XX. Mühazirə. İnsanın cinsi həyatı

Hörmətli xanımlar və cənablar! İnsan elə düşünməlidir ki, “cinsi” anlayışı ilə nə nəzərdə tutulduğunu bilməkdə heç bir şübhə yoxdur. Əvvəla, cinsi olan şey naməhrəm olan şeydir, haqqında danışmağa icazə verilməyən şeydir. Mənə danışmışdılar ki, məşhur bir psixiatrın şagirdləri bir dəfə öz müəllimlərini inandırmaq üçün əziyyət çəkmişdilər ki, histerik xəstələrin simptomları çox vaxt cinsi şeyləri təmsil edir. Bu məqsədlə onu bir histerik qadının yatağının yanına aparmışdılar; onun tutulmaları aydın şəkildə doğum prosesini təqlid edirdi. Lakin o, imtinaedici bir tonda belə dedi: Yaxşı, doğum isə heç də cinsi bir şey deyil. Doğrudur, doğum mütləq bütün hallarda naməhrəm bir şey olmaya bilər.

Qeyd edirəm ki, bu qədər ciddi məsələlərdə zarafat etdiyimə görə mənə qəzəblənirsiniz. Amma bu tamamilə zarafat deyil. Ciddi şəkildə, “cinsi” anlayışının məzmununu təşkil edən şeyi müəyyən etmək asan deyil. İki cinsin fərqi ilə əlaqəli olan hər şey bəlkə də yeganə dəqiq tərif olardı, lakin siz bunu rəngsiz və həddindən artıq geniş hesab edəcəksiniz. Əgər cinsi akt faktını mərkəzə qoysanız, bəlkə də belə deyərsiniz ki, cinsi olan şey, həzz əldə etmək məqsədi ilə bədənlə, xüsusilə də digər cinsin cinsiyyət orqanları ilə məşğul olan və son nəticədə cinsiyyət orqanlarının birləşməsinə və cinsi aktın icrasına yönələn hər şeydir. Amma onda siz “cinsi olan naməhrəm olandır” bərabərliyindən həqiqətən uzaq deyilsiniz və doğum həqiqətən cinsi olan şeylərə aid deyil. Lakin əgər çoxalma funksiyasını cinsəlliyin nüvəsi kimi götürsəniz, çoxalmağa yönəlməyən, lakin əminliklə cinsi olan bir çox şeyi, məsələn, masturbasiya və ya hətta öpüşmə kimi şeyləri kənara atmaq təhlükəsi ilə üzləşirsiniz. Amma biz artıq tərif cəhdlərinin həmişə çətinliklərə gətirib çıxarması barədə hazırlaşmışıq; bu xüsusi halda daha yaxşı bir tərif verməkdən imtina edək. Sizə deyə bilərik ki, “cinsi” anlayışının inkişafında H. Silbererin gözəl ifadəsi ilə desək, bir “örtmə xətası”na səbəb olan bir proses baş vermişdir. Ümumiyyətlə, insanların nəyi cinsi adlandırdığı barədə istiqamətsiz deyilik.

Cinslərin ziddiyyətinin, həzz qazanmanın, çoxalma funksiyasının və gizlədilməli olan ədəbsizliyin xarakterinin nəzərə alınmasından yaranan bir şey, həyatda bütün praktik ehtiyaclar üçün kifayət edəcək. Amma elm üçün artıq kifayət etmir. Çünki biz, qəti şəkildə yalnız qurban verməyə hazır özünə nəzarət sayəsində mümkün olan diqqətli araşdırmalarla, “cinsi həyatları” alışılmış orta hesab obrazından ən diqqətçəkən şəkildə fərqlənən insan fərdləri qrupları ilə tanış olmuşuq. Bu “pervers”lərin bəziləri, demək olar ki, cins fərqini öz proqramlarından silib atıblar. Yalnız özünə bənzər cins onların cinsi istəklərini qıcıqlandıra bilər; digər cins, xüsusilə onun cinsiyyət orqanları, onlar üçün heç bir cinsi obyekt deyil, ekstremal hallarda isə iyrənclik predmetidir. Onlar bununla təbii ki, çoxalmada hər hansı iştirakdan da imtina ediblər. Biz belə şəxsləri homoseksuallar və ya invertlər adlandırırıq. Bunlar kişilər və qadınlardır, əks halda çox vaxt — həmişə deyil — mükəmməl təhsilli, intellektual və etik baxımdan yüksək inkişaf etmiş, yalnız bu bir fəlakətli sapma ilə yoluxmuşdurlar. Onlar öz elmi sözçülərinin ağzından insan növünün xüsusi bir varyantı, digər ikisinin yanında bərabər hüquqlu duran “üçüncü cins” olduqlarını iddia edirlər. Biz bəlkə də onların iddialarını tənqidi şəkildə nəzərdən keçirmək imkanı tapacağıq. Təbii ki, onlar, öz iddia etmək istədikləri kimi, insanlığın “seçilmişləri” deyil, əksinə, cinsi baxımdan fərqli quruluşlu olanlarda olduğu qədər, ən azı o qədər də aşağı dərəcəli və yararsız fərdləri özündə saxlayırlar.

