Şizotipik pozuntu

XBT-10F21	Şizotipik pozuntu
DSM-5-TRF21	Şizotipik şəxsiyyət pozuntusu

1. Tərif və nozologiya

Şizotipik pozuntu (XBT-11: 6A22 Şizotipik pozuntu (ing. Schizotypal Disorder); DSM-5-TR: F21 Şizotipik şəxsiyyət pozuntusu (ing. Schizotypal Personality Disorder)) — davamlı təfəkkür və qavrayış pozuntuları, qəribə (eksentrik) davranış, sosial çatışmazlıq və psixotik-bənzər təcrübələrlə xarakterizə olunan, lakin tam psixotik epizod meyarlarına çatmayan klinik vəziyyətdir.

Mühüm nozoloji məsələ: XBT-11 və DSM-5-TR-də fərqli yerləşmə:

• XBT-11 — şizofreniya spektri pozuntuları daxilində (psixotik kateqoriya) 6A22;
• DSM-5-TR — şəxsiyyət pozuntuları (A klasteri) və şizofreniya spektri fəsillərində eyni kodla (F21) verilir.

2. Tarixçə

• Bleuler E. (1911) — «latent şizofreniya» (latent schizophrenia) konsepsiyası — şizofreniyaya yaxın olan, lakin tam psixotik epizod olmayan vəziyyət.
• Rado S. (1953) — «şizotip» (schizotype) termini — şizofreniyaya genetik meylin daimi şəxsiyyət ifadəsi kimi.
• Kety S.S. və b. (1968) — Danimarka adoptiv tədqiqatları — şizofreniyalı bioloji qohumlarda şizotipik xüsusiyyətlər yüksəkdir; «şizofreniya spektri» (schizophrenia spectrum) konsepsiyasının əsasını qoymuşdur.
• DSM-III (1980) — Şizotipik şəxsiyyət pozuntusu (ing. Schizotypal Personality Disorder) şəxsiyyət pozuntuları arasında yer almışdır.
• XBT-10 (1990) və XBT-11 (2019) — şizotipik pozuntu psixotik pozuntular fəslində yerləşir.
• DSM-5 (2013) ikiqat yerləşməni (şəxsiyyət pozuntuları və şizofreniya spektri) konseptual körpü kimi müəyyən edir.

3. Epidemiologiya

• Ömürlük yayılma (prevalans): 0,6–4% — geniş aralıq (Pulay A.J. və b. Prim Care Companion J Clin Psychiatry 2009 ABŞ NESARC tədqiqatı n > 34 000 — 3,9%).
• Cins: kişilərdə nisbətən çox; bəzi tədqiqatlarda fərq minimaldır.
• Başlanğıc dövrü: yeniyetməlik və erkən yetkinlik illəri.
• Şizofreniyaya keçid: təxminən 10–25% (Schultze-Lutter F. və b. Schizophr Res 2014); ailə tarixçəsi və əlavə psixoz riski amilləri olduqda daha yüksək.
• Komorbidlik: əhval pozuntuları, təşviş, maddə istifadəsi, digər şəxsiyyət pozuntuları (paranoid, şizoid və sərhəd (borderline) şəxsiyyət pozuntusu).

4. Etiologiya və patogenez

4.1 Genetik amillər

• Şizofreniya ilə paylaşılan genetik yük — Kety adoptiv tədqiqatları və müasir genetik tədqiqatlar (ing. Cross-Disorder Group 2013) — şizotipik pasiyentlərin qohumlarında şizofreniya riski artmışdır.
• Şizofreniyaya bənzər poliqen risk arxitekturası, lakin «yük» daha azdır; bəzi qoruyucu allellər mövcuddur.

4.2 Neyrobioloji

• Şizofreniyada müşahidə olunan struktur dəyişikliklərin daha yüngül variantları — temporal qabığın həcminin azalması, lakin frontal qabığın saxlanması (Hazlett E.A. və b. Curr Psychiatry Rep 2012 icmal).
• Dopaminergik disrequlyasiya şizofreniyaya nisbətən daha az ifadə olunmuşdur; psixotik dekompensasiya ehtimalı daha azdır.
• Koqnitiv çatışmazlıq — şizofreniyadakı kimi, lakin daha mülayimdir.

