19 aprel 1894 — Sağlamlıq və tütün çəkilməkdən imtina

Vyana.

Ən əziz dostum!

Sənin şirin məktubundan sonra artıq özümü saxlamayacağam və səni qorumağa çalışmayacağam: sağlamlığım haqqında sənə yazmağa haqqım olduğunu hiss edirəm. Bütün elmi və şəxsi işləri məktubun axırına qədər təxirə salacağam. Öz tənqidçiliyindən imtina etmək istəyən hər kəs başqalarının göstərişlərinə tabe olmağa məcbur olur[1], doğrusu, dodaqlarımda heç bir istilik yox idi[2] (bu gün üç həftə tamam olur) və indi mən siqaret çəkənlərə həsəd aparmadan baxa bilirəm, onsuz da necə yaşayıb işləmək mümkün olduğunu tamamilə təsəvvür edirəm. Bu vəziyyətə çox yaxın zamanda çatdım, qoşum ki, imtina əzabları gözlədiyimdən xeyli güclü oldu – bu isə, şübhəsiz, aydındır.

Digər münasibətlərdə özümü necə hiss etməyim, bəlkə də, daha az aydındır. İmtinadan bir neçə gün sonra özümü bir az yaxşı hiss etdim və nevroz problemi ilə bağlı cari mövqeyimi sənin üçün izah etməyə başladım. Sonra qəflətən ürəyim tutdu[3]. Siqaret çəkdiyim vaxtdan daha pis hiss etdim. Məndə dəli aritmiya peyda oldu; bu, ürək nahiyəsində daimi ağırlıq, təzyiq və yanma hissi, sol əlin biləyində yandırıcı ağrı, şübhəli dərəcədə mülayim, orqanik xarakterli bir nəfəs darlığı ilə müşayiət olunurdu – hər şey hücum şəklində idi, yəni 2–3 gün boyunca arası kəsilmədən davam edərək mənim əhval-ruhiyyəmi boğur, adətən məndə olan dəli fəallığı depressiv bir hal ilə, ölüm düşüncələri və vidalaşma səhnələri ilə əvəz edirdi[4]. Son iki gündə özümü pis hiss etməyim azalıb, lakin lipemaniya[5] qalır; bəzən, doğrusu, mənə lütf edərək qəflətən yox olur (dünən axşam və bu gün günorta olduğu kimi) və arxasında uzun ömürə inanıb mübarizəni yenidən başlatmaqdan hədsiz həzz alan bir insan qoyur[6].

Hər saat nevrozları daha dərindən anlamağa çalışan həkim üçün ən əzablı məqam onun özündə hansı depressiyanın – mülayim, yoxsa ipoxondrik – olduğunu müəyyən edə bilməməsidir. Ona bununla bağlı kömək lazımdır. Buna görə də dünən axşam Breyerə baş çəkdim. Ürəyimlə bağlı problemlərimin nikotin zəhərlənməsinin nəticəsi olmadığını bildirdim. Əksinə, siqaret çəkməklə uyğun gəlməyən xroniki miokarditin mövcudluğuna işarə etdiyini onunla bölüşdüm. 1889-cu ildə qripdən sonra məndə yaranan kifayət qədər qəfil aritmiyanı xatırlayıram. Özümü daha yaxşıya ümidlə ovundururam, lakin hər halda, işlər əslində necə olursa-olsun, hər şəraitdə müayinədən keçməliyəm. Vəd edirəm ki, elə də edəcəm, amma hiss edirəm ki, bu heç nəyi aydınlaşdırmayacaq. Bilmirəm, həqiqətən də bu iki pozuntunu fərqləndirmək mümkündürmü, lakin düşünürəm ki, bunu subyektiv simptomların və onların gedişatının qiymətləndirilməsi əsasında etmək olar; siz isə [Breyerlə birlikdə] yəqin ki, [mənim vəziyyətim] barədə bundan xeyli çox bilirsiniz. Bu dəfə səndən xüsusilə şübhələnirəm, ürəyim – ziddiyyətli nəticələr çıxardığın yeganə haldır. Keçən dəfə deyirdin ki, bu simptomların mənşəyi burun nahiyəsi ilə bağlıdır və ürəyin nikotin zəhərlənməsi əlamətlərini tapa bilmədiyini iddia edirdin; bu dəfə isə baş verənlərdən çox narahatsan və mənə siqaret çəkməyi qadağan edirsən. Belə qeyri-müvafiq davranışı yalnız sənin həqiqi vəziyyəti məndən gizlətmək niyyətində olmağınla izah edə bilərəm və səndən xahiş edirəm ki, bunu etməyəsən. Əgər mənə müəyyən bir şey deyə bilirsənsə, xahiş edirəm, bunu et. Mənim nə vəzifələrim, nə də əvəzolunmazlığım haqqında şişirdilmiş fikirlərim yoxdur və mən miokardit xəbərimi, həmçinin onun qısalan həyatıma gətirəcəyi qeyri-müəyyənliyi ləyaqətlə qəbul edə biləcəyəm. Yaxın sonu öyrənəndə, bundan fayda da götürsəm, həyatımın qalan hissəsindən tam zövq ala bilərdim.