Bu sapqınlar cinsi obyekt ilə ən azı normal insanların öz obyektləri ilə etdiyinə demək olar ki, eyni şeyi edirlər. Lakin indi uzun bir qeyri-normal qrupu gəlir ki, onların cinsi fəaliyyəti ağıllı insana arzuolunan görünən şeydən getdikcə daha çox uzaqlaşır. Çoxluqları və qəribəlikləri baxımından onları yalnız P. Breugelin müqəddəs Antoniusun vəsvəsəsi kimi çəkdiyi qəribə və çirkin fiqurlarla və ya G. Flaubertin uzun bir yürüşdə öz dindar kəffarəçisinin yanından keçirdiyi unudulmuş tanrılar və möminlərlə müqayisə etmək olar. Əgər hisslərimizi çaşdırmaq istəmiriksə, onların bu qaynaşması bir növ nizam tələb edir. Biz onları iki qrupa ayırırıq: birincisində, homoseksuallar kimi, cinsi obyekt dəyişmişdir; ikincisində isə əsasən cinsi məqsəd dəyişdirilmişdir. Birinci qrupa, iki cinsiyyət orqanının birləşməsindən imtina edən və cinsi akt zamanı bir tərəfdaşın cinsiyyət orqanını başqa bir bədən hissəsi və ya bədən bölgəsi ilə əvəz edən şəxslər aiddir; onlar bu zaman orqan quruluşunun nöqsanlarını və iyrənmənin maneəsini aşaraq hərəkət edirlər. (Ağız, anal deşik vajinanın yerinə.) Sonra başqaları gəlir ki, cinsiyyət orqanından hələ də yapışsalar da, bunu onun cinsi funksiyalarına görə deyil, anatomik səbəblərə və qonşuluq münasibətlərinə görə iştirak etdiyi digər funksiyalara görə edirlər. Biz onlardan görürük ki, uşağın tərbiyəsi zamanı qeyri-ədəbli sayılıb kənara itələnmiş ifrazat funksiyaları, özünə tam cinsi maraq cəlb etmək qabiliyyətini saxlayır. Sonra başqaları gəlir ki, cinsiyyət orqanını ümumiyyətlə obyekt kimi tərk edib, onun yerinə arzuolunan obyekt kimi başqa bir bədən hissəsini qaldırırlar: qadın döşü, ayaq, saç örgüsü. Daha sonra, bədən hissəsinin belə heç nə demədiyi, lakin bir geyim əşyasının bütün istəkləri ödədiyi şəxslər gəlir: ayaqqabı, ağ çamaşır parçası, fetişistlər. Daha da irəlidə, bütün obyekti tələb etsələr də, ona qarşı çox müəyyən, qəribə və ya dəhşətli tələblər qoyan şəxslər gəlir; məsələn, obyektin müdafiəsiz bir cəsəd olması və ya ondan həzz almaq üçün onu cinayətkar məcburiyyətlə cəsədə çevirənlər. Bu tərəfdən kifayət qədər dəhşət var!

Digər qrupa, cinsi istəklərin məqsədi kimi, adətən yalnız giriş və hazırlıq hərəkəti olan şeyi seçmiş sapqınlar rəhbərlik edir. Yəni, digər şəxsin baxılması və ya toxunulması, yaxud onun intim əməllərinə tamaşa etmək istəyənlər, və ya öz gizlədilməli bədən hissələrini açmaqla qaranlıq bir gözlənti içində, eyni bir qarşılıqlı xidmət ilə mükafatlandırılacağına ümid edənlər.

Bundan sonra, zərif istəklərini yalnız öz obyektlərinə ağrı və əzab verməyə yönəldən, təhqirə dair işarələrdən ağır bədən zədələrinə qədər uzanan sirli sadistlər gəlir; və sanki kompensasiya kimi, onların qarşılığı olan mazoşistlər, yeganə həzzləri sevildikləri obyektdən təhqir və əzabları simvolik və ya real formada çəkməkdir. Başqalarında isə belə qeyri-normal şərtlərin bir neçəsi birləşir və bir-birinə keçir; nəhayət, bu qrupların hər birinin ikiqat mövcud olduğunu, yəni cinsi doyumlarını reallıqda axtaranların yanında, belə bir doyum təsəvvür etmək ilə kifayətlənən, heç bir real obyektə ehtiyac duymayan və onu fantaziya ilə əvəz edə bilən başqalarının da olduğunu öyrənməliyik.

Bu dəliliklər, qəribəliklər və dəhşətlər içində həqiqətən bu insanların cinsi fəaliyyətinin yer aldığını şübhə doğurmaz. Yalnız onların özlərinin bunu belə qəbul etmələri və əvəzləmə münasibətini hiss etmələri deyil, həm də onların həyatında normal cinsi doyumun bizim həyatımızda oynadığı eyni rolu oynadığını qəbul etməliyik; onlar buna görə eyni, çox vaxt həddindən artıq böyük qurbanlar verirlər və bu qeyri-normal halların normal olanla harada dayandığını və haradan ayrıldığını həm ümumi, həm də daha incə detallarda izləmək mümkündür. Cinsi fəaliyyətə xas olan ədəbsizlik xarakterini burada yenidən tapdığınızı görməmək sizin üçün mümkün deyil; lakin bu xarakter çox vaxt şərəfsizliyə qədər yüksəlir.

İndi, xanımlar və cənablar, bu qeyri-adi cinsi doyum növlərinə qarşı mövqeyimiz necə olmalıdır? Qəzəblə, şəxsi xoşagəlməzliyimizin ifadəsi və bu həvəsləri paylaşmadığımızın təsdiqi ilə açıq-aydın heç nə edilmir. Axı bizdən soruşulmur. Nəticədə, bu, başqa bir hadisə sahəsi kimi bir sahədir. “Bu, yalnız nadir hallar və qəribəliklərdir” kimi rədd edici bir bəhanə də asanlıqla rədd edilə bilər. Əksinə, söhbət olduqca tez-tez rast gəlinən, geniş yayılmış hadisələrdən gedir. Əgər kimsə bizə demək istəsəydi ki, cinsi həyat haqqında baxışlarımızı onların hamısının cinsi həvəsin sapmaları və sürüşmələri təşkil etdiyinə görə dəyişdirməyə ehtiyac yoxdur, onda ciddi bir cavab yerində olardı. Əgər cinsəlliyin bu xəstəlik formalarını başa düşməsək və onları normal cinsi həyatla uzlaşdıra bilməsək, onda normal cinsəlliyi də başa düşmürük. Qısası, adlandırılan sapmaların mümkünlüyü və onların adlandırılan normal cinsi həyatla əlaqəsi barədə tam nəzəri hesabat vermək, inkar edilə bilməz bir vəzifə olaraq qalır.

