VIII. Mühazirə. Uşaq yuxuları

Hörmətli xanımlar və cənablar! Bizim üzərimizdə çox sürətlə irəlilədiyimiz təəssüratı var. Bir az geri qayıdaq. Biz son dəfə yuxunun təhrif olunması çətinliyini öz texnikamızla dəf etməyə cəhd etməzdən əvvəl, belə yuxular varsa, təhrifin aradan qalxdığı və ya çox az olduğu yuxulara müraciət edərək bu çətinliyi aşmağın ən yaxşı yol olduğunu düşünmüşdük. Bu zaman biz yenidən öz biliyimizin inkişaf tarixindən kənara çıxırıq, çünki əslində, yozum texnikasının ardıcıl tətbiqindən və təhrif olunmuş yuxuların təhlilindən sonra belə təhrifdən azad yuxuların mövcudluğuna diqqət yetirilmişdir.

Bizim axtardığımız yuxular uşaqlarda rast gəlinir. Onlar qısadır, aydındır, məntiqli, başa düşülməsi asandır, birmənalıdır və şübhəsiz ki, həqiqi yuxulardır. Lakin düşünməyin ki, bütün uşaq yuxuları bu cürdür. Yuxunun təhrif olunması uşaqlıq dövründə çox erkən başlayır və beş-səkkiz yaşlı uşaqların yuxuları qeydə alınmışdır ki, onlar artıq sonrakı dövrlərin bütün xüsusiyyətlərini özündə saxlayır. Əgər siz tanınan psixiki fəaliyyətin başlanğıcından dörd və ya beş yaşına qədər olan dövrə məhdudlaşsanız, uşaq xarakterli adlandırılan bir sıra yuxular tapacaqsınız və sonra uşaqlığın sonrakı illərində də eyni cür yuxulara rast gələ bilərsiniz. Bəli, böyüklərdə də müəyyən şərtlər daxilində tamamilə tipik uşaq xarakterli yuxular baş verir.

Bu uşaq yuxuları vasitəsilə biz yuxunun mahiyyəti haqqında böyük asanlıqla və dəqiqliklə məlumat əldə edə bilərik; biz ümid edirik ki, bu məlumatlar həlledici və ümumi qəbul edilən olacaq.

1. Bu yuxuları başa düşmək üçün təhlilə və ya texnikanın tətbiqinə ehtiyac yoxdur. Yuxusunu danışan uşağı sorğu-sual etmək lazım deyil. Lakin uşağın həyatından bir hissəni danışmaq lazımdır. Hər dəfə yuxunu izah edən əvvəlki günün bir hadisəsi olur. Yuxu, yuxu zamanı psixiki həyatın gündüz hadisəsinə reaksiyasıdır.

Gəlin bir neçə nümunə dinləyək ki, sonrakı nəticələrimizi onlara əsaslandıraq.

a) 22 aylıq oğlan təbrikçi kimi gilas dolu səbət hədiyyə etməlidir. Ona bir neçəsini özünün alacağı vəd edilsə də, o, bunu açıq şəkildə istəmədən edir. Növbəti səhər o, yuxusunu belə danışır: Herrmann bütün gilasları yeyib qurtardı.

b) 3¼ yaşlı qız ilk dəfə göl üzərində gəmi ilə gəzir. Gəmidən düşərkən o, gəmini tərk etmək istəmir və acı-acı ağlayır. Gəmi ilə gəzmə vaxtı ona çox tez keçmiş kimi görünür. Növbəti səhər: Bu gecə mən göl üzərində gəmi ilə gəzdim. Biz ehtimal edə bilərik ki, bu gəzinti daha uzun davam edib.

