BÖLMƏ 10

6C00–6C0Z · İFRAZAT POZUNTULARI

---

Konseptual yenilik (XBT-11): XBT-10-da uşaq pozuntularında (F98). XBT-11-də müstəqil bölmə, bütün yaşlara şamil edilir.

\newpage

6C00 ENUREZ

---

Tərif

Enurez – nəzarətsiz, qeyri-iradi sidik buraxma; inkişaf səviyyəsinə görə kontrol gözlənilir (5 yaşdan sonra), üzvi tibbi vəziyyətin tam izah etmədiyi.

Alt-tiplər: gecə (nokturnal) – ən geniş; gündüz (diurnal); qarışıq.

Birincili: kontrol heç vaxt qurulmayıb. İkincili: 6+ aylıq quru dövrdən sonra yenidən başlayır.

Etiologiya

Gecə enurezi: vasopressin (ADH) gecəki sekresiyasının gecikməsi; uyandırılma çatışmazlığı; mesane həcminin azlığı; güclü genetik komponent (ailə tarixi varsa risk 7x).

İkincili enurez: stres (qardaş doğumu, məktəb, boşanma); psixiatrik komorbidlik (DDHP, PTSP); idrar yolu infeksiyası, diabet.

Epidemiologiya

5 yaş: 15-20%; 7 yaş: 7-10%; 10 yaş: 3-5%; spontan sağalma hər il ~15%; oğlan > qız (2:1).

Klinik mənzərə

Psixososial: özünə hörmət azalması; sosial utanc (gecə qalma, düşərgə); ailə gərginliyi.

Komorbidlik: DDHP 20-30%; davranış problemləri 20-30%.

Diaqnoz

XBT-11 (6C00):

Həftədə ≥2 dəfə, ≥3 ay; 5 yaşdan böyük; üzvi vəziyyət istisna.

Müayinə: sidik analizi + kultura; mesane USM; neyroloji müayinə; EKG (imipramin öncəsi).

Differensial diaqnostika

İdrar yolu infeksiyası (sidik kulturu); diabet insipidus/mellitus (qlükoza); spina bifida (MRT).

Müalicə

Birinci xətt: Enurez Alarm

Enuresis alarm – ən effektiv uzunmüddətli müalicə (sübutluluq A, NICE CG111):

• Nəmlik sensorlu alt/döşəkaltı; sidik buraxılarkən zəng çalır → uşaq oyandırılır
• Şərtli oyanma refleksi qurulur
• Kurs: 8-16 həftə; remissiya 60-70%; residiv desmopressindən az

Birinci xətt: Desmopresin (DDAVP)

• Sintetik ADH analoqu; gecəki idrar konsentrasiyasını artırır
• Oral: 0,2-0,6 mq gecə; dərman kəsildikdə residiv sık
• Hiponatremi riski – axşam mayeləri məhdud

İkinci xətt

Oksibütinin (gündüz enurezi/hiperaktiv mesane): 2,5-5 mq 2-3x/gün.

İmipramin: 25-75 mq gecə; effektiv lakin kardiotoksik risk – EKG izlənməsi.

Davranış müdaxilələri

Mesane məşqləri; axşam maye məhdudluğu; mükafatlandırma cədvəli; psikoeducation (cəza əleyhinə).

Proqnoz

Spontan sağalma hər il ~15%. Alarm: 60-70% uzunmüddətli remissiya.

Mənbələr

1. APA. DSM-5-TR. 2022. 2. WHO. ICD-11 CDDR. 2024. 3. NICE CG111. Bedwetting in under 19s. 2010. 4. Nevéus T, et al. Evaluation of and treatment for monosymptomatic enuresis. J Urol, 2010.

\newpage

6C01 ENKOPREZ

---

Tərif

Enkoprez – uyğun olmayan yerdə qeyri-iradi nəcis buraxma; 4 yaşdan böyük; üzvi vəziyyətin tam izahat etmədiyi.

Retentiv enkoprez (~80%): saxlama → konstipasiya → daşma (overflow incontinence).

Non-retentiv: birbaşa nəzarətsizlik; psixiatrik komorbidlik dominant.

Etiologiya

Retentiv: ağrılı defekasiya tarixçəsi; konstipasiya → rektal dilatasiya → duyu azlığı → overflow.

Non-retentiv: inkişaf geriləməsi; psixiatrik komorbidlik.

Epidemiologiya

4 yaş: ~3%; 8 yaş: ~1%; oğlan > qız (3-4:1); DDHP 20-30% komorbid.

Klinik mənzərə

Geyimdə ləkə; uşaq tez-tez bilmir (rektal duyu azlığı); güclü psixososial nəticə; ailə gərginliyi.

Diaqnoz

XBT-11 (6C01):

Həftədə ≥1 dəfə, ≥1 ay; 4 yaşdan böyük; üzvi vəziyyət istisna.

Müayinə: rektal/qarın müayinəsi; qarın rentgeni; Hirschsprung istisnası.

Müalicə

Retentiv enkoprez – 3 mərhələ:

1. Disimpaksiya: PEG yüksək doza; fosfat klizması (qısamüddətli).

2. Saxlanmanın profilaktikası:

PEG (Movicol): 0,4-1,5 q/kq/gün, aylıqca; yüksək lifli pəhriz, maye qəbulu.

3. Davranış müdaxiləsi:

Yeməkdən 20-30 dəq sonra tualet rituali (qastrokolik refleks); mükafatlandırma cədvəli; cəza əleyhinə.

Psixoloji: ailə psikoeducation; komorbid pozuntu müalicəsi.

Proqnoz

Retentiv formada 70-80% remissiya 1-2 il müalicə ilə.

Mənbələr

1. APA. DSM-5-TR. 2022. 2. WHO. ICD-11 CDDR. 2024. 3. Tabbers MM, et al. Evaluation and treatment of functional constipation. J Pediatr Gastroenterol Nutr, 2014.