Buna bir anlayış və iki yeni təcrübə kömək edəcək. Birincisini İvan Bloxa borcluyuq; o, bu sapmaların hamısını «degenerasiya əlamətləri» kimi qəbul etmə tərzini, cinsi hədəfdən belə sapmaların, cinsi obyektə olan münasibətdə belə boşalmaların həmişə, bizə məlum olan bütün dövrlərdə, ən ibtidai xalqlardan tutmuş ən yüksək sivilizasiyaya malik xalqlara qədər baş verdiyini və bəzən dözülmə və ümumi tanınma qazandığını sübut edərək düzəldir. İki təcrübə nevroz xəstələrinin psixo-analitik tədqiqi zamanı əldə edilmişdir; onlar cinsi sapmalara baxışımızı həlledici şəkildə təsir etməlidir.

Biz nevroz simptomlarının cinsi əvəzedici doyumlar olduğunu demişik və sizə bu qənaətin təsdiqlənməsinin simptomların təhlili ilə bir çox çətinliklərlə üzləşəcəyini işarə etmişdim. Çünki bu qənaət yalnız «cinsi doyum» anlayışına həmin deyilən sapqın cinsi ehtiyacları da daxil etdiyimiz zaman əsaslı olur, belə ki, simptomların belə bir yozumu bizə təəccüblü tezliklə özünü təklif edir. Homoseksualların və ya invertlərin istisna iddiası, heç bir nevroz xəstəsində homoseksual təhriklərin aşkar edilməsinin uğursuzluğa düçar olmadığını və simptomların yaxşı bir qisminin bu gizli inversiyaya ifadə verdiyini öyrəndiyimiz zaman dərhal çökür. Özünü homoseksual adlandıranlar, əslində, yalnız şüurlu və açıq şəkildə invert olanlardır; onların sayı gizli homoseksualların sayı qarşısında əhəmiyyətsiz qalır. Lakin biz, öz cinsindən obyekt seçməyi sevgi həyatının müntəzəm bir şaxəsi kimi qəbul etməyə məcburuq və ona xüsusi yüksək əhəmiyyət verməyi getdikcə daha çox öyrənirik. Şübhəsiz ki, açıq homoseksuallıq ilə normal davranış arasındakı fərqlər buna görə ləğv olunmur; onların praktik əhəmiyyəti qalır, lakin nəzəri dəyəri çox azalır. Müəyyən bir xəstəlikdən, artıq transfer nevrozları hesab edə bilmədiyimiz paranoyadan, hətta onun çox güclü homoseksual təhriklərdən müdafiə cəhdindən qanunauyğun olaraq yarandığını qəbul edirik. Bəlkə də xatırlayırsınız ki, xəstələrimizdən biri (s. 270) məcburi hərəkətində bir kişini, öz tərk edilmiş ərinin rolunu oynayırdı; nevrozlu qadınlarda simptomların bir kişinin şəxsiyyətində belə bir şəkildə yaradılması çox adi haldır. Bu, açıq homoseksuallıq hesab edilməsə belə, onun şərtləri ilə çox bağlıdır.

Histerik nevrozun bütün orqan sistemlərində simptomlar yarada biləcəyini və bununla da bütün funksiyaları pozduğunu yəqin ki, bilirsiniz. Təhlil göstərir ki, bu zaman cinsiyyət orqanını başqa orqanlarla əvəz etmək istəyən, pervers adlanan bütün təhriklər ifadə olunur. Bu orqanlar bu zaman əvəzedici cinsiyyət orqanları kimi davranırlar; biz məhz histerik simptomatikanın təsiri ilə belə bir nəticəyə gəlmişik ki, bədən orqanlarına onların funksional rolu ilə yanaşı, cinsi — erogen — əhəmiyyət də tanınmalıdır və onlar öz birinci vəzifələrini yerinə yetirməkdə pozulurlar, əgər ikinci vəzifə onları həddindən artıq məşğul edirsə. Histerik nevrozun simptomları kimi qarşımıza çıxan, görünüşdə cinsəlliklə əlaqəsi olmayan orqanlardakı sayısız hisslər və innervasiyalar, beləliklə, öz təbiətini, başqa orqanların cinsiyyət orqanlarının əhəmiyyətini öz üzərinə götürdüyü pervers cinsi təhriklərin yerinə yetirilməsi kimi açır. Bundan sonra biz həmçinin görürük ki, qida qəbulu və ifrazat orqanları cinsi oyanmanın daşıyıcıları kimi nə qədər geniş şəkildə istifadə oluna bilər. Deməli, bu, perversiyaların bizə göstərdiyi eyni şeydir, yalnız perversiyalarda bunu əziyyətsiz və aydın görmək mümkün idi, histerik nevrozda isə biz əvvəlcə simptomların yozumu vasitəsilə dolambaçlı yoldan keçməli oluruq və sonra müvafiq pervers cinsi təhrikləri fərdlərin şüuruna aid etmirik, əksinə, onları həmin fərdlərin şüursuzluğuna yerləşdiririk.