c) Beş yaş üç aylıq bir oğlan uşağı Hallstatt yaxınlığındakı Eşerntala gəzintiyə aparılır. O, Hallstattın Daxşteyn dağının ətəyində yerləşdiyini eşitmişdi. Bu dağa o, böyük maraq göstərmişdi. Auszeedəki mənzildən Daxşteyn gözəl görünürdü və durbinlə onun üzərindəki Simoni daxmasını seçmək olurdu. Uşaq dəfələrlə onu durbinlə görməyə çalışmışdı; bunun nəticəsi məlum qalmamışdı. Gəzinti gözlənti dolu şən əhval-ruhiyyə ilə başladı. Hər dəfə yeni bir dağ görünəndə oğlan soruşurdu: Bu Daxşteyndir? Ona bu suala nə qədər çox inkar cavabı verilirdisə, o, bir o qədər də əsəbiləşirdi, sonra tamamilə susdu və şəlaləyə aparan kiçik cığırla getmək istəmədi. Onu həddindən artıq yorğun hesab etdilər, lakin səhəri gün o, tam fərəhlə danışdı: Bu gecə yuxuda görmüşəm ki, biz Simoni daxmasında olmuşuq. Deməli, o, bu gözlənti ilə gəzintidə iştirak etmişdi. Təfərrüatlardan yalnız əvvəlcədən eşitdiyini bildirdi: Altı saat boyunca pilləkənlərlə yuxarı gedirlər.

Bu üç yuxu bütün istənilən məlumat üçün kifayət edəcəkdir.

2. Görürük ki, bu uşaq yuxuları mənasız deyil; onlar başa düşülən, tam dəyərli, ruhi aktlardır. Yada salın ki, mən sizə yuxu haqqında tibbi hökm olaraq nəyi təqdim etmişdim — musiqidən xəbərsiz barmaqların piano klavişləri üzərində sürüşməsi barədəki bənzətməni. Sizin nəzərinizdən qaçmayacaq ki, bu uşaq yuxuları həmin anlayışa nə qədər kəskin ziddir. Lakin o da çox qəribə olardı ki, məhz uşaq yuxuda tam ruhi fəaliyyət göstərsin, halbuki yetkin adam eyni halda yalnız qıcolma kimi reaksiyalarla kifayətlənir. Bizim də tam əsasımız var ki, uşağın yuxusunun daha yaxşı və daha dərin olduğunu qəbul edək.

3. Bu yuxularda yuxu təhrifi yoxdur; buna görə də heç bir yozum işinə ehtiyac duymurlar. Aşkar və gizli yuxu burada üst-üstə düşür. Deməli, yuxu təhrifi yuxunun mahiyyətinə aid deyil. Güman edirəm ki, bununla sizin ürəyinizdən bir daş düşür. Lakin yaxından düşündükdə biz bu yuxularda da bir parça yuxu təhrifini, manifest yuxu məzmunu ilə latent yuxu düşüncəsi arasında müəyyən bir fərqi qəbul etməli olacağıq.

4. Uşaq yuxusu günün hadisəsinə reaksiyadır, bu hadisə peşmançılıq, həsrət və ya yerinə yetirilməmiş bir istək buraxmışdır. Yuxu bu istəyin birbaşa, açıq-aydın təmin edilməsini gətirir. İndi xaricdən və ya daxildən gələn fiziki qıcıqların yuxu pozan və yuxuları qıcıqlandıran roluna aid müzakirələrimizi xatırlayın. Biz bu barədə tamamilə əmin faktlarla tanış olmuşuq, lakin yalnız az sayda yuxunu bu şəkildə izah edə bilmişik. Bu uşaq yuxularında belə somatik qıcıqların təsirini göstərən heç nə yoxdur; biz burada yanıla bilmərik, çünki yuxular tamamilə aydın və asanlıqla nəzərdən keçirilə bilən haldadır.

Lakin buna görə də yuxunun qıcıq etiologiyasını tərk etməyimiz lazım deyil. Biz yalnız sual verə bilərik: niyə əvvəldən fiziki qıcıqlardan başqa, yuxu pozan psixi qıcıqların da olduğunu unutmuşuq? Biz bilirik ki, böyüklərdə yuxu pozğunluğuna əsasən bu oyanmalar səbəb olur, çünki onlar yuxuya getmə psixi vəziyyətini, dünyaya olan marağın geri çəkilməsini özündə yaratmağa mane olurlar. O, həyatı dayandırmaq istəmir, əksinə, onu məşğul edən şeylər üzərində işi davam etdirməyi üstün tutur və buna görə də yatmır. Beləliklə, uşaq üçün yuxu pozan belə bir psixi qıcıq, onun yuxu ilə reaksiya verdiyi yerinə yetirilməmiş istəkdir.

