Klinik Psixiatriya

Frotterist pozuntu

XBT-10F65.8Seksual seçimin digər pozuntuları
DSM-5-TRF65.81Frotterist pozuntu

1. Tərif və nozologiya

Frotteristik Pozuntu (ing. XBT-11: 6D34 Frotteuristic Disorder; DSM-5-TR: F65.81) — razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya öz cinsiyyət orqanlarını sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan. Pasiyent fantaziya icra etmiş və ya əhəmiyyətli əzab-əziyyət/funksional pozulma yaşayır. Tipik şərait — sıx ictimai nəqliyyat və izdihamlı yerlər.

2. Tarixçə

  • «Frotteur» — fransız sözündən «sürtən».
  • DSM-III-R (1987), DSM-IV (1994) — ayrıca diaqnoz «frotteurizm» (302.89); DSM-5 (2013) — ayrı kateqoriya.

3. Epidemiologiya

  • Yayılma: frotterist hərəkətlərə yetkin kişilərin 30%-də rast gəlinir; parafiliya və hiperseksuallıq üzrə ambulator müraciət edən kişilərin 10–14%-i pozuntu meyarlarına uyğun gəlir (DSM-5-TR).
  • Komorbid başqa parafilik pozuntular.

4. Etiologiya və patogenez

Parafiliyalar üçün ümumi etiologiya; komorbid hiperseksuallıq və impulsivlik.

5. Klinik təzahürlər

  • İzdihamlı ictimai yerlərdə (avtobus, metro, izdiham) razılığı olmayan şəxsə toxunma.
  • Pasiyent qaçır — qurban dərhal şikayət edə bilmir.
  • Hüquqi nəticələr (cinsi qısnama (ing. sexual harassment), cinsi cinayət).

6. Diaqnoz

6.1 Vahid diaqnostik meyarlar

A. ≥ 6 ay razılığı olmayan şəxsə toxunma və ya sürtməkdən davamlı və intensiv cinsi həyəcan.

B. Pasiyent fantaziyanı icra etmiş və ya əhəmiyyətli əzab-əziyyət yaşayır.

6.2 Mənbələr arasında fərqlər

DSM-5-TR — 6 ay tələb edir; XBT-11-də müddət meyarı yoxdur; WFSBP 2020.

6.3 Diaqnostika alqoritmi

  1. Klinik müsahibə.
  2. Risk qiymətləndirməsi.
  3. Komorbidlik.

6.4 Differensial diaqnostika

Vəziyyət Fərqləndirici əlamətlər
Təsadüfi toxunma (sıx izdihamda) Razılıq problemi və fantaziya yoxdur.
ASŞP Geniş antisosial model.
Manik epizod Affektiv kontekst.

7. Müayinə və qiymətləndirmə

  • Adli klinik müsahibə.
  • Risk şkalaları.

8. Müalicə

  1. WFSBP 2020 pillə-pillə:
    • KDT və residivin qarşısının alınması;
    • SSGİ yüksək doza;
    • Antiandrogen / GnRH ağır halda.
  2. Hüquqi-tibbi koordinasiya.

8.1 Müalicə metodikaları

  1. KDT və SSGİ — WFSBP 2020 protokolu; 6D30, 6D31 və 6D32 ilə eyni pillə-pillə ardıcıllıq.

9. Proqnoz

WFSBP müdaxiləsi ilə residiv azalması.

10. Miflər və yanlış inanclar

Mif 1: «Frotteurizm zərərsizdir»

Sübut: qurban üçün travmadır; cinsi cinayət və hüquqi nəticələr.

Mif 2: «Yalnız impuls — klinik müdaxilə tələb etmir»

Sübut: təkrarlanan paterni klinik diaqnoz tələb edir.

Mif 3: «Yalnız hüquqi cəza»

Sübut: klinik müdaxilə residiv riskini azaldır.

11. Mənbələr

  1. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST). «Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı» (XBT-11). 6D34 Frotteristik pozuntu. 2024.
  2. Amerika Psixiatriya Assosiasiyası (APA). «Psixi Pozuntuların Diaqnostik və Statistik Təlimatı» (DSM-5-TR). 2022.
  3. Thibaut F., Cosyns P., Fedoroff J.P. və b.; Ümumdünya Bioloji Psixiatriya Cəmiyyətləri Federasiyasının (WFSBP) Parafiliyalar üzrə İşçi Qrupu. Ümumdünya Bioloji Psixiatriya Cəmiyyətləri Federasiyasının (WFSBP) parafilik pozuntuların farmakoloji müalicəsi üzrə 2020 təlimatları. «Dünya Bioloji Psixiatriya Jurnalı» (World J Biol Psychiatry). 2020;21(6):412–490.