Məcburiyyət nevrozunun ortaya çıxdığı çoxsaylı simptom obrazları arasında ən vacib olanları, hədəfinə görə pervers olan, yəni çox güclü sadist cinsi təhriklərin basqısı ilə yarandığı sübut olunur; və simptomlar, məcburiyyət nevrozunun strukturuna uyğun olaraq, əsasən bu istəklərə qarşı müdafiəyə xidmət edir və ya doyum ilə müdafiə arasındakı mübarizəni ifadə edir. Lakin doyumun özü də burada geri qalmır; o, xəstələrin davranışında dolambaçlı yollarla özünü təsdiqləməyi bilir və üstünlüklə onların öz şəxsiyyətinə qarşı yönəlir, onları özünə əziyyət verən şəxslərə çevirir. Nevrozun digər formaları, yəni təfəkkürə dalma formaları, əks halda normal cinsi doyuma gedən yolda hazırlıq kimi yerləşən, görmək, toxunmaq istəmək və araşdırmaq kimi aktların həddindən artıq cinsiləşdirilməsinə uyğundur. Toxunma təşvişinin və yuyunma məcburiyyətinin böyük əhəmiyyəti burada izahını tapır. Məcburi hərəkətlərin gözlənilmədən böyük bir hissəsi, bilindiyi kimi, cinsi xəyalların ən müxtəlif formalarına eşlik edən yeganə, birtipli hərəkət olan masturbasiyanın gizlədilmiş təkrarı və modifikasiyası kimi geri qayıdır.

Perversiya ilə nevroz arasındakı əlaqələri sizə daha da sıx şəkildə təqdim etmək mənə çox az zəhmət başa gələrdi, lakin inanıram ki, indiyə qədər dediklərimiz məqsədimiz üçün kifayət edəcək. Lakin biz, simptomların mənası haqqında bu aydınlaşdırmalardan sonra insanların pervers meyillərinin tezliyi və şiddətini həddindən artıq qiymətləndirməyimizə qarşı xəbərdar olmalıyıq. Siz eşitmisiniz ki, normal cinsi doyumun imtinası nəticəsində nevroz xəstəliyinə tutulmaq olar. Lakin bu real imtina zamanı ehtiyac cinsi oyanmanın qeyri-normal yollarına yönəlir. Bunun necə baş verdiyini siz sonra başa düşə biləcəksiniz. Hər halda, belə bir “kollateral” geri axın nəticəsində pervers təhriklərin, normal cinsi doyuma real bir maneə qarşı qoyulmasaydı, olduğundan daha güclü görünməli olduqlarını başa düşürsünüz. Əslində, eyni təsir açıq perversiyalar üçün də qəbul edilməlidir. Bəzi hallarda onlar, cinsi həvəsin normal doyumuna müvəqqəti şərait və ya davamlı sosial qurumlar səbəbindən həddindən artıq çətinliklər yaradılması nəticəsində qıcıqlandırılır və ya aktivləşdirilir. Digər hallarda isə pervers meyillər, əlbəttə, belə şəraitlərdən tamamilə asılı deyil; onlar, demək olar ki, bu fərd üçün cinsi həyatın normal formasıdır.

Bəlkə də bu an, normal və pervers cinsəllik arasındakı əlaqəni aydınlaşdırmaqdan çox, qarışdırdığımız təəssüratına maliksiniz. Lakin aşağıdakı fikrə əməl edin: Əgər normal cinsi doyumun real çətinləşdirilməsi və ya məhrumiyyətinin, əks halda belə meyillər göstərməmiş şəxslərdə pervers meyilləri üzə çıxarması doğrudursa, bu şəxslərdə perversiyalara uyğun gələn bir şeyin olduğunu qəbul etmək lazımdır; və ya istədiyiniz kimi desək, onlar bu şəxslərdə latent formada mövcud olmalıdırlar. Bu yolla biz, sizə elan etdiyim ikinci yeniliyə gəlib çıxırıq. Psixoanalitik tədqiqat, məhz simptomların təhlili zamanı xatirələrin və fikirlərin mütəmadi olaraq uşaqlıq illərinin erkən dövrünə qədər geri aparması nəticəsində, uşağın cinsi həyatı ilə də maraqlanmağa məcbur olmuşdur. Bizim bu zaman əldə etdiyimiz nəticələr, sonra uşaqlar üzərində birbaşa müşahidələrlə nöqtə-nöqtə təsdiqlənmişdir. Və bu zaman aydın olmuşdur ki, bütün pervers meyillər uşaqlıqda kök salır, uşaqların hamısında onlara istedad var və onlar bu meyilləri öz olgunlaşmamışlıqlarına uyğun miqyasda nümayiş etdirirlər; qısası, pervers cinsəllik, böyüdülmiş və ayrı-ayrı təhriklərə parçalanmış uşaqlıq cinsəlliyindən başqa bir şey deyildir.

İndi sapmaları başqa bir işıqda görəcəksiniz və onların insan cinsi həyatı ilə əlaqəsini artıq yanlış qiymətləndirməyəcəksiniz, lakin hansı təəccüblər və sizin hissləriniz üçün xoşagəlməz uyğunsuzluqlar hesabına! Siz əvvəlcə hər şeyi inkar etməyə, uşaqların cinsi həyat adlandırıla biləcək bir şeyə malik olması faktını, müşahidələrimizin düzgünlüyünü və uşaqların davranışında sonradan sapma kimi qınanan şeylə qohumluq tapılması düzəlişini rədd etməyə meylli olacaqsınız. Buna görə də, icazə verin ki, əvvəlcə sizin müqavimətinizin motivlərini aydınlaşdırım, sonra isə müşahidələrimizin cəmini təqdim edim. Uşaqların cinsi həyatı — cinsi oyanmalar, ehtiyaclar və bir növ doyum — olmadığı, əvəzində 12 və 14 yaşları arasında anidən qazanmalı olduqları fikri — bütün müşahidələrdən asılı olmayaraq — biologiya baxımından eyni dərəcədə qeyri-mümkün, hətta mənasızdır, sanki onlar dünyaya cinsiyyət orqanları gətirməyib və onlar yalnız pubertat dövründə böyüyürmüş kimi. Bu dövrdə onlarda oyanan şey, artıq mövcud olan fiziki və psixi materialdan öz məqsədləri üçün istifadə edən çoxalma funksiyasıdır. Siz cinsəllik və çoxalmanı bir-biri ilə qarışdırmaq səhvini törədirsiniz və bu səbəbdən cinsəlliyin, sapmaların və nevrozların anlaşılmasına gedən yolu bağlayırsınız. Lakin bu səhv təmayüllüdür.