5. Buradan yuxunun funksiyası haqqında ən qısa yolla məlumat alırıq. Psixi qıcığa reaksiya kimi yuxu, bu qıcığın aradan qaldırılması dəyərini daşımalıdır, belə ki, qıcıq aradan qalxır və yuxu davam etdirilə bilər. Bu aradan qaldırmanın yuxu vasitəsilə dinamik olaraq necə mümkün olduğunu hələ bilmirik, lakin artıq qeyd edirik ki, yuxu, onu qınadığımız yuxu pozan deyil, əksinə, yuxu qoruyucusu, yuxu pozğunluqlarının aradan qaldırıcısıdır. Həqiqətən, yuxu olmasaydı daha yaxşı yatacağımızı düşünürük, amma haqsızıq; əslində yuxunun köməyi olmadan ümumiyyətlə yatmazdıq. Yuxunun qazancıdır ki, biz indiyə qədər yaxşı yatmışıq. O, bizə bir az maneə törətməkdən qaça bilməzdi, eynilə gecə keşikçisi də, bizi səs-küylə oyatmaq istəyən nizam pozucularını qovarkən, çox vaxt bir az səs-küy salmaqdan yayınmağa imkan tapa bilmir.

6. Bir həvəsin yuxunun qıcıqlandırıcısı olması, bu həvəsin təmin edilməsinin yuxunun məzmunu olması, yuxunun əsas xarakterlərindən biridir. Digər, eyni dərəcədə sabit olan xarakter isə, yuxunun sadəcə bir düşüncəni ifadə etməməsi, əksinə, hallüsinativ təcrübə kimi bu həvəsi təmin edilmiş kimi təqdim etməsidir. İstəyim göl üzərində gəzməkdir, yuxunu qıcıqlandıran istək budur; yuxunun özünün məzmunu isə belədir: mən göl üzərində gəzirəm.

Deməli, latent və manifest yuxu arasındakı fərq, latent yuxu düşüncəsinin təhrif edilməsi, düşüncənin təcrübəyə çevrilməsi, bu sadə uşaq yuxularında da mövcud olaraq qalır. Yuxunun yozumunda əvvəla dəyişikliyin bu hissəsi geri qaytarılmalıdır. Əgər bu, yuxunun ən ümumi xarakteri kimi ortaya çıxarsa, onda əvvəllər bildirilmiş yuxu fraqmenti – «qardaşımı bir sandıqda görürəm» – «qardaşım özünü məhdudlaşdırır» kimi deyil, «istəyirəm ki, qardaşım özünü məhdudlaşdırsın, qardaşım özünü məhdudlaşdırmalıdır» kimi tərcümə edilməlidir. Burada qeyd olunan yuxunun iki ümumi xarakterindən ikincisi, birincisindən daha çox mübahisəsiz tanınmağa layiq görünür. Yuxunun qıcıqlandırıcısının həmişə bir həvəs olması lazım olduğunu, narahatlıq, qərar və ya ittiham ola bilməyəcəyini, biz yalnız geniş araşdırmalarla müəyyən edə biləcəyik, lakin yuxunun bu qıcığı sadəcə təkrarlamaması, əksinə, bir növ təcrübə vasitəsilə onu ləğv etməsi, aradan qaldırması, bitirməsi xarakteri buna baxmayaraq dəyişməz qalacaqdır.

7. Yuxunun bu xarakterlərinə əsaslanaraq, yuxunun səhv hərəkətlə müqayisəsini yenidən götürə bilərik. İkincidə biz pozucu bir təmayül və pozulan bir təmayülü ayırd edirik və səhv hərəkət hər ikisi arasında bir kompromis idi. Yuxu da eyni sxemə uyğun gəlir. Yuxuda pozulan təmayül yatmaqdan başqa bir şey ola bilməz. Pozucu təmayülü biz psixi qıcıqla, yəni arzu ilə əvəz edirik, çünki həvəs özünün bitirilməsinə tələsir, nəticədə biz indiyə qədər yuxunu pozan başqa bir psixi qıcıq tanımamışıq. Yuxu burada da kompromis nəticəsidir. İnsan yatır, lakin yenə də bir həvəsin ləğv edilməsini yaşayır; insan bir həvəsi təmin edir, lakin eyni zamanda yuxunu davam etdirir. Hər ikisi qismən həyata keçirilmiş, qismən isə tərk edilmişdir.

