə uyğunlaşmalıdır ki, telefonun qəbuledicisi (receiver) lövhəyə (Teller) necə uyğunlaşdırsa, elə də uyğunlaşsın. Qəbuledici səs dalğaları tərəfindən qıcıqlandırılan naqildəki elektrik dalğalanmalarını yenidən səs dalğalarına çevirdiyi kimi, həkimin şüursuzu da ona verilən şüursuz törəmələrindən, xəstənin ağlına gələn fikirlərini müəyyən edən həmin şüursuzu yenidən bərpa etmək qabiliyyətinə malikdir.

Lakin həkim təhlil zamanı öz şüursuzunu belə bir alət kimi istifadə etməyə qadir olmalısa, o, böyük ölçüdə bir psixoloji şərti yerinə yetirməlidir. O, özündə, şüursuzu tərəfindən tanınan şeyi şüurundan uzaqlaşdıran müqavimətlərə dözməməlidir; əks halda, analizə, şüurlu diqqətini gərginləşdirməklə yaranan seçimdən və təhrifdən çox daha zərərli olan yeni bir seçim və təhrif növü gətirər. Bunun üçün onun özünün təxminən normal bir insan olması kifayət etmir; əksinə, onun psixoanalitik təmizlənmədən keçdiyi və təhlil olunan şəxsin təqdim etdiyi məlumatları qavramasına mane ola biləcək öz komplekslərini tanıdığı tələbini irəli sürmək olar. Belə öz nöqsanlarının yararsız edici təsirindən şübhə etmək mənasızdır; həkimdəki həll olunmamış hər bir sıxışdırma, W. Stekelin dəqiq sözü ilə desək, onun analitik qavrayışındakı bir «kor nöqtəyə» uyğun gəlir.

İllər əvvəl mən «analitik necə olunur?» sualına belə cavab vermişdim: Öz yuxularının təhlili yolu ilə. Şübhəsiz ki, bu hazırlıq bir çox şəxs üçün kifayətdir, lakin analizi öyrənmək istəyən hər kəs üçün deyil. Həmçinin, öz yuxularını kimsənin köməyi olmadan şərh etmək hər kəsə müyəssər olmur. Sürix analitik məktəbinin çoxsaylı xidmətlərindən biri də odur ki, onlar şərti sərtləşdirmiş və tələbdə belə qeyd etmişdirlər: başqalarının təhlilini aparmaq istəyən hər kəs, əvvəlcə özü mütəxəssisə müraciət edərək özünü təhlildən keçirməlidir. Vəzifəni ciddi qəbul edən şəxs bu yolu seçməlidir, çünki bu yol bir neçə üstünlüyü vəd edir; xəstəlik məcburiyyəti olmadan özünü yad bir şəxsə açmaq qurbanı bol mükafatlandırılır. İnsan yalnız öz şəxsiyyətinin gizli tərəflərini öyrənmək niyyətini, çox qısa müddətdə və daha az emosional səylə həyata keçirməklə qalmayacaq, həm də kitabların öyrənilməsi və mühazirələrin dinlənilməsi ilə boş yerə əldə etməyə çalışdığı təəssürat və inamları öz üzərində qazanacaq. Nəhayət, təhlil olunan şəxs ilə onun rəhbəri arasında qurulması adət olan daimi psixi əlaqənin qazancı da az hesab edilməməlidir.

Praktik olaraq sağlam olan belə bir təhlil, təbii olaraq, tamamlanmamış qalacaqdır. Təhlil vasitəsilə əldə edilən özünüdərk və özünə nəzarətin artmasının yüksək dəyərini qiymətləndirə bilən şəxs, öz şəxsiyyətinin analitik tədqiqini sonradan öz-özünə təhlil kimi davam etdirəcək və özündə və özündən kənarda həmişə yeni şeylər tapmağı gözləməli olduğunu qəbul etməyə razı olacaq. Lakin analitik kimi öz-özünə təhlil ehtiyatını rədd edən şəxs, yalnız xəstələri haqqında müəyyən həddən artıq öyrənə bilməmək qabiliyyətsizliyi ilə cəzalandırılmayacaq, həm də başqaları üçün təhlükəyə çevrilə bilən daha ciddi bir təhlükəyə məruz qalacaq. O, öz şəxsiyyətinin xüsusiyyətləri haqqında bulanıq özünüdərkdə tanıdığı şeyi, ümumi qəbul edilən nəzəriyyə kimi elmə proyeksiya etmək tələsinə asanlıqla düşəcək, psixoanalitik metodu nüfuzdan salacaq və təcrübəsizləri azdıracaq.