Onun mənbəyi təəccüblü şəkildə ondadır ki, siz özləriniz uşaq olmuşsunuz və uşaq kimi tərbiyənin təsirinə məruz qalmısınız. Cəmiyyət tərbiyə vəzifələrinin ən vacibləri arasında cinsi həvəsi, çoxalma həvəsi kimi ortaya çıxanda, dizginləməyi, məhdudlaşdırmağı və sosial tələblə eyni olan fərdi iradəyə tabe etməyi yerləşdirməlidir. O, həmçinin uşaq müəyyən bir intellektual yetkinlik mərhələsinə çatana qədər onun tam inkişafını təxirə salmaqda maraqlıdır, çünki cinsi həvəsin tam püskürməsi ilə tərbiyə olunma imkanı da praktik olaraq sona çatır. Əks halda həvəs bütün bəndləri aşacaq və çətinliklə qurulmuş mədəniyyət işini süpürüb aparacaq. Onu dizginləmə vəzifəsi heç vaxt asan olmamışdır; bəzən kifayət qədər uğurlu olmur, bəzən isə həddindən artıq uğurlu olur. İnsan cəmiyyətinin motivi son nəticədə iqtisadi xarakter daşıyır; o, üzvlərini onların əməyi olmadan saxlamaq üçün kifayət qədər qida mənbəyinə malik olmadığından, üzvlərinin sayını məhdudlaşdırmağa və onların enerjisini cinsi fəaliyyətdən uzaqlaşdırıb əməyə yönəltməyə məcburdur. Deməli, əbədi, qədimdən bu günə qədər davam edən həyat çətinliyi.

Təcrübə tərbiyəçilərə göstərməlidir ki, yeni nəslin cinsi iradəsini idarə oluna bilən hala gətirmək vəzifəsi yalnız təsirlərə çox erkən başlanırsa həll oluna bilər; pubertat fırtınasını gözləməmək, əksinə, onu hazırlayan uşaqların cinsi həyatına artıq müdaxilə etmək lazımdır. Bu məqsədlə demək olar ki, bütün uşaq cinsi fəaliyyətləri uşağa qadağan edilir və nifrət etdirilir; ideal məqsəd kimi uşağın həyatını aseksual şəkildə qurmaq qarşıya qoyulur və zamanla nəhayət o yerə gətirib çıxarılır ki, insan onu həqiqətən aseksual hesab edir; bu da elmin öz təlimi kimi elan etdiyi şeydir. Öz inancı və niyyətləri ilə ziddiyyət təşkil etməmək üçün uşağın cinsi fəaliyyətinə göz yumulur, bu da az bir nailiyyət deyil, ya da elm bunu fərqli şəkildə başa düşməklə kifayətlənir. Uşaq təmiz və günahsız sayılır, onu fərqli təsvir edən şəxs isə insanlığın incə və müqəddəs hisslərinə qarşı cinayət törətmiş, vicdansız bir qanunsuzluq edən kimi məhkəməyə verilə bilər.

Uşaqlar bu konvensiyalara qoşulmayan yeganə kəslərdir, onlar bütün safdilliklə heyvani hüquqlarını irəli sürürlər və təmizliyə aparan yolu hələ də qət etməli olduqlarını dəfələrlə sübut edirlər. Uşaqlıq cinsəlliyini inkar edənlərin tərbiyədə geri çəkilməmələri, əksinə, inkar edilən şeyin ifadələrini «uşaq xasiyyətsizlikləri» başlığı altında ən sərt şəkildə təqib etmələri kifayət qədər qəribədir. Aseksual uşaqlıq qabaqcadan hökmünün ən açıq şəkildə təkzib etdiyi həyat dövrü, yəni beş və ya altı yaşına qədər olan uşaqlıq illərinin, sonradan analitik araşdırma tərəfindən kökündən parçalanan, lakin əvvəlcədən bəzi yuxu təşəkkülləri üçün keçirici olmuş amneziya pərdəsi ilə örtülməsi də yüksək nəzəri maraq kəsb edir.