8. Xatırlayırsınız, bir dəfə də olsa, biz yuxu problemlərinin başa düşülməsinə yol tapmağı ümid edirdik; bu ümidimiz, bizim üçün çox aydın olan bəzi fantaziya əmələgəlmələrinin “gündüz xəyalları” adlandırılması faktından irəli gəlirdi. Bu gündüz xəyalları həqiqətən arzunun yerinə yetirilməsidir; bizim yaxşı tanıdığımız, ambisiyalı və erotik arzuların yerinə yetirilmələridir, lakin bunlar düşünülən, baxmayaraq ki, canlı təsəvvür edilən, heç vaxt hallüsinativ şəkildə yaşanmayan hadisələrdir.

Deməli, yuxunun iki əsas xarakterindən burada daha az təsdiqlənmiş olanı saxlanılır, digəri isə yuxu vəziyyətindən asılı olduğu və ayıq həyatda reallaşdırıla bilmədiyi üçün tamamilə aradan qalxır. Dil istifadəsində belə, arzunun yerinə yetirilməsinin yuxunun əsas xarakteri olduğuna dair bir qənaət var. Əlavə olaraq, əgər yuxuda yaşanan hadisə yalnız yuxu vəziyyətinin şərtləri ilə mümkün olan, dəyişdirilmiş bir təsəvvür, yəni bir “gecəki gündüz xəyalı”dırsa, onda biz artıq başa düşürük ki, yuxu qurulması prosesi gecəki qıcığı ləğv edə və doyum gətirə bilər, çünki gündüz xəyalı qurmaq da doyum ilə bağlı bir fəaliyyətdir və məhz buna görə davam etdirilir.

Lakin yalnız bu deyil, digər dil istifadə formaları da eyni məna daşıyır. Məşhur atalar sözləri deyir: donuz palıd qozu yuxu görür, qaz isə qarğıdalı; və ya soruşur: toyuq nə yuxu görür? Darı. Atalar sözü bizdən daha da aşağıya, uşaqdan heyvanlara doğru enir və iddia edir ki, yuxunun məzmunu bir ehtiyacın doyumudur. Bir çox ifadələr eyni şeyi işarə edir kimi görünür: “yuxu kimi gözəl”, “mən bunu yuxumda belə düşünməzdim”, “mən bunu ən cəsarətli yuxularımda belə təsəvvür etməzdim”. Burada dil istifadəsinin açıq bir tərəf tutması var. Həqiqətən də təşviş yuxuları və ya xoşagəlməz və ya neytral məzmunlu yuxular var, lakin onlar dil istifadəsinə ilham verməyib. Dil istifadəsi “pis” yuxuları tanıyır, amma sadəcə yuxu onun üçün yalnız şirin arzunun yerinə yetirilməsidir. Heç bir atalar sözü yoxdur ki, bizə donuzun və ya qazın kəsilməyi yuxu gördüyünü təsdiq etsin.

Təbii ki, yuxunun arzunu yerinə yetirən xarakterinin yuxu haqqında yazan müəlliflər tərəfindən nəzərə alınmadığını düşünmək qeyri-mümkündür. Əksinə, bu çox vaxt belə olub, lakin onların heç birinin ağlına bu xarakteri ümumi kimi tanımaq və yuxunun izahının mərkəz nöqtəsi kimi götürmək gəlməyib. Biz rahatlıqla təsəvvür edə bilərik və buna da toxunacağıq ki, onları nə saxlamış ola bilər.

