3 dekabr 1897 — tənqidi gün və yeni ideyalar barədə
Vyana, 3. 12. 97. Əziz Vilhelm! Tənqidi bir gün məni davam etməkdən alıqoydu. Əziz qonağın şərəfinə mənə bir parça aydınlaşma gəldi, onun da çatdırıcısı sənin arvadın olmalı idi. Amma yəqin ki, bu, seçkin növ bir gün deyildi, eyforiyada ağlıma gələn yeni fikir yenidən geri çəkildi, artıq mənim xoşuma gəlmirdi və indi öz yenidən doğulmasını gözləyir. Bəzən ağlımdan elə fikirlər keçir ki, hamısını həyata keçirməyi vəd edir, adi olanı da, patologik olanı da, cinsi məsələni də, psixoloji məsələni də birləşdirməyə görünür, sonra isə onlar yenidən itir və mən Məktub “ikinci dərəcəli xəstəlik qazancı”na dair anlayışa işarə edir.
3 dekabr 1897-ci ilə aid məktub 251 Mən onları saxlamağa çalışmıram, çünki bilirəm ki, onların keçməsi də, şüura çıxması da öz talelərinin həqiqi ifadəsi deyil. Amma dünən və bu gün kimi belə sakit günlərdə, içimdə çox sakitlik var. Dəhşətli tənhalıq da var. Bunu heç kimlə danışa bilmirəm, həm də başqa bir işçi kimi özümü qəsdən və istəyə bağlı məşğul edə bilmirəm. Gözləməliyəm, nə vaxt içimdə bir şey tərpənir və mən bundan xəbər tuturam. Beləliklə, çox vaxt günlərlə özümü yuxuda aparıram. — Bütün bunlar yalnız görüşümüzün — İdanın təklif etdiyi kimi, əgər qatar rabitələri sənə uyğundursa, Breslau şəhərində — girişidir. Praqda baş verən hadisələrin mənə haqlı olduğumu bilirsən.
Son dəfə Praq üçün qərar verdiyimizdə, yuxular böyük rol oynadı. Sən Praqa gəlmək istəmirdin, səbəbini də bilirdin, mən isə eyni zamanda yuxu gördüm: Romada olduğumu, küçələrdə gəzdiyimi və alman küçə və dükan lövhələrinin çoxluğuna təəccübləndiyimi. Oyanıb dərhal fikirləşdim ki, deməli bu, Praqdır (məlum olduğu kimi, belə alman lövhələri orada olmayan, lakin arzulanan bir şeydir). Beləliklə, yuxu mənim istəyimi yerinə yetirmişdi, səni Praqda deyil, Romada görmək istəyirdim. Yeri gəlmişkən, mənim Roma həsrətim dərin nevrozdur. Bu, gimnaziya dövründəki semit qəhrəmanı Hannibala olan həvəsini davam etdirir. Bu il mən də onun Trasimen gölündən Romaya gəldiyi qədər (yəni ümumiyyətlə) az gəldim. Şüursuzu öyrənməyə başladığımdan bəri, özüm mənə çox maraqlı gəlməyə başladım.
R 1) Əlavə assosiasiyalarla «Yuxuların yozumu»nda bildirilmişdir, G.W. II-III, s. 201. : 2) Freydin Hannibala olan meylinin mənası və onun kökləri, atası ilə münasibəti haqqında bax: «Yuxuların yozumu», G.W. II-III, Bax: «Yuxuların yozumu», G.W. II-III, s. 456. Götenin «Faust»undan olan bu sitat, Freydin «Yuxuların yozumu»nda öz «intim mahiyyətindən» bu qədərini ictimaiyyətə açmağa başlamasının ona baha başa gəldiyi öhdəsindən gəlmə ilə bağlı yaranan assosiasiyalar sırasında ortaya çıxır. — Freydin «Frankfurt Göte Evindəki çıxışı»nda (1932, G.S. XII, s. 408 vd.) Freyd Göte haqqında deyir ki, o, «təkcə şair kimi böyük bir etirafçı deyildi, həm də, çoxsaylı avtobioqrafik qeydlərə baxmayaraq, ehtiyatlı bir örtücü idi». Bundan sonra Freyd yenidən Mefistofelin sözlərini sitat gətirir.
Breslau uşaqlıq xatirələrimdə rol oynayır. 3 yaşımda Freyberqdən Leypsiqə köçərkən oradakı vağzalı keçmişdim və ilk dəfə gördüyüm qaz alovları mənə cəhənnəmdə yanan ruhları xatırlatmışdı. Əlaqəni bir az bilirəm. Üstündən qalxdığım səyahət qorxusu da buna bağlıdır! Bu gün mən heç nəyə yaramıram. .... Sağ ol və tezliklə... məntiqli bir cavab eşit.