İndi mən sizə uşağın cinsi həyatından ən aydın şəkildə müşahidə edilə bilən şeyləri təqdim etmək istəyirəm. Məqsədəuyğunluq baxımından libido anlayışını da daxil etməyə icazə verin. Libido, tamamilə aclıq anlayışına analoq olaraq, həvəsin, burada isə aclıqda qidalanma həvəsi kimi cinsi həvəsin, özünü ifadə etdiyi qüvvəni adlandırmalıdır. Cinsi oyanma və doyum kimi digər anlayışlar heç bir izaha ehtiyac duymur. Körpələrin cinsi fəaliyyətlərində yozumun ən çox iş gördüyünü siz özləriniz asanlıqla dərk edəcəksiniz və ya bunu ehtimal ki, bir etiraz kimi istifadə edəcəksiniz. Bu yozumlar, simptomlardan geriyə doğru izləmə yolu ilə aparılan analitik araşdırmalar əsasında ortaya çıxır. Cinsəlliyin ilk təhrikləri körpənin digər həyati vacib funksiyalara söykənərək özünü göstərir. Onun əsas marağı, bildiyiniz kimi, qida qəbuluna yönəlib; əgər o, döşdə doymuş halda yuxuya gedirsə, gələcəkdə cinsi orqazm təcrübəsindən sonra təkrarlanacaq olan səadətli bir məmnuniyyət ifadəsini nümayiş etdirir. Bu, nəticə çıxarmaq üçün kifayət etməzdi. Lakin biz müşahidə edirik ki, körpə yeni qida tələb etmədən qida qəbulu hərəkətini təkrarlamaq istəyir; deməli, o, bu zaman aclıq təkanının təsiri altında deyil. Biz deyirik ki, o, əmir və ya ləpildəyir və bu hərəkət zamanı yenidən səadətli ifadə ilə yuxuya getməsi bizə göstərir ki, əmiz hərəkəti ona öz-özlüyündə məmnuniyyət gətirib. Məlum olduğu kimi, o, tezliklə elə bir vəziyyət yaradır ki, əmiz etmədən yuxuya getmir. Bu fəaliyyətin cinsi təbiətini Budapeştdəki köhnə uşaq həkimi, Dr. Lindner ilk dəfə iddia etmişdir. Uşağın baxıcıları, nəzəri mövqe tutmağı nəzərdə tutmadıqları halda, əmizi bənzər şəkildə qiymətləndirə bilirlər. Onlar bunun yalnız həzz qazanmağa xidmət etdiyinə şübhə etmirlər, bunu uşağın pis vərdişləri sırasında sayırlar və uşaq bu pis vərdişi öz-özünə tərk etmək istəmədikdə, onu utancverici təəssüratlarla bundan imtina etməyə məcbur edirlər. Beləliklə, biz öyrənirik ki, körpə başqa məqsədi olmayan, yalnız həzz qazanmağa yönəlmiş hərəkətlər icra edir. Biz inanırıq ki, o, bu həzzi ilk dəfə qida qəbulu zamanı yaşayır, lakin tezliklə onu bu şərtdən ayırmağı öyrənir. Biz həzz qazanmanı yalnız ağız və dodaq zonasının oyanmasına aid edə bilərik, bu bədən hissələrini erogen zonalar adlandırırıq və əmizlə əldə edilən həzzi cinsi adlandırırıq. Bu adlandırmanın haqlılığı barədə əlbəttə ki, hələ müzakirə etməli olacağıq.

Əgər körpə özünü ifadə edə bilsəydi, əlbəttə ki, ananın döşündə əmiz hərəkətini həyatdakı ən vacib şey kimi qəbul edərdi. O, özünə görə çox da haqsız deyil, çünki bu hərəkətlə iki böyük həyat tələbatını eyni anda ödəyir.

Psixoanalizdən isə təəccüblə öyrənirik ki, bu aktın psixi əhəmiyyətinin nə qədəri bütün həyat boyu qorunub saxlanılır.

Ananın sinəsini əmmək bütün cinsi həyatın başlanğıc nöqtəsi, sonrakı bütün cinsi doyumların çatılmamış nümunəsi olur; ehtiyac zamanlarında təsəvvür çox vaxt bu nümunəyə qayıdır. Bu, cinsi həvəsin ilk obyekti kimi ana sinəsini özündə birləşdirir; mən sizə bu ilk obyektin sonrakı bütün obyekt axtarışları üçün nə qədər əhəmiyyətli olduğunu, onun dəyişmələri və əvəzlənmələri ilə ruhi həyatımızın ən uzaq sahələrinə belə hansı dərindən təsirlər göstərdiyini təsəvvür etdirə bilmərəm. Lakin əvvəlcə bu, körpə tərəfindən əmmə fəaliyyətində tərk edilir və bədənin özünün bir hissəsi ilə əvəz olunur. Uşaq barmağını, öz dilini əmir. Beləliklə, o, həzz əldə etmək üçün xarici dünyanın razılığından asılı olmaqdan yayınır və üstəlik, gücləndirmək üçün ikinci bir bədən zonasının oyanmasını cəlb edir. Erogen zonalar bərabər dərəcədə geniş deyil; buna görə də, Lindnerin məlumat verdiyi kimi, körpə öz bədənini axtararkən genitaliyalarının xüsusilə qıcıqlana bilən yerlərini kəşf etdikdə və beləliklə əmmədən onaniyə keçid yolunu tapdıqda, bu, vacib bir təcrübəyə çevrilir.

Əmmənin qiymətləndirilməsi sayəsində biz artıq uşaq cinsəlliyinin iki həlledici xüsusiyyəti ilə tanış olmuşuq. O, böyük orqanik ehtiyacların doyumuna söykənərək ortaya çıxır və avtoerotik davranır, yəni obyektlərini öz bədənində axtarır və tapır. Qidalanma zamanı ən aydın şəkildə müşahidə olunan hadisə, ifrazatda da qismən təkrarlanır. Biz belə nəticə çıxarırıq ki, körpə sidik və bağırsaq məzmununun boşaldılması zamanı həzz hissi keçirir və tezliklə bu hərəkəti elə tənzimləməyə çalışır ki, erogen selikli qişa zonalarının uyğun oyanmaları ilə ona mümkün qədər böyük həzz qazandırsın. Bu nöqtədə, incə duyğulu Lu Andreasın izah etdiyi kimi, xarici dünya ilk dəfə ona ləngidən, onun həzzə can atmasına düşmən bir qüvvə kimi qarşı çıxır və ona sonrakı xarici və daxili mübarizələri sezdirdir. O, öz ifrazatlarını istədiyi anda deyil, başqa şəxslərin təyin etdiyi vaxtda verməlidir. Onu bu həzz mənbələrindən imtina etməyə həvəsləndirmək üçün, bu funksiyalara aid olan hər şey ona qeyri-ədəbli, gizli saxlanılmalı olan kimi təqdim edilir. O, burada ilk dəfə sosial ləyaqəti həzzə mübadilə etməlidir. Onun ifrazatlarla olan münasibəti əvvəldən tamamilə fərqlidir. O, öz nəcisindən iyrənmir, onu bədəninin bir hissəsi kimi qiymətləndirir, ondan asanlıqla ayrıla bilmir və xüsusilə qiymətləndirdiyi şəxsləri fərqləndirmək üçün onu ilk “hədiyyə” kimi istifadə edir. Tərbiyənin onu bu meyillərdən uzaqlaşdırmaq niyyətində uğur qazanmasından sonra belə, o, nəcisin qiymətləndirilməsini “hədiyyə”yə və “pul”a davam etdirir. Sidik ifrazı sahəsindəki nailiyyətlərinə isə əksinə, xüsusi qürurla baxır.