4.3 Mühit amilləri

• Uşaqlıq travması və sosial məhrumiyyət risk amilləridir.
• Kannabisin yeniyetməlik dövründə istifadəsi psixotik dekompensasiya riskini artırır.

5. Klinik təzahürlər

5.1 Koqnitiv-perseptiv simptomlar

• Münasibət ideyaları (ideas of reference) — tam sayıqlama səviyyəsində deyil; pasiyent bəzən bu fikirlərin qeyri-həqiqi olduğunu qəbul edə bilər.
• Qəribə inamlar və ya magik təfəkkür — telepatiya, «altıncı hiss», xurafat inamları; yaşa və mədəniyyətə uyğun olmayan dərəcədə ifadə olunur.
• Qeyri-adi perseptiv təcrübələr — şəxsi olmayan, ötəri illyuziyalar; tam hallüsinasiya yoxdur.
• Qəribə təfəkkür və nitq (qeyri-müəyyən, dolayı, metaforik, stereotipik) müşahidə olunur.

5.2 Şəxslərarası simptomlar

• Yaxın münasibətlərdə təşviş və sosial təcrid müşahidə olunur.
• Paranoid ideyalar və ya şübhəlilik.
• Uyğun olmayan və ya məhdud affekt.
• Qəribə, eksentrik və ya özünəməxsus davranış və görünüş.
• Birinci dərəcəli qohumlardan başqa yaxın dostların azlığı.

5.3 Gediş

Adətən yeniyetməlikdən başlayır və davamlı gedişə malikdir; bəzi pasiyentlərdə qısamüddətli psixotik dekompensasiya epizodları (stress, kannabis kontekstində) — bu zaman diaqnoz «şizofreniya» və ya «kəskin və keçici psixotik pozuntu» kimi yenidən qiymətləndirilə bilər.

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar (DSM-5-TR, XBT-11 konsensus nöqtələri)

A. Sosial və şəxslərarası çatışmazlıq və koqnitiv-perseptiv pozuntular ilə xarakterizə olunan davamlı mənzərə, yetkin yaşda başlayan, aşağıdakı simptomların ən azı beşi:

1. Münasibət ideyaları (referans sayıqlamaları istisna);
2. Yaşa və mədəniyyətə uyğun olmayan qəribə inamlar və ya magik təfəkkür;
3. Qeyri-adi perseptiv təcrübələr (illyuziyalar daxil olmaqla);
4. Qəribə təfəkkür və nitq (qeyri-müəyyən, dolayı, metaforik, stereotipik);
5. Şübhəlilik və paranoid ideyalar;
6. Uyğun olmayan və ya məhdud affekt;
7. Qəribə, eksentrik və ya özünəməxsus davranış və ya görünüş;
8. Birinci dərəcəli qohumlardan başqa yaxın dostların və ya sirdaşların azlığı;
9. Tanışlıqla azalmayan həddindən artıq sosial təşviş (paranoid qorxuya əsaslanır, özünə qiymət baxımından deyil).

B. Yalnız davamlı şizofreniya, psixotik xüsusiyyətlərlə affektiv pozuntu, digər psixotik pozuntu və ya autizm spektri pozuntusu gedişində baş vermir.

6.2 Mənbələr arasında fərqlər

• XBT-11 (6A22): «Şizotipik pozuntu» (Schizotypal Disorder) — psixotik pozuntular fəslində; davamlı pozuntu kimi müəyyən edilir, lakin şizofreniya meyarlarına çatmır.
• DSM-5-TR (F21): ikiqat kodlama — A klasteri şəxsiyyət pozuntuları və şizofreniya spektri siyahısında. 18 yaşdan əvvəl əlamətlər ≥1 il davam etdikdə diaqnoz qoyula bilər.
• NICE: şizotipik pozuntu üzrə ayrı klinik göstəriş yoxdur; CG78 (ŞPP) və CG178 (Psixoz) prinsipləri tətbiq olunur.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

1. Klinik müsahibə, qohumlardan və dostlardan alınan məlumat — davamlı şəxsiyyət xüsusiyyətləri və ya epizodik psixoz.
2. Strukturlaşdırılmış müsahibə — SCID-5-PD (ing. Personality Disorders), SIDP-IV.
3. Şizotipiya şkalaları — SPQ (ing. Schizotypal Personality Questionnaire, Raine A.).
4. Psixotik simptomların ayrılıqda qiymətləndirilməsi — PANSS-də pozitiv simptomların subklinik səviyyəsi.
5. Komorbidliyin ilk aşkarlanması (depressiya, təşviş, maddə istifadəsi, digər şəxsiyyət pozuntuları).
6. Tibbi və neyroloji müayinə, toksikoloji skrininq.
7. Şizofreniyaya keçid riskinin qiymətləndirilməsi (ultra yüksək risk (ultra-high risk) meyarları — CAARMS, SIPS).