İndi uşaq yuxularının qiymətləndirilməsindən əldə etdiyimiz izahatların bolluğuna nəzər salın, üstəlik bu demək olar ki, asanlıqla əldə edilib! Yuxunun yuxu keşikçisi kimi funksiyası, bir-biri ilə rəqabət aparan iki təmayüldən yaranması, bunlardan birinin sabit qalan yuxu istəyi, digərinin isə psixi qıcığı ödəməyə çalışması, yuxunun mənalı psixiki akt olduğuna dair sübut, onun iki əsas xarakteri: arzunun yerinə yetirilməsi və hallüsinativ yaşantı. Üstəlik, psixoanaliz etdiyimizi demək olar ki, unuda bilərdik. Səhvlərlə əlaqə qurmaqdan başqa, işimizin xüsusi bir üzü yox idi. Psixoanalizin fərziyyələrindən heç nə bilməyən hər bir psixoloq uşaq yuxularının bu izahını verə bilərdi. Niyə heç kim bunu etmədi?

Əgər yalnız uşaq yuxuları kimi yuxular olsaydı, məsələ həll olunmuş, vəzifəmiz yerinə yetirilmiş olardı, üstəlik yuxu görən şəxs sorğu-sual edilmədən, şüursuzluğa müraciət edilmədən və sərbəst assosiasiyadan istifadə edilmədən. İndi isə burada açıq şəkildə vəzifəmizin davamı yerləşir. Biz artıq dəfələrlə belə təcrübə yaşamışdıq ki, ümumi etibarlı hesab edilən xarakterlər, sonradan yalnız yuxuların müəyyən bir növü və sayı üçün təsdiqlənmişdi.

Deməli, bizim üçün məsələ ondan ibarətdir ki, uşaq yuxularından çıxarılan ümumi xarakterlər davamlı olub-olmadığını, onların şəffaf olmayan, manifest yuxu məzmunu artıq qalmış gündüz istəyi ilə əlaqə qurmağa imkan verməyən yuxular üçün də keçərli olub-olmadığını araşdıraq. Bizim fikrimizcə, bu digər yuxular geniş dərəcədə təhrifə uğramışdır və buna görə də ilkin olaraq qiymətləndirilə bilməz. Biz həmçinin sezirik ki, bu təhrifin izahı üçün, uşaq yuxularının yeni əldə edilmiş başa düşülməsi üçün ehtiyac duymadığımız psixoanalitik texnikaya müraciət etməli olacağıq.

Hər halda, hələ də təhrif olunmayan və uşaq yuxuları kimi asanlıqla arzunun yerinə yetirilməsi kimi tanına bilən bir yuxular sinfi mövcuddur. Bunlar bütün həyat boyu imperativ bədən ehtiyacları ilə, yəni aclıq, susuzluq, cinsi ehtiyaclar ilə yaradılan yuxulardır, deməli, daxili bədən qıcıqlarına reaksiya olaraq arzunun yerinə yetirilməsidir.

Mən 19 aylıq bir qızın yuxusunu qeyd etmişəm, bu yuxu adının əlavə edilməsi ilə bir menyudan ibarət idi (Anna F...., Er(d)brer, Hochbeer, Eier(s)peis, Papp), həzm pozğunluğu səbəbindən aclıq gününə reaksiya olaraq, bu xəstəlik isə yuxuda iki dəfə görünən meyvəyə aid edilmişdi. Eyni zamanda, yaşı nəvəsinin yaşı ilə birlikdə yetmişi tamamlayan nənə də, hərəkətli böyrəklərinin yaratdığı narahatlıq səbəbindən bir gün oruc tutmalı olmuş və eyni gecədə qonaq çağırıldığını (qonaq olaraq) və ən ləzətli yeməklərin önünə qoyulduğunu yuxu görmüşdür. Aclığa məruz qalan məhbuslar və səyahətlər və ekspedisiyalarda məhrumiyyətlərə dözməli olan şəxslər üzərindəki müşahidələr göstərir ki, bu şəraitdə bu ehtiyacların ödənməsi mütəmadi olaraq yuxuda görülür.