(g) Mən həkimin təhlil olunan şəxsə münasibətindən təhlil olunan şəxsin müalicəsinə keçidi ifadə edən qaydalardan bir neçəsini əlavə edirəm.

Gənc və həvəsli psixoanalitik üçün çox cəlbedicidir ki, o, xəstəni özünə çəkmək və onu öz dar şəxsiyyətinin sədlərindən aşırmaq üçün öz fərdiliyindən çoxunu sərf etsin. İnsan düşünə bilər ki, xəstədə mövcud olan müqavimətlərin dəf edilməsi üçün həkimin ona öz psixi nöqsanları və konfliktləri haqqında tanış etməsi, həyatından məxfi məlumatlarla ona bərabərlik imkanı yaratması tamamilə icazəlidir, hətta məqsədəuyğundur. Bir etibar digərinə layiqdir və digərindən intimlik tələb edən şəxs, ona belə intimlik nümayiş etdirməlidir.

Yalnız, psixoanalitik əlaqədə bir çox şey, şüur psixologiyasının fərziyyələrinə əsaslanaraq gözlədiyimizdən fərqli cür baş verir. Təcrübə belə bir affektiv texnikanın üstünlüyünü təsdiqləmir. Bununla psixoanalitik zəmini tərk etdiyimizi və təlqin müalicələrinə yaxınlaşdığımızı anlamaq da çətin deyil. Bu yolla yalnız xəstənin özünə məlum olan və konvensional müqavimətlər səbəbindən bir müddət daha geri saxlayacağı şeyləri daha tez və asan açıqlaması əldə edilir. Xəstənin şüursuzunun açılması üçün bu texnika heç nə etmir, yalnız onun daha dərin müqavimətləri aşmasını daha da qeyri-mümkün edir və xəstənin oyadılmış doyumsuzluğunda ağır hallarda mütəmadi olaraq uğursuzluğa uğrayır; xəstə həmin vaxt münasibəti tərsinə çevirmək istəyir və həkimin analizini öz analizindən daha maraqlı hesab edir. Müalicənin əsas vəzifələrindən biri olan transferin həlli də həkimin intim mövqeyi ilə çətinləşir, nəticədə əvvəldə əldə edilən mümkün qazanc sonunda artıqlaması ilə itirilir. Buna görə də bu cür texnikanı qüsurlu sayıb rədd etməkdən çəkinmirəm. Həkim analiz olunan şəxs üçün qeyri-şəffaf olmalı və güzgü lövhəsi kimi yalnız ona göstəriləni göstərməlidir. Əlbəttə, psixoterapevtin daha qısa müddətdə görünən nəticələr əldə etmək üçün analiz parçasını təlqin təsiri ilə qarışdırmasına praktiki olaraq etiraz etmək olmaz, məsələn, müəssisələrdə bu zəruri olur, lakin onun özünün nə etdiyi barədə şübhə etməməsi və metodunun doğru psixoanalizin metodu olmadığını bilməsi tələb oluna bilər.

(h) Təhsil fəaliyyətindən irəli gələn başqa bir tələ var ki, bu, psixoanalitik müalicə zamanı həkimə xüsusi niyyət olmadan təsadüfən düşür. İnkişaf ləngimələrinin həlli zamanı həkimin azad olmuş meyllərə yeni məqsədlər göstərmə vəziyyətinə düşməsi təbii haldır. Onda, nevrozdan azad etmək üçün çox səy göstərdiyi şəxsi daha da üstün bir şeyə çevirməyə və onun istəklərinə yüksək məqsədlər təyin etməyə çalışması yalnız başa düşülən bir qürur hissidir. Lakin burada da həkim özünü nəzarət altında saxlamalı və öz istəklərindən çox, təhlil olunanın uyğunluğunu əsas götürməlidir. Bütün nevrotiklər sublimasiya üçün böyük istedad gətirmirlər; onların bir çoxunun, həvəslərini sublimasiya etmək sənətini mənimsəmiş olsaydılar, ümumiyyətlə xəstələnməyəcəkləri qəbul edilə bilər. Onları həddindən artıq sublimasiyaya məcbur etsək və onlardan ən yaxın və ən asan həvəs doyumlarını kəsək, həyatı onlar üçün artıq çətinləşdirmiş olarıq, çünki onlar onsuz da həyatı çətin hesab edirlər. Həkim kimi ilk növbədə xəstənin zəifliyinə qarşı tolerant olmalı, tam dəyəri olmayan birinə belə bir qədər işləmə və həzz alma qabiliyyəti qazandırdığına görə özünü alçaq ürəkli tutmalıdır. Tərbiyəvi ambisiya müalicəvi ambisiya kimi az məqsədəuyğundur. Bundan əlavə, nəzərə alınmalıdır ki, bir çox insanlar məhz həvəslərini öz təşkilatlarının icazə verdiyi həddən artıq sublimasiya etməyə çalışdıqları üçün xəstələnirlər və sublimasiyaya qadir olanlarda bu proses, ləngimələri analiz vasitəsilə aradan qaldırıldıqdan sonra adətən öz-özünə baş verir. Beləliklə, mənim fikrimcə, analitik müalicəni mütəmadi olaraq həvəs sublimasiyasına yönəltmək cəhdi həmişə təqdirəlayiq olsa da, bütün hallarda tövsiyə olunan deyil.