6.4 Differensial diaqnostika

7. Müayinə və qiymətləndirmə

7.1 Klinik şkalalar

• SPQ (ing. Schizotypal Personality Questionnaire, Raine A.) — 74 maddə, özünüqiymətləndirmə; 9 alt-şkala (DSM meyarları əsasında).
• SCID-5-PD — strukturlaşdırılmış şəxsiyyət pozuntuları müsahibəsi.
• CAARMS (ing. Comprehensive Assessment of At Risk Mental States) — şizofreniyaya keçid riskinin qiymətləndirilməsi.
• SIPS (ing. Structured Interview for Prodromal Syndromes).
• PANSS, BPRS — psixotik simptomların subklinik səviyyəsi.

7.2 Laborator müayinələr

Rutin xüsusi göstəriş yoxdur. Standart psixiatrik ilkin göstəricilər (ümumi qan analizi, tiroid, qaraciyər, böyrək, qlükoza); toksikoloji skrininq.

7.3 İnstrumental müayinələr

Rutin tələb olunmur; klinik şübhə olduqda neyrovizualizasiya tətbiq edilir.

8. Müalicə

8.1 Ümumi prinsiplər

1. Birinci sıra müalicəsi — psixoterapiya — dəstəkləyici psixoterapiya (ing. supportive psychotherapy), koqnitiv-davranış terapiyası (KDT; xüsusilə paranoid təfəkkür və sosial təşviş üçün), sosial bacarıq təlimi.
2. Farmakoterapiya simptomatikdir, «nüvə» pozuntunu sağaltmır:
   • Aşağı dozalı antipsixotik (risperidon 0,5–2 mq, olanzapin 2,5–10 mq, aripiprazol 2–10 mq) — psixotik-bənzər simptomlar üçün; davamlı deyil, aralıq (intermittent) rejimdə.
   • Seçici serotonin geri alım inhibitorları (SSGİ) sosial təşviş və komorbid depressiya üçün təyin edilir.
   • Qısamüddətli benzodiazepinlər kəskin təşviş üçün təyin edilir.
3. Erkən müdaxilə xidmətləri (EIP) — şizofreniyaya keçid riski olan pasiyentlərdə (UHR — ultra yüksək risk meyarları) profilaktik müdaxilə.
4. Psixososial dəstək — funksional səviyyənin saxlanması, məşğulluq, sosial əlaqələr.
5. Kannabisdən imtina — psixotik dekompensasiya riskini azaltmaq üçün kritikdir.
6. Stressin idarə edilməsi — stress dekompensasiya tətikləyicisi ola bilər.
7. Ailə psixoedukasiyası — şizofreniyaya keçid markerləri haqqında məlumat; pasiyentin sosial dəstək sistemi gücləndirilir.

8.2 Psixoterapiya yanaşmaları

• KDT — paranoid təfəkkür, sosial təşviş, koqnitiv pozulmalar üçün; reallığın qiymətləndirilməsi və alternativ izahların araşdırılması.
• Sosial bacarıq təlimi — sosial təcrid və qəribə davranışların azaldılması.
• Mentalizasiyaya əsaslanan və dəstəkləyici yanaşmalar — şəxslərarası funksional səviyyənin gücləndirilməsi.
• Sxem terapiyası (ing. schema therapy) şəxsiyyət əsaslı davamlı modellər üçün tətbiq olunur.

8.3 Farmakoterapiya — konkret istifadə

• Subklinik psixotik simptomlar (münasibət ideyaları, qəribə təcrübələr) ağırlaşdıqda — aşağı doza atipik antipsixotik intermitent.
• Komorbid depressiya — SSGİ (sertralin, essitalopram).
• Sosial təşviş — SSGİ, qısamüddətli benzodiazepin (xüsusi vəziyyətlər üçün).
• Stresslə tətiklənən dekompensasiya — xəstəxanaya yerləşdirmə və ya qısamüddətli intensiv müdaxilə.

