Gözetlemecilik bozukluğu (Voyeuristic disorder)

ICD-10F65.3	Röntgencilik
DSM-5-TRF65.3	Gözetlemecilik Bozukluğu

1. Tanım ve nozoloji

Gözetlemecilik bozukluğu (ICD-11: 6D31 Voyeuristic Disorder; DSM-5-TR: F65.3) — rızası olmayan kişilere soyunma, çıplak olma, cinsel aktivite sırasında gizlice bakmaktan sürekli ve yoğun cinsel uyarılma; hasta bu fantezilere yanıt olarak sıkıntı yaşar veya rızası olmayan insanlarda gerçekleştirir.

2. Tarihçe

Voyerizm klinik literatürde teşhircilikle (6D30) paralel olarak tanımlanmıştır.

3. Epidemiyoloji

• Yaygınlık: bozukluğun popülasyon yaygınlığı bilinmemektedir; DSM-5-TR, klinik olmayan örneklemlerdeki voyeristik eylemlere dayanarak olası en yüksek yaşam boyu yaygınlığı erkeklerde ~%12, kadınlarda ~%4 olarak vermektedir (Långström N., Seto M.C. Arch Sex Behav 2006, n=2450). Voyöristik davranışı olanların çoğu bozukluk ölçütlerini karşılamaz.
• Komorbid diğer parafilik bozukluklar.
• İnternet voyerizmi (gizli kamera, “upskirt”) gelişmektedir.

4. Etiyoloji ve patogenez

Parafilik bozukluklar için genel etiyoloji.

5. Klinik özellikler

• Rızası olmayan kişilerin soyunmasına veya cinsel aktivitesine gizlice bakma.
• Tipik bağlam — pencere, soyunma odaları, kamusal alanlar.
• “Upskirting” — modern formu.
• Hukuki sonuçlar.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

A. ≥ 6 ay rızası olmayan kişilere bakmaktan tekrarlayan cinsel uyarılma.

B. Hasta fanteziyi uygulamış veya sıkıntı yaşar.

C. Yaş ≥ 18 (DSM-5-TR; ergenlerde normal merak hariç).

6.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• DSM-5-TR 6 aylık süre ister; ICD-11'de süre ölçütü yoktur — “sürekli, odaklanmış ve yoğun uyarılma örüntüsü” denir.
• WFSBP 2020.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. Komorbidite.
3. Risk değerlendirmesi.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• Klinik görüşme.
• Risk ölçekleri.

8. Tedavi

1. WFSBP 2020 basamaklı algoritma (6D30 ile aynı):
   • BDT nüksün önlenmesi;
   • SSRI yüksek doz;
   • Antiandrojen;
   • GnRH en ağır vakada.
2. Hukuki-tıbbi koordinasyon.

8.1 Tedavi metodolojileri

6D30 ile aynı.

9. Prognoz

Kanıtlı tedavi ile nüks azalması.

10. Mitler ve yanlış anlamalar

Mit 1: “Röntgencilik zararsızdır, mağdur habersiz kalır”

Kanıt: mağdur bunu fark ettiğinde travma yaşar; rıza ihlali cinsel suçtur.

Mit 2: “Pornografi kullanımı voyeurizmdir”

Kanıt: rızaya dayalı üretim ve tüketim — voyerizm yok; klinik tanı rızası olmayanlara odaklanır.

Mit 3: “Yalnızca internet voyeurizmi yenidir, klinik önemi yoktur”

Kanıt: “upskirting”, gizli kamera — cinsel suç; klinik ve hukuki müdahale gerektirir.

Mit 4: “Tedavi etkisizdir”

Kanıt: BDT ve farmakoterapi etkilidir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6D31 Voyeuristic disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Thibaut F., Cosyns P., Fedoroff J.P. et al.; WFSBP Task Force on Paraphilias. The World Federation of Societies of Biological Psychiatry (WFSBP) 2020 guidelines for the pharmacological treatment of paraphilic disorders. World J Biol Psychiatry 2020;21(6):412–490.
4. Långström N., Seto M.C. Exhibitionistic and voyeuristic behavior in a Swedish national population survey. Arch Sex Behav 2006;35(4):427–435.