ICD-116A62	SİKLOTİMİK BOZUKLUK Cyclothymic disorder
ICD-10F34.0	Siklotimi
DSM-5-TRF34.0	Siklotimi Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Siklotimik bozukluk (ICD-11: 6A62; DSM-5-TR: F34.0 Siklotimik Bozukluk) — en az 2 yıl (yetişkinlerde; çocuk/ergenlerde 1 yıl) süresince eşik altı hipomanik ve depresif semptomların sürekli değişimi ile karakterize kronik afektif bozukluktur. Tam major depresif, manik veya hipomanik epizodlara ulaşmaz.

2. Tarihçe

• Kahlbaum K. (1882) — siklotimi terimi.
• Kraepelin (1899) — manik-depresif bozukluğun hafif formu.
• Akiskal H.S. (1977) — siklotimik mizacı bipolar spektrumun alt-evresi olarak yeniden tanımlaması.
• DSM-III (1980), DSM-5 (2013), ICD-11 (2019) — Afektif bozukluk kategorisinde.

3. Epidemiyoloji

• Yaşam boyu yaygınlık: %0,4–1 (DSM-5-TR; geniş aralık, kesin epidemiyolojik veri sınırlı).
• Cinsiyet: yaklaşık eşit.
• Başlangıç: ergenlik ve erken yetişkinlik.
• Tip I veya II bipolar dönüşüm: ~%15–50 (Akiskal H.S. derlemeleri).
• Komorbidite: anksiyete, madde kullanımı, DEHB, sınırda kişilik bozukluğu.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Bipolar spektrum ile paylaşılan genetik yük (Akiskal).
• Aile öyküsünde bipolar ve majör depresif bozukluk sıklığı artmıştır.
• Nörobiyolojik — bipolar bozukluktaki gibi monoaminerjik ve sirkadiyen disregülasyon, ancak daha az belirgin.

5. Klinik özellikler

• Çok sayıda eşik altı hipomanik dönem — kısa, düşük yoğunluklu enerji ve duygudurum yükselmeleri.
• Çok sayıda eşik altı depresif dönem — düşük yoğunluklu depresif semptomlar.
• “Stabil dönem” 2 aydan az.
• Duygudurum değişimleri günler veya haftalar; hasta kendini “doğam böyledir” şeklinde açıklayabilir.
• Kişilerarası ve mesleki bozulma orta düzeydedir, ancak yıkıcı değildir.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri (DSM-5-TR · ICD-11)

A. En az 2 yıl (yetişkinler) / 1 yıl (çocuk/ergen) boyunca çok sayıda hipomanik ve depresif eşik altı dönemler.

B. Bu süre boyunca semptomlar zamanın ≥ yarısında mevcuttur ve semptomsuz dönem 2 aydan fazla değildir.

C. Tam majör depresif, manik veya hipomanik epizod kriterleri hiç karşılanmamıştır.

D. Şizoaffektif, şizofreni veya diğer psikotik bozuklukla daha iyi açıklanmaz.

E. Madde veya tıbbi durum dışlaması.

F. Önemli sıkıntı veya işlevsel bozulma.

6.2 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme (duygudurum günlüğü 4–6 hafta önerilir — hastanın kendi modellerinin belgelenmesi).
2. SCID-5, MDQ, HCL-32.
3. Komorbidite ve aile öyküsü değerlendirmesi.
4. Tıbbi ve laboratuvar (tiroid mutlaka).

6.3 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• Duygudurum günlüğü.
• MDQ, HCL-32, YMRS, HAM-D.
• Tiroid fonksiyonu.

8. Tedavi

1. Psikoterapi birinci sıra — BDT, IPSRT, psikoeğitim, davranışsal aktivasyon, sirkadiyen ritim yönetimi.
2. Farmakoterapi — kanıt tabanı sınırlıdır:
   • Lityum veya valproat — bipolar spektrum bağlamında uygun kabul edilir.
   • Lamotrijin — depresif komponent dominant olduğunda.
   • Atipik antipsikotik (ketiapin) — orta-ağır vakalarda.
3. Antidepresan tek başına — manik dönüş ve hızlı döngü riski; kontrendikedir.
4. Stres yönetimi ve sosyal-sirkadiyen ritmin korunması — önemli.
5. Bipolara dönüşüm izlemi — Aile öyküsü ve klinik belirteçler varsa daha sık izlem.

Kaynağa özgü belirlemeler

• NICE CG185, CANMAT 2018 — siklotimik bozukluk için ayrı bir algoritma sınırlıdır; bipolar spektrum prensipleri uygulanır; psikoterapi birinci basamak.

Tedavi metodolojileri

1. Kişilerarası ve Sosyal Ritim Terapisi (IPSRT) — Frank (Frank E.) — Sirkadiyen ritim ve kişilerarası stres yönetimi.
2. BDT bipolar spektrum için — Psikoeğitim, davranışsal aktivasyon, nüks belirteçleri.
3. Duygudurum günlüğü — Hastanın kendi duygu durum değişikliklerini belgelemesi — tanısal ve terapötik araç.
4. Lityum ve lamotrijin — Bipolar spektrum farmakoterapisi yeterli.

9. Prognoz

• Kronik; spontan remisyon nadir.
• Bipolar Tip I/II'ye dönüşüm riski — yıllık klinik değerlendirme.
• Komorbid madde kullanımı ve BPD risk faktörleri.
• Yeterli tedavi ile fonksiyonel düzey iyileşir.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Siklotimik mizaç normal bir kişilik özelliğidir, tedavi gerektirmez”

Klinik mantık: Siklotimik mizaç normal varyant olduğunda işlevsel bozulma yoktur; klinik tanı işlevsel bozulma gerektirir. Ancak birçok hasta yıllarca “yaratıcı doğa” olarak açıklayıp müdahaleye başvurmaz, oysa yaşam kalitesi kötüleşir.

Efsane 2: “Siklotimik bozukluk bipolar'a dönüşmez”

Kanıt: Akiskal — %15–50 bipolar Tip I veya II'ye konversiyon; aile öyküsü varsa daha yüksek risk.

Efsane 3: “Antidepresan tek başına tüm duygu durum değişikliklerini yönetir”

Kanıt: manik dönüş ve hızlı döngü riski; duygudurum dengeleyici ile birlikte gereklidir.

Efsane 4: “Siklotimik hasta yaratıcılığını tedaviye göre kaybedecek”

Kanıt: uygun tedavi (psikoterapi + duygudurum dengeleyici) yaratıcılığı korumaya ve artırmaya yardımcı olur (stabilize aktivite); romantikleştirilmiş “deha” açıklaması müdahaleden kaçınmaya yol açar.

Efsane 5: “Bitkisel preparatlar veya diyet siklotimik bozukluğu iyileştirir”

Kanıt: St John's Wort manik dönüş riski; omega-3 hafif adjuvan, ana tedavi değil.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6A62 Cyclothymic disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. NICE CG185. 2014/2020.
4. Yatham L.N. et al. CANMAT/ISBD 2018. Bipolar Disord 2018;20(2):97–170.
5. Akiskal H.S., Khani M.K., Scott-Strauss A. Cyclothymic temperamental disorders. Psychiatr Clin North Am 1979;2(3):527–554.
6. Frank E., Kupfer D.J., Thase M.E. et al. Two-year outcomes for interpersonal and social rhythm therapy in individuals with bipolar I disorder. Arch Gen Psychiatry 2005;62(9):996–1004.