8.4 Müalicə metodikaları

1. Şizotipik Şəxsiyyət Şkalası (ing. Schizotypal Personality Questionnaire, SPQ) — Reyn (Raine A.) — 74 maddəlik özünüqiymətləndirmə şkalası; DSM şizotipik şəxsiyyət pozuntusu meyarlarına uyğun 9 alt-şkala. Klinik və əhali tədqiqatlarında geniş istifadə olunur.
2. Risk Altında Psixi Vəziyyətlərin Kompleks Qiymətləndirməsi (ing. Comprehensive Assessment of At Risk Mental States, CAARMS) şizofreniyaya keçid riskinin qiymətləndirilməsi — pozitiv simptomların subklinik səviyyəsi, koqnitiv dəyişikliklər, davranış pozuntuları, funksional səviyyə. Yung A.R. və b. Aust N Z J Psychiatry 2005.
3. Prodromal Sindromlar üçün Strukturlaşdırılmış Müsahibə (ing. Structured Interview for Prodromal Syndromes, SIPS) — Miller T.J. və McGlashan T.H. — CAARMS-ə bənzərdir; ABŞ-da geniş istifadə olunur.
4. Erkən Müdaxilə Xidmətləri (EIP) — UHR pasiyentlər üçün — multidisiplinar müdaxilə; profilaktik vasitə kimi antipsixotik adətən tövsiyə edilmir (yan təsir yükü), psixososial müdaxilə üstündür.
5. Şəxsiyyət pozuntularına uyğunlaşdırılmış KDT — Şizotipik şəxsiyyət üçün — koqnitiv pozulmalar, sosial qorxular, paranoid təfəkkür üzərində iş.
6. Sosial bacarıq təlimi (ing. social skills training) — Strukturlaşdırılmış qrup və ya fərdi seanslar — sosial qarşılıqlı əlaqə bacarıqlarının inkişafı.

8.5 Mənbələr arasında fərqlər

• Sübut bazası məhduddur — şizotipik pozuntunun spesifik müalicəsi üzrə geniş RKİ-lər azdır; əsas yanaşma şizofreniya və şəxsiyyət pozuntuları müdaxilələrindən ekstrapolyasiya olunur.
• Koenigsberg H.W. və b. tədqiqatları — şizotipik pozuntu üzrə aşağı doza antipsixotik tədqiqatları (mülayim effekt).
• NICE — ayrı göstəriş yoxdur; CG178 (psixoz) və CG78 (sərhəd şəxsiyyət pozuntusu) prinsipləri.

9. Proqnoz

Yaxşı proqnoz amilləri

• Yüngül simptom intensivliyi.
• Komorbidliyin (depressiya, təşviş, maddə) idarə edilməsi.
• Sosial dəstək və davamlı münasibətlər.
• Psixoterapiya iştirakı.
• Kannabisdən imtina.

Pis proqnoz amilləri

• Ailə tarixçəsində şizofreniya.
• Kannabis və ya digər psixoaktiv maddə istifadəsi.
• Ağır koqnitiv çatışmazlıq.
• Sosial təcrid və funksional pozulma.
• Ultra yüksək risk (UHR) meyarlarına çatma ehtimalı.

İzləmə hədəfləri

• Şizofreniyaya keçid markerlərinin (CAARMS / SIPS) dövri qiymətləndirilməsi.
• Komorbidlik skrininq (depressiya, təşviş, maddə).
• Funksional səviyyə — məşğulluq, sosial əlaqələr.
• Stress və psixotik dekompensasiya tətikləyicilərinin idarə edilməsi.
• Antipsixotik qəbul edənlərdə yan təsirlərin monitorinqi aparılır.

10. Miflər və yanlış inanclar

10.1 Etiologiya və konseptual miflər

Mif 1: «Şizotipik şəxsiyyət — sadəcə „eksentrik“ və ya „yaradıcı“ insandır, klinik diaqnoz tələb etmir»

Niyə yayılmışdır: şizotipik xüsusiyyətlərin (qəribə inamlar, eksentriklik) əhalidə davamlı spektrum kimi yayılması — ümumi əhalidə «şizotipiya» (schizotypy) xüsusiyyətlərini yüngül formada çoxları daşıyır.