Bu xroniki xəstəliyin təzahürləri səbəbindən tamamilə əmək qabiliyyətini itirdim. Elmi işlə məşğul ola bilməməyimi dərk etmək kifayət qədər ağrılıdır. Sənin möhtəşəm tibbi tarixçələrinə baxmadım. «Çağdaş nevrozlar nəzəriyyəsi» yarımçıq qalıb. Hər şey qəflətən donub qalmış Yatmış Gözəl qəsrindəki kimidir. Son günlər özümü yüngül hiss etdiyim üçün itirdiklərimi qaytarmağı ümid edirəm. Mütləq sənin qarşında hesabat verəcəm.

[7] Gündəliklə bağlı etdiyin iradı nəzərə alacağam[8] – haqlısan. Mənə də frau E. çox xoş gəlmir. Bəlkə də, ona qarşı ədalətsiz oldum, onu «acı kök» qarnirli «ağılsız dişi qaz» ət yeməyi adlandıranda[9]. Mən analiz onun üçün xoşagəlməz olduğunu məmnuniyyətlə qəbul edirəm. Öz hərəkəti ilə o, yalnız mənim müdafiə konsepsiyamın əsaslılığını təsdiqləyir. O, məndən artıq üçüncü dəfədir qaçır. Variant olaraq, mən ona təqsirsizlik haqqında arayış verə bilərəm[10]. O, hissləri kütləşmiş (duyğusuzlaşmış) və melanxoliyadan əziyyət çəkən biridir – bu, qanqoyulmamış cəlbetmənin nəticəsidir; təşviş əlamətləri yoxdur. Nəticə olaraq – heç bir intim əlaqə yoxdur, – əgər mənə doğru informasiya çatdırılıbsa. Təbii ki, ona Hofrat[11] haqqında hər şeyin mənə məlum olduğunu bildirmədim. O, heç kimin heç nədən şübhələnmədiyini düşünür. Buna görə də məni mümkün xəyanət mənbəyi sayaraq nifrət edir.

Qalan hissədə nevrozlar nəzəriyyəsi üzrə məndə heç bir yeni şey yoxdur, lakin mən material toplamağı davam etdirir və gözləyirəm ki, ondan nəsə əmələ gələcək.

[12] Bildirdiyin çoxsaylı xəbərlər açıq-aydın göstərir ki, sən demək olar ki, mütləq sağlamlığa maliksən. Sənin təkrar baş ağrısının səbəbləri haqqında düşünürdüm. Mən doğrudan da buna inana bilmirəm. Bəlkə, sənin yenə də burun boşluqları ilə bağlı problemlərin var? [13] Mənim oğlanlarım və arvadım tam qaydasındadır. O, mənim yaxın ölüm haqqındakı sərsəm fikirlərimdən xəbərsizdir. Hər halda, bu artıq olardı.[14]

Elə ki yenidən işləyə biləcəyəm, sənə maraqlı xəstəlik tarixçələrindən ibarət bir dəst göndərəcəyəm.

Ürəkdən salam sənə və dəyərli həyat yoldaşına, məktub üçün də ayrı-ayrılıqda sağ ol!

Sənin Ziqm. Freyd