(i) Analiz olunan şəxsin müalicə zamanı intellektual əməkdaşlığını hansı həddə qədər cəlb etmək lazımdır? Bu barədə ümumi qəbul edilə bilən bir şey demək çətindir. Xəstənin şəxsiyyəti ilk növbədə həlledici rol oynayır. Lakin bu məsələdə ehtiyatlılıq və təmkin mütləq gözlənilməlidir. Analiz olunan şəxsə vəzifələr vermək, yəni onun xatirələrini toplamasını, həyatının müəyyən bir dövrü haqqında düşünməsini və s. tələb etmək yanlışdır. Əksinə, o, hər şeydən əvvəl, heç kimin asanlıqla qəbul edə bilmədiyi bir şeyi öyrənməlidir: ki, düşüncə xarakterli zehni fəaliyyət, iradə və diqqət səyi ilə nevrozun heç bir sirri həll olunmur, yalnız şüursuzluğa və onun törəmələrinə qarşı tənqidi kənarlaşdırmağı əmr edən psixoanalitik qaydaya səbirlə əməl etmək yolu ilə həll olunur. Müalicə zamanı intellektual səviyyəyə qaçmağı bacaran, sonra öz vəziyyətləri haqqında çox və tez-tez çox ağıllıca mülahizələr yürüdən, beləliklə də onu dəf etmək üçün bir şey etməkdən yayınan xəstələrdə bu qaydaya əməl olunmasında xüsusilə amansız olmaq lazımdır. Buna görə də mən öz xəstələrimdə analitik əsərlərin oxunmasını köməkçi kimi istifadə etməyi xoşlamıram; mən onların öz şəxsləri üzərində öyrənməli olduqlarını tələb edirəm və onlara əmin edirəm ki, bu yolla psixoanalitik ədəbiyyatın bütününün onlara deyə biləcəyindən daha çox və daha dəyərli şeylər öyrənəcəklər. Lakin mən qəbul edirəm ki, müalicəxanada qalma şəraitində analiz olunanların hazırlanması və təsir mühitinin yaradılması üçün ədəbiyyatdan istifadə etmək çox faydalı ola bilər.

Ən çox valideynlərin və ya qohumların razılığını və dəstəyini almaq üçün onlara ədəbiyyatımızdan bir – giriş və ya dərinləşdirici – əsər oxutmağa çağırmaqdan xəbərdarlıq etmək istərdim. Adətən, bu yaxşı niyyətli addım qohumların öz yaxınlarının psixoanalitik müalicəsinə qarşı təbiətən, bir müddət sonra qaçılmaz olan düşmənçiliyini vaxtından əvvəl qoparmağa kifayət edir, elə ki, müalicənin başlanğıcı ümumiyyətlə baş vermir.

Psixoanalitiklərin tədricən artan təcrübəsinin tezliklə nevrotikləri ən məqsədəuyğun şəkildə necə müalicə etmək lazım olduğu suallarına dair texnika məsələlərində razılığa gəlməyə səbəb olacağına ümid edirəm. «Qohumların» müalicəsinə gəldikdə isə, mən tam çarəsizliyimi etiraf edirəm və onların fərdi müalicəsinə ümumiyyətlə az inam bəsləyirəm.