17 fevral 1931 — Freyd Tsveyqə
Vyana, IX, Bergqasse, 19
Dərin hörmətli cənab doktor!
Son əsərinizi [1] aldım və bu dəfə, təbii ki, əvvəlki cəlbedici əsərlərinizdən daha böyük maraqla oxudum. Təəssüratlarımı sizə tənqidi formada çatdırmağa icazə verilsəydi, deyərdim: ən ahəngdar, ədalətli və nəcib mənə Mesmer göründü. Sizin kimi mən də hesab edirəm ki, onun kəşfinin əsl mahiyyəti, yəni suqgestiya bu günə qədər müəyyən edilməmişdir və yeni bir şey üçün məkan qalır. Meri E.B.-də (!) məni narahat edən odur ki, siz onun yorulmaz enerjisini belə hərtərəfli təsvir edirsiniz. Bu, patoloji nöqteyi-nəzərdən xilas ola bilməyən bizim kimilərə qat-qat az xoş gəlir. Biz bilirik ki, tutmada olan adam normal vəziyyətdə olmayan qüvvələri itirir. Meri B.E. halında dəlilik və cinayətkarlıq sizin təsvirinizdə təzahür etmir, eləcə də Amerika fonunun göstərilməsindəki son dərəcə boğucu cəhət.
Öz portretini qəbul etməmək və ya onda özünü tanımamaq — adi və hamıya məlum faktdır. Buna görə də mən məmnunluğumu bildirməyə tələsirəm ki, mənim halımda ən mühüm olanı düzgün müəyyən etmisiniz. Yəni: nəticə nə qədər intellektdən deyil, xarakterdən irəli gəlir. Bu sizin mövqeyinizin mahiyyətidir və mən özüm də belə hesab edirəm. Əks halda etiraz edərdim ki, siz məndə xırda burjua düzgünlüyü elementini həddindən artıq vurğulayırsınız, — axı oğlan yenə də bir az mürəkkəbdir; sizin təsvirinizlə uzlaşmır ki, mən hər hansı bir insan kimi baş ağrıları və yorğunluq hiss edirəm, ehtiraslı siqaret çəkən olmuşam (hələ də olmaq istərdim), öz təmkinimin və işdə səbrimin çox hissəsini siqaretə borcluyam, təriflənən tələbsizliyimə baxmayaraq, yunan, Roma və Misir nadir əşyaları kolleksiyası toplamaq üçün çoxlu fədakarlıq etmişəm və ümumiyyətlə psixologiyadan çox arxeologiya oxumuşam, müharibəyə qədər və bir müddət ondan sonra da ən azı ildə bir dəfə bir neçə gün — bəzən həftələrlə — Romada olmağa məcbur olmuşam və sairə. Kiçik incəsənət formalarından bilirəm ki, miqyas rəssamı sadələşdirmələrə və buraxmalara məcbur edir, lakin o zaman asanlıqla yanlış mənzərə yaranır.
Güman edirəm ki, kitab çap olunmazdan əvvəl psixoanalitik təlimin məzmununun sizə tanış olmadığını düşünməkdə yanılmıram. O vaxtdan bəri bu qədər çox şeyi mənimsədiyiniz üçün bir o qədər də təqdirəlayiqdir. Və yenə də sizi tənqid etmək cəsarətini göstərəcəyəm. Siz sərbəst assosiasiyalar texnikasını demək olar ki, xatırlatmırsınız, halbuki bu, çoxlarına psixoanalizin ən əhəmiyyətli yeniliyi görünür və analizin nəticələrinə metodoloji açar rolunu oynayır, və məni yuxuları uşaq travması ilə başa düşməyə məcbur edirsiniz ki, bu tarixi baxımdan yanlışdır və yalnız didaktik məqsədlə belə təsvir olunur.
Sizin son şübhəniz də — analizin normal uşaqlara tətbiq edilib-edilə bilməyəcəyi — bu texnikanın bilməməzliyindən irəli gəlir. Mikroskop həkimin əlində yeni alət olduğu dövrdə fiziologiya dərsliklərində oxumaq olardı ki, mikroskopla işləyən həkim hansı nadir keyfiyyətlərə malik olmalıdır. Sonralar cərrahlara da eyni tələblər qoyulurdu, indi hər bir tələbə mikroskopdan istifadə etməyi öyrənir və yaxşı cərrahlar məktəblərdə yetişdirilir. Əgər hamı bunu eyni dərəcədə yaxşı etmirsə, buna heç bir sahədə mane ola bilməz.
Sizə ürəkdən xoş istirahət arzulayıram
sizin Freyd
Qeydlər:
[1] S. Tsveyq. "Ruhla sağalma".