Klinik və bioloji məntiq: klinik diaqnoz funksional pozulma tələb edir — sosial təcrid, peşə pozulması, təşviş. Sadə yaradıcılıq və ya eksentriklik özü-özlüyündə diaqnoz əsası deyil. Lakin diaqnostik meyarlara çatdıqda şizotipik pozuntu real klinik vəziyyət sayılır və müdaxilə tələb edir.

Real klinik addım: diaqnoz meyarları (5/9 simptom + funksional pozulma) əsasında qoyulmalıdır.

Mif 2: «Şizotipik pozuntu mütləq şizofreniyaya çevrilir»

Sübut: Uzunmüddətli izləmələrə görə şizotipik pozuntudan şizofreniyaya keçid təxminən 10–25%; çoxluq stabil qalır və ya remissiya göstərir. Ailə tarixçəsi, kannabisdən istifadə, koqnitiv defisitin ağırlığı keçid riskini artırır.

Real klinik addım: ailəyə realist proqnoz; UHR meyarları izlənir; profilaktik antipsixotik adətən tövsiyə edilmir.

Mif 3: «Şizotipik pozuntu uşaqlıq travmasından və ya pis tərbiyədən yaranır»

Sübut: genetik komponent əhəmiyyətlidir — Kety Danimarka adoptiv tədqiqatları; Cross-Disorder Group 2013. Uşaqlıq travması risk amili kimi göstərilir, lakin əsas etiologiya deyil; bioloji və psixososial qarşılıqlı təsir.

10.2 Yanlış müalicə yanaşmaları

Mif 4: «Şizotipik pasiyentlər mütləq davamlı antipsixotik almalıdır»

Sübut: şizotipik pozuntu üçün davamlı antipsixotik tövsiyə edilmir (sübut bazası məhdud + yan təsir yükü). Aşağı dozalı antipsixotik aralıq, simptoma yönəlmiş müdaxilə kimi istifadə oluna bilər; davamlı təyin üçün — fərdi qiymətləndirmə.

Mif 5: «Şizotipik pasiyentin „magik təfəkkürünü“ təsdiqləmək müalicədir»

Klinik məntiq: sayıqlama-bənzər inamları açıq şəkildə təsdiqləmək onları gücləndirir; əksinə, açıq şəkildə inkar etmək də terapevtik ittifaqı pozur. Reallığın qiymətləndirilməsi və alternativ izahlar KDT-də sübutlu yanaşmadır — pasiyentlə birlikdə inamın faktiki sübutu və ya alternativ izahları araşdırılır.

Mif 6: «Sosial təcrid sağlam strategiyadır, şizotipik pasiyenti tək buraxmaq lazımdır»

Sübut: sosial təcrid uzunmüddətli funksional pozulmanı və əhval pozuntuları riskini artırır. Sosial bacarıq təlimi və dəstəkləyici terapiya ilə tədricən sosial əlaqələrin gücləndirilməsi tövsiyə edilir.

10.3 Səmərəsiz və ya əsas müdaxiləni təxirə salan üsullar

Mif 7: «Magik təfəkkür və „altıncı hiss“ əsaslı alternativ klinikalar şizotipik pozuntunu sağaldır»

Sübut: «ezoterik müdaxilələr» (kristal terapiyası, çakra çalışmaları, astrologiya məsləhətləri) — şizotipik pasiyentin qəribə inamlarını dəstəkləyə bilər və pozuntunun simptomlarını gücləndirə bilər. Effekt sübutu yoxdur; əsas psixoterapevtik və ya farmakoterapevtik müdaxiləni təxirə salır.

Mif 8: «Kannabis „yaradıcılıq və qəribə təcrübələri saxlayır“ — şizotipik pasiyent üçün təhlükəsizdir»

Sübut: kannabis psixoz riskini 2–3 dəfə artırır (Marconi 2016); şizotipik pasiyentlərdə şizofreniyaya keçid riski daha yüksəkdir. Kannabisdən imtina kritik klinik tövsiyədir.

Mif 9: «Homeopatiya, akupunktura, ezoterik müdaxilələr şizotipik pozuntunu sağaldır»

Sübut: sistematik icmallar (Cochrane) — bu müdaxilələrin şizotipik pozuntuya təsiri sübut edilməmişdir.