Otto Nordenskjöld özünün „Antarctic“ (1904) kitabında özü ilə birlikdə qışlayan heyət haqqında belə məlumat verir (I cild, s. 336): „Ən dərin düşüncələrimizin istiqamətini göstərmək baxımından yuxularımız çox səciyyəvi idi; bu yuxular heç vaxt indiki qədər canlı və çoxsaylı olmamışdı. Adətən nadir hallarda yuxu görən yoldaşlarımız belə, indi səhər tezdən, fantaziya aləmindən son təcrübələrimizi bir-birimizlə bölüşəndə, uzun hekayələr danışmaq məcburiyyətində qalırdılar. Bütün yuxular o xarici aləmdən bəhs edirdi ki, bu aləm indi bizdən çox uzaqda idi, lakin çox vaxt mövcud şəraitimizə uyğunlaşdırılırdı... Əlbəttə, yemək və içmək yuxularımızın ən çox ətrafında fırlandığı mərkəz nöqtələri idi.

Bizdən biri, gecələr böyük nahar ziyafətlərinə getmək sahəsində üstünlük təşkil edən, səhər tezdən ‚üç qabdan ibarət şam yeməyi yediyini‘ xəbər verə bilən zaman qəlbən xoşbəxt idi; başqası tütün haqqında, bütün tütün dağları haqqında yuxu görürdü; daha başqaları isə açıq su üzərində tam yelkənlərlə gələn gəmi haqqında yuxu görürdü. Daha bir yuxu qeyd edilməyə layiqdir: Poçtçu poçtla gəlir və niyə bu qədər gecikdiyinə dair uzun izahat verir, onu yanlış çatdırdığını və böyük çətinliklərdən sonra geri almağı bacardığını deyir. Əlbəttə, yuxuda daha da mümkün olmayan şeylərlə məşğul olurdular, lakin özüm gördüyüm və ya danışdığını eşitdiyim demək olar ki, bütün yuxularda fantaziyanın çatışmazlığı tamamilə diqqətəlayiq idi.

Əgər bütün bu yuxular qeyd edilərsə, şübhəsiz ki, böyük psixoloji maraq doğuracaqdı. Lakin insan asanlıqla anlaya bilər ki, yuxu nə qədər arzulanan idi, çünki o, hər birimizin ən çox arzuladığı hər şeyi bizə təqdim edə bilərdi.“ Du Preldən sonra mən daha bir sitat gətirirəm: „Mungo Park, Afrikada səyahət edərkən susuzluqdan ölmək üzrə olan, vətəni olan su ilə zəngin dərələr və çəmənliklər haqqında dayanmadan yuxu görürdü. Eyni şəkildə, Maqdeburqdakı qala həbsxanasında aclıqdan əziyyət çəkən Trenck də bolluqla dolu yeməklərlə əhatə olunmuş kimi görünürdü və Franklinin birinci ekspedisiyasının iştirakçısı olan George Bak, dəhşətli məhrumiyyətlər nəticəsində aclıqdan ölmək üzrə olan zaman həmişə və bərabər şəkildə bolluqla dolu yeməklər haqqında yuxu görürdü.“

Axşam yeməyində ədviyyatlı yeməklərin dadına baxaraq gecə susuzluğu yaradan adam, asanlıqla içdiyini yuxu görür. Əlbəttə, güclü yemək və ya içmək ehtiyacını yuxu vasitəsilə ödəmək mümkün deyil; belə yuxulardan susamış halda oyanırıq və indi real su içməliyik. Bu halda yuxunun icra etdiyi iş praktik baxımdan əhəmiyyətsizdir, lakin yuxunun, oyanmağa və hərəkətə tələsən qıcığa qarşı yuxunu saxlamaq məqsədilə səfərbər edildiyi də birmənalı şəkildə aydındır. Bu ehtiyacların daha kiçik intensivlikləri üzərindən təmin edici yuxular çox vaxt keçir.

Eyni şəkildə yuxu, cinsi qıcıqların təsiri altında, qeydə dəyər xüsusiyyətlər göstərən doyumlar yaradır. Cinsi həvəsin, aclıq və susuzluqdan bir dərəcə daha az asılı olan öz obyektinə görə xüsusiyyəti nəticəsində, pollyusiya yuxusunda doyum real ola bilər və obyektə münasibətdə sonradan qeyd olunacaq bəzi çətinliklər səbəbindən, real doyumun qeyri-müəyyən və ya təhrif olunmuş yuxu məzmunu ilə birləşməsi xüsusilə tez-tez baş verir. Pollyusiya yuxularının bu xüsusiyyəti, O. Rankin qeyd etdiyi kimi, onları yuxu təhrifinin öyrənilməsi üçün əlverişli obyektlərə çevirir. Yetkinlərin ehtiyac yuxuları, əslində, doyumdan başqa, tamamilə psixi qıcıq mənbələrindən qaynaqlanan və başa düşülməsi üçün yozum tələb edən digər şeyləri də ehtiva etməyə meyllidir.