Mən bilirəm ki, siz artıq çoxdan məni dayandırmaq və mənə qışqırmaq istəyirdiniz: Bu qəribəliklər kifayətdir! İstifrağın (mədə-bağırsaq boşalması) cinsi həzz təmin edilməsinin mənbəyi olması, hətta körpənin bundan istifadə etməsi! İstifrağın dəyərli maddə olması, anal deşiyinin isə cinsiyyət orqanının bir növü olması! Biz buna inanmırıq, lakin uşaq həkimlərinin və pedaqoqların psixoanalizi və onun nəticələrini özündən uzaq tutduqlarını başa düşürük. Xeyr, cənablar! Siz yalnız onu unutmusunuz ki, mən sizə uşaq cinsi həyatının faktlarını cinsi sapqınlıqların faktları ilə əlaqəli şəkildə təqdim etmək istəmişdim. Niyə bilməməlisiniz ki, böyüklərin, homoseksualların və heteroseksualların böyük bir qismində anal deşiyi cinsi əlaqə zamanı həqiqətən qadın cinsiyyət orqanının rolunu öz üzərinə götürür? Və elə fərdlər var ki, defekasiya zamanı duyduqları həzz hissini bütün həyatları boyu saxlayırlar və onu heç də az əhəmiyyətli adlandırmırlar? Defekasiya aktına maraq və başqasının defekasiyasını izləməkdən alınan zövqə gəldikdə, uşaqlar bir neçə yaş böyüdükdə və bu haqda məlumat verə bildikdə, bunu onların özündən təsdiqləyə bilərsiniz. Təbii ki, siz bu uşaqları əvvəlcədən sistemli şəkildə qorxutmamalı idiniz, əks halda onlar bu haqda susmalı olduqlarını başa düşərlər.

Və inanmaq istəmədiyiniz digər şeylərə gəldikdə, sizi analizin və birbaşa uşaq müşahidəsinin nəticələrinə yönləndirirəm və deyirəm ki, bunların hamısını görməmək və ya fərqli görmək həqiqətən bir sənətdir. Uşaq cinsi fəaliyyətinin cinsi sapqınlıqlarla qohumluğunun sizə çox nəzərə çarpan olması əleyhinə heç nəyim yoxdur. Əslində bu, öz-özlüyündə aydındır; əgər uşağın ümumiyyətlə cinsi həyatı varsa, o, sapqın xarakter daşımalıdır, çünki uşağın cinsəlliyi çoxalma funksiyasına çevirən şey, bir neçə qaranlıq işarə istisna olmaqla, hələ ona çatmamışdır. Digər tərəfdən, bütün sapqınlıqların ortaq xüsusiyyəti odur ki, onlar çoxalma məqsədindən imtina etmişlər. Bu halda biz cinsi fəaliyyəti, əgər o, çoxalma məqsədindən imtina etmiş və həzz əldə etməni ondan asılı olmayan məqsəd kimi güdmüşsə, məhz sapqın adlandırırıq. Deməli, başa düşürsünüz, cinsi həyatın inkişafında qırılma və dönüş nöqtəsi onun çoxalma məqsədlərinə tabe edilməsidir. Bu dönüşdən əvvəl baş verən hər şey, eləcə də bu dönüşdən yayınan, yalnız həzz əldə etməyə xidmət edən hər şey “sapqın” adlanan qeyri-layiq adla təyin olunur və belə tanınaraq qınanılır.

Mən uşaq cinsəlliyinin qısa təsvirinə davam etməyə icazə verin. İki orqan sistemi haqqında bildirdiklərimi, digərlərinin nəzərə alınması ilə tamamlaya bilərdim. Uşağın cinsi həyatı, bir-birindən müstəqil olaraq, qismən öz bədənində, qismən isə artıq xarici obyektdə həzz əldə etməyə çalışan bir sıra hissəvi həvəslərin fəaliyyəti ilə məhdudlaşır. Bu orqanlar arasında cinsiyyət orqanları çox tez önə çıxır; bəzi insanlarda öz cinsiyyət orqanından həzz alma, başqa bir cinsiyyət orqanının və ya obyektin köməyi olmadan, körpəlik dövründəki onaniyadan pubertat yaşlarındakı zəruri onaniyaya qədər fasiləsiz davam edir və sonra qeyri-müəyyən uzun müddət bundan sonra da davam edir. Əslində, onaniya mövzusu ilə tezliklə işimiz bitməyəcək; bu, çoxşaxəli nəzərdən keçirilməyə layiq bir mövzudur.

