Yozef Breyer

20 iyun 1925-ci ildə Vyana şəhərində 84-cü həyat ilində Dr. Yozef Breyer vəfat etdi; o, katartik metodun yaradıcısı idi və adı buna görə psixoanalizin başlanğıcları ilə silinməz şəkildə bağlıdır.

Breyer daxili xəstəliklər üzrə ixtisaslaşmış həkim idi, klinik həkim Oppolzerin şagirdi; gənc yaşlarında Ewald Heringin yanında tənəffüsün fiziologiyası üzərində işləmiş, daha sonra, geniş tibbi təcrübəsinin az boş vaxtlarında heyvanlarda vestibulyar aparatın funksiyası üzrə uğurlu təcrübələr aparmışdır. Onun təhsilində heç nə, onun histerik nevrozun qədim sirrinə ilk həlledici baxışı qazanacağını və insan ruhi həyatı haqqında biliyə əbədi dəyərli bir töhfə verəcəyini gözləməyə əsas verə bilməzdi. Lakin o, zəngin və universal istedadlı adam idi və onun maraqları peşəkar fəaliyyətinin çox uzaq kənarlarına, bir çox istiqamətlərə yayılırdı.

1880-ci ildə təsadüf ona xüsusi bir xəstə gətirdi; bu, öz xəstə atasına qulluq edərkən ağır histeriyaya tutulmuş qeyri-adi ağıllı bir qız idi. Onun bu məşhur "ilk hal"da nə etdiyi, tapdığı texnikanı xəstə anlaşılmaz əziyyət simptomlarından azad olunana qədər hansı təsəvvüredilməz səy və səbirlə həyata keçirdiyi, nevrozun ruhi mexanizmlərinə hansı anlayışı qazandığı, dünya tərəfindən təxminən on dörd il sonra bizim birgə nəşrimiz "Histeriya üzrə araşdırmalar"dan (1895) öyrənilmişdir, lakin təəssüf ki, hətta o zaman da yalnız kəskin qısaldılmış və tibbi diskretliyə riayət edərək senzura olunmuş formada.

Biz psixoanalitiklər, tək bir xəstəyə yüzlərlə saat həsr etməyə artıq alışmış olduğumuz üçün, belə bir səyin qırx beş il əvvəl nə qədər yeni görünməli olduğunu təsəvvür edə bilmirik. Buna böyük bir şəxsi maraq və, belə demək mümkünsə, tibbi libido hissəsi lazım olmuş ola bilər, lakin həm də kifayət qədər azad düşüncə və sarsılmaz qavrayış səviyyəsi tələb olunmuşdur. Bizim "Araşdırmalar"ımız dövründə artıq Şarkonun işlərinə və Pyer Janetin araşdırmalarına istinad edə bilərdik; bu araşdırmalar o vaxtlar Breyerin kəşflərinin bir hissəsinə üstünlüyü əlindən almışdılar. Lakin Breyer ilk xəstəsini müalicə edərkən (1881/82), bütün bunlardan hələ heç nə mövcud deyildi. Janetin "Psixoloji Avtomatizm" əsəri 1889-cu ildə, digər əsəri "Histeriklərin psixi vəziyyəti" isə yalnız 1892-ci ildə nəşr olundu. Görünür, Breyer tamamilə orijinal araşdırma aparırdı, yalnız xəstəlik hadisəsinin ona verdiyi təkanlarla yönləndirilirdi.

Mən dəfələrlə — sonuncu dəfə "Özünü təqdim" (1925) əsərimdə, Qrotun "Müasir Tibb" toplusunda — birgə dərc etdiyimiz "Araşdırmalar"dakı öz payımı ayırmağa çalışmışam. Mənim xidmətim əsasən, Breyerdə sönmüş görünən bir marağı yenidən canlandırmaq və sonra onu nəşrə sövq etməkdə idi. Ona xas olan müəyyən bir çəkinmə, adamın parlaq şəxsiyyəti ilə ziddiyyət təşkil edən daxili təvazökarlıq, onu heyrətamiz kəşfini uzun müddət gizli saxlamağa vadar etmişdi ki, nəhayət, onda hər şey artıq yeni olmaqdan çıxmışdı. Sonralar, təmiz affektiv bir anın da ona nevrozun aydınlaşdırılması üzərində daha çox işləməkdən bezdirdiyini fərz etmək üçün əsasım oldu. O, xəstənin həkimə olan heç vaxt əskik olmayan transferi (Übertragung) ilə toqquşmuş və bu prosesin şəxsiyyətsiz təbiətini dərk etməmişdi. O, mənim təsirimə tabe olduqda və "Araşdırmalar"ın nəşrinə hazırlaşdıqda, onların əhəmiyyəti haqqındakı hökmü möhkəmlənmiş görünürdü. O, o vaxt belə demişdi: Mən inanıram ki, ikimizin dünyaya çatdıracağımız ən vacib şey budur.

Breyer ilk xəstəsinin tibbi tarixçəsindən əlavə, "Tədqiqatlar"a nəzəri bir məqalə də əlavə etmişdir; bu məqalə köhnəlmiş olmaqdan çox uzaqdır, əksinə, hələ də kifayət qədər qiymətləndirilməmiş fikirlər və təşəbbüslər ehtiva edir. Bu spekulyativ traktata dərindən nüfuz edən şəxs, təəssüf ki, tədqiqat marağını uzun ömrünün yalnız qısa bir epizodunda psixopatologiyaya yönəltmiş bu adamın zəka səviyyəsi haqqında düzgün təəssürat qazanacaq.