ICD-116C72	KOMPULSİF CİNSEL DAVRANIŞ BOZUKLUĞU Compulsive sexual behaviour disorder
ICD-10F52.7	Aşırı seksüel istek
DSM-5-TR—	DSM-5-TR’de karşılığı yoktur

1. Tanım ve nozoloji

Kompulsif Cinsel Davranış Bozukluğu (ICD-11: 6C72 Compulsive Sexual Behaviour Disorder) — yoğun, tekrarlayan cinsel dürtüleri ve davranışları kontrol etmede sürekli başarısızlık paterni; belirgin sıkıntı veya işlevsel bozulmaya yol açar. ICD-11'de dürtü kontrol bozuklukları kategorisine dahil edilmiştir.

DSM-5-TR'de ayrı bir tanı yoktur (“Hypersexual Disorder” DSM-5'e dahil edilmemiştir). “Sex addiction” terimi bilimsel topluluk tarafından tartışmalıdır.

2. Tarihçe

• Krafft-Ebing (1886) — “hyperaesthesia sexualis”.
• 1980-90'lar — “sexual addiction” konsepti (Carnes P.) popülerleşti, ancak bilimsel topluluk tarafından tartışmalı kaldı.
• DSM-5 (2013) — “Hypersexual Disorder” dahil edilmedi.
• ICD-11 (2019) — Kompulsif Cinsel Davranış Bozukluğu (dürtü kontrolü, bağımlılık DEĞİL) resmi kategori olarak eklendi.

3. Epidemiyoloji

• Yaygınlık: %1–6 (geniş aralık, ölçüm araçlarına bağlı).
• Cinsiyet: erkeklerde yüksek (klinik popülasyonlarda 5:1).
• Komorbidite: MDD, anksiyete, BPD, madde kullanımı, OKB, DEHB.

4. Etiyoloji ve patogenez

• Çok sayıda faktör — dürtüsellik, kompulsivite, bilişsel-duygusal disregülasyon, travma.
• Nörobiyolojik benzerlikler madde kullanım bozuklukları ve OKB ile.
• Sosyo-kültürel — internet pornografisi erişilebilirliği.

5. Klinik özellikler

• Cinsel fantezilere, dürtülere, davranışlara aşırı zaman harcama.
• Olumsuz sonuçlara rağmen davranışı azaltma girişimlerinin başarısızlığı.
• Distresi azaltma veya duygusal kabul için cinsel davranış kullanımı.
• Cinsel davranış kontrol bozukluğu ile belirgin işlevsel bozulma (ilişkiler, iş, sağlık, hukuki).
• Tipik formlar — kompulsif mastürbasyon, çok sayıda cinsel partner, ticari cinsel hizmetlere müşteri olma, sorunlu pornografi kullanımı.

6. Tanı

6.1 Birleşik tanı ölçütleri (ICD-11)

A. Yoğun cinsel dürtüleri ve davranışları kontrol etmede sürekli başarısızlık paterni.

B. Aşağıdakilerden ≥ 1:

1. Tekrarlayan cinsel aktivite bireyin hayatının diğer alanlarının (sağlık, ilişkiler, sorumluluk) zayıflamasına yol açar;
2. Hasta kontrolü ele geçirmek için tekrarlayan ve önemli girişimlerde bulunmuştur — başarısız olmuştur.
3. Davranış olumsuz sonuçlara rağmen devam eder;
4. Davranış klinik olarak anlamlı zevk yaratmasa bile devam eder.

C. Süre ≥ 6 ay.

D. Önemli distress veya fonksiyonel bozulma.

E. Yalnızca ahlaki-dini yargı ve onaylamamaya bağlı sıkıntı ölçütü karşılamaz; işlevsel bozulma ya da bu yargıdan bağımsız bir sıkıntı gerekir.

6.2 Kaynağa özgü belirlemeler

• ICD-11: dürtü kontrol bozuklukları; “sex addiction” terimi kullanılmaz.
• DSM-5-TR: ayrı bir tanı yoktur; klinik pratikte “Other Specified Disruptive, Impulse-Control, and Conduct Disorder” içinde yer alır.
• Manevi-dini sıkıntı temelinde tanı konulmamalıdır.

6.3 Tanı algoritması

1. Klinik görüşme.
2. Ölçek — CSBI (Compulsive Sexual Behavior Inventory).
3. Komorbidite (MDD, anksiyete, BPD, madde, OKB).
4. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (STI) taraması.
5. Hukuki ve ilişki sonuçları.

6.4 Ayırıcı tanı

7. Muayene ve değerlendirme

• CSBI.
• Komorbidite ölçekleri.
• STI taraması.

8. Tedavi

1. Psikoterapi birinci sıra — BDT, ACT, mindfulness temelli yaklaşım. Kanıt temeli gelişmekte.
2. Naltrekson off-label — opioid antagonisti; bazı çalışmalarda hafif etki.
3. SSRI — komorbid MDB/anksiyetede.
4. Grup desteği (S-Anon, SAA) — adjuvan.
5. İlişki/çift terapisi — komorbid bağlamda.
6. Spesifik FDA onaylı farmakoterapi yoktur.

Kaynağa özgü belirlemeler

• WHO — ICD-11 resmi kategori.
• APA — DSM-5-TR'de ayrı tanı yok; tartışmalı alan.

Tedavi metodolojileri

1. BDT ve Kabul-Kararlılık Terapisi (ACT) — Tetikleyicilerin kontrolü, değer-temelli davranış.
2. Naltrekson off-label — Craving azaltma.
3. Kompulsif Cinsel Davranış Envanteri (CSBI — Compulsive Sexual Behavior Inventory) — Şiddet skalası.
4. Self-help (SAA, SLAA) — 12-step temelli; kanıt temeli sınırlı.

9. Prognoz

• BDT ve ACT ile anlamlı iyileşme.
• Komorbidite tedavisi önemli.

10. Mit ve yanlış inançlar

Efsane 1: “Seks bağımlılığı madde bağımlılığı gibi bir tanıdır”

Kanıt: ICD-11 — dürtü kontrol bozukluğu; “bağımlılık” konsepti tartışmalı, DSM-5'te kabul edilmemiş.

Efsane 2: “Yüksek cinsel ilgi seks bağımlılığı belirtisidir”

Kanıt: Klinik tanı işlevsel bozulma ve kontrol başarısızlığı gerektirir; sadece yüksek cinsel aktivite hastalık değildir.

Efsane 3: “Manevi-dini normun ihlali tanı için temeldir”

Kanıt: ICD-11 — dini-manevi açıklama yeterli değil; işlevsel bozulma ya da belirgin sıkıntı gereklidir.

Efsane 4: “Pornografi kullanımı her zaman bir hastalıktır”

Kanıt: normal kullanım ve kompulsif kullanım farklıdır; kontrol bozukluğu ve fonksiyonel yük tanısaldır.

Efsane 5: “Kimyasal kastrasyon (testosteron supresyonu) standart tedavidir”

Kanıt: bu yaklaşım yalnızca şiddetli parafilik bozukluklarda (örn. pedofilik aktif risk) WFSBP kılavuzuna göre; genel kompulsif cinsel davranış için önerilmez.

11. Kaynaklar

1. WHO. ICD-11. 6C72 Compulsive sexual behaviour disorder. 2024.
2. APA. DSM-5-TR. 2022.
3. Kraus S.W. et al. Compulsive sexual behaviour disorder in the ICD-11. World Psychiatry 2018;17(1):109–110.
4. Grubbs J.B., Hoagland K.C., Lee B.N. et al. Sexual addiction 25 years on. Clin Psychol Rev 2020;82:101925.