2 iyun 1932 — Freyd Tsveyqə

Vyana, IX, Bergqasse, 19

Hörmətli cənab doktor!

Hər hansı bir əsəri ictimaiyyətin mühakiməsinə təqdim etdikdən sonra uzun müddət onun məzmununa qayıtmaq istəyi duymuram. Sizinlə də buna bənzər bir şey baş verirsə, bu məni kədərləndirərdi, çünki niyyətim diqqətinizi yenidən kitablarınızdan birinə — üçdə birini mənə və yaradıcılığıma həsr etdiyiniz həmin kitaba yönəltməkdir.

Bir dostum bu günlərdə Venesiyada idi, orada kitab mağazasında "Ruhla müalicə"nin italyan dilinə tərcüməsini görüb mənə hədiyyə etdi. Bu, əsərinizin bəzi hissələrini yenidən oxumaq üçün bəhanə oldu. Bu zaman 272-ci səhifədə təsvirdə elə bir səhv aşkar etdim ki, onu əhəmiyyətsiz adlandırmaq olmaz, əslində, düzəltmək istəsəniz, mənim xidmətim də o qədər də böyük deyil. Orada yazılıb ki, guya Breyerin pasiyenti hipnoz altında olarkən atasının xəstəxana çarpayısı yanında müəyyən "sentimenti illeciti" (yəni cinsi xarakterli) hisslər keçirdiyini və onları boğduğunu etiraf edib. Əslində isə o, heç vaxt belə bir şey deməyib, yalnız xəstədən öz həyəcanını, xüsusən də incə qayğısını gizlətmək istədiyini bildirib. İş sizin mətninizdə iddia olunduğu kimi baş versəydi, hər şey başqa cür olardı. Cinsi etiologiyanın kəşfi məni təəccübləndirməzdi, Breyerə ona etiraz etmək çətin olardı və mən, yəqin ki, heç vaxt hipnozdan imtina etməzdim, çünki onunla bu qədər açıq etiraflar əldə etmək mümkündür. Breyerin pasiyenti ilə əslində nə baş verdiyini bizim ayrılığımızdan uzun müddət sonra, gözümə birdən Br.-nin bir vaxtlar bizim əməkdaşlığımızdan əvvəl başqa bir münasibətlə verdiyi və bir daha heç vaxt təkrarlamadığı məlumatı düşdüyü zaman danışa bildim. Həmin günün axşamı, onun bütün simptomları aradan qaldırıldıqdan sonra, onu yenidən yanına çağırdılar, o, onu qarın nahiyəsində konvulsiyalarla əzab çəkən bir çaşqınlıq içində tapdı. Ona nə olduğunu soruşduqda, o cavab verdi: dr. Br.-dən mayalandığım uşaq çıxır. Bu anda onun əlində "Analara" [1] aparan açar var idi, lakin o, açarı yerə saldı. Bütün böyük mənəvi istedadlarına baxmayaraq, onda heç bir faustvari şey yox idi. Dəhşətə qapılaraq qaçdı və xəstəni həmkarının qayğısına buraxdı. Özünə gəlmək üçün o, sanatoriyada daha bir neçə ay yatdı.

Bu rekonstruksiyamın doğruluğuna o qədər əmin idim ki, onu haradasa dərc etdirdim. Breyerin kiçik qızı (həmin müalicə başa çatdıqdan az sonra doğulmuşdu və bu, daha dərin əlaqələrlə bağlı deyil!) mənim təsvirimi oxudu və atasından soruşdu (bu, onun ölümündən az əvvəl idi). O, sözlərimi təsdiqlədi və sonra qızı mənə xəbər verdi.

Səmimi sədaqətlə

sizin Freyd

Sənədlər:

[1] Hötenin "Faust"una istinad, Qaranlıq qalereyadakı səhnə:

Mefistofel:

Böyük sirri istəməyərək açıram. Bil: tanrıçaların uca bir ailəsi var, Zaman və məkandan kənar. Çaşqınlıq olmadan Onlar haqqında danışa bilmərəm. Anla: Onlar Analardır!

Faust:

(titrəyərək) Nə? Analar?

Mefistofel:

Titrəyirsən?

Faust:

Nə qəribə! Analar, deyirsən...

Mefistofel:

Bəli, Analar! Onlar sizə tanış deyil, Onları özümüz də asanlıqla adlandıra bilmirik. Onların əbədi məskəni — dərinlikdir. Bizə onlar lazımdır — burada mənim günahım yoxdur.

Faust:

Onlara yol haradadır?

Mefistofel:

Yoxdur! O sınaqdan keçirilməyib, Həm də sınaqdan keçirilə bilməz; açılmayıb Və açılmayacaq. Hazırsan? Orada qarşında qıfıl olmayacaq, Lakin bütünlüklə boşluqla əhatə olunacaqsan. Boşluğun mənasını bilirsənmi?