| ICD-116B65 | KISMİ DİSOSİYATİF KİMLİK BOZUKLUĞUPartial dissociative identity disorder |
| ICD-10F44.8 | Disosiyatif [konversiyon] bozuklukları, diğer |
| DSM-5-TRF44.89 | Başka Türlü Belirlenmiş Dissosiyatif Bozukluk |
1. Tanım ve nozoloji
Parsiyel Disosiyatif Kimlik Bozukluğu (ICD-11: 6B65 Partial Dissociative Identity Disorder) — DKB'e (6B64) benzer, ancak non-dominant kimliklerin tutarlı bir şekilde hastanın davranışını veya bilinç fonksiyonunu tamamen ele geçirmemesi ile farklılaşır. Bunun yerine non-dominant kimlikler müdahale eder, ancak “executive control”u tamamen ele geçirmez.
ICD-11'de ilk kez resmi tanı kategorisi olarak eklenmiştir; DSM-5-TR'de ayrıca yoktur (DSM-5-TR'de Other Specified Dissociative Disorder içinde değerlendirilebilir).
2. Tarihçe
- ICD-11 (2019) — DKB'nin spektrumu olarak tanınması, parsiyel form resmi kategori.
- Klinik pratikte “DDNOS” veya “DKB-NOS” olarak bilinen durumlar için yeni tanısal çerçeve.
3. Epidemiyoloji
- Yaygınlık kesin veri sınırlıdır — DKB'den sık olduğu varsayılır.
- Travma temelinde gelişir.
- Komorbidite DKB benzeri.
4. Etiyoloji ve patogenez
DKB ile aynı — çocukluk çağı ağır travması, organize olmayan bağlanma, nörobiyolojik disosiyatif süreçler.
5. Klinik özellikler
- İki veya daha fazla farklı kimlik durumu.
- Baskın olmayan kimlikler müdahale eder — iç sesler, düşünceler, duygular, hareketler — ancak hastanın davranışını ve bilincini tamamen ele geçirmez.
- Baskın kimlik günlük aktiviteyi yönetir.
- DKB ile karşılaştırıldığında daha az amnezi.
- Distres ve fonksiyonel bozulma.
6. Tanı
6.1 Birleşik tanı ölçütleri (ICD-11)
A. İki veya daha fazla farklı kimlik durumu.
B. Non-dominant kimlikler dominant kimliğin bilinç ve davranış kontrolünü tutarlı bir şekilde tamamen ele geçirmez; ancak girici (intrüzyon) bir deneyim olarak mevcuttur.
C. Önemli sıkıntı veya işlevsel bozulma.
D. Madde veya tıbbi durum dışlaması.
6.2 Kaynağa özgü belirlemeler
- ICD-11 — DKB'den “tam ele geçirmeme” ile farklılaşır.
- DSM-5-TR — Other Specified Dissociative Disorder (F44.89) içinde değerlendirilebilir.
6.3 Tanı algoritması
DKB ile aynı (bkz. 6B64 §6.3).
6.4 Ayırıcı tanı
| Durum | Ayırt edici |
|---|---|
| DKB (6B64) | Non-dominant kimlikler dominant kontrolü ardışık olarak ele geçirir + amnezi. |
| TSSB / KTSSB (6B40/6B41) | Travmatik intrusifler; ayrı kimlikler yok. |
| BPD (6D10.x) | Duygusal değişkenlik dominant. |
| Şizofreni (6A20) | Psikotik semptomlar. |
| Possession trance (kültürel) | Kültürel ve dini bağlam. |
7. Muayene ve değerlendirme
DKB ile aynı (SCID-D-R, DES, MID).
8. Tedavi
DKB için fazalı yaklaşım uyarlanır (ISSTD 2011). Tedavi prensipleri, aşamaları ve spesifik metodolojiler için bkz. 6B64 “Tedavi” bölümü (dahil “Tedavi metodolojileri”).
9. Prognoz
Phase-oriented terapi ile işlevsel iyileşme; DKB'ye benzer.
10. Mit ve yanlış inançlar
Efsane 1: “Parsiyel DKB'in 'hafif formu'dur”
Kanıt: ayrı bir tanısal kategoridir; işlevsel bozulma ve travma yükü DKB ile karşılaştırılabilir olabilir.
Efsane 2: “İç sesler her zaman psikotik semptomdur”
Kanıt: disosiyatif sesler psikotik semptomlardan ayrılır — iç diyalog, “ben” hissi, antipsikotiğe zayıf yanıt; SCID-D-R ayırıcı tanı için.
Efsane 3: “Antipsikotik parsiyel DKB'de ‘sesleri’ iyileştirir”
Kanıt: disosiyatif sesler antipsikotiğe yanıt vermez; psikoterapi birinci sıra.
Efsane 4: “Hasta ‘rol yapıyor’”
Kanıt: Faktisiyöz bozukluktan (6D50) farklı — kazanç motivasyonu yok; klinik deneyim hasta için distreslidir.
11. Kaynaklar
- WHO. ICD-11. 6B65 Partial dissociative identity disorder. 2024.
- APA. DSM-5-TR. 2022.
- ISSTD. Guidelines for Treating Dissociative Identity Disorder in Adults, Third Revision. J Trauma Dissociation 2011;12(2):115–187.
- Reinders A.A.T.S. et al. J Nerv Ment Dis 2016;204(6):445–457.