Mövzunu daha da qısaltmağa olan meylinə baxmayaraq, uşaqların cinsəlliyi araşdırması haqqında sizə bir neçə söz deməliyəm. Bu, uşaq cinsəlliyi üçün çox xarakterikdir və nevrozların simptomatologiyası üçün çox əhəmiyyətlidir. Uşaq cinsəlliyi araşdırması çox erkən, bəzən üçüncü yaşdan əvvəl başlayır. O, uşağa heç nə deməyən cins fərqinə bağlanmır, çünki uşaq — ən azı oğlanlar — hər iki cinsə eyni kişilik cinsiyyət orqanını aid edir. Oğlan kiçik bacısında və ya oyun yoldaşında qadın cinsiyyət orqanının kəşfini edərsə, əvvəlcə hisslərinin şahidliyini inkar etməyə çalışır, çünki özünə bənzər bir insan varlığını, onun üçün çox dəyərli olan həmin hissə olmadan təsəvvür edə bilmir. Sonra ona açılan imkan qarşısında qorxuya düşür və kiçik cinsiyyət orqanı ilə həddindən artıq məşğul olmağa görə əvvəllər edilən təhdidlər, gecikmə ilə təsir göstərməyə başlayır. O, kastrasiya kompleksinin hakimiyyəti altına düşür; bu kompleksin formalaşması, əgər sağlam qalarsa, onun xarakter quruluşunda, əgər xəstələnərsə, nevrozunda və əgər analitik müalicəyə düşərsə, onun müqavimətlərində böyük rol oynayır. Kiçik qız haqqında bilirik ki, o, böyük və görünən kişilik cinsiyyət orqanının olmaması səbəbindən özünü ağır dərəcədə əlverişsiz vəziyyətdə hesab edir, oğlana bu mülkiyyətə qısqanır və əsasən bu motivdən kişi olmaq istəyini inkişaf etdirir; bu istək, sonradan, qadın rolunda uğursuzluq səbəbindən yaranan nevrozda yenidən ortaya çıxır. Qızın klitorası, əslində, uşaqlıq dövründə tamamilə kişilik cinsiyyət orqanının rolunu oynayır; o, xüsusi bir həssaslığın daşıyıcısıdır və avtoerotik doyumun əldə edildiyi yerdir. Kiçik qızın qadınlaşması üçün klitoranın bu həssaslığı vaxtında və tamamilə qadın cinsiyyət orqanının girişinə ötürməsi çox vacibdir. Qadınların sözdə cinsi anesteziyası adlanan hallarda, klitor bu həssaslığı inadla saxlayır.

Uşağın cinsi marağı, daha çox, əvvəlcə uşaqların haradan gəldiyi məsələsinə yönəlir, eyni məsələyə, hansı ki, Tebais Sfinksinin sualının əsasında durur.

Bu məsələ, adətən, yeni uşağın gəlişi zamanı yaranan eqoist qorxularla oyadılır. Uşaq otağında verilən cavab – uşaqları leyləyin gətirdiyi haqqında – kiçik uşaqlar arasında, bizim bildiyimizdən çox daha tez-tez inanılmazlıqla qarşılanır. Böyüklər tərəfindən həqiqətdən aldadılmaq hissi, uşağın tənhalığına və onun müstəqilliyinin inkişafına çox töhfə verir. Lakin uşaq bu problemi öz imkanları ilə həll etmək qabiliyyətində deyil. Onun idrak qabiliyyətinə, inkişaf etməmiş cinsi konstitusiyası tərəfindən müəyyən sədlər qoyulmuşdur. Əvvəlcə uşaq belə qəbul edir ki, uşaqlar qidada olan xüsusi bir şeyin qəbul edilməsi nəticəsində yaranır və yalnız qadınların uşaq doğa biləcəyini də bilmir. Sonralar bu məhdudiyyətdən xəbər tutulur və uşağın qidadan törəməsi nəzəriyyəsi rədd edilir, lakin nağıllarda bu fikir saxlanılır. Böyüyən uşaq tezliklə atasının uşaq doğulmasında müəyyən rol oynamalı olduğunu qeyd edir, lakin hansı rolu oynadığını təxmin edə bilmir. Əgər təsadüfən cinsi aktın şahidi olarsa, onda üstünlük qazanma cəhdi, bir döyüş, yəni koitusun sadistik yanlış başa düşülməsi görür. Lakin əvvəlcə bu aktı uşağın yaranması ilə əlaqələndirmir. Hətta ananın yatağında və paltarlarında qan izləri aşkarlayanda, onları ata tərəfindən törədilmiş zədənin sübutu kimi qəbul edir. Daha sonrakı uşaq illərində, bəlkə də, kişilərin cinsiyyət orqanının uşaqların yaranmasında əhəmiyyətli payı olduğunu sezir, lakin bu bədən hissəsinə sidik ifrazatından başqa heç bir funksiyaya malik ola biləcəyini təsəvvür edə bilmir.

Əvvəldən uşaqlar arasında, uşağın doğulmasının bağırsaqlar vasitəsilə baş verməli olduğu, yəni uşağın bir nəcis topu kimi görünməli olduğu haqqında razılıq var. Anal maraqların hamısı dəyərdən salındıqdan sonra bu nəzəriyyə rədd edilir və onun yerinə göbəyinin açıldığı və ya iki döş arasındakı döş nahiyəsinin doğum yeri olduğu fərziyyəsi gətirilir. Araşdıran uşaq bu şəkildə cinsi faktlar haqqında biliyə yaxınlaşır və ya cəhaləti səbəbindən onlardan yan keçir, ta ki, əksər hallarda pubertatdan əvvəlki illərdə, adətən, alçaldıcı və natamam bir maarifləndirməyə məruz qalana qədər; bu maarifləndirmə çox vaxt travmatik təsirlər göstərir.

Şübhəsiz, cənablar, psixoanalizdə cinsəllik anlayışının, nevrozların cinsi səbəbliliyi və simptomların cinsi mənası haqqında müddəaları qoruyub saxlamaq məqsədilə, layiqsiz şəkildə genişləndirildiyini eşitmişsiniz. İndi siz özünüz bu genişləndirmənin əsassız olub-olmadığı haqqında hökm verə bilərsiniz. Biz cinsəllik anlayışını yalnız perverslərin və uşaqların cinsi həyatını da əhatə edə biləcək qədər genişləndirdik. Yəni biz ona öz düzgün həddini qaytardıq. Psixoanalizdən kənarda cinsəllik adlanan şey, yalnız məhdudlaşdırılmış, çoxalma xidmətində olan və normal adlandırılan cinsi həyata aiddir.