ICD-116C41	KANNABİS KULLANIMI NEDENLİ BOZUKLUKLAR Disorders due to use of cannabis
ICD-10F12	Kannabinoid kullanımına bağlı ruhsal ve davranışsal bozukluklar
DSM-5-TRF12.20	Kenevir Kullanım Bozukluğu, Orta derecede / Ağır

1. Tanım ve nozoloji

Kannabis Kullanım Bozuklukları (ICD-11: 6C41; DSM-5-TR: F12.20) — THC içeren kenevirin kullanımının kontrolünün bozulması ve/veya zarar verici kullanımı. Sentetik kannabinoidler ICD-11'de ayrıca kodlanır (6C42).

2. Tarihçe

• DSM-III (1980) — Cannabis Dependence resmi tanısı.
• DSM-5 (2013) — “kannabis yoksunluğu” resmi kategori olarak eklendi.
• 2010+ — yüksek potensli kenevir ve sentetik kannabinoidler (“Spice”, “K2”) salgını.

3. Epidemiyoloji

• Yaşam boyu yaygınlık: Esrar kullanıcılarının %7-9'unda bağımlılık gelişir; ergenlikte başlayanlarda risk %17.
• Cinsiyet: erkeklerde yüksek.
• Komorbidite: psikoz riski, anksiyete, MDD, DEHB, diğer madde kullanımı.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Kalıtım %50–60.
• Endokannabinoid sistemi.
• Sosyal ve kültürel faktörler; erişilebilirlik.

5. Klinik özellikler

• Bağımlılık sendromu (AUD ile aynı kriterler).
• Entoksikasyon — kızarmış göz, taşikardi, iştah artışı (“munchies”), zaman algısı bozukluğu, yoğun hisler.
• Ağır intoksikasyon — kannabinoid hiperemezis sendromu (kronik kullanımda kusma sendromu), panik, psikoz.
• Kesilme (DSM-5 yeni): irritabilite, anksiyete, uyku bozukluğu, iştah azalması, duygudurum düşüklüğü, somatik yakınmalar; 24–72 saatte başlar, 1–2 hafta sürer.
• Sentetik Kannabinoidler (“Spice”, “K2”) — daha güçlü, öngörülemez; ağır intoksikasyon, akut psikoz, ölüm vakaları.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri

DSM-5-TR — 11 kriter (AUD yapısı). ICD-11, DSM-5-TR’nin tek ölçeğinden farklı olarak üç ayrı kategori kullanır: zararlı kullanım epizodu, zararlı kullanım örüntüsü ve bağımlılık. ICD-11 süre gerekliliği: zararlı kullanım örüntüsü — epizodik kullanımda en az 12 ay, sürekli kullanımda en az 1 ay; bağımlılık — en az 12 ay ya da sürekli (günlük veya neredeyse günlük) kullanımda en az 3 ay.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• NIDA — kannabis kullanım bozukluğu ilkeleri.
• WHO mhGAP — birinci basamak düzeyinde değerlendirme.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. CUDIT-R (Cannabis Use Disorders Identification Test-Revised).
3. Toksikoloji tarama (idrar THC).
4. Komorbid psikoz, anksiyete, MDD.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• CUDIT-R.
• Toksikoloji.
• Komorbidite (psikoz, anksiyete, MDD).

8. Tedavi

1. Psikososyal müdahale birinci sıra — MI, BDT, koşullu ödül yönetimi. Kanıt: Davis M.L. et al. Eval Health Prof 2015 meta-analiz.
2. Spesifik FDA onaylı farmakoterapi yoktur. Off-label: N-asetilsistein (ergenlerde Gray K.M. Am J Psychiatry 2012 RKÇ pozitif — yalnızca koşullu ödül yönetimi platformunda; erişkinlerde Gray K.M. Drug Alcohol Depend 2017 RKÇ negatif), gabapentin.
3. Komorbid psikoz — antipsikotik; kannabisten uzak durma kritik.
4. Sentetik Kannabinoid İntoksikasyonu — destekleyici, gerektiğinde atipik antipsikotik.

Kaynağa özgü belirlemeler

• NIDA — BDT ve koşullu ödül yönetimi birinci basamak.
• WHO mhGAP.

Tedavi metodolojileri

1. BDT ve Motivasyonel Görüşme (MI) — Tetikleyicilerin kontrolü, motivasyon, davranış değişikliği.
2. Koşullu ödül yönetimi (Contingency Management) — Negatif toksikoloji testleri için ödül.
3. CUDIT-R — 8 maddelik tarama.
4. N-asetilsistein (NAC) — Ergenlerdeki erken pozitif sonuç tekrarlanmadı (Cochrane 2025 RR 1,17; %95 GA 0,73–1,88) — deneysel; off-label.

9. Prognoz

• Psikososyal müdahale ile anlamlı iyileşme.
• Erken kullanım başlangıcı — kötü prognoz.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Kannabis 'doğal'dır, bağımlılık yapmaz”

Kanıt: CUD yaşam boyu %7–9 kullanıcılarda gelişir; ergenlerde %17.

Efsane 2: “Kannabis yoksunluk sendromu yoktur”

Kanıt: DSM-5 (2013) — yoksunluk sendromu resmi kategori; irritabilite, uyku, iştah bozukluğu.

Efsane 3: “Medical kannabis psikoz riskini azaltır”

Kanıt: Marconi 2016 — THC psikoz riskini doza bağımlı olarak artırır: ortalama kullanımda yaklaşık 2 kat (OR 1,97), en ağır kullanıcılarda yaklaşık 4 kat (OR 3,90); CBD için ön kanıt, klinik öneri değil.

Efsane 4: “Kannabis ‘gateway drug’ değildir”

Kanıt: “geçit” konsepti tartışmalıdır, ancak ardışık kullanım paterni istatistiksel olarak açıktır; nedensellik farklı açıklamalar.

Efsane 5: “Yüksek THC'li kenevir normal kenevirden daha güvenlidir”

Kanıt: THC dozu psikoz, bağımlılık, bilişsel bozukluk riski ile doğru orantılıdır; son on yıllarda “potency creep” (güç artışı) gözlenmektedir.

Efsane 6: “Sentetik kannabinoidler (‘Spice’) güvenlidir”

Kanıt: Sentetik kannabinoidler çok güçlü, öngörülemez; akut psikoz ve ölüm vakaları kaydedilmiştir.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6C41 Disorders due to use of cannabis. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. NIDA. Research Report on Cannabis. 2020.
4. Davis M.L. et al. Behavioral therapies for treatment-seeking cannabis users: a meta-analysis of randomized controlled trials. Eval Health Prof 2015;38(1):94–114.
5. Gray K.M. et al. A randomized placebo-controlled trial of N-acetylcysteine for cannabis use disorder in adults. Drug Alcohol Depend 2017;177:249–257.
6. Marconi A. et al. Schizophr Bull 2016;42(5):1262–1269.
7. Spiga F., Parkhouse T., Tang V.M. et al. Pharmacotherapies for cannabis use disorder. Cochrane Database Syst Rev 2025;9(9):CD008940.