Əlavə olaraq, yetkinlərin uşaqvari formada qurulan arzunun yerinə yetirilməsi yuxularının yalnız qeyd olunan imperativ ehtiyaclara reaksiya kimi baş verdiyini iddia etmək istəmirik. Biz, şübhəsiz psixi qıcıq mənbələrindən qaynaqlanan bəzi dominant vəziyyətlərin təsiri altında, bu cür qısa və aydın yuxuları da bilirik. Məsələn, səbirsizlik yuxuları: əgər kimsə səyahətə, onun üçün əhəmiyyətli olan nümayişə, mühazirəyə və ya ziyarətə hazırlıq görüb, sonra gözləntisinin vaxtından əvvəl ödənilməsini yuxuda görürsə, yəni hadisədən əvvəlki gecədə öz məqsədinə çatdığını, teatrda, ziyarət etdiyi şəxslə söhbət edərkən təsəvvür edirsə.

Və ya, haqlı olaraq belə adlandırılan rahatlıq yuxuları: əgər yuxusunu uzatmaq istəyən kimsə, artıq qalxdığını, yuyunduğunu və ya məktəbdə olduğunu yuxuda görürsə, halbuki həqiqətdə yatmağa davam edir, yəni həqiqətdə qalxmaqdan çox yuxuda qalxmağı üstün tutursa. Yuxu qurulmasında mütəmadi iştirak etdiyini aşkarladığımız yatmaq istəyi, bu yuxularda yüksək səslə ifadə olunur və onlarda əsas yuxu qurucusu kimi özünü göstərir. Yatmaq ehtiyacı, digər böyük fiziki ehtiyaclarla haqlı olaraq yan-yana dayanır.

Burada sizə Münhendəki Şak qalereyasından Şvindsin bir rəsm əsərinin reproduksiyası vasitəsilə, dominant vəziyyətdən yuxunun yaranmasını rəssamın nə qədər düzgün qavradığını göstərirəm. Bu, «Məhbusun yuxusu»dur və məzmunu məhbusun azad edilməsindən başqa heç nə ola bilməz. Azadlığın pəncərədən həyata keçirilməli olması çox xoşdur, çünki işıq qıcığı pəncərədən daxil olmuş və məhbusun yuxusuna son qoymuşdur. Üst-üstə dayanan qnomlar, yəqin ki, pəncərənin hündürlüyünə qalxarkən onun tutmalı olduğu öz ardıcıl mövqelərini təmsil edir və əgər səhv etmirəmsə, sənətçiyə çox niyyət yükləmirəmsə, barmaqlığı kəsən, yəni məhbusun özünün etmək istədiyi işi görən ən üst qnom, onunla eyni xüsusiyyətlərə malikdir.

Digər bütün yuxularda, uşaq yuxuları və infantillik tipində olan yuxular istisna olmaqla, yuxunun təhrifi, dediyimiz kimi, maneə kimi qarşımıza çıxır. Əvvəlcə onların da, fərz etdiyimiz kimi, arzuların yerinə yetirilməsi olub-olmadığını deyə bilmərik; onların manifest yuxu məzmunundan hansı psixi qıcığa mənşə borclu olduqlarını təxmin edə bilmirik və onların da (bax: Əlavə) həmin qıcığın aradan qaldırılması və ya həlli üçün eyni cəhdləri etdiklərini sübut edə bilmirik. Onların şübhəsiz yozuma, yəni tərcümə edilməsi, təhrifinin geri qaytarılması, manifest yuxu məzmununun latent yuxu düşüncələri ilə əvəz edilməsi lazımdır ki, sonra infantillik yuxularında tapılanın bütün yuxular üçün etibarlı iddia edə bilib-bilməyəcəyi haqqında hökm verə bilək.