Obstrüktif uyku apnesi (OSA) (Obstructive sleep apnoea)

ICD-10G47.3	Uyku apnesi
DSM-5-TRG47.33	Tıkayıcı Uyku Apnesi Hipopnesi

1. Tanım ve nozoloji

Obstrüktif Uyku Apnesi (OSA; ICD-11: 7A41; DSM-5-TR: G47.33) — uyku sırasında tekrarlayan üst hava yolunun tam (apne) veya kısmi (hipopne) tıkanması; gündüz uykululuğu, bilişsel bozulma, kardiyovasküler mortalite artışı.

2. Tarihçe

• Gastaut H. (1965) — OSA klasik tanımı.
• Sullivan C.E. (1981) — CPAP'ı icat etmiştir.
• AASM Practice Parameters (güncelleme).

3. Epidemiyoloji

• Yetişkin popülasyonda: erkeklerde ~%13, kadınlarda ~%6 (orta-ağır OSA).
• Yaşla, BMI ile artar.
• Komorbidite: hipertansiyon (%50), kardiyovasküler, inme, atrial fibrilasyon, diabet.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Anatomik — üst hava yolunda yağ dokusu, küçük mandibula, büyümüş tonsil/adenoidler.
• Genetik ve aile öyküsü.
• Postür — supin pozisyonda kötüleşir.
• Alkol, sedatif — kötüleştirir.

5. Klinik özellikler

• Yüksek horlama, gözlenen apne, boğulma hissi ile uyanma.
• Gündüz uykululuk hali (araç kullanırken tehlikeli), yorgunluk.
• Sabah baş ağrısı, ağız kuruluğu.
• Konsantrasyon, hafıza sorunları.
• Cinsel disfonksiyon, depresif semptomlar.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

Polisomnografi (PSG) — AHI (Apne-Hipopne İndeksi) ≥ 5/saat + semptomlar; AHI ≥ 15 semptomdan bağımsız.

6.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• AASM Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing (2017).
• Evde uyku apne testi (HSAT) — orta-ağır OSA-da uygun.

6.3 Tanı algoritması

1. STOP-BANG taraması (Snoring, Tiredness, Observed apnea, BP, BMI, Age, Neck, Gender).
2. Epworth Sleepiness Scale.
3. Polisomnografi veya HSAT.
4. Kardiyovasküler değerlendirme.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• STOP-BANG, Epworth.
• PSG veya HSAT.
• BMI, boyun ölçüsü.

8. Tedavi

1. CPAP — Sürekli Pozitif Havayolu Basıncı ilk sıra orta-ağır OSA için; AHI anlamlı azaltır; kardiyovasküler mortalite üzerindeki etkisi randomize çalışmalarda (SAVE, NEJM 2016) doğrulanmamıştır.
2. BiPAP — refrakter durumda veya CPAP yanıtsız.
3. Kilo verme — hafif OSA'da; bariatrik cerrahi ağır obezitede.
4. Alt çene ilerletme cihazı (MAD) — hafif-orta OSA, CPAP yanıtsız.
5. Postural terapi — sırtüstü yatmaktan kaçınma.
6. Cerrahi (UPPP, hipoglossal stimülasyon — Inspire) — seçici vakalarda.
7. Alkol ve sedatiflerden kaçınma.

8.1 Tedavi metodolojileri

1. CPAP — Birinci sıra; uyum temel sorun.
2. Alt Çene İlerletme Cihazı (MAD — Mandibular Advancement Device) — Hafif-orta OSA; CPAP yanıtsızlığında.
3. Hipoglossal Stimülasyon (Inspire) — Yeni cerrahi seçenek; seçilmiş vakada.
4. STOP-BANG, Epworth, PSG — Tarama ve tanı.

8.2 Kaynaklar arasındaki farklar

• AASM CPAP standardı, MAD seçici.
• NICE NG202 (2021) — YAPP ve obezite-hipoventilasyon sendromu.

9. Prognoz

• CPAP semptomları ve AHI'yi güvenilir şekilde azaltır, yaşam kalitesini artırır; kardiyovasküler mortalite üzerindeki etkisi kanıtlanmamıştır (gözlemsel çalışmalar — Marin 2005 — azalmış mortalite ile ilişkilendirmiş olsa da, randomize çalışmalar — SAVE, NEJM 2016 — bunu doğrulamamıştır, muhtemelen çalışmalardaki düşük uyum nedeniyle).
• Tedavisiz — inme, atriyal fibrilasyon, diyabet riski ve mortalite artışı.

10. Mitler ve yanlış anlamalar

Mit 1: “OSA sadece obez kişilerde görülür”

Kanıt: normal kilolu hastalarda da mümkündür (anatomik faktörler).

Mit 2: “Horlama OSA'nın ana belirtisidir, daha fazlası gerekmez”

Kanıt: horlama tek kanıt değildir; AHI ölçümü gereklidir; OSA tedavisiz mortalite ve morbidite yüksek.

Mit 3: “CPAP yalnızca semptomları azaltır, mortaliteyi etkilemez”

Kanıt: Gerçek daha nüanslı. Gözlemsel veriler (Marin, Lancet 2005) CPAP'ı azalmış mortalite ile ilişkilendirmiştir, ancak sonraki randomize çalışmalar (SAVE, NEJM 2016) kardiyovasküler mortalite azalmasını doğrulamamıştır — muhtemelen çalışmalardaki düşük uyum nedeniyle (ortalama ~3,3 saat/gece, önerilen ~4 saate karşı). CPAP semptomları ve AHI'yi güvenilir şekilde azaltır, yaşam kalitesini artırır; mortalite üzerindeki etkisi kanıtlanmamış durumdadır.

Mit 4: “Santral uyku apnesi ve OSA aynı şekilde tedavi edilir”

Kanıt: Farklı müdahale (ASV — santral apnede; EF ≤%45 kalp yetmezliğinde kontrendike); farklılaşma belirleyicidir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 7A41 Obstructive sleep apnoea. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Kapur V.K. et al. AASM Clinical Practice Guideline for Diagnostic Testing for Adult OSA. J Clin Sleep Med 2017;13(3):479–504.
4. Marin J.M. et al. Long-term cardiovascular outcomes in men with OSA-hypopnoea with or without treatment with CPAP. Lancet 2005;365(9464):1046–1053.