Mif 10: «Şizotipik pasiyent psixoterapiyaya cavab vermir, ona görə sadə müşahidə kifayətdir»

Sübut: KDT, sosial bacarıq təlimi və dəstəkləyici psixoterapiya bu pasiyentlərə kömək edə bilər; «müşahidə kifayətdir» yanaşması funksional pozulmanı artırır.

11. Mənbələr

1. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST). Ölüm və xəstələnmə statistikası üzrə Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı (XBT-11). 6A22 Şizotipik pozuntu. 2024.
2. Amerika Psixiatriya Assosiasiyası (APA). Psixi pozuntuların diaqnostik və statistik təlimatı (DSM-5-TR). Vaşinqton: APA Nəşriyyatı; 2022.
3. Pulay A.C., Stinson F.S., Dawson D.A. və b. DSM-IV şizotipik şəxsiyyət pozuntusunun yayılması, korrelyatları, əlilliyi və komorbidliyi: Alkoqol və Əlaqəli Vəziyyətlər üzrə Milli Epidemiologiya Sorğusunun 2-ci dalğasının nəticələri. «Birinci Səhiyyə üzrə Klinik Psixiatriya Jurnalı» (Prim Care Companion J Clin Psychiatry). 2009;11(2):53–67.
4. Şultze-Lutter F., Klosterkötter C., Ruhrmann S. Ultra yüksək risk meyarları ilə koqnitiv bazis simptomlarının birləşdirilməsi yolu ilə psixozun klinik proqnozlaşdırılmasının yaxşılaşdırılması. «Şizofreniya Tədqiqatları» (Schizophr Res). 2014;154(1–3):100–106.
5. Hazlett E.A., Goldstein K.E., Kolaitis C.C. Şizotipik şəxsiyyət pozuntusunda struktur MRT və diffuziya tenzor görüntüləməsinə dair icmal. «Müasir Psixiatriya Hesabatları» (Curr Psychiatry Rep). 2012;14(1):70–78.
6. Raine A. SPQ: DSM-III-R meyarlarına əsaslanan şizotipik şəxsiyyətin qiymətləndirilməsi şkalası. «Şizofreniya Bülleteni» (Schizophr Bull). 1991;17(4):555–564.
7. Yunq A.R., Yuen H.P., MakQorri P.D. və b. Psixozun başlanğıcının xəritələnməsi: Risk qrupunda olan psixi vəziyyətlərin kompleks qiymətləndirilməsi. «Avstraliya və Yeni Zelandiya Psixiatriya Jurnalı» (Aust N Z J Psychiatry). 2005;39(11–12):964–971.
8. Psixiatrik Genomika Konsorsiumunun Pozuntulararası İşçi Qrupu. Beş əsas psixiatrik pozuntuda ümumi təsirə malik risk lokuslarının identifikasiyası: bütün genom üzrə analiz. «Lancet». 2013;381(9875):1371–1379.
9. Markoni A., Di Forti M., Lyuis K.M., Murray R.M., Vassos E. Kannabis istifadəsinin səviyyəsi ilə psixoz riski arasında əlaqənin meta-analizi. «Şizofreniya Bülleteni» (Schizophr Bull). 2016;42(5):1262–1269.
10. Böyük Britaniyanın Səhiyyə və Klinik Mükəmməllik İnstitutu (NICE). Klinik Təlimat 178. Yetkinlərdə psixoz və şizofreniya: profilaktika və idarə edilmə. 2014, 2019-cu il yenilənməsi.
11. Keti S.S., Rozental D., Vender P.H. və b. Övladlığa götürülmüş şizofreniya xəstələrinin bioloji və övladlığa götürən ailələrində psixi xəstəliyin növləri və yayılması. «Psixiatriya Tədqiqatları Jurnalı» (J Psychiatr Res). 1968;6(Əlavə 1):345–362.
12. Miller T.C., MakQlaşan T.H., Rozen C.L. və b. Prodromal sindromlar üçün Strukturlaşdırılmış Müsahibə və Prodromal Simptomlar Şkalası ilə prodromal qiymətləndirmə. «Şizofreniya Bülleteni» (Schizophr Bull). 2003;29(4):703–715.
13. Königsberq H.V., Reynolds D., Qudman M. və b. Şizotipik şəxsiyyət pozuntusunun müalicəsində risperidon. «Klinik Psixiatriya Jurnalı» (J Clin Psychiatry). 2003;64(6):628–634.