ICD-116D72	AMNESTİK BOZUKLUK Amnestic disorder
ICD-10F04	Organik amnezik sendrom, alkol ve diğer psikoaktif maddelerin sebep olmadığı
DSM-5-TRF02.8x	Başka Bir Tıbbi Duruma Bağlı Ağır Nörobilişsel Bozukluk (amnestik görünüm)

1. Tanım ve nozoloji

Amnestik Bozukluk (ICD-11: 6D72 Amnestik Bozukluk; DSM-5-TR: F04 ve benzeri) — yeni bilgiyi öğrenme ve geri çağırmada belirgin bozulma; diğer bilişsel alanlar görece korunur. Tıbbi durum (Wernicke-Korsakoff, beyin hasarı, ensefalit, anoksi), madde etkisi veya başka nedenlerle.

2. Tarihçe

• Korsakoff S. (1887) — alkol-ilişkili amnezi tanımı.
• Scoville W.B., Milner B. (1957) — H.M. vakası (bilateral medial temporal rezeksiyon sonrası amnezi).

3. Epidemiyoloji

• Korsakoff sendromu — kronik ağır alkol kullanıcılarının %12–25'inde.
• Travmatik beyin hasarı sonrası amnezi — TBH hastalarının %30–50'sinde.
• Transient global amnesia (TGA) — 65+ yaşta yaygınlık 5–25/100 000/yıl.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Wernicke-Korsakoff — tiamin (B1) eksikliği (alkol, malnutrisyon).
• Travmatik beyin hasarı (TBH).
• Hipoksi/anoksi — kardiyak arrest, karbon monoksit.
• Herpes simpleks ensefaliti.
• Otoimmün ensefalit (anti-NMDA, anti-LGI1).
• Transient global amnesia (TGA) — vasküler şüphesi.
• Madde (alkol blackout, benzodiazepin).
• İnme (özellikle bilateral talamik veya hipokampal).

5. Klinik özellikler

• Anterograd amnezi — yeni bilginin öğrenilmesinde bozulma (temel özellik).
• Retrograd amnezi — geçmiş bellek (yaralanma öncesi için; “Ribot yasası” — yeni anılar daha önce kaybedilir).
• Konfabulasyon — Korsakoff sendromunda — hasta boş hafıza alanlarını uydurmalarla doldurur.
• Başka bilişsel alanlar nispeten korunur (zeka, dil, görsel-uzamsal).

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

A. Yeni bilginin öğrenme bozukluğu veya önceden öğrenilen bilginin geri çağırma bozukluğu.

B. Bellek bozukluğu önemli işlevsel bozulma yaratır.

C. Yalnızca deliryum veya başka NCD bağlamında ortaya çıkmaz.

D. Kanıt — öykü, muayene, laboratuvar gösterir ki bellek bozukluğu spesifik nedene (tıbbi durum, madde) bağlıdır.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• DSM-5-TR — Major ve Mild NCD yapısına entegrasyon; amnestik alt tip.
• ICD-11 — ayrı kategori.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme + informant.
2. Nöropsikolojik test — bellek (WMS-IV, RAVLT, Wechsler Logical Memory).
3. Beyin MRG — bilateral hipokampal, medial temporal, talamik patoloji.
4. Tiamin (B1) düzeyi veya ampirik tiamin (Korsakoff şüphesi)
5. Toksikoloji.
6. Otoimmün ensefalit panel (atipik durumda).
7. EEG.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• WMS-IV (Wechsler Memory Scale), RAVLT.
• Beyin MRG.
• Tiamin, B12.
• Toksikoloji.

8. Tedavi

1. Etiyolojik — tiamin (Wernicke-Korsakoff — 500 mg IV × 3 kez/gün × 3 gün, sonra 250 mg IM/günde × 3–5 gün; uzun süreli oral tiamin alkol kesilmesinde).
2. Otoimmün ensefalit — immünoterapi (steroidler, IVIG, plazmaferez, rituksimab).
3. Herpes ensefalit — asiklovir.
4. Telafi edici stratejiler (harici bellek yardımcıları, günlük yapılandırma).
5. Madde kullanımı (alkol) tedavisi.
6. Rehabilitasyon — bilişsel rehabilitasyon (Wilson B.A.).

Kaynağa özgü belirlemeler

• Wernicke-Korsakoff — Royal College of Physicians thiamine protocol.
• Graus F. ve ark. Lancet Neurol 2016 — otoimmün ensefalit.

Tedavi metodolojileri

1. Wernicke-Korsakoff Profilaksisi ve Tedavisi — Tiamin IV/IM yüksek dozda; glukozdan ÖNCE uygulama kritik (glukoz tiamin eksikliğinde Wernicke'yi güçlendirir).
2. Bilişsel Rehabilitasyon (Cognitive Rehabilitation) — Wilson (Wilson B.A.) — Harici bellek yardımcıları (günlük, telefon hatırlatıcıları), strateji öğretimi.
3. İmmünoterapi (Otoimmün Ensefalit) — Graus 2016 protokolü.

9. Prognoz

• TGA — tam iyileşme.
• Korsakoff — kalıcı defisit tipik; tiamin ile Wernicke akut müdahalesi kritik.
• TBİ — rehabilitasyonla kısmi iyileşme.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Amnezi hipnoz ile ‘geri getirilebilir’”

Kanıt: hipnoz false memory yaratır; organik amnezide etkisizdir.

Efsane 2: “Oral tiamin Wernicke'de yeterlidir”

Kanıt: oral absorbsiyon yeterli değil; IV/IM yüksek doz gerekir.

Efsane 3: “Glukoz ile Wernicke ‘iyileştirilir’”

Kanıt: glukoz tiamin eksikliğinde Wernicke ensefalopatisini tetikler ve şiddetlendirir; tiamin önceden uygulanır.

Efsane 4: “Tüm amneziler geçicidir”

Kanıt: Korsakoff, TBİ-temelli amnezi tipik kronik; rehabilitasyon iyileşme sağlar, ancak tam düzelme az.

Efsane 5: “Konfabülasyon yalandır”

Kanıt: konfabulasyon Korsakoff sendromunda nörobiyolojik bir fenomendir, bilinçli yalan değildir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6D72 Amnestic disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Royal College of Physicians. Wernicke's encephalopathy and Korsakoff's syndrome. 2014.
4. Graus F. ve ark. A clinical approach to diagnosis of autoimmune encephalitis. Lancet Neurol 2016;15(4):391–404.
5. Wilson B.A. Neuropsychological Rehabilitation. Wiley; 2009.