20 fevral 1931 — Tsveyq Freydə

«Otel dü Kap d'Aptibes»

Antibes

Dərin hörmət bəslədiyim cənab professor, sözlərinizə və hələ də formalaşmaqda olan, təsiri baxımından tam müəyyənləşməmiş bir əsəri təsvir etməyin çətinliyini inkar etmədiyinizə görə ən səmimi təşəkkürümü bildirirəm. Mənə heç vaxt metodu, sistemi tənqidi şəkildə nəzərdən keçirmək vəzifəsi qoyulmamışdı — bunun üçün təcrübəm və cəsarətim çatmır. Çalışdığım şey — hadisənin əhəmiyyətini, fiqurun unikallığının ölçüsünü və bütöv bir nailiyyəti təxmini xarakterizə etmək idi. «Təxmini» deyirəm, çünki tam diskursiv icmal üçün iki cild lazım gələrdi. Təkcə üstündən xətt çəkilənlər buna bəs edərdi.

Xahiş edirəm, elə hesab etməyin ki, yerlərdə aşkar, xarici şeyləri vurğulamağım şüurlu çaşqınlıq idi. Bir neçə töhməti buraxıb onları ümumi yerlərlə əvəz etmək mənə heç nəyə başa gəlməzdi, lakin mən fəaliyyət-siyasi mənada təsvir olunan fiquru bütün müasirlərindən qat-qat yüksəyə qoymağı və eyni zamanda göstərməyi vacib hesab edirdim ki, bu «sınaqdan keçmiş» bir əsər deyil. Yəqin ki, diqqətinizi çəkdi ki, mən sizinlə bir sırada çəkilməyi xoşlayanların heç birini qeyd etmirəm, çünki onlardan heç biri o yüksəkliyə və o dövrü əhəmiyyətə çatmır ki, onun əsasında sizin nailiyyətinizin yanında ümumiyyətlə görünə bilsin; Nitsşe — bu kontekstdə ümumiyyətlə adını çəkdiyim yeganə addır. Mənim üçün vacib olan budur: nailiyyətin

səviyyəsini

göstərmək, xüsusiyyəti deyil, və bunu zamanla əlaqələndirməyə çalışmaq. Daha

çox şey

deyilə biləcəyini məndən yaxşı heç kim bilmir və qaralama qeydlərim altı dəftəri doldurur. Lakin burada sıxlaşdırma vacib idi və bununla birlikdə, etiraf edirəm, müəyyən Prokrust yanğısı da. Özümə arzu etdiyim uğur üçün vacib olan, əslində, yalnız bu idi ki, bu, Nobel mükafatı uğrunda mübarizəyə həlledici təsir göstərsin, çünki nəhayət ədəbiyyat cənablarının əlinə maraqlı tərəflərin oyununda kart olmayan bir şey vermək mümkündür, — vacib olan odur ki, kitabım sürü hissi üzündən müqavimət göstərən bu insanlarda bütün məcmu nailiyyətə qarşı hörmət oyatsın, — məhz bu insanlar həmişə xüsusiyyətə ilişdikləri üçün mən qəsdən ayrı-ayrı tezisləri laqeyd qoymuşam.

Şəxsi xarakterli səhvlər barədə yeni nəşrdə qeyd etmək olar və bu mütləq ediləcək. Xahiş edirəm, yeganə buraxılmaya mərhəmətlə yanaşasınız və sizi əmin edirəm ki, sizin nailiyyətinizin ümumi mənzərəsinə, yaradıcılığınızın əhəmiyyətinə mənim qədər ruhən dərindən nüfuz etmiş az adam var. Şadam ki, fikrinə dəyər verdiyim tanışlarım hiss edirlər ki, mən sizin yaradıcılığınız haqqında müzakirəni xüsusiyyətlər sferasından, tibb sferasından psixologiya sferasına keçirmişəm və ki — tərif və tənqid olaraq — bu gün adi iyrənc dərəcədə dar, səs-küylü müzakirə artıq mümkün deyil. Bundan sonra, xüsusi məsələlərdəki səhvlərimə baxmayaraq, yaradıcılığınızın, şübhəsiz, daha yüksək qiymətləndiriləcəyini və nəhayət sizi Yunq, Adler, Vineken [1] və daha kiçik kəmiyyətlərlə bir sıraya qoymağa son qoyulacağını. Əgər həqiqətən buna kömək edə bilsəydim, çox şad olardım, çünki bu halda, bütün səhvlərə baxmayaraq, həqiqətə xidmət etmiş olardım.

Hörmətlə və qızınıza ən yaxşı arzularla.

Səmimi qəlbdən sizə bağlı

Stefan Tsveyq

Qeydlər:

[1] Vineken Gustav (1875—1964) — alman müəllimi, şagirdlərin daha sərbəst tərbiyəsinin tərəfdarı.